cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
۱۸ اکتبر
18 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 18 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
امید علومی
امید علومی ئه‌تا ایرونی خونشکر هسته.
۱۸ اکتبر
بریم بگردستن
18
امید علومی
بن‌مایه
رج:زننه آدمون رج:ایران خوننده‌ئون
میرافضل واوسر
میرافضل واوسر اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
منابع
میرافضل واوسر
کنت ویلسن
کنت ویلسن اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۲ میلادی، تحلیل پدیده‌های بحرانی سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
H
H یا h هشتمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ه‍» بخوندست وونه.
تاریخچه
مصر ِهیروگلیف دله اتا پرچیم دستوری نقش دره که احتمالاً «ح» تلفظ بی‌یه. وه ره سامی زوونون دله «حصر» کلمه جه ربط هدانه. فینیقیه دله ونه سر «حِث» نوم ره بی‌یشتنه که یونانی دله «هِتا» بیّه. رومی‌تبار زوونون دله ونه چمر فرق هاکرده و بعضی زوون‌ها دله «ح» جه تبدیل به «ه‍» بیّه. ایسپانیولی دله دکّل این حرف صدایی ندارنه و فقط بنویشتن دله کار شونه. بعضی زوون‌ها دله هم وه ره ترکیبی ونگ یارنه؛ مثلاً انگلیسی دله c په بئه (ch)، «چ» بخوندست وونه.
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
اهواز
اهواز اتا شهر ایران دله هسته که خوزستان اوستان ره نیشتگاه هسته و ونه جمیعت ۱٬۱۸۴٬۷۸۸ نفر هسته. این شهر بومی مردم عرب و بختیاری هستنه.
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:خوزستان اوستان شهرون
چینی زوونون
چینی زوون  یا دقیقته: چینی زوون‌ها بخشی از خانواده سینی-تبتی زوونون ره تشکیل دِنه. یک پنجم مردِم ماری زوون دنیا دله چینی ئه.
این زوون چین دله جُونگ ون (中文، Zhōngwén)، خن یو (汉语/漢語، Hànyǔ) و یا خوَیو (华语/華語، Huáyǔ) بخونسته هسه.
منابع
رج:چین
ادروتوسه
ادروتوسه اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۵ نفر (۲۴خانوار) بی‌یه.
هلی‌کتی (بابل)
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
صوفیان (شبستر)
صوفیان (شبستر) شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شبستر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۴۱ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۹٬۹۶۳ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:شبستر شهرستان
عاشقلو
عاشقلو شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که خداآفرین شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۸ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۵۳۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:خداآفرین شهرستان
ادریس بارزانی
ادریس بارزانی (بزائه ۳۱ ژانویه ۱۹۴۴) وه مصطفی بارزانی وچه و مسعود بارزانی برار هسته. خادی وه عراق دله اتا سیاسی چهره و رهبرون کوردی جه هسته. سال ۱۹۶۱ شروع بیّن ایلول شورش په شروع به کار هاکرده و بعد از مدتی شه ره حزب ِمنتخب، کمیته مرکزی کوردستون دموکرات حزب دله ریاست مسعود بارزانی جه قرار هدائه و بعد از اون عضو حزب ِسیاسی دفتر بیّه. نشستونی که کوردی انقلابیون میون دیّه دله و حکومت وقت بغداد جه ریاست احمد حسن بکر جه حضور داشته.
منابع
بارزانف
ویلیام آلفرد فاولر
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
کرمانشاه
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:کرمانشاه اوستان شهرون رج:کوردستون شهرون رج:کرمانشاه شهرستان
عجب‌شیر
عجب‌شیر شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که عجب‌شیر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۱۶ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳۳٬۶۰۶ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:عجب‌شیر شهرستان
کارلو روبیا
کارلو روبیا اتا ایتالیا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۴ میلادی، ذرات میانی W و Z ره کشف هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:ایتالیا فیزیکدون
توچیگی استان
توچیگی استان اتا جاپون استان هسته و هونشو جزیره دله دره. ونه گتی ۶۴۰۸ کیلومترمربع هسته و سال ۲۰۰۳ دله دِ میلیون نفر جمعیت داشته. توچیگی ناحیه کانتو دله دره و ونه نیشتنگاء اوتسونومیا هسته.
منابع
توچیگی رج:جاپون کشوری تقسیمات
I
I یا i نهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا چمردار حرف هسته که «ئی» بخوندست وونه.
تاریخچه
مصری هیروگلیف دله اتا دستِ نقش دره که احتمالاً سامی زوونون دله «یَد» کلمه جه بخوندست بی‌یه و همینسه «ی» صدا ره دائه؛ هنتا هم ابجد دله اینتا حرف همین ترتیب جه کته.
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
کریسمس
کریسمَس یا نوئل اتا جشن هسته که مسیحیون روزی که عیسی دنیا بموئه، برگزار کانّه. رومی کاتولیکون پروتستان‌ها، کریسمس ره روز ۲۵ دسامبر جشن گرنه و بعضی هم ۲۴ دسامبر وه ره برگزار کانّه. ارتودوکسون هم روز بیست و پنجم دسامبر ره مسیح میلاد جشن دونّه. بعضی ارتودوکسی مسیحیون روسیه، اوکراین و مقدس سرزمین (اسرائیل دله) و دیگه جائون، یولیانی تقویم وسّه، کریسمس جشن ره روز ۷ ژانویه دونّه. ارمنی‌های کلیسا هم طبق شه سنت، روز میلاد و روز غسل تعمید مسیح ره همزمون روز شیشوم ژانویه جشن گیرنه.
کریسمس دوازّه روزه ِایام مسیح ِتولد جه، ۲۵ دسامبر، شروع وانه و تا خاج‌شویی ِجشن روز، ۶ ژانویه، دمباله دانّه. اوایل سده‌ی بیستوم میلادی جه تموم دنیا دله این جشن رسم بگردسته. کریسمس ره ونه ویژه‌ی آیین‌ها جه اشناسنّه مثلاً کاج ره بساتن، بابانوئل و...
زازاکستون دله
گاغاند (Gağand) اتا زازاکی عیدی‌روز هسته که خصوصاً شهرون تونج الی، کوچگیری، وارتو و گرگر دله وه ره جشن گیرنه. گاغاند تاریخ هر سال ژانویه‌ماه دلوئه. گاغاندی عید اتا نو سالی عید هسته.
بیرون بگردستن
رج:کریسمس رج:عیدون
ترکام
ترکام اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۶۳ نفر (۷۶خانوار) بی‌یه.
منابع
ترکام
۱۹ اکتبر
بریم بگردستن
19
J
J یا j دهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ج» بخوندست وونه. این حرف غربی الفبائون دله نسبتاً جدیدته هسته.
تاریخچه
حرفی Jj بوئه، اوایل وجود نداشته. اولین‌کَش وه ره رومی‌ها عدد بنویشتن دله، هر سه رقمِ سیوا هاکردن وسّه، استفاده کردنه. مثلاً XXIIJ یا xxiij ره بجای XXIII یا xxiii نوشتنه که میّن بوو سه‌تا i پشت-به-پشت هستنه. ونه کاربرد خله محدود بی‌یه. تا این که آلمان دله ات نفر تشخیص هادا که i تونده دِ جور بخوندست بوو که هئی جه خله فرق کننه. وه باته بنشنه این دِ حرف ره سیوا هاکردن و هر کمین وسّه اتا شکل داشتن. این‌طرزی بیّه که j ره هم i شکل سر جه بساتنه. وه همون i هسته که ونه بن ره اتا دِم اضافه هاکردنه.
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
برنهارد دارن
وه ایران، افغانستون و روسیه‌ی زوونون ِمتخصص بی‌یه. وه کتابونی کاسپیا سون، دانّه که تبرستون خَوری هستنه.
