cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فرانسیوم
اکتشافات ناقص و ناتموم
دوبروسردوف شیمیدون روسی اولین شخصی بی‌یه که ادعای کشف عنصری به نام فرانسیم یا اکا سزیم ره عنوان هاکرده. سال ۱۹۲۵ وه متوجه وجود رادیواکتیویته ضعیفی ات نمونه پتاسیم دله بیّه و بفهمسته که این نمونه ممکن هسته حاوی مقداری از عنصر جدید بائه. سپس وه رساله‌ای در مورد خواص این عنصر بنویشته و به‌خاطر نام کشورش وه ره روسیوم اسم بی‌یشته .ات‌کم بعد از وه دوبروسردوف به تدریس انستیتوی پلیمر اودسای اوکراین دله شروع هاکرده و تحقیقات بیشتری در زمینه این عنصر به عمل نی‌یلرده.
بابل
مامطیرِ تاریخ
اینتا شهرنوم در روزگاران کهن مامطیر بيه. ابن فقیه، ابوالفداء، مقدسی و نویسنده کتاب حدودالعالم این شهر جا به نامهای مَمَطیر و مامَطیر یاد هَكِردنه. ابن اسفندیار در کتاب تاریخ طبرستان ، درباره نامگذاری این شهر به مامطیر نويسنه :
فرانسیوم
اکتشافات ناقص و ناتموم
سال بعد، شیمیدانون انگلیسی جرالد دروس و فردریک لورینگ عکسای اشعه ایکس منگنز(II) سولفات ره بررسی هاکردنه. وشون این موشاهده دله به خطوط طیفی برخورد هاکردنه که گمون وَردنه مربوط به اکا-سزیم بائه. وشون این کشفیات ره اعلام هاکردنه و وه ره آلکالینیوم اسم بی‌یشتنه.
سال ۱۹۳۰ فرد آلیسون موسسه پلی‌تکنیک آلاباما دله مدعی بیّه که زمون بررسی پلوسیت و لپیدولیت با ماشین نور-مغناطیس عنصر ۸۷ ره کشف هاکردنه. آلیسون پیشنهاد هدائه که بخاطر زادگاهش یعنی ایالت ویرجینیا این عنصر ویرجنیوم بائه و نماد Vi یا Vm بَیره. البته سال ۱۹۳۴ مک فرسون دانشگاه برکلی دله این اکتشاف نادرست ره رد هاکرده.
بابل
مامطیرِ تاریخ
تا میانه سده هشتم هجری، اینتا شهر ره به نوم مامَطیر دونسّنه.
قطعنومه ۱۷۲ امنیت شورا
قطعنومه ۱۷۲ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۶ جولای ۱۹۶۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبول هاکردن ِترنه عضو متحد ِملل ِسازمان ِدله: رواندا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۰۱۷‌ام دله ۱۱تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
فرانسیوم
اکتشافات ناقص و ناتموم
سال ۱۹۳۶ هوریا هولوبی شیمیدون فرانسوی به همراه ونه فرانسوی رفخ ایوت کاچویس پولوسیت ره با استفاده از دستگاه اشعه ایکس با دقت بالا آنالیز هاکردنه. وشون متوجه وجود چندین خطوط نشر ضعیف بَینه که به عنصر ۸۷ نسبت هدانه. این عنصر به افتخار مولداوی که آزمایشات اونجه انجام بیّه، مولداویوم نام بیته و نماد وه هم Ml تعیین بیّه. سال ۱۹۳۷ تحقیقات هولوبی به‌وسیله ات فیزیکدون آمریکایی به‌نام اف اچ هرش رد بیّه. هرش اطمینان داشته که اکا-سزیم طبیعت دله وجود ندانّه و وشون به اشتباه خطوط نشر جیوه یا بیسموت ره بدینه. گرچه هولوبی تاکید کارده که ونه دستگاه‌ئون دقیق نینه که چنین اشتباهی ره مرتکب نوانّه.
بابل
بارفروش بساتن
کیاییان چلاوی آخرین باوندی اسپهبد - فخرالدوله حسن - ره شکست هدانه و در همون سال سادات مرعشی به سرپرستی گت میر آمل جه قیام هکردنه و کیاییان ره شکست هدانه. سید قوام الدین مرعشی وارد بابلِ ناحیه بيّه و رفت و آمد دراویش مرعشی باعث رواج کسب و کار در منطقه بيه و شهری که بوجود بموئه به «بارفروش ده» نوم بیته.
فرانسیوم
اکتشافات ناقص و ناتموم
به همین خاطر ژان باپستیت پرین برنده نوبل جایزه و استاد هولوبی به کمک مارگوریت پری مولداویوم ره به‌عنوان فرانسیم مورد تایید قرار هدائه.
قطعنومه ۱۷۲ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
بابل
بارفروش بساتن
مرعشیون تا سال ۱۰۶ هجری قمری در مازندران حکومت هکردنه. اینتا سال دله شاه عباس اونا ره برکنار هكرده و اینتا منطقه ره تابع حکومت مرکزی قرار هدائه. اینتا دوران دله به نظر برخی تاریخ نویسان رفته رفته شهرنوم به بارفروش تغییر هکرده و پسوند ده از ونه نوم حذف بيه. البته برخی معتقدنه که اینتا تغییر نوم در اواخر زندیه و اوایل قاجار اتفاق دكته.
فرانسیوم
مشخصات
به علت نایابی و ناپایداری امکان سِواکردن اتم‌ئون فرانسیم به حدی که قابل اندازه‌گیری بائن نی‌یه به همین دلیل ونه خواص وسّه ونه روی ونه جاء جدول تناوبی سر تکیه هاکردن.
بابل
بارفروش بساتن
اینتا شهر زارا اواخر دوران قاجار باول نامیده بي‌یه که اینتا نوم از رودخانه باول رود که اَمروزه بابل رود خوانده بونه، بَيیت بيّه. سرانجام سال ۱۳۱۴ به بابل تغییر نوم هدائه.
فرانسیوم
مشخصات
فرانسیم اتا از فلزون قلیایی هسته که خواصی شبیه به سزیم دانّه. فرانسیم ناپایدارتر از هر عنصر سبکتر از دابنیوم (عنصر شماره ۱۰۵) هسته. پایدارترین ایزوتوپ فرانسیم ۲۲۳ با نیم عمر کمتر از ۲۲ دقیقوئه. عنصر ناپایدار بعدی استاتین نیم عمری حدود ۸٫۵ ساعت دانه. تمام ایزوتوپون فرانسیم پس از فروپاشی به استاتین، رادیوم و رادون تبدیل وانه.
بابل
بابل
در روز یکم آذر سال ۱۳۱۴ هجری خورشیدی نوم بارفروش همراه با ساخت ساختمانهای تازه دولتی همچون اداره پست (۱۳۱۵)، در کنار سبزه میدان و ساختمانهای شهرداری و شهربانی(۱۳۱۴) به شهر بابل تغییر نوم بيته.
فرانسیوم
مشخصات
با توجه به اینکه فرانسیم اتا از عناصر چگال جدول تناوبی هسته و اینکه تعداد الکترون لایه ظرفیتش ۱ هسته، بنابراین ونه وزن اکی والان همه عناصر جه بیشتر هسته. به محاسبه لینوس پاولینگ مقدار الکترونگاتیوی فرانسیم ونه سزیم جا برابر و حدود ۰.۷ بائه گرچه محاسبات جدیدتر ونه قایده ره ۰.۷۹ نشان دنّه اما این مقدار به طور تجربی تائید نیّه به طور مشابه فرانسیم کمترین الکترونگاتیوی ره بین عناصر دانه
بابل
بابل
بابل شهرستون ۱۱ شهر و ۷ بخش دارنه که وشون وسعت ۱۵۷۸ کیلومتر مربع هسّه. جنگلهای طبیعی شهرستان بابل ۴۹۹۳۶ هکتار هسّه و روخنه بابلرود از روخنه های مهم اینتا شهر هسِّه. اینتا شهر دارای آب و هوای معتدل و مرطوب هسّه.
فرانسیوم
مشخصات
فرانسیم مایع -در صورتی که تشکیل بوو- دمای ذوب تنش سطحی برابر ۰٫۰۵۰۹۲ نیوتن بر متر ونه داره. فرانسیم بتونده نمک‌ئون سزیم جا مثل پرکلرات، یدات، تارتارات، کلروپلاتینات و سیلیکوتنگستات سزیم (و روبیدیوم تاتارات) واکنش دنه. همچنین با سیلیسیوم تنگستن و کلورپلاتینید واکنش هدائه و به ترتیب تولید سیلیکو تنگستن اسید و پرکلریک اسید هاکرده. نمکون فرانسیم عمدتاً ئو دله محلول هستنه.
مرزنگو
مرزنگو، روستائی هسه از توابع بخش دابودشت شهرستان آمل در استان مازندران ایران.
۱۲ آذر
۱۲ آذر هجری شمسی، مساوی ۱۳ مردال ما تبری.
بمردون
رج:آذر
فرانسیوم
کاربردها
فرانسیم به علت ناپایداری و کمیاب بی‌ین،  کاربرد تجاری نداینه.
مرزنگو
جمعیت
اینتا روستا، دهستان دابوی جنوبی دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۱۶۰۰ نفر (۴۳۷خانوار) هسه.
