cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد داوود خان
ممد داوود خان موسس جمهوری افغانستون دله و افغانستون اولین رئیس‌جمهور ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۷ بی‌یه.
پیوند به بیرون
رج:افغانستان رییس‌جمهورون
فریزی
فریزی، فیریزی یا فریسی ات‌سری زوون‌های نوم هسته که ژرمنی زوونون خانواده دله درنه. فریزی گِنِش‌کَرون ویشتر هلند و آلمان دله درنه و شه چنتا زوون میون رَسِد وونّه. سرجمع ۵۰۰٬۰۰۰ نفر فیریزی‌زوون دارمی.
منابع
رج:ژرمنی زوونون
اسکاتس
اسکاتس (محلی نوم: Scots, Lallans) اتا ژرمنی زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر اسکاتلند ِجنوب و شمالی ایرلند ِشمال دله درنه. این زوون خله انگلیسی جه نزدیک هسته و اسکاتلندی گالیک ِزوون جه خله فرق کنده.
افرابن
افرابن اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
اسکاتس
منابع
رج:ژرمنی زوونون
افرابن
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۳۵ نفر (۱۱۹خانوار) بی‌یه.
مهرداد دوم
منابع
رج:اشکانیون شاهون
افرابن
منابع
افرابن
رودولف موسباور
رودولف لودویگ موسباور اتا آلمان فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۱ میلادی، گامایِ اشعه سر تحقیق هاکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان فیزیکدون
لو لانداو
لو لانداو اتا روسیه فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۲ میلادی، ماده چگال و هلیوم مایع سر تحقیق هاکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
۱۱ اکتبر
11 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 11 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
11
تلوکلا
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۶۳ نفر (۲۶خانوار) بی‌یه.
منابع
تلوکلا
کارّارا
ممبعئون:
[//en.wikipedia.org/wiki/Carrara ویکی‌پدیای انگلیسی] رج:ایتالیا شهرون
ماریا ژئوپرت مایر
ماریا ژئوپرت مایر اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۳ میلادی، هسته‌یِ پوست-پوست ساختار سر تحقیق هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
دیدو
دیدو اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۴ نفر (۲۳خانوار) بی‌یه.
منابع
دیدو
افراکتی حاج‌احمد
افراکتی حاج‌احمد اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۵ نفر (۱۳خانوار) بی‌یه.
منابع
افراکتی حاج‌احمد
یوجین ویگنر
یوجین ویگنر اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۳ میلادی، اتمِ هسته سر نو عقیده درهشنی‌یه وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
ایلوار تپه
ایلوار تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. ایلوار تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس ۲۰۰ متری شرق روستای ایلوار هسته. این بنا ۱۱۱۸۱ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۰۷/۱۱ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
گودرز اول
گودرز اول اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدوداً ۹۵ تا ۹۰ پ‌م حکومت داشته. منابع خله اختلاف دارنه که گودرز حکومت چتی بی‌یه و وه اصلاً دیّه یا نا؟ احتمالاً زمونی که مهرداد دوم حکومت داشته، گودرز بابـِل دله شورش هاکرده و شه ره شاهنشاه نوم هدا ولی ونه حکومت ره دیگرون برسمیت نشناسینه و ارد اول ونه تش ره دخاسنی‌یه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
لا کاسا د پاپل
لا کاسا دِ پاپـِل که وه ره آمریکا دله مانی هیست (Money Heist)هم گانّه، اتا ایسپانیایی سریال هسته که وه ره آلکس پینا کارگردونی هاکرده. این سریال دله دِتا بانک‌دزدی ره سِراق دِنّه که دزدهایِ نقشه خله دقیق و حساب‌بئی هسته. اتا پرفسور (آلوارو مورته) دره که عملیات ره دوربین‌پشتی رهبری کانده و دزدها ره گانه چتی هاکنن یا نکانن. این سریال دله، دِ جا ره زنّه: ایسپانیایِ سلطنتی ضرابخنه و ایسپانیایِ مرکزی بانک. اولین سیزِن (= فصل)، ۱۵ اپیزود (= قسمت) بی‌یه که اتا ایسپانیایی کانال وه ره بساته و سال ۲۰۱۷ پخش بیّه ولی نتفلیکس اواخر سال ۲۰۱۷ وشون حق‌پخش ره بخری‌یه و این سریال ره جهونی پخش هاکرده و وه ره ات‌که تغییر هدا. نتفلیکس که بدی‌یه وه خله طرفدار پیدا هاکرده، سیزن ۳ و ۴ ره هم ونه دمباله بساته و ونه داستان ره اتی پیچیده و حرفه‌ای‌ته هاکرده.