منبع
Wikipedia contributors, "Johannes Albrecht Bernhard Dorn," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Albrecht_Bernhard_Dorn&oldid=292560658 (accessed May 27, 2009).
رج:آلمان نویسندگون رج:روسیه نویسندگون
ارومیه
ارومیه اتا شهر ایران دله هسته که غربی آذربایجون اوستان ره نیشتگاه هسته و ونه جمیعت ۵۷۷٬۳۰۷ نفر هسته.
این شهر دله نیم-به-نیم تورک و کورد درنه. ارومیه وَر اتا گتِ دریوچه داشته که ارومیه دریاچه گتنه و اسا خِشک هایته.
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون
تیرگ‌بن
تیرگ‌بن اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۰ نفر (۳۷خانوار) بی‌یه.
منابع
تیرگ‌بن
علیشاه (شبستر)
علیشاه (شبستر) شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شبستر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۸ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۰۱۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:شبستر شهرستان
سیمون ون درمیر
سیمون ون درمیر اتا هلند فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۴ میلادی، ذرات میانی W و Z ره کشف هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:هلند فیزیکدون
مینگ سلسله
مینگ امپراتوری(چینی جه: 明朝) چین اتا پادشاهی سلسله هسته که ۱۳۶۸ تا ۱۶۴۴ میلادی دیی‌یه. وشون یوآن سلسله ره رقد بدانه و چینگ سلسله هم وشون‌ها ره نابود هاکرده.
منابع
رج:چین تاریخ
زاهدان
زاهدان اتا شهر ایران دله هسته که سیستان و بلوچستان اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت ۵۵۲٬۷۰۶ نفر بی‌یه. زاهدان مردمون بلوچی جه گپ زننه و اهل سنت هستنه.
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:سیستان و بلوچستان اوستان شهرون
قره‌آغاج
قره‌آغاج شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که چاراویماق شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۳ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۶٬۱۰۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:چاراویماق شهرستان
کرمان
کرمان اتا شهر ایران دله هسته که کرمان اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت ۴۹۶٬۶۸۴ نفر بی‌یه.
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:کرمان اوستان شهرون
کارلوس اسلیم
کارلوس اسلیم اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $69.0 بیلیون پول دانّه. وه کشور مکزیک دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 72ساله بی‌یه. وه شه پول ره کارخنه تلمکس، آمریکو موایل، گروپ کاسرو دله جه دَربیارده.
منابع
رج:پولدار آدمون رج:گت مردمون مکزیک رج:زننه آدمون
پارتاماسپت
پارتاماسپت اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال ۱۱۶میلادی چن صوه حکومت داشته. وه خسرو اول اشکانی ریکا بی‌یه که روم امپراتوری جه ساخت-پاخت هاکرده و وقتی خسرو جنگ دله شکست بخرده، رومی‌ها وه ره حکومت سر هنیشنینه ولی وه نتونسته شه ره قائم داره و خسرو وه ره شکست هدا و اخراج هاکرده.
کردکندی (بستان‌آباد)
کرکندی شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که بستان‌آباد شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۴۰۰ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۴۳۹ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:بستان‌آباد شهرستان
اراک
اراک اتا شهر ایران دله هسته که مرکزی اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت ۴۳۸٬۳۳۸ نفر بی‌یه. اراکِ نوم ره «عراق» کلمه جه بیتنه. این شهر خله صنعتی هسته و خله کارخنه ونه ور دارنه.
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:مرکزی اوستان شهرون
افراسی
افراسی اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۳۵ نفر (۵۲خانوار) بی‌یه.
منابع
افراسی
ماستنگ
ماستنگ ات‌جور وحشی اسب هسته که شمالی آمریکا دله پیدا وانه. این اسب اورگن ِایالت دله جمعیت قابل توجهی دانّه.
بن بنویشت
رج:اسب رج:اورگن
کشکسرای
کشکسرای شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که مرند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۱ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸٬۰۶۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:مرند شهرستان
آراگون تاج و تخت
این حکومِت اتی کنفدراسیون بی‌یه و شه چنتا پچوک‌ته حکومت جه تشکیل بی‌یه. فی‌المثل آراگون پادشائی شه اتا ایالِت بی‌یه که این حکومِت دله قِرار داشته و کاتالونیا و والنسیا جه سیوا اداره بی‌یه ولی همه اتا کشور دله دَیینه.
قرون پونزه و شونزه ناپل این کشور ِد افکتو نیشتنگا بی‌یه و شائون این شهر دله دَیینه ولی رسماً کشور نیشتنگائی نداشته. Later the courts were itinerant بعضی تاریخ‌دون‌ها هم گانّه اتی دوره ساراگوسا این کشور ِنیشتنگا حیساب بی‌یه.
ایالات
این ایالات آراگون ِتاج و تخت دله دَیینه:
بن بنویشت
رج:آراگون رج:کاتالونون رج:ایسپانیا تاریخ رج:اروپا رقد بورده کشورون
کیت وینسلت
وه بتونسه چهار بار گولدن گلوب جایزه و اتا بار اوسکار جایزه ره بیره.
منابع
رج:زننه آدمون رج:بریتانیا بازیگرون رج:اوسکار بیته‌ئون رج:گولدن گلوب بیته‌ئون
یزد
یزد اتا شهر ایران دله هسته که یزد اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت حدود نیم میلیون نفر هسته. یزد کویرلوت دله دره و اتا خشکِ شهر هسته و ایرانِ شهرها دله، کم‌ترین وارش اونجه اِنه.
کیاسر رودبار
رودبار کیاسر اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
یزد
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:یزد اوستان شهرون
کیاسر رودبار
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
رودبار کیاسر
کلوانق
کلوانق شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که هریس شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۷ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۷٬۴۶۵ نفر جمیعت داشته.
۲۰ اکتبر
20 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 20 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
جوون آجون (تلویزونیج سریال)
جوون آجون اتا سریال بیه کا سیروس موقدم وه ره دایرکتوری هاکرده و 1514(1380 خارتیجی) کانال 3 جه پخش بویه.
کلوانق
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:هریس شهرستان
۲۰ اکتبر
بریم بگردستن
20
جوون آجون (تلویزونیج سریال)
آسنی
یونوس اتا جوون آجون هسه کا ونه پیر عدلیه کادی بیه و خلی مشکوک وه بکوشته بیه و ئه دی شه پیر کوشته بوین راز وسه وختی کا شه عامی دتر جا (نیلوفر) عقد هاکرده شونه آجونی دونشجار و آگاهی ملازم(ستوان) بونه و.....
سیناتروک دوم
سنتروک دوم اتا اشکانی شازده بی‌یه که حدود سال ۱۱۶میلادی، شه پی‌یر (خسرو) ره کومِک هاکرده که پارتاماسپت ره شکست هادن. اتا منبع وه ره سلطنت دله هم‌باز دونده و ونجه اتی مشکوک سکه هم دره.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
ارنست روسکا
ارنست روسکا اتا آلمان فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۶ میلادی، میکروسکوپ الکترونی بساتن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان فیزیکدون
L
L یا l دوازدهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ل» بخوندست وونه.
تاریخچه
«ل» یا «L» اتا حرف هسته که مصرِ شکل‌ها دله اتا دست‌چو یا کردخاله ره موندنه. این حرف فینیقی دله «لامذ» و یونانی دله لاما بیّه.
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
کلاوس فون کلیتسینگ
کلاوس فون کلیتسینگ اتا آلمان فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۵ میلادی، اثر کوانتومی هال ره کشف هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان فیزیکدون
بیل گیتس
بیل گیتس اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $61.0 بیلیون پول دانّه. وه کشور امریکا دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 56ساله بی‌یه. وه شه پول ره کارخنه مایکوسافت دله جه دَربیارده.
K
K یا k یازدهمین حرف هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که ویشتر «ک» بخوندست وونه.