قطعنومه ۱۷۳ امنیت شورا
قطعنومه ۱۷۳ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۶ جولای ۱۹۶۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبول هاکردن ِترنه عضو متحد ِملل ِسازمان ِدله: برونئی هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۰۱۷‌ام دله ۱۱تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
فرانسیوم
کاربردها
پژوهش‌ئونی درباره کاربرد فرانسیم درمان سرطان سر انجام بیّه، ولی انجام این عمل ناممکن به نظر رسنه. قابلیت‌ئون فرانسیم مثل سنتز بیّن و همچنین ونه ساختار اتمی ویژه باعث بیی‌یه که ونجه آزمایش‌ئون طیف سنجی دله استفاده هاکنن. این آزمایش‌ها به درک اطلاعات بیشتری زمینه پتانسیل شیمیایی و ذرات زیر اتمی سر برسی‌یه. به نظر رسنه که بنشنه فرانسیم جه آزمایشات مربوط به نیروگاه هسته‌ای و سیکلوترون‌ها دله استفاده هاکردن.
مرزنگو
منابع
مرزنگو
فرانسیوم
کاربردها
مطالعات نور گسیل‌بَیی توسط یون‌ئون فرانسیم-۲۱۰ جه که توسط لیزر جه تله دکتنه سر، هدایی‌ئون دقیقی راجع به گذارون بین ترازون انرژی اتمی امه اختیار بی‌یشتنه که شباهت نسبتاً زیادی به نتایج پیش‌بینی بَیی نظریه کوانتمی دارنه.
طبیعت دله
فرانسیم ۲۲۳ نتیجه فروپاشی آلفای آکتینیوم ۲۲۷ هسته که سنگ معدن توریوم و اورانیوم دله پیدا وانه. مقدار مشخصی از اورانیوم دله، گمون شونه که به ازای صد میلیون اتم اورانیوم ات اتم فرانسیم پیدا وانه. همچنین تخمین بزونه که تموم پوسته زمین دله حدود ۳۰ گرم فرانسیم موجود داره. بنابراین فرانسیم بعد از استاتین کمیاب‌ترین عنصر زمین هسته.
حاصل سنتز
فرانسیم بتونده واکنش هسته‌ای Au(۱۹۷) + O(۱۸) → Fr(۲۱۰) + ۵n بوئه و از این طریق دانشگاه استونی بروک بتونسته مقدار زیادی ایزوتوپ‌ئون ۲۰۹،۲۱۰ و ۲۱۱ فرانسیم ره تهیه هاکنه .که روش مشتق بَیی تله مغناطونوری هسته. بجز این، روشون بمب‌وارش رادیوم با نوترون و بمب‌وارش توریوم با پروتون، دوتریوم و یونای هلیوم سنتز فرانسیم دله به کار شونّه. فرانسیم سال ۲۰۰۸ تاسا مقیاس قابل توجه سنتز نیی‌ئه.
در روش تله مغناطونوری اتم‌ئون فرانسیم از طریق میدون مغناطیسی بساته وانّه توسط مس سِوا وانّه و توسط لیزر تله کفنّه.
ایزوتوپ‌ها
تا اسا ۳۴ ایزوتوپ فرانسیم عدد جرمی ۱۹۹ تا ۲۳۲ جه بشناسی‌یه بَینه. فرانسیم هفت ایزومر دانه. ۲۲۳ و ۲۲۱ تنها ایزوتوپ‌ئونی هستنه که طبیعت دله درنه، گرچه ایزوتوپ بسیار دوم بیشتر پیدا وانه.
فرانسیم ۲۲۳ پایدارترین ایزوتوپ فرانسیم با نیم عمر ۲۱٫۸ دقیقوئه. بعد از وه فرانسیم ۲۱۲ با ۲۰ دقیقه نیمه عمر دره فرانسیم ۲۲۳ پنجمین محصول فروپاشی اکتینیوم ۲۲۷ هسته. سپس وه با واپاشی بتا به رادیوم ۲۲۳ (با انرژی واپاشی ۱۱۴۹ کیلوالکترون ولت)و درصد جزئی از وه (۰.۰۰۶%) مسیر دیگه جه با واپاشی آلفا به استاتین ۲۱۹ تبدیل وانه.
بابل
بابل
بابل اتا از شهرهای مهم شمال کشور در امور تجارت - دانشگاهی - پزشکی و کشاورزی هسّه.
فرانسیوم
ایزوتوپ‌ها
فرانسیم ۲۲۱ نیم عمری حدود ۴٫۸ دقیقه دانه و نهمین محصول فروپاشی نپتونی آکتینیوم ۲۲۵ هسته. سپس وه با فروپاشی آلفا به استاتین ۲۱۷ تبدیل وانه(با انرژی واپاشی ۶.۴۵۷ مگاالکترون ولت). آخرین ایزوتوپ پایدار، فرانسیم ۲۱۵ با نیم عمر ۰٫۱۲ میکرو ثانیوئه(انرژی واپاشی ۹.۵۴ کیلوالکترون ولت) .ایزومر ناپایدارتر وه، فرانسیم ۲۱۵m با نیم عمر ۳٫۵ نانو ثانیه هسته.
کلومب
منابع
رج:فرانسه شهرون
فرانسیوم
ایزوتوپ‌ها
فرانسیم ۲۱۸ هم به طور تخمینی نیمه عمر ۵ ثانیه دانّه و با واپاشی آلفا و انرژی ۷.۸۵ مگا الکترون ولت جا به استاتین تبدیل وانه.
پیوند به بیرون
رج:عناصر شیمیایی رج:فلزهای قلیایی
بابل
بابل
پل محمدحسن‌خان توسط محمدحسن خان قاجار با قدمتی بیش از ۲۰۰ سال و در اواخر دوره افشار بر روی روخنه بابل ساخته بَيّه.نکته جالب در ساخت اینتا پل استفاده از زردي مُرغِنه هسّه. در دوره صفوی اتّا گت دریاچه‌ و زیبا در جنوب شهر وجود داشته که در وسط اون تپه‌ای همانند اتا جزیره کچيک خودنمائی ‌کِردِه که بعلت سرسبزی و زیبائی باغهای اطراف اینتا دریاچه زیبا اینتا محل بنام (بحر ارم) نامگذاری بيه. اینتا دریاچه سالها پیش خشک هيته و در حال حاضر محل سکونت مردم هسه که به دوقسمت بحرارم غربی و بحرارم شرقی معروفه. از ۲۰ نفر پایه گذاران اولیه حزب ملی ایران در سال ۱۳۲۰، ۳ نفر از اهالی شهر بابل بينه.
زعفران‌کلا سقانفار
زعفران‌کلا سقانفار اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. زعفران‌کلا سقانفار مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش گتاب، دهستان گتاب شمالی، روستای کاسمان کلا هسته. این بنا ۲۰۶۹۶ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۱-۰۹ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
بابل
بابل
بابل همچنین با پیش ‌شماره تلفنی ۰۱۱۱ مرکز اتا از ۸ بخش مخابراتی ایران هسه. اینتا شهر به شهر بهار نارنج معروفه.
زعفران‌کلا سقانفار
په‌نویس
رج:بابل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:سقانفارون
بابل
منابع
رج:مازرون اوستان شهرون
شیکاگو هنر موسسه
شیکاگو هنر موسسه اتا موزه نوم هسته شیکاگو ِشهر دله، متحده ایالات ِکشور درون دره. اینتا موزه خله هارشاگر (بازدیدکان) دانّه و سال ۲۰۰۷ گادِر، ۱٬۶۱۲٬۷۸۰ نفر وه ره بدینه.
منابع
شیکاگو هنر موسسه شیکاگو هنر موسسه
د لورد آو د رینگز
دِ لورد آف دِ رینگز یا لورد آو رینگز که وه ره فارسی زوون دله ارباب حلقه‌ها نوم هدانه (انگلیسی: The Lord of the Rings) اتا بلندِ رومان هسته که جی. آر. آر. تالکین بنویشته. اینتا کتاب اتا خیالی دنیایِ درون اتفاق کفنه که «میونی بنه» نوم دارنه و ونه داستان‌ها بِستینکلا خله سال هسته که اتفاق دکتنه. تالکین این کتاب ره اول خاسته هابیت دمباله وسّه بنویسه و وه ره سال ۱۹۳۷ شروع هاکرده ولی انده وه ره هکشی‌یه که اتا سیوا کتاب بیّه. وه لورد آو رینگزِ کتاب ره سال‌های ۱۹۳۷ تا ۱۹۴۹ بنویشته. اینتا کتاب جه بیش از ۱۵۰ میلیون نسخه، دنیا دله بَروت بیّه و پرفروش‌ترین کتابون جمع دله دره.
لورد آو دِ رینگز اتا سه‌گانه کتاب هسته که ۲۹ ژوئیه ۱۹۵۴ تا ۲۰ اکتبر ۱۹۵۵ طول بکشی‌یه تا سه‌تا جلدِ دله چاپ و بازار دله تَنِک بوو. این سه‌جلدِ نوم بترتیب «حلقه‌یِ یارون»، «دِ برج» و «شاه وردگرستن» هسته. البته اینتا کتاب خله ضمیمه و حاشیه هم دارنه و بعضی نسخه‌ئون وه ره دِتا جلدِ درون چاپ کننه. این کتاب اقلاً ۳۸ زوون مختلف جه ورگردون بیّه و خله طرفدار دارنه. ونه داستان سر جه اتا سری فیلم هم بساتنه که پرفروش ِمجموعه بیّه. بی‌بی‌سی اتا نظرسنجی بی‌یشته که بریتانیایِ بتترین رومانِ کتاب ره مردم انتخاب هکنن و اونجه دِ لورد آو دِ رینگز ویشترین رأی ره بیارده.