این سریال خله جایزه بیته؛ من‌جمله این که امی جایزه ره بتترین درامی سریال وسّه بدست بیارده. اتا ضدفاشیستی و ایتالیایی آهنگ، «بلا چاؤ» نومی، این سریال دله چن بار پخش بیه که خله طرفدار پیدا هاکرده. تا سال ۲۰۱۸ این سریال پربیننده‌ترین غیر انگلیسی سریال و اتا از پرتماشاگرترین سریال‌هایی بی‌یه نتفلیکس پخش هاکرده و اَی مخصوصاً اروپایِ لاتینی کشورون که مدیترانه په درنه، خله ونجه علاقمند بینه.
منابع
رج:ایسپانیولی فیلمون رج:ایسپانیایی فیلمون رج:سریالون رج:نتفلیکس
قلعه (بابل)
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۷۳ نفر (۷۷خانوار) بی‌یه.
منابع
قلعه (بابل)
کوگندم
کوگنِّم، کوئَندِم،کوگندم یا... (فارسی زبون: ذرت و انگلیسی زبون: corn) اتا از غله‌های استراتژیک هسِّه. اینتا گیاه قبل از کشف آمریکا جاهای دیگر وجود داشته ولی وه ره نکاشتنه اما وقتی آمریکا دله کشف بیّه (سال 1492 میلادی) وه ره آسیا، اروپا و دیگر جاها دکاشتنه.
نوم
کلمه ذرت عربی زبون جه هسِّه ولی معادل ایرانی اینتا کلمه کوگندم هسِّه که ونه معنی به فارسی گندم کوهی بونه. چون ونه جا آرد کردنه و نون پتنه.
ونه نوم ره مازرونی زوون ِمختلف لهجه‌ئون هرکادوم ات‌تی گانّه. مثلاً کال گندم، کوگنِّم، کوئَندِم، کاوه، کوکندم، مکابیج و...
منبع
رج:غلات رج:گیاهون
هانس دانیل ینسن
'''جی. هانس دی. جنسن''' اتا آلمان فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۳ میلادی، هسته‌یِ پوست-پوست ساختار سر تحقیق هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان فیزیکدون
چماز تپه
چماز تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. چماز تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق شرقی، ۱/۵ کیلومتری شمال روستای سیاقی هسته. این بنا ۱۱۳۱۱ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
ارسکنی
اَرِسکِنی، اَلِسکنی یا اِسکنی یا بالسکین دستِ اتا بخش هسته که ساعد ره بازو جه وصل کانده.
نوم
اینتا کلمه‌ی ریشه Haratníš هندوایرانی زوونون جه هسته. اینتا کلمه شه هندواروپایی ریشه دله -Heh₃l* (یعنی لب بیی) هسته. فارسی دله «آرنج»، کوردی دله «ئانیشک»، انگلیسی دله «elbow» و روسی «ло́коть»، همینتا ریشه جه بساته بَیینه.
منبع
رج:بدن
نیکولای باسوف
نیکولای واسوف اتا روسیه فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۴ میلادی، الکنرونیک کوانتومی سر تحقیق هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:روسیه فیزیکدون
رسبرم
رسبرم اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۷ نفر (۷خانوار) بی‌یه.
منابع
رسبرم
حاج مراد تپه
حاج مراد تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. حاج مراد تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق غربی، شمال شرقی روستای اسلام‌آباد هسته. این بنا ۱۱۳۱۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
کراتلو
کراتلو اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
کراتلو
الکساندر میخایلوویچ پروخورف
الکساندر میخایلوویچ پروخورف اتا روسیه فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۴ میلادی، الکنرونیک کوانتومی سر تحقیق هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:روسیه فیزیکدون
مژیک
مژیک یا مجیک می‌ای هسته گه پلک رو در انه و ونه کار اینه گه نور و گرد و خاک جلو ره بَئیره.