بیل گیتس
منابع
رج:پولدار آدمون رج:گت مردمون امریکا رج:زننه آدمون
K
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
کلیبر
کلیبر شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که کلیبر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۴۲ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۹٬۳۲۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:کلیبر شهرستان
وارن بافت
وارن بافت اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $44.0 بیلیون پول دانّه. وه کشور امریکا دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 81ساله بی‌یه. وه شه پول ره کارخنه Berkshire Hathaway دله جه دَربیارده.
منابع
رج:پولدار آدمون رج:گت مردمون امریکا رج:زننه آدمون
اردبیل
اردبیل اتا شهر ایران دله هسته که اردبیل اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت حدود نیم میلیون نفر هسته. اردبیل مردمون ترک هستنه. صفویون ِتبار این شهر جه هرستانه و وشون ِجدِ مزار صفی‌الدین اردبیلی قور هسته که هنتا اردبیل دله کته.
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:اردبیل اوستان شهرون رج:اردبیل شهرستان
بریکینگ بد
الش‌بُـست یا بریکینگ بد (انگلیسی دله: Breaking Bad) ئه‌تا آمریکایی سریال، وینس گیلیگانِ بساته هسته. اینتا سریال ژانویه ۲۰۰۸ جه، تا سپتامبر۲۰۱۳ پنج فصل دله و ام‌ای‌سی توسط پخش بیه.
ایران دله
ایران دله اول این سریال بصورت زیرزمینی با فارسی زیرنویس دست به دست بیّه و بعد خانگی شبکهٔ درون بصورت قانونی دوبله و پخش بیّه. پایین این سریالِ بازیگرون و نقشون و دوبلورون نوم بموئه.
تویوهاشی، آیچی
تویوهاشی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِآیچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۷۷٬۰۴۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۶۱٫۳۵ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱٬۴۴۳ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۰۶-۰۸-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بریکینگ بد
بن مایه
رج:آمریکایی_سریالون
تویوهاشی، آیچی
بیرون بگردستن
رج:آیچی شهرون
کریستو
کریستو اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۷۱ نفر (۲۳خانوار) بی‌یه.
منابع
کریستو
برنارد آرنالت
برنارد آرنالت اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $41.0 بیلیون پول دانّه. وه کشور فرانسه دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 63 ساله بی‌یه. وه شه پول ره کارخنه‌ئون LVMH Moët Hennessy و Louis Vuitton دله جه دَربیارده.
منابع
رج:پولدار آدمون رج:گت مردمون فرانسه رج:زننه آدمون
سنور
منابع
سنور
گرد بینینگ
گرد بینینگ اتا آلمان فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۶ میلادی، میکروسکوپ الکترونی تونلی روبشی بساتن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان فیزیکدون
مالتا
مالتا اتا پچوک ِکشور اروپا دله هسته که مدیترانه دریا دله قِرار بَییته. این کشور اتی مجمع‌الجزایر هسته که تاریخ دله خله اهمیت داشته و اتی میدون بی‌یه که اروپا، آفریقا و خاورمیونه‌ی ِفرهنگون ونه دله همدیگه جه برخورد داشتنه و خله اوقات ونه سَره جنگ کَتِنه. این کشور ِنیشتنگا نوم والِتا هسته.
فنیقی‌ئون، کارتاژ و بیزانس
حدود ۸۰۰ سال پیش از میلاد مسیح ات گروه فنیقی که سامی‌تِبار بینه، مدیترانه دریا جه بوردنه مالت دله. فنیقی‌ها حرفه‌ای تاجر و دریانورد بینه و مالت وشون وسّه خله اهمیت داشته چون‌که این جزایر فنیقیه، سیسیل و کارتاژ وسط قِرار داشته. سال ۴۸۰ پیش از میلاد، مالت ره کارتاژیون بَییتنه و تا سال ۲۱۸ پیش از میلاد این کشور ِسامون دله دَیی‌‎یه.
سال ۶۰ میلادی پولس (مسیحی مِلّا) بورده مالت درون. وه سه ماه سَره بتونِسته مالت ِمردمون ره مسیحیت ِپه‌روو هاکِنه. همینسه مالت ِمردمون جزءِ قدیمی‌ترین ملتونی هستنه که مسیحی بَیینه. میون سده‌ئون چاروم و نهم میلادی هم مالت بیزانس ِسامون دله دیّه.
قرون وسطی
سال ۸۷۰ میلادی مالت ره مسلمون عربون فتح هاکردنه. مهمترین اثری که عربون این جزیره سَر بی‌یِشتنه، وشون ِزوون هَسته. هَنتا که هَنتائه مالت ِمردِم اتی زوون جه گپ زنّه که خله عربی ره موندِنه.
قرن یازّهم میلادی، ات سِری اسکاندیناویایی‌تِبار ِنورمن برسینه ایتالیا جه و اونجه جه بمونه مالت دله. وشون بتونِستنه مالت و سیسیل ره تا ات قرن شه دَس دارِن.
سنت جان ِشوالیه‌ئون
تا قرن شونزهم، مالت ِجزایر ره فئودالونی که مالت کنت‌هنیشت نوم داشتنه، اداره کاردنه. سال ۱۵۳۰ میلادی، چارلز پنجم، روم ِامپراتور، مالت ره ببخشی‌یه ات‌سِری شوالیه ره.
فرانسه و بریتانیا
سال ۱۷۹۸ میلادی، ناپلئون بناپارت، مالت ره فتح هاکرده و سنت جان ِشوالیه‌ئون ره اخراج هاکرده. مالت ِمردمون هم بریتانیا پِشتی شورش هاکردنه و سال ۱۸۰۰ میلادی مالت بریتانیای ِمستعمره اعلام بیّه. بریتانیایی نیروئون جهونی جنگ اول دله این جزایر جه بعنوان دریایی پایگا استفاده کاردنه. سال ۱۹۲۱، مالت اتا دومینیون بیّه و ۴۳ سال په، شه استقلال ره بریتانیا جه سال ۱۹۶۴ بَییته و اتا جمهوری بیّه.
سیاست
مالت ِحکومت جمهوریه. وشون اتا مجلس دارنه که ۶۵تا نماینده ونه دله قانون یِلنه. وشون رییس‌جمهور هم دارنه. مالت اروپای اتحادیه دله عضو هسته و همسود کشورون اتحادیه جه هسته.
مردمون
مالتیون ِتِبار سامیون جه رِسِنه. وشون عربون جه نزدیک ِارتباط دارنه. ایتالیایی‌ها، سیسیلی‌ها و اعراب ِاقلیتون این کشور دله هَنتا دَرنه. دِتا زوون مالتی و انگلیسی این کشور دله رسمی هستنه. مالتی لاتین جه بنویشته وانه ولی عربی جه خله نزدیکه. مالت دله ۹۸٪ رومی‌کاتولیک په‌روو هَستنه. مالت فرهنگون مختلف من‌جمله ایسپانیایی و ایتالیایی جه هم خله تأثیر بَییته.
= منابع =
رج:جزیره ئون رج:انگلیسی‌زوون کشورون رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات رج:فرانسه قدیمی مستعمرات رج:اروپا اتحادیه رج:اروپا کشورون رج:مشترک‌المنافع کشورون رج:فینقیه
شیمونوسکی، یاماگوچی
شیمونوسکی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماگوچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۲۸۶٬۰۷۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۷۱۶٫۰۶ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۴۰۰ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۰۲-۱۳ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بِریم بگردستن
رج:یاماگوچی شهرون
۱۹۰۰ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} پاریس ۱۹۰۰ المپیک (رسمی نوم: Games of the II Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که دوم کش فرانسه دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۴ می – ۲۸ اکتبر ۱۹۰۰ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره المپیک کمیته اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۹ ورزش و ۲۰ رشته وجود داشته و ۱۲۲۶ نفر، ۳۰تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، فرانسه کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
منابع
پاریس، ۱۹۰۰
چکری
چکری (چکر čəkər یا čeker) یا چکر بی‌ین یا دِمس بی‌ین اتا پجشکی وضعیت هسته که یعنی چربی خله زیاد آدمیزاد تن دله پتی بئی‌بۈ. فی‌الواقع، وه اتا مرض واری هسته که آدمیزاد سلامتی و عمر طول ره جیر کشنه.