منابع
رج:انگلیسی کتابون رج:تالکین رج:فانتزی کتابون
تاینای، نیگاتا
بیرون بگردستن
رج:نیگاتا شهرون
سریانی
منابع
رج:آفرو-آسیایی زوونون
بابلکان سقانفار
بابلکان سقانفار اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. بابلکان سقانفار مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان کاری پی، روستای بابلکان هسته. این بنا ۲۰۶۹۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۱-۰۹ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:بابل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:سقانفارون
قطعنومه ۱۶۶۹ امنیت شورا
قطعنومه ۱۶۶۹ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۰ آوریل ۲۰۰۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره دموکراتیک جوموری کنگو وضعیت خوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۴۰۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
۱۴ آذر
۱۴ آذر هجری شمسی، مساوی ۱۵ مردال ما تبری.
بمردون
رج:آذر
۱۳ آذر
۱۳ آذر هجری شمسی، مساوی ۱۴ مردال ما تبری.
بمردون
رج:آذر
فرانتس کافکا
فرانتس کافکا (بزائه ۳ ژوئیه، ۱۸۸۳ - بمرده ۳ ژوئن، ۱۹۲۴) اتا از گت‌‎ترین نویسنده‌ئون آلمانی زوون قرن بیستم گدر بی‌یه.
کافکا آثار، که که وه وصیت هاکرد بی‌یه ونه مرگ په بسوته بووئن ولی چاپ بیینه، تأثیرگذارترین غرب ادبیات کتابون حیساب وانّه.
ونه گت کتاب نوم مسخ (Die Verwandlung) و ونه گت رمان محاکمه و قصر (Das Schloß) هستنه. ونه سبک نوم ره اسا کافکایی گانّه.
مراجع
رج:گیاه‌خارون رج:گت مردمون یهودی رج:آلمان نویسندگون * رج:چک نویسندگون
قطعنومه ۶۲۱ امنیت شورا
قطعنومه ۶۲۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۰ سپتامبر ۱۹۸۸ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره غربی صحرا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۸۲۶‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
مرغ‌مینای بکوشتن
تو کیل اِ ماکینگ بیرد که یعنن مرغ‌مینایِ بکوشتن اتا انگلیسی رومان نوم هسته که هارپر لی سال ۱۹۶۰ میلادی بنویشته.
داستان
مرغ‌مینایِ بکوشتن ره اتا کیجا که ونه نوم اسکات فینچ هسته، در تعریف کنده. وه اتا اسپه وکیل، اتیکاس فینچ، کیجا هسته و ونه پی‌یر ونه اتا سیو جوون ریکا جه دادگاه دله دفاع هاکنه که اونتا نوم تام رابینسون هسته و وه ره متهم هکردنه که اتا اسپه کیجا ره آلاباما یِ اتا پچیک شهر دله، تجاوز هاکرده. این پچیک شهر نوم مِیکوم هسته و ونه مردم خله شه‌وری‌گج و نژادپرست معرفی وونّه. اتیکاس فینچ خله شه موکّل پشت قائم اِستِنه و نی‌یلنه بی‌عدالتی و تعصب جه این معصومِ ریکا ره بکوشِن.
منابع
رج:انگلیسی کتابون
اولنه سو بوآ
اولنه سو بوآ اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ سن-سن-دنی دله دره. اینتا شهر ایل-دو-فرانس ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۸۱٬۶۰۰ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
کشتی (گجگجی بیری)
کشتی تونده اتا از این دِتا بوئه:
سیمون شوارتس-بارت
سیمون شوارتس-بارت نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
قطعنومه ۱۷۴ امنیت شورا
قطعنومه ۱۷۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۲ سپتامبر ۱۹۶۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبول هاکردن ِترنه عضو متحد ِملل ِسازمان ِدله: جامائیکا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۰۱۸‌ام دله ۱۱تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
آهنگر‌کلا سفلی
آهنگر‌کلا سفلی، روستائی هسه از توابع بخش دابودشت شهرستان آمل در استان مازرون ایران.
جمعیت
اینتا روستا، دهستان دابوی جنوبی دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۵۷۴ نفر (۱۵۵خانوار) هسه.
منابع
آهنگر‌کلا سفلی
۱۵ آذر
۱۵ آذر هجری شمسی، مساوی ۱۶ مردال ما تبری.
بمردون
رج:آذر
جده
جده ، اتا شهر هسته که عربستون غربی‌وَر دره و این کشور ِتجاری مناطق جه هسته. این شهر سرخ دریا پلی دره و توریستی و تجاری شهر هسته.
جده جمعیت طبق سرشماری سال ۲۰۰۴ میلادی، برابر ۲٫۸ میلیون نفر بی‌یه که ۵۲٪ سعودی تابعیت داشتنه.
منابع
رج:عربستون شهرون رج:سرخ دریا
گیونجو ملی موزه
گیونجو ملی موزه اتا موزه نوم هسته گیونجو ِشهر دله، جنوبی کوره ِکشور درون دره. اینتا موزه خله هارشاگر (بازدیدکان) دانّه و سال ۲۰۰۷ گادِر، ۱٬۴۹۱٬۵۸۲ نفر وه ره بدینه.
منابع
گیونجو ملی موزه گیونجو ملی موزه
قطعنومه ۱۰۸۹ امنیت شورا
قطعنومه ۱۰۸۹ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۳ دسامبر ۱۹۹۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره تاجیکستون وضعیت ره بررسی هاکردن تاجیکستون و افغانستون سامون خوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۷۲۴‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۱۶۷۰ امنیت شورا
قطعنومه ۱۶۷۰ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۳ آوریل ۲۰۰۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره اریتره و اتیوپی میون وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۴۱۰‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
فاتح تریم
فاتح تریم (Fatih Terim) (بزائه ۴ سپتامبر ۱۹۵۳ میلادی) ترکیه‌یی فوتوالیسته. وه تا الات گالاتاسرای و ترکیه و فیورنتینا و میلان وسّه مربیگری هاکرده.
منابع
رج:ترکیه فوتوالیستون رج:گت مردمون ترکیه
قطعنومه ۱۷۵ امنیت شورا
قطعنومه ۱۷۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۲ سپتامبر ۱۹۶۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبول هاکردن ِترنه عضو متحد ِملل ِسازمان ِدله: ترینیداد و توباگو هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۰۱۸‌ام دله ۱۱تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۶۲۲ امنیت شورا
قطعنومه ۶۲۲ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۳۱ اکتبر ۱۹۸۸ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره افغانستون-پاکستون هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۸۲۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
۱۶ آذر
۱۶ آذر هجری شمسی، مساوی ۱۷ مردال ما تبری.
ممرزکتی
ممرزکتی، روستائی هسه از توابع بخش دابودشت شهرستان آمل در استان مازندران ایران.
جمعیت
اینتا روستا، دهستان دابوی جنوبی دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۲۶۵ نفر (۶۹خانوار) هسه.
منابع
ممرزکتی
رمنت تکیه
رمنت تکیه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. رمنت تکیه مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان فیضیه، روستای رمنت هسته. این بنا ۲۰۶۹۸ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۱-۰۹ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:بابل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
راکون
راکون اتا متوسط اندازه حیوون هسه که شمالی آمریکای بومی هسه. میلای بیستوم قرن دله وشون اروپا، قفقاز و جاپون دله هم پخش بینه. وشون اصلی زندگی جا ولگ شن و مخلوط جنگلون هسه ولی وشون توننه کوهستانی منطقه ئون، ساحلی منطفه ئون و شهری منطقه ئون دله هم زندگی هکنن. وشون درازی ۴۱ تا ۷۲ سانتی متر و وشون وزن ۲.۶ تا ۹ کیلو هسه. حدود ۹۰ درصد راکون شون رنگ خری هسه. وشون درباره افسانه ئونی میون آمریکایی سرخپوستون دره. راکون شون به خاطر شه هوش معروف هسنه. مطالعات نشون دنه که وشون توننه تا سه سال اتا مسئله ره یاد دارن. راکون شون همه چی خار هسنه و معمولاً شوسری در اننه. وشون خراک شامل ۴۰ درصد بی مهره‌ئون ، ۳۳ درصد علف و ۲۷ درصد بندپائون هسنه. وشون اتی موقع شه خراک ره قبل از بخردن اوی دله شورننه. بعد از اتا حاملگی دوره که ونه طول ۶۵ روز هسه هر ماده راکون بین ۲ تا ۵ تا وچه بهار دله دنیا ایارنه. شکار و تصادف با ماشین دتا راکون شون اصلی بمردن دلیل هسه.
رمنت تکیه
په‌نویس
رج:مازرون تکیه‌ئون
راکون
منابع
رج:کاله‌دارون
قطعنومه ۶۲۳ امنیت شورا
قطعنومه ۶۲۳ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۳ نوامبر ۱۹۸۸ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره جنوبی آفریقا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۸۳۰‌ام دله ۱۳تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۲تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
کارل اول
کارل اول یا شارل فرانتس یوزف لودویگ هوبرت گئورگ اتو ماری فُن هابسبورگ-لوترینگن(بزائهٔ ۱۷ اوت ۱۸۸۷- بمردهٔ ۱ آوریل ۱۹۲۲) آخرین شائ اتریش-مجارستون و آخرین امپراتور اتریش، آخرین شاء مجارستون، بوهم، کرواسی و گالیسی و لودومری و آخرین کسی بی‌یه که سلسلهٔ هابسبورگ-لوران جه به شائی برسی‌یه.