ارد اول
ارد اول یا اُرود اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدوداً ۹۰ تا ۸۰ پ‌م حکومت داشته. این دوره خله هتاز-بتاز بی‌یه و منابع هم خله اختلاف نظر دارنه که چچی بئی بی‌یه. میّن نی‌یه که ارد اول و گودرز اول و مهرداد دوم ِنسبت چی بی‌یه و فقط وشون ِسکه‌هایِ عکس سر جه حدس‌هایی زندنه.
مژیک
منبع
رج:بدن
ارد اول
منابع
رج:اشکانیون شاهون
هوفو، یاماگوچی
هوفو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماگوچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۱۱۶٬۳۹۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۸۸٫۵۹ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۶۱۷ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۳۶-۰۸-۲۵ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
کمیون
کمیون اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
هوفو، یاماگوچی
بیرون بگردستن
رج:یاماگوچی شهرون
ازگرد تپه
ازگرد تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. ازگرد تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس ۳ کیلومتری شمال غرب شهر کردکوی، شمال جاده اصلی کردکوی، بندرگز هسته. این بنا ۱۱۳۱۵ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
کمیون
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۰ نفر (۳۳خانوار) بی‌یه.
ازگرد تپه
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
کریستین استوارت
کریستن جیمس استوارت (بزائه ۹ آوریل ۱۹۹۰) آمریکایی بازیگر هسته. وه ویشته فیلمون اتاق پناهگاه، زاتورا، زنان سرزمین دله، وحشی طبیعت و ورگ و میش وسّه معروف بگردسته.
کمیون
منابع
کمیون
کریستین استوارت
زندگینومه
جان استوارت ِپییر تلویزون ِمدیر صحنه و تهیه‌کننده بی‌یه و فاکس ِکمپانی وسّه کار کارده. ونه استرالیایی مار هم کارگردان بی‌یه. وه اتا گت ِبرار هم دانّه.
منابع
رج:امریکا بازیگرون‏ رج:گت مردمون کالیفرنیا رج:زننه آدمون
چارلز هارد تاونز
چارلز هارد تاونز اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۴ میلادی، الکنرونیک کوانتومی سر تحقیق هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
سیناتروک
سیناتروک یا سَنَتْروک اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال‌های دهه ۹۰ الی دهه ۷۰ پیش‌ازمیلاد حکومت داشته. این دوره جه منابع خله کم گپ زنّه و همینسه میّن نی‌یه چه اتفاقاتی دکته. وه یا فریاپت ریکا بی‌یه یا مهرداد اول وچه بی‌یه. ونه ریکا فرهاد سوم هسته که ونه جا هنیشته.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
آبش‌احمد
آبش‌احمد شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که کلیبر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۲ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۷۱۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:کلیبر شهرستان
ریچارد فاینمن
ریچارد فاینمن اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۵ میلادی، الکترودینامیک کوانتومی سر تحقیقات هاکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
آذرشهر
آذرشهر شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که آذرشهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۰۵ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴۴٬۸۸۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:آذرشهر شهرستان
فرهاد سوم
فرهاد سوم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدوداً ۷۰ تا ۵۷ پ‌م حکومت داشته.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
آچاچی
آچاچی شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که میانه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۲ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۶۴۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:میانه شهرستان
فلسطین دله‌یی جنگ
فلسطین دله‌یی جنگ یا فتح و حماس ِجنگ  یا  برارون ِجنگ  فلسطین ِدِتا سازمان دعوائون ره گانّه (فتح و حماس). این درگیریون زمونی شروع بینه که حماس فلسطین مجلس انتخابات ره سال ۲۰۰۶ بَورده. ۵ مه ۲۰۰۷ ِظهری اینتا دعوا اتا جنگ واری بگردسته و ونه اوج ۷ تا ۱۴ ژوئیه ۲۰۰۷ غزه دله بی‌یه که غزه ۲۰۰۷ جنگ ره ونه سَره پیش بیاردنه و حماس این جنگون دله پیروز بیّه. اون گادِر تاسا «غزه» و «اردن ِدرکای غربی‌وَر» میون دِتا حکومت درنه که همدیگه جه سِوانه.