بن‌بنویشت
رج:مریضی
کوزه‌کنان
کوزه‌کنان شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شبستر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۲ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۷۳۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:شبستر شهرستان
بندر عباس
بندر عباس اتا شهر ایران دله هسته که هرمزگان اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت ۵۲۶٬۶۴۸ نفر بی‌یه. این شهر باستانی قدمت دارنه و اتا استراتجیک ناحیه سر بساته بیّه که خلیج فارس ره شه کنترل دارنه. بندر عباس قدیم‌تر ات‌گال پرتغال ِاستعمار دس هکت بی‌یه و ونه نوم ره «گمبرون» بی‌یشت بینه که شاه عباس وه ره پس بیته و شه نوم ره ونه سر بی‌یشته. پهلویون دوره هم ات‌گال ونه نوم ره «شاهِ بندر» بی‌یشتنه که انقلاب په، په هکته.
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:هرمزگان اوستان شهرون
هاینریش روهرر
هاینریش روهرر اتا سوئیس فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۶ میلادی، میکروسکوپ الکترونی تونلی روبشی بساتن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:سوئیس فیزیکدون
ولاش چاروم
ولاش چاروم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که مهرداد پنجم ِریکا و جانشین بی‌یه. وه زمونی که ولاش سوم بمرده په، اشکانیونِ حکومت ره کامل شه دست بیته و ۱۴۷ تا ۱۹۱ میلادی، حکومت داشته.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
چک‌کری
چک‌کری (čak kar) یا وساطت  اتا حل اختلاف چم هسته که ونه دله اتا ثالث شخص که وه ره گننه "چک‌کر" إنه و طرفین ره کاری دنه تا توافق جه برسن.
M
M یا m سیزهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «م» بخوندست وونه.
تاریخچه
این حرف مصر دله ئو یا کولاب شکل بی‌یه و «ن» صدا ره دائه. سامی زوونون، که وشون زوون عربی دستوری بی‌یه، ئو ره «ماء» گتنه (هنتا هم عربی دله اینتی هسته). همینسه اینتا حرفِ صدا ره جای ن، «م» بخوندستنه و فینیقی دله هم ونه نوم «مِم» بیّه که اسا عربی خط دله و ابجد دله «میم» هسته. یونانی‌شون ونه نوم ره میو بی‌یشتنه و لاتین دله «اِم» بیّه.
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
منزل‌دره
منزل‌دره اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
مهرداد پنجم
مهرداد پنجم اتا اشکانی شازده بی‌یه که حدود ۱۲۹ تا ۱۴۰ میلادی حکومت مدعی بی‌یه و شورش هاکرده.
منزل‌دره
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۶۵ نفر (۲۹خانوار) بی‌یه.
مهرداد پنجم
وه پاکور دوم ریکا بی‌یه که علیه ولاش سوم شورش راه دمبدا. اتی نظریه هم دره که گنه وه شه ریکا، سیناتروک دوم، همراکِت علیه پارتاماسپت جنگ دکتنه و سال ۱۱۶/۱۱۷ میلادی حکومت ره غصب هاکردنه.
منزل‌دره
منابع
منزل‌دره
مهرداد پنجم
منابع
رج:اشکانیون شاهون
اری
اری اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۰۲ نفر (۴۶خانوار) بی‌یه.
منابع
اری
گوگان
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:آذرشهر شهرستان
۲۱ اکتبر
21 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 21 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
21
جمال‌الدین‌کلا
جمال‌الدین‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
منابع
جمال‌الدین‌کلا
لاریجان (خداآفرین)
لاریجان (خداآفرین) شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که خداآفرین شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۸ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۰۹۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:خداآفرین شهرستان
زنجان
زنجان اتا شهر ایران دله هسته که زنجان اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت حدود نیم میلیون نفر هسته. زنجان ِشهر اتا ترک‌نشین منطقه هسته. این شهرِ سوغات کارد و تیزی هسته.
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:زنجان اوستان شهرون
کارل الکساندر مولر
کارل الکساندر مولر اتا سوئیس فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۷ میلادی، ابر رسانایی گرم ره کشف هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
خسرو دوم اشکانی
خسرو دوم اشکانی اتا اشکانی شازده بی‌یه که حدود سال ۱۹۰ میلادی جه شورش هاکرده و پارت منطقه ره شه دست بیته و ولاش چاروم و ولاش پنجم، که بین‌النهرین دله دینه، ره برسمیت نشناسی‌یه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
یوهانس جرج بدنورز
یوهانس جرج بدنورز اتا آلمان فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۷ میلادی، ابر رسانایی گرم ره کشف هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان فیزیکدون
آفریقا اتحادیه
آفریقای ِاتحادیه اوایل قرن بیست و یکم بساته بیی‌یه. این سازمان آفریقای وحدت سازمان (Organization Of African Unity) یا OAU جا ره بَییته. ونه هدف صلح، اتحاد و کایری ِویشته هاکِردِن آفریقایی کشورون ِمیون هسته و اسا ۵۵تا کشور ونه عضو هستنه. این سازمان اصلی مقر آدیس آبابا (اتیوپی) دله قرار دانّه چون اتیوپی تنها کشوری بی‌یه که استعمارکرون وه ره نَییتنه.
اعضا
[[File:Regions of the African Union.png|thumb|کشورون ِتقسیم
]]
<div style="font-size:60٪;">
منابع
رج:آدیس آبابا رج:قاره‌ای اتحادیه‌ئون
بجنورد
بجنورد اتا شهر ایران دله هسته که شمالی خراسون اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت حدود دیویست هزار نفر هسته.
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:شمالی خراسان اوستان شهرون
خرم‌آباد
خرم آباد اتا شهر ایران دله هسته که لرستان اوستان و خرم‌آباد شهرستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت سال ۹۵ سرشماری گدر، ۳۷۳٬۴۱۶ نفر بی‌یه. خرم‌آباد مردمون لوری زوون جه گپ زننه. این شهرِ معروفِ بنا فلک الافلاک هسته که شهرِ میونه کته.
لیلان
لیلان شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که ملکان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۶ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۶٬۳۵۶ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:ملکان شهرستان
N
N یا n چاردهومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ن» بخوندست وونه.
تاریخچه
مصری هیروگلیف دله اتا مر عکس دیّه که وه ره مصریون «ج» خوندستنه چون مصری زوون دله مر ره «دجِت» گتنه ولی سامی زوونون دله مر شکل ره «ن» بخوندستنه چون وشون زوون دله مَرِ ایسم ره «ن» جه شروع کردنه. اینتا صدا مَرِ عکس سر بموندسته. فینیقیه دله «نون» ایسم ره اینتا حرف سر بی‌یشتنه که هنتا عربی خط دله استفاده بونه.
چالسرون
چالسرون اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۲ نفر (۱۵خانوار) بی‌یه.
بیرجند
بیرجند یا بیرجن اتا شهر ایران دله هسته که جنوبی خراسون اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت حدود دیویست هزار نفر هسته.
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:جنوبی خراسان اوستان شهرون
کی‌کلا
کی‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۴ نفر (۲۷خانوار) بی‌یه.
منابع
کی‌کلا
مروون کنزاری
مروون کنزاری (هلندی: Marwan Kenzari؛ زادهٔ ) اتا هولندیج آکتر هسه کا 2008 جه دره تجش کانده. هولندیج و اینگیلیسیج فیلمون دله اکت هاکرده.