قطعنومه ۱۶۷۱ امنیت شورا
قطعنومه ۱۶۷۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۵ آوریل ۲۰۰۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره دموکراتیک جوموری کنگو وضعیت خوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۴۲۱‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
کارل اول
وه سال ۱۹۱۶ اتریش-مجارستون شا بیّه و سال ۱۹۱۸ (دِسال په‌یی‌ته) دولتی امور جه کناره‌گیری هاکرد ولی پادشاهی جه استعفا ندائه. هرتی که بی‌یه، ونه مقوم ره لینگِ‌لو بَییتنه و وه شه زندگی ِآخرین سال‌ها ره هم صرف این هاکرده که شه مقوم ره پس بَییره. کاتولیک کلیسا هم ونه بمردن ِپه، وه ره «متبرک» بخوندسته.
رنه لوئی دو ووایه دو پولمی دارژنسون
رنه لوئی دو ووایه دو پولمی دارژنسون سیاست‌مدار و نویسنده قرن هفدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
کارل اول
منبع
رج:شائون رج:گت مردمون اتریش رج:گت مردمون مجارستون
رنه لوئی دو ووایه دو پولمی دارژنسون
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن هفدهم میلادی
گوسن، نیگاتا
گوسن اتا شهر نوم هسته که جاپون ِنیگاتا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۵۵٬۹۳۶ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۳۵۱٫۸۷ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۵۹ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۶-۰۱-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:نیگاتا شهرون
شهریبان کوردی
منبع
رج:زننه آدمون رج:کوردستون شاعرون رج:گت مردمون تورکیه
ترکیه
ترکیه یا تورکیه (ترکی جه: Türkiye) اتا کشور هسه که هم آسیا هم اروپا دله دره. این کشور آذربایجون، ایران، گورجستون، ارمنستون، عراق، سوریه، بولغارستون و یونان جه سامون دانّه.
جغرافیا
ترکیه گتی ۷۷۹۰۰۰ کیلومتر مربع هسه. اینتا کشور ۵۱ میلیون نفر جمعیت دانّه و ونه نیشتنگا نوم آنکارا هسه. ترکیه دِتا قاره‌ی آسیا و اروپا دله دَره و همینتی هسته که خانه اروپای اتحادیه دله عضو بَواشه که هنتا این اجازه ره نَییته. ترکیه‌ی ِآسیایی بخش اتا جزیره‌مونا (=شبهه جزیره) دله دره که وه ره آناتولی گانّه. ترکیه‌ی دِتا معروف روخنه دجله و فرات هستنه.
فرهنگ
ترکیهِ مردم ویشته ترکی زوون جه گپ زنّه. ولی وشون میون اتی کوردی و ارمنی هم درنه. ترکیه‌ی اساسی قانون ناسیونالیسم سَر بنویشته بیّه و همینسه این اقلیتون ره ونه «ترک» نوم هِدائِن؛ یعنی وشون ِقانون گانه هرکی ترکیه دله زندگی کانده و این کشور ِآدِم هسته، ونه نوم وانه «ترک»؛ نا «ترکیه‌یی». اقلیتون این کشور دله نتونّه شه ماری زوون ره مدرسه دله یاد بَییرن و ماری زوون جه گپ بزوئن عمومی اماکن دله ممنوعه. ترکیه‌ی ِگت‌ترین اقلیت کوردها هستنه که این مسائل وسّه، دولت جه درگیرنه. کوردها دله پ‌ک‌ک بقیه جه ویشته معروف هسته که شه چندین چلّه (=شاخه) دانّه. ونه اتا چلّه صلح و دموکراسی حزب هسته که ترکیه ِپارلمون دله هم دَره.
ترکیه مردِم ویشته مسلمون هسنه ولی وشون دله ارمنیون و مسیحیتِ دین ِپه‌رو هم درنه. مسلمون‌‎ها هم ویشته تسنن په‌روو هستنه ولی علویون ِپه‌روو هم خله این کشور دله دَکلِستونه.
ایقتصاد
ترکیه‌ی ِپیل ِیکا نوم لیره هسه. اینتا کشور توریست جا خله درآمد دَریانّه. ونه ایقتصادی نیشتنگا نوم استامبول هسه. ونه توریستی‌ترین جائون جه آنتالیا هسته که اتا ساحلی شهره و غربی مناطق دله دره.
قطعنومه ۱۷۶ امنیت شورا
قطعنومه ۱۷۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۴ اکتبر ۱۹۶۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبول هاکردن ِترنه عضو متحد ِملل ِسازمان ِدله: الجزائر هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۰۲۰‌ام دله ۱۰تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۱تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
ترکیه
تاریخ و سیاست
ترکیه قدیم یونان ِاتا بخشون جا بی‌یه ولی بعد اونکه ترکون بمونه ایران دله وشون بتونسنه که یونانیون ره اِسایی ترکیه دله جا دَربکانن و شه اونجه عثمانی ِامپراطوری ره بساتنه. آتاتورک جهونی جنگ اول په اینتا کشور دله جمهوری ایعلام هکرده و سکولاریسم ره رسمی بنومسته.
قطعنومه ۱۷۶ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ترکیه
دپت چرخه‌توئون
رج:آسیایی کشورون رج:اروپا کشورون رج:ناتو رج:ترک کشورون رج:جی بیست
اسواتینی
اِسواتینی یا سوازیلند (eSwatini) اتا سلطنتی کشوری هسته که آفریقای ِجنوب میون دَره و ونه نیشتنگا لوبامبا هسته، البته اداری مرکزیت ره مبابانه ِشهر دانّه.
این کشور فقط جنوبی آفریقا و موزامبیک جه هم‌سامون هسته. موزامبیک ِسامون ونه شرقی مناطق ره گیرنه و سه‌وَر دیگه جنوبی آفریقای سامون هسته.
نوم
بریتانیایِ کولونی دله این منطقه نوم ره سوازیلند بی‌یشت بینه و این کشور چن قرن همین نوم جه بشناسی‌یه بی‌یه. سوازیلند نوم سال ۲۰۱۸ عوض بیّه و من‌بعد ونه نوم اسواتینی هسته. مسواتی سوم، وشون پادشاه، بائوته این کشور ونه دِباره شه قدیمی نوم جه بنومسته بوائه. اسا اسواتینی آخرین مطلقه سلطنت هسته که افریقا دله بموندسته.
تاریخ
بانتو ِنژاد قرن ۱۶ میلادی بمونه جنوب غرب سمت و موزامبیک ِمنطقه جه مهاجرت هاکردنه، تعدادی هم قرن ۱۸ میلادی دِباره شه کوچ ره بَییتنه و سوازیلند جه بَرسینه. قرن ۱۹ میلادی، بانتو ِخاندان شه دفاع وسّه اتا قبیله‌یی سازماندهی بساته تا زولو ِخاندان جه بجنگه. وشون بریتانیا جه هم کومِک بخاستنه و سال ۱۸۸۱ بریتانیا سوازیلند ِاستقلال ره تضمین هاکرده. سوازیلند میون سالهای ۱۸۹۴ تا ۱۸۹۹ جنوبی آفریقای تحت‌الحمایه بی‌یه، بوئر جنگ ِپه، سال ۱۹۰۲، سوازیلند ره بریتانیا بَییته و عاقبت روز ۶ سپتامبر ۱۹۶۸ سوازیلند بریتانیا جه اعلام استقلال هاکرده.
مردمون
این کشور دله انگلیسی و سوازی رسمی زوون هستنه.
این کشور دله ایدز ویشترین درصد ره همه کشورون میون دانّه.
تقسیمات
سوازیلند چارتا ناحیه دانه:
پانویس
رج:سلطنتی کشورون رج:مشترک‌المنافع کشورون رج:آفریقایی کشورون رج:انگلیسی‌زوون کشورون رج:آفریقا اتحادیه رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
سقانفار
سقانفار سقانپار یا سقاتالار آلونکای یا اتاقک‌ئونی هستنه که مازرون دله بساته وانه. سقانفارون که ویشته در کینار حسینیه‌ئون، مساجد یا اطراف گورستونا بساته وانه معمولاً وقف ابوالفضل هستنه که ثروتمندا از وه برای شرکت توی مراسم عزاداری استفاده کاردنه. قسمت بالای این مکون محل قرارگیری نوحه‌خوون بی‌یه و قسمت پایین مردم ره چایی دانه. به این وسیله متولی مراسم عزاداری سعی کارده به این وسیله شرایط دی‌ین مردم بیرون مسجد و حضور وشون برای برگوزاری مراسم ره به نوعی فراهم بسازه. طبقه پایین بعضی وختا دوسته و بعضی وختا هم بساته از چو پایه‌ئون کلفته. سقانفارون با مواد و مصالح چویی بساته وانه و عمده کارکرد این بنائون که به یاد ابوالفضل بساته بینه. ایام ماه محرم و عزاداریای مربوط به این ماه شنه. سقانفارا که معمولاً دِ طبقونه، پلکانای چویی جه از پایین به بالا راه دارنه. طبقه اول اون مکونی هسته که معمولاً زنان محلی ونه دله جمع وانه و عزاداری کانه. و طبقه دوم دله هم مردا طول شوئون عزا و دهه اول محرم عزاداری کانده. گونه‎ئی از این بنا که ساده و بدون تزئینات هسته، کشتزارا دله بساته وانه و محل نگهبونی از محصولات هسته. این نوع خاص به «ساق‌نفار» معروف هسته و نگهبون که «شوپه» ایسم دانه، ونه سر نیشنه و انده ونگ دنه تا خی و دیگه حیوونای مضر دور دکفن.