این جنگ دله غزه‌ی مردم خله صدمه بخاردنه. بعضی کشورون ایران ره متهم کانّه که حماس پِشتی ره کارده.
منابع
رج:فلسطین جنگون رج:حماس رج:فتح رج:فلسطین تاریخ رج:دله‌یی جنگون
آیلان کوردی
آیلان کوردی یا آلان کردی اتا سه ساله ریکا بی‌یه که سوریه‌یی کورد بی‌یه.
ونه خانواده که کوبانی ِآدِم بینه، سوریه دله‌یی جنگ په مجبور بَیینه شه شهر جه فِرار هاکِنِن و خاستنه ترکیه جه اتا قایق جه فِرار هاکِنِن و بورِن یونان تا شاید بتونِن اونجه جه بورِن اروپا ولی وشون قایق مدیترانه دریا دله غرق بیّه. آیلان شه مار و اتا پنج‌ساله بـِرار ِهمراهی بمرده و فقط ونه پییر بتونِسته سالم جان دَربَوِره که بعداً بائوته وَرگِردِنه کوبانی.
آیلان ِپییر شه خانواده وسّه کانادا جه پناهندگی بخاست بی‌یه چون ونه خاخِر سال‌ها ونکوور دله زندگی کانده اما وشون ِدرخاست ماه ژوئن رد بیّه. ترکیه‌یِ اداری مشکلات این مشکل ره باعث بَی بی‌یه.
آیلان ِقایق دله بیست و سه نفر دَیینه که نُه نفر نجات پیدا هاکردنه، نُه نفر دیگه هم آیلان و ونه مار-برار واری بمردنه و دِ نفر هم گوم بَیینه. سه‌تا وَچه دیگه هم آیلان واری این قایق دله جه بمردنه.
وقتی ئو آیلان ِجسد ره پَس بَزو و دِمبِدا ساحل دله، ات‌سری عکس و فیلم ونه جسد جه بَییتنه و اینترنت دله تَنِک هاکردنه که دِنیا دله خله مردِمون ره بجوش بیارده. خله اروپاییون این اتفاق ِپه شه کشورون جه درخاست هاکردنه که پناهندگون وسّه امکانات تهیه هاکِنِن و وشون ره شه سامون دله راه هادِن.
گرجی
گرجی زوون أتا قفقازی زوون هسه که گرجستون دله ونجه گپ زنّه.اینتا زوون ادبیات خله خار و کوهنه هسه.
آیلان کوردی
منابع
رج:سوریه دله‌یی جنگ رج:سال ۲۰۱۵ بمرده‌ئون رج:پناهندگون
گرجی
منبع
رج:قفقازی زوونون رج:گرجستون
بدل تپه
بدل تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد جه رسنه. بدل تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس جنوب کردکوی، ضلع شرقی جاده پارک جنگلی امام رضا هسته. این بنا ۱۱۳۱۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
جولیان شوینگر
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
مهرداد سوم
مهرداد سوم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که ونه سکه‌ها سراق دنه که حدوداً ۸۷ تا ۸۰ پ‌م حکومت داشته ولی ونه نوم ره هیچ منبعی نیارده و ونه وجود سر شک دارنه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
لیتوانی
لیتوانی (لیتوانیایی جه: Lietuvos Respublika) اتا کشور هسته که اروپای ِشمال‌شرقی و بالتیک ِمنطقه دله دَره که وه شمال جه لتویا ره، مشرق و جنوب شرقی جه بلاروس ره، جنوب جه لهستون ره، جنوب‎غربی جه روسیه‌ی ِکالینینگراد ره و غرب جه بالتیک دریا ره وَر خانّه. لیتوانی ِجمهوری سه‌تا کشوری که بالتیک ِحوزه ره سازنّه دله همه جه گت‌ته هسته و جنوبی‌ترین کشور محسوب وانه.
لیتوانی ِجمعیت ۳٫۲ میلیون نفر و ونه گتترین شهر و نیشتنگا ویلنیوس هسته. وشون پول ِیکا لیتاس نوم داشته که سال ۲۰۱۵ میلادی جه یورو ونه جا ره بَییته. این کشور ِرسمی زوون لیتوانیایی هسته. این زوون هندواروپایی زوونون جه هسته و بالتیک ِچلّه دله دَره. لیتوانی ِمردم ویشته مسیحیت په‌روو هستنه و ۷۹ درصد رومی کاتولیک هستنه.