کاستیل تاج و تخت
کاستیل ِتاج و تختاتا کشور نوم بی‌یه که ایبری ِجزیره‌مونا دله سال 1230 تأسیس بیّه. این حکومِت وقتی بساته بیّه که کاستیل و لئون ِشائون هِدی جه متحد بَیینه و ازدواج هاکردنه. چن وقت بعد نابارا هم وشون جه متحد بیّه و اتا کاتولیک ِدولِت بساته بیّه که اسا ایسپانیا دله قِرار گیرنه. آخرسری سال 1516 میلادی این حکومِت ره هابسبورگ ِحکومِت رِقِد بِدا و ونه سامون ره فتح هاکرده.
مروون کنزاری
ونه نومدار فیلمون جه : دوشمّه چی بیه؟ ، علادین ، مومیائی و... ره نوم بوریم.
کاستیل تاج و تخت
منبع
رج:کاستیل رج:ایسپانیا تاریخ رج:اروپا رقد بورده کشورون
ولاش پنجم
ولاش پنجم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال ۱۹۱ تا ۲۰۸ میلادی حکومت داشته و ولاش چاروم جانشین بی‌یه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
آمانسیو اورتگا
آمانکیو اورتگا اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $37.5 بیلیون پول دانّه. وه کشور ایسپانیا دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 75 ساله بی‌یه. وه شه پول ره ایندتکس گروه جه دَربیارده.
اورتگا زارای فروشگاهون صاحاب و موسس هسته و حدوداً صدتا برند و فروشگاه دانّه.. اورتگا، شه دومين زنا جه لاکرونیای گالیسیا، ایسپانیا دله زندگی کانده.
منابع
رج:پولدار آدمون رج:گت مردمون ایسپانیا رج:زننه آدمون
سانا مارین
سانا میرلا مارین (بزائه 16 نوامبر 1985) اتا فلاندی سیاستمدار هسته که شه کشورِ چل و شیشمین نخست‌وزیر بیّه. وه وقتی این مقوم جه برسی‌ه، ونه سن 34 سال بی‌یه و جوون‌ترین آدمی بیّه که فلاند دله نخست‌وزیر بیی‌یه. وه این رکورد دله گابریل بوریک (شیلی جه) و دریتان آبازوویچ (مونته‌نگرو جه) برابری کانده.
بیوگرافی
مارین هلسینکی شهر دله دنیا بموئه ولی پیرکالا شهر دله گت بیّه و اونجه سال ٢٠٠۴ مدرسه جا فارغ‌التحصیل بیّه. ونه پی‌یر-مار وقتی وچه بی‌یه، هئی جا سیوا بَینه و ونه مار وه ره خورد پی‌یر همراهی گت هاکرده. وه دانشگاه دکته تامپره و اونجه علوم مدیریت درس ره بخوندسته. سال ٢٠٢۰ مارکوس رایکونن جه ازدواج هکرده و وشون اتا کیجا وچه دارنه.
مارین اوائل اتا نونوایی دله کار کرده و دخل پشت نیشت بی‌یه تا این که سال ٢٠٠۶ سوسیال‌دموکرات حزب دله عضو بیّه و جوون‌های چلّه درون فعالیت هاکرده و دِ سال په، شورای شهرِ عضویت وسّه کاندیدا بیّه و رأی نیارده ولی اَی دِباره کاندید بیّه و این صوه سال ٢٠١٢ شورا دله وارد بیّه. ات سال بگذشتی په، شورایِ رییس بیّه. مارین سال ٢٠١۵ پارلمون وسّه هم ثبت‌نوم هاکرده و اَی رأی بیارده و میلس دله هم عضو بیّه. دِ سال بیّه په، شه حزب دله معاون اول بیّه و همینتی شورای شهر دله هم دیّه. ٢٠١٩ پارلمانی انتخابات دله هم شه کرسی ره حفظ هکرده و وقتی وشون حزب دولت تشکیل هدا، مارین ره «حمل و نقل و ارتباطات ِوزیر» هاکردنه.
حزب دله اختلاف دکته و نخست‌وزیر شه مقوم جا استعفا هدا و اینتی مارین روز ١٠ دسامبر ٢٠١٩ ونه جا سر هنیشته و نخست‌وزیر بیّه. مارین این گادر ٣۴ساله بی‌یه و دنیایِ جوون‌ترین زن ِنخست‌وزیر بیّه. وه آگوست ٢٠٢٠ سوسیال‌دموکراتِ حزب ِرهبر هم انتخاب بیّه. مارین اتی چپکی جریون جه طرفداری کانده و ونه تمرکز سیاست سر مردم ره راقاضی هاکرده که وه ره قدرت برسنن. ونه برنامه ویشته رفاه اجتماعی و برابری سر هسته و آب و هوایی تغییرات مسئله ره هم خله دمبال کانده.
سان مارین معروف هسته که پارتی و جشن دله خله شرکت کانده. وه ات صوه، کرونا گدر بدون موبایل بورده اتا فستیوال دله شرکت هاکنه که ون‌سه پغوم هدانه که اتا کرونایی جه نشست‌برخاست داشتی ولی وه شه گوشی ره همراه نداشته و سرصاب نیه. همینسه بعداً عذرخاهی هاکرده. ای ات صوه دیگر، ونه خصوصی فیلم دربمو که شه رفقون همراه پارتی دله لوچ‌لوچ بازی دریارده. وه البته باته که این جشن دله خلافی نکارده و مواد نکشی‌یه و فقط ات شو در خِشی کرده. ولی منتقدون گانه زمونی که روسیه تهدید مملکت سر دره و ناتو قضیه پیش کته، چه وسته وه اینتی جشن بیره و مست‌مستی هاکنه؟
په‌نویس
رج:فلاند نخست‌وزیرون رج:زننه آدمون
لیان لدرمن
لیان لدرمن اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۸ میلادی، نوترینوی موئون ره کشف هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
مبارک‌شهر
مبارک‌شهر شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که ملکان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۲ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۴۵۶ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:ملکان شهرستان
ایلام
ایلام ایلام اوستان ره اتا مرکزی شهر هسته که ایلام شهرستان دله قرار دارنه و شه اوستانِ گت‌ترین شهر هم هسه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۹۴٬۰۳۰ نفر جمیعت داشته.
O
O یا o پونزهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا چمردار حرف هسته که «ئو» بخوندست وونه.
مراغه
مراغه شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که مراغه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۰۰ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۷۵٬۲۵۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:مراغه شهرستان
O
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
۱۹۰۴ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} سنت لوییس ۱۹۰۴ المپیک (رسمی نوم: Games of the III Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که سوم کش امریکا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱ جولای تا ۲۳ نوامبر ۱۹۰۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره دیوید آر. فرانسیس اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۶ ورزش و ۱۷ رشته وجود داشته و ۶۵۱ نفر، ۱۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
جواد طالبی
جواد طالبی خارکشی ساری شهردار هسته. وه ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۰ جه، تا ۲۰ خرداد ساریِ شهرداریِ سرپرست بیه و این روز دله ، وزیر کشور حکم جه ساریِ شهردار بیّه.
۱۹۰۴ تابستونی المپیک
منابع
سنت لوییس، ۱۹۰۴
جواد طالبی
ولی با برگزار بیّن ششمین شواریِ اولین جلسه در ۱۷ مرداد وه برکنار بیّه و محمدحسین قبادی ونه جایگزین بیّه. که البته این جایگزینی سه روز ویشتر طول نکشیه و ۱۷ مرداد ۱۴۰۰ شورای شهر دواره جواد طالبی ره بعنوان شهردار بوجیه. تا اینکه یک ماه دنبال تر خاش حکم ره وزیر کشور جه بئیته..
بن مایه
رج:گت مردمون ساری رج:ساروی سیاستمدارون
لری الیسون
لری الیسون اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $36.0 بیلیون پول دانّه. وه کشور امریکا دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 67ساله بی‌یه. وه شه پول ره کارخنه Oracle Corporation دله جه دَربیارده.