بن بنویشت
رج:مازرون فرنگ رج:سقانفارون
ون‌گوگ موزه
ون‌گوگ موزه اتا موزه نوم هسته آمستردام ِشهر دله، هلند ِکشور درون دره. اینتا موزه خله هارشاگر (=بازدیدکان) دانّه و سال ۲۰۰۷ گادِر، ۱٬۴۲۹٬۸۵۴ نفر وه ره بدینه.
منابع
ون‌گوگ موزه ون‌گوگ موزه
ژان-لوئی مونو
ژان-لوئی مونو نویسنده و منتقد هنری قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
قطعنومه ۱۶۷۲ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
Marko Powlow
Marko Powlow (Zeptamber ۱۵, ۱۲۵۴ – Zhanviya ۸, ۱۳۲۴) Biye etta venizij ke baye jihan charkh bazowan o tajiran re numvar, Sabt baye Il Milione re kitab re dele (Marko Powlow re Charkheshan).
Polo, She piyer re hemra, Niccolò o veshe amow-za Maffeo, biyen etta awelinani ke boordenen Ebrishem rah ta Chine re (ke eshnaxtenen Cathay ve re pas) o badiye moqol Impirator re pile o gat xwan, Kublai Khan (Genghis Khan re pile vacho).
سومالی
سومالی اتا کشور هسته که آفریقایِ شرق دَره. ونه نیشتنگا (= پایتخت) موگادیشو هسته. این کشور ساحلی هسته و آفریقای شاخ دله قرار بَییته. این کشور اتیوپی، جیبوتی و کنیا جه هم‌سامون هسته و ونه شمال عدن خلیج و ونه شرق هند اوقیانوس دَرنه. این کشور دله اسا اتا قانونی و عمومی دولت دَنی‌یه و جنگ و جدال فراوونه. این کشور ِحاکمیت سومالی‌لند، پانت‌لند، اسلامی دیوان گت شورا و انتقالی دولت میون تقسیم بیی‌یه.
تقسیمات
سومالی هیژده منطقه («گوبولوداً، مفرد»گوبول") دانه که هر منطقه باز شه رسد وانه.
منابع
رج:آفریقایی کشورون
ّّ
۱۸ آذر
۱۸ آذر هجری شمسی، مساوی ۱۹ مردال ما تبری.
بمردون
رج:آذر
قطعنومه ۱۷۷ امنیت شورا
قطعنومه ۱۷۷ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۵ اکتبر ۱۹۶۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبول هاکردن ِترنه عضو متحد ِملل ِسازمان ِدله: اوگاندا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱٬۰۲۱‌ام دله ۱۱تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۱۰۹۰ امنیت شورا
قطعنومه ۱۰۹۰ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۳ دسامبر ۱۹۹۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سازمان ملل دبیر کل انتصاب هکردن واری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۷۲۵‌ام دله   تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
روشن‌آباد حموم
روشن‌آباد حموم اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. روشن‌آباد حموم مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان گنج افروز، روستای روشن آباد هسته. این بنا ۲۱۵۶۶ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۲-۰۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:بابل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون حموم‌ئون
کوردستون جوامع کمیته
کوما جیواکان کوردستان یا کوردستون اتحاد کمیته یا کوردی جوامع ِکنگره که وه ره KCK یا کی‌سی‌کی نوم جه اشناسنّه اتا سازمانه که وه ره عبدالله اوجالان بساته. این گروه نوم قبلاً ک‌ک‌ک یعنی کوردستون ِمردم ِاتحادیه بی‌یه که ونه نوم ره بی‌یشتنه کوردستون ِجوامع ِاتحادیه. این سازمانِ ایدئولوژیون دموکراتیک ِکنفدرالیسم هسته. وه ره بعضیون پ‌ک‌ک ِشهری چلّه هم دونّه.
آهنگر‌کلا علیا
آهنگر‌کلا علیا، روستائی هسه از توابع بخش دابودشت شهرستان آمل در استان مازرون ایران.
کوردستون جوامع کمیته
کی‌سی‌کی ِاعضاء پنج‌تا رج دله سِوا-سِوا وانّه: ایدئولوژیک جبهه، اجتماعی جبهه، سیاسی جبهه، نظامی جبهه و زنانِ بخش.
منابع
رج:پ‌ک‌ک رج:کوردی سازمان‌ئون
آهنگر‌کلا علیا
جمعیت
اینتا روستا، دهستان دابوی جنوبی دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۹۲۵ نفر (۲۳۳خانوار) هسه.
منابع
آهنگر‌کلا علیا
آلبرت اینشتین
پانویس
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان فیزیکدون رج:آمریکا فیزیکدون رج:سوئیس فیزیکدون رج:آلمان شیمیدون رج:آمریکا شیمیدون رج:سوئیس شیمیدون رج:گت مردمون یهودی
حسن حسن‌زاده آملی
حسن حسن‌زاده طبری آملی مشهور به حسن حسن‌زاده آملی و علامه حسن‌زاده (عبدالله وچه) (بزائه‌ی ۱۳۰۷ - ایرا) ملا، مجتهد و طبیب و حوزه‌ی استاد هسته.
زندگی‌نومه
اواخر سال ۱۳۰۷ هجری خورشیدی روستای ایرای لاریجان آمل دله کنارهکته.
شیش سالگی گادِر، مکتبخنه بورده و بخوندستن و بنویشتن ره یاد بیته. تعدادی از جزوات متداول مکتبخنه‌ئون اون گادِر ره بخوندسته و همون وچگی زمون تموم قورآن ره یادبیته. ای دورهٔ ابتدایی دروس حوزوی ره بخونسته. زمون ورود وه به حوزهٔ علمیه مهرماه سال ۱۳۲۳ هجری شمسی بی‌یه.
متون ابتدائی درس حوزه ره آمل دله ممد غروی و عزیزالله طبرسی و شیخ احمد اعتمادی و عبدالله اشراقی و ابوالقاسم رجائی و آیت‌الله فرسیو و... یادهایته و آمل دله شروع هاکرده به درس‌هدائن چنتا کتاب مقدماتی.
تهرون کوچ‌کشی
وه شهریور ۱۳۲۹ خورشیدی بورده تهران و چن سالی مدرسهٔ حاج ابوالفتح دله دَیی‌یه و باقی کتب حوزوی ره آیت‌الله سید احمد لواسونی پَلی بخونسته. چندین سال مدرسهٔ مروی دله دیی‌یه و زیر نظر آیت‌الله ممد تقی آملی و حاج میرزاابوالحسن شعرانی طهرانی (به مدت ۱۳ سال) درس خونسته و همونجه جه اجازهٔ اجتهاد بَیته.
تهران جه قم بوردِن
در سال ۱۳۴۲هجری شمسی به قصد اقامت قم، تهران ره ول هاکرده و پس از اون بورده قم، شروع هاکرده به تدریس معارف حوزوی و فنون ریاضی.
رصد
اسطرلاب و ربع مجیّب به نحو کمال و معرفت آلاتی که کتابون یادبَیی بائوته دله هسته.
درایه و رجال
دورهٔ کامل رسالهٔ شعرانی که تا اِسا چاپ نیّه و دورهٔ کامل «جامع الرواة اردبیلی»
تدریس، تحصیل همراهی
مدت اقامت تهران طی سیزده سال یا ویشتر همراه با اشتغال به تحصیل علوم به تدریس مدارس حوزوی هم اشتغال داشته و کتابون ذیل ره تدریس هاکرده:
این چارتا کتاب علم منطق وسّه هستنه.
پنج کتاب فوق ریاضیات هستنه:
پیوند به بیرون
رج:زننه آدمون رج:گت مردمون آمل
حسن‌زاده، حسن
سیریلیک الفبا
سیریلیک یا آزبوکا اتا الفبایی خط هسته که مجارستون اول امپراتوری قرن ۱۰م میلادی گدر پرسلاو ادبیات مدرسه دله، بوریس اول بلغارستون که خاسته بلغارون شه بنویشتنی سیستم ره دارِن وسّه، بساته بیّه. این خط هنتا اساس اسلاوی الفبائون هسته و بعضی غیر اسلاوون هم ونجه کار زنّه.
پیوند به بیرون
رج:سیریلیک رج:خطون رج:روسی زوون
سیرالئون
سیرالئون (انگلیسی جه Sierra Leone) اتا کشوری افریقای غرب میون هسته که ونه گت ِشهر نوم فری‌تاون هسته. سیرالئون ِجمعیت ۶ میلیون نفر و ونه رسمی زوون انگلیسی هسته. این کشور پول ِیکا نوم لئون هسته.
این کشور دله مردمون شونزَه‌تا قوم جه تشکیل بَیینه که هرکامین شه زوون و رسوم ره دارنه. دِتا قوم که همه جه گتته هستنه، تنمه و منده نوم دارنه. بین ۶۹ تا ۷۰ درصد مردم سیرالئون دله مسلمون و ۲۰ تا ۳۰ درصد مسیحی هستنه.
پرتغالیون سال ۱۴۶۱ این منطقه ره کشف هاکردنه. سیرالئون ِنوم پرتغالی زوون دله «شیرون ِکوه» ره معنی دِنه. این منطقه قدیم بَرده بَییتِن وسّه کار بَزه بی‌یه. اسا با اون‌که این کشور ِطبیعی منابع خله هسته، ۷۰ درصد مردمون فقیرنه.
تاریخ
برده‌ئون ِتجارت وسه سیرا لئون اتا گت ِمنبع بی‌یه و هزارون آفریقایی ره استعمارکرون اینجه جه راهی کاردنه که بورِن دیگه مناطق دله. فری تاون سال ۱۷۸۷ جه بعنوان شهری بساته بیّه که آزاد بَیی برده‌ئون که وَردِگِردست بینه، ونه دله زندگی کاردنه.
سیرالئون روز ۲۷ آوریل ۱۹۶۱ انگلیسی جه مستقل بیّه و اتا سیوا کشور بگردسته. این کشور دله سال‌ها جنگ بی‌یه تا اون‌که سال ۲۰۰۲ ناتو کومِک هاکرده که جنگ توم بَواشه و بیش از ۱۷ هزارتا خارجی سرباز ده‌ها هزار شورشی ره خلع سلاح هاکردنه.
پانویس
رج:آفریقا اتحادیه رج:آفریقایی کشورون رج:اسلامی کشورون رج:مشترک‌المنافع کشورون رج:انگلیسی‌زوون کشورون رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات رج:پرتغال قدیمی مستعمرات
۱۹۸۴
۱۹۸۴ اتا انگلیسی زوون کتاب هسته که جورج اورول سال ۱۹۴۹ بنویشته. این کتاب توتالیتر حکومتون وضعیت جه نالِنه و وشون ره داستان‌په نقد کنده. ۱۹۸۴ اتا ضد-اَرمونی داستان هسته یعنی نویسنده خاسته نخش‌ترین و بدترین حالتی که دنیا تونده بوئه ره مخاطب وسّه تعریف هکنه.
داستان
جورج اورول این کتاب دله اتا آینده‌یِ زمونه جه نویسنه که ونه دله مردم ونه دشمن جه نفرت دارن و شه مملکتِ رهبر، «گتِ برار»، ره خله دوست دارِن. اینتا جامعه درون گناه‌کارون ره راحت اعدام کننه و آدمون ِ فردی آزادی و شخصی حریم معنی ندارنه و حتا مردِمِ سره‌خِنه دله اتی دوربین که ونه نوم «تله‌اسکرین» هسته، کته که وشون زندگی ره حقیقتِ وزارت‌خنه چک هاکنه. مردم مجبورنه همیشه این دوربین پَلی ریک‌بکرد و خِشحال هِنیشن چون اگه شه ره ناراحت سراق هادِن، شاید حکومت وشون جه شک دکفه و وشون ِجانِ بلا بوو.
دنیا این گدر سه‌تا حکومت میون رَسِد بئی‌یه که هئی جا جنگ دارنه. تاریخ مردم وسّه روشند نی‌یه و هچکی حق ندارنه ویشتر از اون‌چی که حکومت وشون ره یاد دنه، بدونه. جامعه هم سه‌تا طبقه دارنه که مردم یا کارگر هستنه، یا حزب ِعادی عضو هستنه، یا حزب ِبالادستی اعضا هستنه.
وینستون اول شه وچگی جه نویسنه که شه گت‌پی‌یر، پی‌یر و مار و خاخِر ره یاد یارنه و گنه که ونه پی‌یر همون وچگی ات‌دقستی غیب بیّه و دیگه پیدا نیّه و چن وقت په، ونه مار هم گوم بیّه و وشون ره برسندینه پرورشگاه و اونجه جه دیگه شه خاخِر ره هم ندی‌یه. وه ات‌صوه ازدواج هم هکرده و اَی سیوا بیّه چون ونه زنا حزب ِوفادارِ اعضا جه بی‌یه که احساسات نداشته و فقط ونجه خاته که وچه‌دار بوون و حزب وسّه نو عضو دنیا بیارن.
وینستون ات‌که گذرنه، اتا سیو-می کیجا جه آشنا وونه که حزب دله عضو هسته و ونه نوم «جولیا»ئه. وینستون اول خال‌کنده که جولیا شاید «ضدسکس ِجوون‌های انجمن» دله عضو بوئه و بخائه ونه جاسوسی ره هاکنه ولی ات‌روز جولیا کاغذِ کَش نویسنه «ته ره دوست دارمه» و وه ره دنه. اینتی وشون هئی جه ویشته آشنا وونّه و متوجه وانّه که هئی‌واری فکر کننه و هر دِ حزب جه بد دارنه. وشون خلاف کنّه و شونّه اتا اتاق اجاره گیرنه و هئی جا خسنّه.
وینستون و جولیا بشنوست‌دارنه که اتا برارگیری و مخفی انجمن وجود دارنه که خانه حکومت جه جر دکفه ولی ویشته چیزی ندونه. ات روز «اوبراین» نومی اِنه و وشون ره گنه که برارگیریِ انجمن دله عضو هسته و وشون ره هم دعوت کنده. وینستون گول بخرده و میّن بیّه که اوبراین جاسوس هسته و «فکری جرائمِ سازمان» دله کار کنده. اوبراین آخرسر وینستون ره دستگیر کانده و ات‌خله وه ره شکنجه دِنه و وه ره مِزراب یلنه که مجبور بوو قبول هاکنه که هچّی بجز اون‌چی که حزب گنه، واقعیت ندارنه.
وینستون ره ات‌که زندون دله دارنه تا ونه نظر ره عوض هاکنن و بعد آزاد کننه. وه هر روز شونه اتا کافه دله نیشرنه و جنگِ اخبار ره خوندنه و شه کار ِسر شونه. وه ات‌خله مقاومت په، آخر به این نتیجه رسنه که واقعاً جز اونچه حزب گاته، واقعیت دیگری وجود ندارنه و هر چیزی، عشق و انسانیت و جولیایِ علاقه واری، نتونده واقعیت داره و ونه آدِم آخر شه جانِ گتِ برارِ عاشق بوئه.
په‌نویس
رج:جورج اورول رج:انگلیسی کتابون
روی ملمزون
روی ملمزون اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ او-دو-سن دله دره. اینتا شهر ایل-دو-فرانس ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۷۷٬۶۲۵ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
قطعنومه ۱۶۷۳ امنیت شورا
قطعنومه ۱۶۷۳ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۰۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره عدم گسترش سلاح کشتار جمعی هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۴۲۹‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
آنتوان فرانسوا پره‌وو
آنتوان فرانسوا پره‌وو رمان‌نویس، مورخ، روزنومه‌نگار و مترجم قرن هفدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن هفدهم میلادی
۱۹ آذر
۱۹ آذر هجری شمسی، مساوی ۲۰ مردال ما تبری.
بمردون
رج:آذر
ماری-کلر بله
ماری-کلر بله نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
قطعنومه ۶۲۴ امنیت شورا
قطعنومه ۶۲۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۳۰ نوامبر ۱۹۸۸ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره اسرائیل-سوریه عربی جوموری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۸۳۱‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
ساری
ساری مازرون اوستان گت‌ترین شهر و نیشتنگاء ، از گت‌ترین شهرون شومالی ایران هسته. روشد توسعه شهری ساری نیسبت به نیشتنگائون اوستانای دیگه تا سال‌ئون اخیر نیسبتا کمته بی‌یه و با تلاش مسئولین و با تبیین طرح جامع چشم‌انداز ساری ، ساری به عونوان نِماد شهربساتن جدید ِایران تبدیل وانه.
تاریخ
گت بنویشته ره بخوندین: ساری تایخ
بساتن و اسم بیشتن
بنای ساری به اساس روایت‌ئون زیادی به افراد بسیاری مشهور هسته ، سفرنامه‌ئون خارجی‌ئون دره که مردم وه ره به کیومرث پیشدادی ، اولین شاء بنه‌ی ِسر به قول فردوسی نسبت دنّه ، بعضیا از جومله حمدالله مستوفی بنای وه ره به تهمورث‌دیودَوِند پیشدادی نیسبت دنّه ، خله از تاریخدونون گانه که ساری نیشتنگاء(پایتخت) فریدون بی‌یه ، و اما تقریبا همه اینتا ره دونّه که توس بن نوذر از زک‌و زائون فریدون‌شاء و سپهسالار کیخسرو وه ره بنا هکرده و ونه اسم ره بیشته توسان دوکتر حسین اسلامی هم بساته بیّن ساری ره به طوس بن نوذر نیسبت دنه ، اینتا شهر ره، یونانیا قدیم زادراکارتا گاتنه ،هیرکانیا ئه نیشتنگاء، ذکر کانّه، اشپیگل شرق‌اشناس و نئونازیست آلمانی بیارده که ایسم الآن ساری بیته‌بیّه از ایسم قوم سائورو بی‌یه که پیش از هجوم آریایی‌ئون به ایران شهر ِباستانی اسرم دله ، الان اتا روستا هسته که ساری جه ده کیلومتر فاصله دانّه، زندگی کاردنه. ادوارد پولاک گامون دانّه که ایسم ساری عوض بیی کلمه‌‌‌‌ی سادراکارتا هسته ، دوکتر اسلامی هم شه کتاب دله بنویشته که احتمال اینکه زادراکارتا از ایسم زردگرد ، بائه هم هسته.
بعد از ایسلام
مازرون تنها سرزمین ِغربی آسیا هسته ، که زمون حمله عربئون به ایران فتح نیّه ، چون مازندرون همه طرف جه حفظ هسته و راه‌ئون ورودی به این خطه حله سخت بینه. کوه‌ئون البرز باعث بینه که سپاه ایسلام نتونه مازندرون دله بئه و این باعث بیّه که این سرزمین هیچ‌وقت با زور فتح نیّه. ولی دورون عباسیون مازرونی شائون هر کی ره که عباسیون جه فرار کارده و اموئه به مازرون ره پول دانه، همینسه خله از شیعیون و علوی سیدا ، که عباسیون جه موخالف بینه ، به ساری آمل فرار کاردنه. این سیدا مازرونی‌مردم ره که هنوز زرتشتی بینه به اسلام آشنا هکردنه و ات‌کم بعد کل مازندرون به مذاهب موختلف تشیع ایمون بیاردنه.