منابع
رج:پولدار آدمون رج:گت مردمون امریکا رج:زننه آدمون
ولاش شیشم
ولاش شیشم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال ۲۰۸ تا ۲۲۲ یا ۲۲۸ میلادی حکومت داشته. وه ولاش پنجم ریکا بی‌یه که شه برار، اردوان پنجم جه جنگ دکته و بنظر اِنه که ویشتر جنگ دله هم بباخته و تا سال ۲۱۶ اردوان مملکت ره صاحاب بئی بی‌یه ولی تا ۲۲۸ میلادی ولاش شیشم هنتا بعضی مناطق ره داشته که اونجاهان شه نوم سکه زوئه.
ذوب‌آهن شهرک
شهرک ذوب‌آهن اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
ولاش شیشم
منابع
رج:اشکانیون شاهون
پاس (کیتا فیلم)
ممبعئون
رج:ایرانی فیلمون رج:۲۰۱۸ فیلمون رج:فارسی فیلمون
ذوب‌آهن شهرک
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
شهرک ذوب‌آهن
شهرکرد
شهرکرد اتا شهر ایران دله هسته که چارمحال و بختیاری اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت حدود دیویست هزار نفر هسته.
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:چارمحال و بختیاری اوستان شهرون
خلیل‌کلا
خلیل‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۷۴ نفر (۵۹خانوار) بی‌یه.
منابع
خلیل‌کلا
بتو
بَتــّو یا ونالی یا بَند یا وَند (عربی جه: عنکبوت) اتی حیوون هسته که بئو ِرجه دله قرار گیرنه. بتّوئون شه وسّه بند کالی تـَندِنه که رشته‌ئون نازِکی هستنه که دِماسا وانّه و چسبناک هستنه. بند آلوم دله پچیک لل و کورمازون هچل کفنّه و بتّو وشون ره آلوم جه پیچنه و خارنه.
بعضی بتّوئون آدم ره نیش زنّه و مریضی ره باعث وونّه که اصطلاحاً مازرونی دله گامبی فلونی ره «بند» بَزوئه. اتّی دیگه بتو هم درنه که اَنده وشون سم قوی هسته که تونده آدِم ره بَکاشه (دلیمک واری).
مازرون دله ات‌جور بتو پدا وونه که هیچ جای دیگه دنیا دنی‌یه و وه ره مازرون گل‌مونا بتو (Raveniola mazandaranica) گانّه.
اشون(ویدئوئیج کا)
اشون (به انگلیسی: Yesterday) اتا ویدئوئیج کا هسه کا ماجراجویی هسه کا اتا ایسپونیایی کمپانی وه ره خار هاکرده. و فوکوس هوم اینتر اکتیو وه ره نشر هادائه.د.
ممبعئون
رج:کامپیوتری کائون
مرند
مرند شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که مرند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۰۸ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۳۰٬۸۲۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:مرند شهرستان
ملوین شوارتز
ملوین شوارتز اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۸ میلادی، نوترینوی موئون ره کشف هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
علی داوودی
علی داوودی ۱۴ مرداد ۱۴۰۰ جه آمِــــلِ شهردار هسته. وه حمید هاشمی جایگزین بیّه.
زیدیه
زیدیه اتا اسلامی مذهب هسته که شیعه ِرجه دله نیائه(=کته). زیدیون گننه محمد بمرده په، وسّه علی ونه جانشین و خلیفه بوو. وشون مذهب دله برخلاف دیگر شیعیون، ایمامت ارثی نی‌یه و هرکس که علی و زهرایِ نسل جه بائه، تونده جهاد اعلام هاکنه یا ظلم جا جنگ دکفه و اینتی وه ره ایمام قبول کانّه. زیدیون عباسیون خلافت گادر خله قیام و شورش راه دم‌دانه و همین‌سه اتی ممنوعه مذهب بینه.
وشون ِگت‌هآ ره گاتنه «علویون» که کسایی بینه که سید بینه و شه تبار ره ایمام حسن یا حوسن جه رسندینه. مثلاً، حسن بن زید اتا علوی بی‌یه که شه ره «داعی» (کسی که مردم ره دین جا دعوت کانده) بنومسته و بمو تبرستون دله و تبرستون علویون ِحکومت ره بساته. ونه بموئن په، خله علویون و زیدیون گرد بکلستنه مازرون و گیلون دله و این منطقه زیدیه‌یِ مرکز بیّه. تا چند قرن تبری و گیلی و دیلمی مردم زیدی‌مذهب دله اکثریت داشتنه تا این که یمن دله هم اتا زیدی جنبش حکومت‌دار بیّه و خله‌شون شه کوچ ره بکشینه، بَوردنه یمن. اسا صعده زیدیون ِنیشتگا هسته و اونتا کشور دله خله جمیعت دارنّه.
منبع
رج:ایسلام رج:تشیع
اریک باتیستا
ایک باتیستا اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $30.0 بیلیون پول دانّه. وه کشور برزیل دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 55ساله بی‌یه. وه شه پول ره کارخنه ای‌بی‌ایکس گروه دله جه دَربیارده.
منابع
رج:پولدار آدمون رج:گت مردمون برزیل رج:زننه آدمون
آردا توران
آردا توران (ترکی جه: Arda Turan) (بزائه ۳۰ ژانویه ۱۹۸۷، استامبول) اتا ترکیه‌ای فوتوال‌کر هسته که بارسلونا دله کا (= بازی) کانده.
وه اولین ترکی هسته که ایسپانیای لیگ دله قهرمانی ره سال ۲۰۱۳-۲۰۱۴ اتلتیکو مادرید همراهی کسب هارده. ولی همین سال ِاروپای قهرمانای کاپ سره مصدوم بَیی‌یه و نتونسته فینال دله دَواشه؛ اتلتیکو مادرید اونجه بِبخاته و دوم بیّه.
بیرون بگردستن
رج:زننه آدمون رج:گت مردمون استامبول رج:بارسلونا فوتوالیستون رج:اتلتیکو مادرید فوتوالیستون رج:گالاتاسرای فوتوالیستون رج:ترکیه فوتوالیستون
یاسوج
په‌نویس
رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون رج:کهگیلویه و بویراحمد اوستان شهرون
آکادمی
آکادمی (به فرانسوی: Académie) اتا موسسه هسه کا تحقیق بیا هارموجین وسه تجنه ، آکادمیک بمسنسن یا مانشی(افتخاری) عوضو بوین هسه.
اسا چاتّا تجا آکادمی ایرون دله دره فارسی ادب و دب آکادمی، دونش اکادمی، دکتری دونشون اکادمی، و هونر اکادمی.
رخه دونی(ریشه دونی)
اکادمی واجک یونانی زوون جه بموئه و اول آکادمیا بیه و بعد بورده زوونون دیر دله امبا طبری دله فرونسئی جه بموئه
P
P یا p شونزهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «پ» بخوندست وونه.
تاریخچه
مصر هیروگلیف دله اتا داهون عکس دیّه که سامی زوونون وه ره «پ» ایسم بی‌یشتنه. (هنتا عربی دله داهون ره «فَم» گنه که اینتا ریشه جه اِنه) این حرف یونانی دله پی نوم بیته و ونه ایسم همینتی بمونسته.
ابجد دله P معادل ف هسته.
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
ملکان
ملکان شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که ملکان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۲۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲۷٬۴۳۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:ملکان شهرستان
جک اشتینبرگر
جک اشتینبرگر اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۸ میلادی، نوترینوی موئون ره کشف هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
۱۹۰۸ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} لندن ۱۹۰۸ المپیک (رسمی نوم: Games of the IV Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که چاروم کش بریتانیا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۷ آوریل تا ۳۱ اکتبر ۱۹۰۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره ادوارد هفتم اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۲ ورزش و ۲۵ رشته وجود داشته و ۲۰۰۸ نفر، ۲۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، بریتانیای کبیر کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
منابع
لندن، ۱۹۰۸
سرشماری
سرشماری یعنن اتا منطقه یا محدوده‌یِ تموم نفرات یا وسایل ره بشمرستن. سرشماری دله ونه تک-تک اعضا ره حیساب بیاردن و آمارگیری دستوری نی‌یه که ات‌شر ره بشمری و باوّی بقیه هم لابد ونه واری هستنه و حیساب-کیتاب جه تعداد ره دربکشی. سرشماری تونده اتا کشور آدمون تعداد ره میّن هاکنه، ایران نفوس و مسکن عمومی سرشماری دستوری؛ یا تونده اتا حیوونِ آمار ره بدست بیاره، سازمان محیط زیستِ سرشماریون واری.
منابع
رج:سرشماری
اردوان پنجم
اردوان پنجم اتا اشکانی شازده بی‌یه که شه برار، بلاش شیشم جه حکومت سر جنگ داشته و ۲۱۶ تا ۲۲۴ میلادی، اشکانیونِ آخرین شاهنشاه بی‌یه. اردشیر بابکان اتا جنگ دله اردوان ره شکست هدا و ساسانیون سلسله ره بساته.
استفان پرسون
استفان پرسون اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $26.0 بیلیون پول دانّه. وه کشور سوئد دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 64ساله بی‌یه. وه شه پول ره کارخنه H&M دله جه دَربیارده.
منابع
رج:پولدار آدمون رج:گت مردمون سوئد رج:زننه آدمون
ممقان
ممقان شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که آذرشهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۶ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۱٬۸۹۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:آذرشهر شهرستان
رودبار ادرو
رودبار ادرو اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
منابع
رودبار ادرو
آسارا
آسارا البرز اوستان ره اتا شهر هسته که کرج شهرستون دله قرار دارنه. این شهر حدود ۱٬۳۳۹ نفر جمیعت دارنه.
په‌نویس
رج:البرز اوستان شهرون
نورمن فاستر رمزی
نورمن فاستر رمزی اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۹ میلادی، طیف نمایی تشدید اتمی سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
۲۲ اکتبر
22 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 22 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
22
بند کالی
بند کالی ، بتو آلوم، تازو یا بندلام (فارسی جه: تار عنکبوت) ات‌سری رشته‌ئون پروتئینی هسته بتوها تـَندِنه. این پروتئین دله پـِر از آمینو اسیدون آلانین و گلیسین هسته. آلوم «کشسانی» زیادی دارنه و ونجه صنایع تقلید کانّه تا اینتی ساختار بساجن که قایم و نازک بائه.علاوه بر پروتیین نمک و مواد ضد باکتری و ضد قارچ هم ونه ساختار دله دره که باعث وونه فاسد نوو و باکتریون و گوشکون وه ره صدمه نزنن. بئوها (= حشرات) این آلوم دله گیر کانّه و بتو اینتی وشون ره اشکار کانده.
آل شونِئیل
آل شونئیل اتا دیائیج فلکلور (خارجی) داسدون هسه. اتا کیجا و ورگ داسون هسه کا ورگ کیجا سادگی جه استفاده کانده و شونه کیجا گت مار سره و هر دِ ره خرنه اولین گدر اینتا داسون ره شارل پرو بنوشته که پرو انتاسه کا زودبووری ره نهیب هاکنه ورگ کیجا و گت مار ره بخرده وله نوزدهوم سده دله گریم برارون اینتا داسون ته ره تغییر هدانه و وشون نسخه دله چوانجن (فارسیج دله:هیزم شکن) انه و کیجا و گت مار ره ورگ اشکم دله جا کشنه دیا.
پی‌یر
پی‌یر  یا پِـــر یا بِـــوا یا دَدِ یا دَدِی یا ببا ئه‌تا از خانوادگی نسبت‌ئون هسته گه مذکر والد ره گونّه.
دالهازی دونشجه
دالهازی دونشگا اتا پشپشوکری (=تحقیقاتی) دونشگائه کاندا نوااساشیا ایولت دله دره ،ستا چله (=شوعبه) هالیفکس دله دارنه و چارومین چله بائیل هیل هسه. دالهاوزی ویشتر ۴٬۰۰۰ بمسنی (=آموزشی) دارنه  و 180 دونشگائی رشته دوئازتا دونشکده لیسونس، مستر (=فوق لیسونس) و دکترا و… ارائه دنده. اینتا دونشگا U15 انجومند (=گروه) دله دره ، کا اتا انجمند اموست (=فشرده) کاندای پشپشوکری دونشگائون دله  هسه.
رج:دانشگائون
میانه
میانه شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که میانه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۱۵ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۹۸٬۹۷۳ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:میانه شهرستان
کارل آلبرشت
کارل آلبرتچ اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $25.4 بیلیون پول دانّه. وه کشور آلمان دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 92ساله بی‌یه. وه شه پول ره کارخنه آلدی دله جه دَربیارده.
منابع
رج:پولدار آدمون رج:گت مردمون آلمان رج:زننه آدمون
اروت
اروت اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
منابع
اروت
پرند (تهران)
پرند (تهران) تهران اوستان ره اتا شهر هسته که رباط‌کریم شهرستان دله قرار دارنه. این شهر حدود ۹۴٬۴۶۴ نفر جمیعت دارنه.
په‌نویس
رج:تهران اوستان شهرون
هانس جرج دهملت
هانس جرج دهملت اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۹ میلادی، راهی کشف هکرده که تینار اتم‌ها ره تله دمبده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
۱۹۱۲ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} استکهلم ۱۹۱۲ المپیک (رسمی نوم: Games of the V Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که پنجم کش سوئد دله برگزار بیّه. این مسابقات ۶–۲۲ جولای ۱۹۱۲ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره گوستاو پنجم اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۴ ورزش و ۱۸ رشته وجود داشته و ۲۴۰۷ نفر، ۲۸تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، امریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
لی کاشینگ
لی کاشینگ اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $25.5 بیلیون پول دانّه. وه کشور هنگ کنگ دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 83ساله بی‌یه. وه شه پول ره کارخنه Cheung Kong Holdings دله جه دَربیارده.
منابع
رج:پولدار آدمون رج:گت مردمون هنگ کنگ رج:زننه آدمون
یانای، یاماگوچی
یانای اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماگوچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۵٬۴۳۸ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۳۹٫۹۰ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲۵۳ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۰۲-۲۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:یاماگوچی شهرون
نظرکهریزی
نظرکهریزی شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که هشترود شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۳ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۲۱۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:هشترود شهرستان
زربوت
زربوت اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۸ نفر (۳۶خانوار) بی‌یه.
منابع
زربوت
کریس والتون
کریس والتون اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $25.3 بیلیون پول دانّه. وه کشور امریکا دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 57ساله بی‌یه. وه شه پول ره کارخنه Walmart, First Solar دله جه دَربیارده.
منابع
رج:پولدار آدمون رج:گت مردمون امریکا رج:زننه آدمون
قره‌باغ
قره‌باغ یا ناگورنو-قره‌باغ (آذری جه: Dağlıq Qarabağ، ارمنی جه: Լեռնային Ղարաբաղ آرتساخ) اتا منطقه‌ی نومه که آذربایجون غرب وَر دره ولی ارمنستون مسلح نیروئون ونه دله درنه. سازمان ملل این بخش ره آذربایجون جزء دونده. ونه مردم ویشته ارمنی هستنه. قره‌باغ نیشتنگاء شهر خان کندی (استپاناکرت) هسته.
الیرد
الیرد اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
مار
مار  یا نِنا یا مَما  یا نَنِک اتا فامیلی(خنوادیگی) نسوت هسه کا موئنث والد ره گننه.
الیرد
جمعیت
اینتا روستا، گرماب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۵۳ نفر (۷۷خانوار) بی‌یه.