قطعنومه ۱۷۸ امنیت شورا
قطعنومه ۱۷۸ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۴ آوریل ۱۹۶۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سنگال ِشکایت هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۰۳۳‌ام دله ۱۱تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ساری
وقایع تاریخی
اتا از دلایل موهمی که باعث بیّه تا ساری در حالیکه اتا از مراکز تمدن و فرهنگ بی‌یه، نسبت به شهرون دیگه از آثار تاریخی کمی داره، حوادث روزگار بی‌یه، چنونچه بر طبق مستندات تاریخی بعد از ایسلام حمله خلیفه عباسی ، حمله موغول ، حمله تیمور ، حمله روسون‌ ، حمله ترکمون‌ئون ، حمله دوشمنای آقامحمدخان و سیل ، زمین لرزه و... ساری دله اتفاق دکتنه.
جوغرافیای ساری
شهر ساری کوهپایه‌ئون رشته‌کوه البرز دله دِتا بخش کوهستونی و دشت دانّه. طول جوغرافیایی ۵۳ درجه و ۵ دقیقه و عرض ۳۶ درجه و ۴ دقیقه شومال‌شرقی جه به فاصله حدود ۲۵ کیلومتر به نکا و به فاصله ۴۵ کیلومتر به بهشهر و ۱۳۰ کیلومتر به گرگان و ۶۹۰ کیلومتر به مشهد و شومال جه به فاصله ۳۵ کیلومتر به مازرون دریا و از شومال‌غربی به فرح آباد و جویبار و لاریم و جنوب‌غربی جه به فاصله ۲۲ کیلومتر به قائمشهر و غرب جه به بابل به فاصله تقریبی ۳۰ و آمل به فاصله تقریبی ۶۰ کیلومتر و جنوب جه به فاصله ۳۰ کیلومتر به سلیمان تنگه و آزادراه کیاسر به فاصله تقریبی ۸۰ کیلومتر به دیباج و از اونجه به شهرون دامغان و سنگسر و سمنان (تقریباً ۱۲۰ کیلومتر) محدود‌هسته.
روخنه‌ئون
ساری دله جه تجن رَد وانه. این روخنه شرق ساری جه یور شونه. الانه ساحل اینتا روخنه پارک تجن بساته بیّه، که گت‌ترین پارک ساری هم به شومار شونه. این روخِنه از ۳ شاخه اصلی زارم رود شومال و شاخه اصلی تجن وسط و شاخه اسپه روخنه جنوب حوضه اوریز تشکیل وانه.
زمین‌لرزه‌ها
ساری ناحیه‌ی زلزله‌خیز دله دره و تاریخ میون چنبار رِقِدبورده. گت‌ترین زمین‌لرزه‌ئون که تا به‌حال ساری دله بمونه ، سالای ۱۰۱۷ و ۱۰۹۸ و ۱۲۲۳ خورشیدی دکتنه.
ئو و هوا
ئو و هوای ساری تابستونا موعتدل و نم‌ناک و زمستونا سرد و خاشک هسته. همینتی بخش‌ئون جنوبی کوهی این شهر زمستون‌ئون دراز و خله سرد دانّه. سردترین روز چن‌سال اخیر ۱۲-(زمستون سال ۱۳۸۶) گرمترین تابستونش ۴۰+(تابستان ۱۳۸۳) بی‌یه.
زوون
زوون ویشتر مردم ساری تا دوره صفویون فقط تبری زوون( مازندرانی زوون ) بی‌یه ولی با از بین بوردن سلسله باوندیون که حامی زوون تبری بینه این زوون رسمیت جه دکته و فارسی ونه جاء ره بیته. تا قبل از رِقِدبوردن باوندیون زوون ِمازندرونی با پهلوی‌خط بنویشته بی‌یه و هنتا گنبد لاجیم یا رسکت دله ونه نمونه دره.
دین
ویشتر مردِم ساری مسلمون و پیرون مذهب شیعه دوازده‌امامی هستنه. ولی اقلیت‌ئون بهایی و زرتشتی و مسیحی هم این شهر دله درنه. اکثر بهاییون این شهر زمونی که میرزا حوسنعلی نوری اعلام نبوت هکرده به این دین دربمونه. الان هم عده‌ئی از مردِم ساری بهایی هستنه. بعضیا هم از قدیم‌الایام زرتشتی بموندستنه.
جمعیت
جمعیت این شهر با توجه به آمار ۱۳۹۵ و روشد وه تا الان به ویشته از نیم میلیون نفر برسی‌یه و جمعیت این شهر طبق آخرین آمار ویزارت کشور بعد از شومارش آرای ریاست‌جوموری دهم به حدود ۳۴۷٬۴۰۲ نفر برسی‌یه.
کوهنه باغشاه
بساتن وه توسط شائون صفوی بی‌یه و زمون رضاشاء وه ره خراب هکردنه و خیابون خیام ره بساتنه.
نو باغشاه
محمد میرزا ملک آراء زمون فتح علی‌شاء وه ره بساته و عمارت‌ئونی شبیه چل‌ستون اصفهان ونه دله ایحداث هاکرده که البته زمون رضاشاء و به دستور وه پادگون بیّه.
کلبادی سره
این مکان ساری مرکز و نزدیکی پاساعت میدون واقع بیّه و اسا بعنوان ساری موزه بهره‌برداری وانه و ونه قدمت حدود ۱۲۰ سال پیش جه رسنه. ویژگیون اجزای معماری وه مثل اتاق‌ئون، حجره‌ئون، شاء‌هنیش، گرمابه، اصطبل، حیاط و هونر بکار بورده روی پنجره‌ئون و ارسی‌ئون و رنگ بزوئن اینان با شیشه‌ئون رنگی خله کم‌نظیره.
حموم وزیری
این بنا هم مرکز ساری و کنار خانه کلبادی دره و از لحاظ نوع معماری، مصالح و ویژگی‌ئون ساختمونی از ابنیه بدی‌ینی و مشهور مازرون به شومار شونه. اینتا هم قاجارون دوره شنه.
مجموعه تاریخی فرح‌آباد
۲۸ کیلومتری شومال ساری و ورودی خزرآباد و ۳ کیلومتری ساحل مازرون دریا دره. این مجموعه شامل مسجد، پل، دیوارون به جا بموندسته از اتا سلطنتی کاخ هسته که به دستور شاه عباس صفوی بساته بیّه و تفرج‌گاه ساحلی صفویون بی‌یه. مسجد با ایوون‌ئون بلند، شبستانا. حجره‌ئون و مناره‌ئون از موهم‌ترین بناهای تاریخی اوستان مازرون هستنه.
ساری ئو انبارون
ساری آخرین دوره دارای ۵ ئوانبار معروف بی‌یه که بنای ۳تاشون هنتا دره. ئوانبار میرزامَدی بنا مرکز ساری دله دیّه و مربوط به دورون افشاریون یا زندیه شنه، منبع اصلی به وسیله پلکانی به پای شیر و انبار ئو دسترسی دانه. پلان وه گرد و با گونبد هلالی هسته که همه وه با آجور و ملاط بساته بیّه و بخش دوگانی گنبد دله دریچه‌ئونی روشنی وسّه ئوانبار ِدرون بساته بیّه. نو انبار هم مرکز ساری و قدیمی بافت دله و نزدیکی خیابون قارن قرار دانّه و به لحاظ نوع کاروری مثل ئوانبار میرزا مَدی هسته. بلندای وه از کف ئوانبار تا ونه سقف ۴۰/۲۱ متر هسته.
دروازه‌ئون ساری
گت بنویشته ره بخوندین: ساری دروازه‌ئون ساری چارتا دروازه داشته که الان فقط ونه دروازه بابل معلومه که کاجه هسته. دروازه‌ئون ساری این چارتا بینه:
مسجد حاج مصطفی‌خان
سال ۱۲۷۳ مسجد حاج مصطفی خان سورتیجی درست‌بیّه و الآن محله چهارراه برق دله دره.
رسکت برج
چـِل کیلومتری جنوب‌غربی ساری دره و مسیر دسترسی به وه از ساری شروع و بعد از رد بیّن از دِ راهی کیاسر و سد سلمون تنگه غرب ِسمت جه شونه که ویشته بخش‌ئون وه آسفالت هستنه. این بنا بخش دودانگه ساری دله دره و با آجور بساته بیّه و رایه‌ئون وه شامل مقرنس‌کاری دِتا کتیبه آجوری به خط کوفی و پهلوی هسته. احتمالاً قبر اتا از باوندی شائون بی‌یه و مربوط به سده پنجم هجری قمری هسته.
امامزاده عباس
گت بنویشته ره بخوندین: امامزاده عباس شومال‌شرقی ساری دره و از نظر شیوه معماری، گونبد هرمی شکل و چوبی صندوق، اتا از بنائون معروف مازرون هسته. تاریخ بساتن وه ۸۹۷هجری قمری هسته و چارتا امامزاده به ایسمای عباس و زید و محمد و حسن ونه دله دفن هستنه. این بنا بلوار امام‌رضا منطقه آزادگله ساری دله دره.
امامزاده جبار
روستای خارکش دله دره و جنوب‌شرقی ساری واقیع وانه. کیلومتر ۵‌جاده ساری به نکاء پشت پارک جنگلی شهید زارع شرق روستای خارکش دله دفن هسته و از نوادگون امام موسی کاظم حیساب وانه.