قره‌باغ
اداری تقسیمات
استانی بخش‌بندی ارمنی نیروئون که هنتا قره‌باغ حاکم هستنه (شه ره گانّه:Արցախ، تلفظ: آرتساخ) اینتی هسته:
الیرد
منابع
الیرد
قره‌باغ
بن بنویشت
رج:قره‌باغ رج:قفقاز رج:آذربایجون شهرون رج:ارمنستون شهرون
شمشک
په‌نویس
رج:تهران اوستان شهرون
ولفگانگ پل
ولفگانگ پل اتا آلمان فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۹ میلادی، راهی کشف هکرده که تینار اتم‌ها ره تله دمبده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان فیزیکدون
اینترپول
جئانی آجون یا اینترپل ، اتا جئانی اورگان هسه کا جئانی موجرمون جا موبارزه کانده .و اونتا کشفرونی کا ونه عضو هسنه ره دی وشون ایمنی ره برقرار کانده. اینترپول اتا سرواجک هسه کا اینگیلیسی دله جه بیتنه کا ونه اینگیلیسی کا ونه معنا بونه جئانی آجونون اورگان  هسه و اینت واجک جه اینترپول واجک ره خار هاکردنه. 1923 وین ، اوتریش دله اولین گادر بنا بویه. اسا ونه مقر فرونسه لیون دله هسه.
رسمیج عوضوون
اینتا آجونی اورگان (سپتامبر ۲۰۱۷)  ۱۹۲ عوضو (سوا عوضو) هسه  و اینترپل تینار اینتا کشفرون ره خدمات دنه : 🇦🇫 Afghanistan🇦🇱 Albania🇩🇿 Algeria🇦🇩 Andorra🇦🇴 Angola🇦🇬 Antigua and Barbuda🇦🇷 Argentina🇦🇲 Armenia🇦🇼 Aruba🇦🇺 Australia🇦🇹 Austria🇦🇿 Azerbaijan🇧🇸 Bahamas🇧🇭 Bahrain🇧🇩 Bangladesh🇧🇧 Barbados🇧🇾 Belarus🇧🇪 Belgium🇧🇿 Belize🇧🇯 Benin🇧🇹 Bhutan🇧🇴 Bolivia🇧🇦 Bosnia and Herzegovina🇧🇼 Botswana🇧🇷 Brazil Brunei🇧🇬 Bulgaria🇧🇫 Burkina Faso🇧🇮 Burundi🇰🇭 Cambodia🇨🇲 Cameroon🇨🇦 Canada🇨🇻 Cape Verde🇨🇫 Central African Republic🇹🇩 Chad🇨🇱 Chile🇨🇳 China🇨🇴 Colombia🇰🇲 Comoros Republic of the Congo Democratic Republic of the Congo🇨🇷 Costa Rica🇨🇮 Côte d'Ivoire🇭🇷 Croatia🇨🇺 Cuba🇨🇼 Curaçao🇨🇾 Cyprus🇨🇿 Czech Republic🇩🇰 Denmark🇩🇯 Djibouti🇩🇲 Dominica🇩🇴 Dominican Republic East Timor🇪🇨 Ecuador🇪🇬 Egypt🇸🇻 El Salvador🇬🇶 Equatorial Guinea🇪🇷 Eritrea🇪🇪 Estonia🇪🇹 Ethiopia🇫🇯 Fiji🇫🇮 Finland 🇫🇷 France🇬🇦 Gabon🇬🇲 Gambia Georgia🇩🇪 Germany🇬🇭 Ghana🇬🇷 Greece🇬🇩 Grenada🇬🇹 Guatemala🇬🇳 Guinea🇬🇼 Guinea-Bissau🇬🇾 Guyana🇭🇹 Haiti🇭🇳 Honduras🇭🇺 Hungary🇮🇸 Iceland🇮🇳 India🇮🇩 Indonesia🇮🇷 Iran🇮🇶 Iraq🇮🇪 Ireland🇮🇱 Israel🇮🇹 Italy🇯🇲 Jamaica🇯🇵 Japan🇯🇴 Jordan🇰🇿 Kazakhstan🇰🇪 Kenya🇰🇷 South Korea🇰🇼 Kuwait🇰🇬 Kyrgyzstan Laos🇱🇧 Lebanon🇱🇻 Latvia🇱🇸 Lesotho🇱🇷 Liberia🇱🇾 Libya🇱🇮 Liechtenstein🇱🇹 Lithuania🇱🇺 Luxembourg🇲🇰 Macedonia🇲🇬 Madagascar🇲🇼 Malawi🇲🇾 Malaysia🇲🇻 Maldives🇲🇱 Mali🇲🇹 Malta🇲🇭 Marshall Islands🇲🇷 Mauritania🇲🇺 Mauritius🇲🇽 Mexico🇲🇩 Moldova🇲🇨 Monaco🇲🇳 Mongolia🇲🇪 Montenegro🇲🇦 Morocco🇲🇿 Mozambique🇲🇲 Myanmar🇳🇦 Namibia🇳🇷 Nauru🇳🇵 Nepal🇳🇱 Netherlands🇳🇿 New Zealand🇳🇮 Nicaragua🇳🇪 Niger🇳🇬 Nigeria🇳🇴 Norway🇴🇲 Oman🇵🇰 Pakistan Palestine🇵🇦 Panama🇵🇬 Papua New Guinea🇵🇾 Paraguay🇵🇪 Peru🇵🇭 Philippines🇵🇱 Poland🇵🇹 Portugal🇶🇦 Qatar🇷🇴 Romania🇷🇺 Russia🇷🇼 Rwanda🇰🇳 Saint Kitts and Nevis🇱🇨 Saint Lucia🇻🇨 Saint Vincent and the Grenadines🇼🇸 Samoa São Tomé and Príncipe🇸🇦 Saudi Arabia🇸🇲 San Marino🇸🇳 Senegal🇷🇸 Serbia🇸🇨 Seychelles🇸🇱 Sierra Leone🇸🇬 Singapore Sint Maarten🇸🇰 Slovakia🇸🇮 Slovenia🇸🇧 Solomon Islands🇸🇴 Somalia🇿🇦 South Africa🇸🇸 South Sudan🇪🇸 Spain🇱🇰 Sri Lanka🇸🇩 Sudan🇸🇷 Suriname🇸🇿 Swaziland🇸🇪 Sweden🇨🇭 Switzerland Syria🇹🇯 Tajikistan🇹🇿 Tanzania🇹🇭 Thailand🇹🇬 Togo🇹🇴 Tonga🇹🇹 Trinidad and Tobago🇹🇳 Tunisia🇹🇷 Turkey🇹🇲 Turkmenistan🇺🇬 Uganda🇺🇦 Ukraine🇦🇪 United Arab Emirates🇬🇧 United Kingdom🇺🇸 United States🇺🇾 Uruguay🇺🇿 Uzbekistan🇻🇦 Vatican City🇻🇪 Venezuela Vietnam🇾🇪 Yemen🇿🇲 Zambia🇿🇼 Zimbabwe
مجموعه بنی کشفرون
🇦🇸 American Samoa🇦🇮 Anguilla🇧🇲 Bermuda British Virgin Islands🇰🇾 Cayman Islands🇬🇮 Gibraltar🇭🇰 Hong Kong🇲🇸 Montserrat Macau🇵🇷 Puerto Rico🇹🇨 Turks and Caicos Islands
سازمان ملل کشفرون کا اینترپول دله عوضو نینه
🇰🇵 North Korea🇰🇮 Kiribati🇫🇲 Micronesia🇻🇺 Vanuatu🇵🇼 Palau🇹🇻 Tuvalu
اونتا کشفرونی کا اینترپول ره رسمیت دوننه امبا ونه دله عوضو نینه.
Kosovo Sovereign Military Order of Malta Northern Cyprus🇹🇼 Taiwan