برج سلطان زین‌العابدین
با گونبد مخروطی هشت‌ترک از لحاظ نوع معماری و تزئینات کاشی کاری و در و چویی صندوق ، جز موهم‌ترین بنائون تاریخی ساری به شومار انه. کتیبه‌ئون و کاشی کاری‌ئون وه زیبا بینه و اتا مرقد دیگه به نوم سلزان‌امیر شمس‌الدین هسته. مرکز ساری قرار دانه و برج آجوری وه به خاطر داشتن صندوق و چویی‌در اهمیت زیادی دانه. بلندای بنا ۲۰متر و تاریخ بساتن وه سال ۸۴۹هجری قمری هسته. امامزاده یحیی از امام موسی‌کاظم وچون بی‌یه.
سیاست
تا زم,ن حمله عربئون به ایران و پیروزیشوان این سرازمین دله، مازرون اتا از ساتراپ‌ئون ایران به شومار اموئه که ونه مرکز همین شهر ساری بی‌یه. ولی مردم این منطقه به مخالفت‌ئون بسیاری انجوم دانه که باعث بیّه از دوره هخامنشیون شائون ایران برای این منطقه فردی ره موظف هاکنن که به زادراکرتا(ساری) بئه و منطقه ره تحت امنیت داره. از اواخر دوره ساسانیون تا اوایل صفویون ساری پایتخت یکی از دِتا سلسله باوندیون و کارنوندیون بی‌یه. سلسله کارنوندیون زمون هارون الرشید با بمردن مازیار رِقِد بورده و ولی باوندیون تا ۷۵۰هجری ساری و فریم دله حکومت کاردنه. این سال حکومت تازه درست بیی کیائون جلال باوندیوان ره سرنگون هکرده و ساری دله قرار بیته. ولی مردم از این شائون زورگو راضی نینه همینسه مرعشیون و بعداً صفویون این شهر ره بیتنه. صفویه‌ی شائون این شهر ره دوست‌داشتنه و وشون زمون ساری پایتخت تابستونی صفویون فرح‌آباد بی‌یه. بعد از صفویون ساری دست نادرشاء دکته. وی به خاطر نزدیکی با مردم بارفروش این شهر ره مرکز مازندرون هکرده. بعد از مودتی دوباره قاجاریون مرکزیت ره به ساری بردگاردنینه و تا الان ساری مرکز مازرون اوستان بموندسته.
پناهگاه حیات وحش دشت‌ناز
وه محوطه زیبا ۵۵ هکتار ۳۵ کیلومتری شومال‌شرقی ساری قرار دانه و مسیر دسترسی آسفالته وه ۱۲ کیلومتری ساری به بهشهر سه‌راهی ایسلام‌اباد از جاده اصلی جه سوا وانه و بعد از رد بین از مسافت ۲۳ کیلومتر به مکان بائوته بیّه رسنه. فضای جنگل جلگه‌ئی وه از سال ۱۳۴۶ بصورت محل دنیابیموئن شوکا در بموئه.
پناهگاه حیات وحش سمسکنده
این منطقه با ۱۰۰۰ هکتار مساحت ۱۰کیلومتری جنوب‌شرقی ساری دله دره و مسیر دسترسی وه از ساری تا سمسکنده هسته و بعد با اتا روستایی جاده به درون محوطه راه پیدا کانده. پوشش گیاهی وه گونه‌ئون جنگلی و جلگه‌یی‌نه و بخشی از وه مثل دشت‌ناز به عونوان جای زندگی شوکا قرار بیته.
پارک جنگلی شهید زارع
پارک جنگلی شهید زارع ۳کیلومتری شرق ساری و سمت جاده ساری به بهشهر قرار دانه و به علت نزدیکی با خورد ِتپه‌ئون البرز ، خله قشنگ و ململ هسته.
پارک جنگلی میرزاپچیک خان
اینتا پارک زیر نظر سرجنگل داری ساری اداره وانه و کیلومتر ۱۸جاده آمل به تهران دره. این پارک ایام تعطیلی مورد ایستفاده اهالی شهرون همجوار مثل آمل و بابل قرار گنه. روخنه هراز هم از شرق این پارک یور شونه.
سد سلمون تنگه
۴۵ کیلومتری جنوب‌غربی ساری نزدیکی روستای افراچال اینتا سد ئو ره جمع کانده. این سد سال ۱۳۷۹ بساته بیّه. اینتا سد دله امکانات تفریحی زیادی بساتنه و گردشگری وسه موثره. ونه رسمی نوم سد شهید رجایی هسته ولی مازرون مرد وه ره به عونوان سد سلمون تنگه اشناسنه.
سینما
شهر ساری دِتا سینما دانّه:
ورزش
با توجه به این که ساری پایتخت کشتی ایسم دانه اما هر سال ورزشای فوتسال و تنیس و اسکواش و پینت بال و ماشین‌رونی و شطرنج سطح کشور و منطقه مقوم یانه. تیم فوتسال راه ساری معروفترین تیم ورزشی این شهر هسته. کشتی دله هم تیم مازرون گاز این شهرشنه. اولین باشگاه پینت‌بال شومال کشور تاریخ ۹ مرداد سال ۱۳۸۷ پارک تجن دله به مساحت ۴۰۰۰ متر مربع در باشگاه پینت‌بال پروشات شروع کار هکرده.
آموزش عالی
اولین مدرسه مازندرون دوره تسلط تبرستون علویان ساری دله به شکل مکتب خنه‌ئی بساته بیّه. این مدرسه‌ئون اولا مخصوص ریکائون بی‌یه و فقط فقه و مسائل دینی ونه دله درس هدائه بی‌یه. ولی اولین مدرسه‌ی مودرن ساری ره سال ۱۲۸۴خورشیدی ، سیاسیون ساروی تأسیس هاکردنه. این مدرسه سال بعد با پشتیبونی لطفعلی‌خان‌میرپنجه‌ی‌سالار‌مکرم (سردار جلیل) سالاریه بخوندسته بیّه. مدرسه‌ی سالاریه با ۷۰نفر دانش آموز وا بیّه. این مدرسه سه‌تا کلاس ابتدایی ، سطحی و علمی داشته. ولی مدتی بعد با فشارای مخالفون مشروطه و بعضی از مردم شهر ، لطفعلی‌خان‌سردار‌جلیل از حمایت مالی مدرسه دست دکشی‌یه. در نتیجه مدرسه‌ی ساری تعطیل بیّه. مودتی بعد از تعطیلی مدرسه‌ی سالاریه، دانش آموزای مدرسه و طرفدارون‌شون به انجمن حقیقت ساری برسینه. سید‌حسین‌مقدس مدرسه ره با نام جدید حقیقت سال ۱۳۲۳خورشیدی علی بهروزی ِخنه دله افتتاح هکرده. بعد از مودتی وه هم بنابه دلایلی تعطیل بیّه و مدرسه‎های جدید اتا اتا رِقِدشینه. در سال ۱۳۰۵خورشیدی کلاس‌های اول، دوم و سوم متوسطه مدرسه احمدیه دله راه دکته و مدرسه به ایسم دبیرستون پهلوی تغییر هاکرده. تاریخ ۴بهمن ۱۳۰۰خورشیدی هم اولین مدرسه کیجائون ساری با ایسم تربیت بنات ، وا بیّه.
صنایع ساری
ساری اتا از قدیمی‌ترین شهرون صنعتی ایران و مازندرون بی‌یه.
شرکت کانادا
کارخانه نوشابه سازی خوش‌نوش ساری (شرکت کانادا سابق) کیلومتر یک جاده ساری-نکا دله دره. محصولات اینتا کارخِنه عبارتنه از نوشابه‌ئون گازدار: پارس کولا ، شادنوش و...
کارخنه نکاچو
گت بنویشته ره بخوندین: نکا چوب اینتا شرکت از گت‌ترین شرکتای تولید چوی خاورمیونه هسته.
دوره‌ئی بازارون
گت بنویشته ره بخوندین: ساری بازارون مثل بعضی از شهرون شومالی ایران ، ساری هم بازارای دوره‌ئی برگوزار وانه.
بازار امام‌رضا
از جومله بازارای منطقه‌ئی شهرداری بنشنه با بازار رضا و ۲۲بهمن اشاره هکردن که بازار امام‌رضا از گت ِبازارای ساری هسته که بلوار امام‌رضا قبل از پل فراورده‌ئون نفتی احداث بیه.
بازار نرگسیه و رجایی
بازار نرگسیه نزدیکی کاخ قدیمی آقامحمدخان‌قاجار قرار دانه، و از طرف کوچه مسجد جامع خیابون انقلاب ، کوچه نواب نادر و کوچه پشت استانداری ورودی دانه. این بازار مجموعه پوشاک و کفش و قسمتی از تره‌بار ونه دله وجود دانه بازار نرگسیه اتا از قدیمی‌ترین و پر رفت آمدترین بازارون اوستان مازندرون هسته که قسمتی از وه ره مسجد جامع ساری در بر می‌گیرداشغال کانده.
بازار تورکمن
اینتا بازار دِا شوعبه دانه اتا که قدیمی‌ته هسته ملامجدالدین پشت ِپه دره و اتا ره که سال۸۸ افتیتاح هاکردنه راهبند دله قرار دانه. اینتا بازار از بقیه‌ی بازارون ساری ارزون‌ته و شلوغ‌ته هسته. ونه کاسبون هم ویشته ترکمون هستنه.
بازار روز راهبند
این بازار جزء مجموعه بازار منطقه‌ئی شهر هسته و جنوب شهر میون دره. اینتا بازار هم از قدیمی‌تریم بازارای ساری هسته و ونه دله ویشته وسایل عمده‌فروشی وانه.