روز ۱۱ مارس ۱۹۹۰، قبل این‌که شوروی رِقِد بوره، لیتوانی شوروی ِاولین جمهوری بی‌یه که اعلان استقلال هاکرده. اسا لیتوانی ناتو، اروپای شورا و اروپای اتحادیه دله عضو هسته و ۲۱ دسامبر ۲۰۰۷ جه شنگن پیمون دله هم دَره.
تاریخ
هزاره دهم پیش از میلاد که تازه یخون ئو بَی‌بینه، اولین مردمون لیتوانی دله هِنیشتنه. هندواروپاییون که اسا اینجه دَرنه هزاره‌ئون سوم و دوم پیش از میلاد لیتوانی جه بَرسینه و اونجه‌ی ِقبلی مردمون جه قاطی بَینه تا بالتیکی نژادون ره بساتنه.
لیتوانی نوم اولین بار سال ۱۰۰۹ میلادی اتا آلمانی سنِد دله بنویشته بیّه. لیتوانی ِدوک‌هنیش سده سیزّهم بساته بیّه و میندوگاس ِدوک‌هِنیش بتونِسته تموم ِمناطق ره این گادِر متحد و اتی هاکِنه. وه سال ۱۲۵۳ پاپ ِنماینده پَلی تاجگذاری هاکِرده. ویلنیوس ِشهر (لیتوانی ِنیشتنگا) ره سال ۱۳۲۳ گدیمیناس (اتا گَت ِدوک) بساته.
لیتوانی و لهستون سال ۱۳۸۵ میلادی کرووس پیمون ره بنویشتنه که این پیمون ِپـِشتی یوگایلا که لیتوانی ِدوک بی‌یه، اتا لهستونی شازده جه ازدواج هاکرده و لهستون ِشاه بیّه. وه متعهد بیّه که لیتوانی ِمردمون ره مسیحی هاکِنه.
سده ۱۴ میلادی لیتوانی گت دوک‌هنیش اِسای ِبلاروس، اوکراین و بعضی جائون از لهستون و روسیه ره شامل بی‌یه و شه دوره‌ی ِگتترین کشور اروپا دله بی‌یه. این دوک‌هنیش بعداً تیکه‌تیکه بیّه و ونه سامون ره ویشته روسیه امپراتوری بَییته. سال ۱۵۶۹ لیتوانی و لهستون لوبلین فدراسیون ره بساتنه و چندین سال متحد بینه.
جهونی جنگ اول که تموم بیّه، روز ۱۶ فوریه ۱۹۱۸ لیتوانی ِاستقلال اجماع بَرِسی‌یه. سال ۱۹۴۰ لیتوانی اول شوروی و بعد نازی آلمان این منطقه ره بَییتنه. جهونی جنگ دوم ِاواخر بی‌یه که سال ۱۹۴۴ شوروی دِباره لیتوانی ره بَییته. این گادِر لیتوانی ِنوم ره «شوروی ِلیتوانی ِسوسیالیستی جمهوری» گاتِنه. ۱۱ مارس ۱۹۹۰، لیتوانی اولین جمهوری بی‌یه که شوروی جه سِوا بیّه.
لیتوانی سال ۱۹۹۴ اروپای اتحادیه دله و سال ۲۰۰۴ ناتو دله عضو بیّه و سال ۲۰۰۷ شنگن پیمون دله بورده. اسا این کشور دله یورو پول ِیکا هسته. لیتوانی سال ۲۰۰۹ اروپای ِفرهنگی نیشتنگا بیّه و نیمه دوم سال ۲۰۱۳ اروپای ِاتحادیه‌ی ِدوره‌ای ریاست ره داشته. اروپای جوغرافی مرکز ویلنیوس ِنزدیکی قِرار گـَنّه.
جوغرافی
لیتوانی اروپای ِشمال‌شرقی و بالتیک ِمنطقه دله دَره که شمال جه لتویا ره، مشرق و جنوب شرقی جه بلاروس ره، جنوب جه لهستون ره، جنوب‎غربی جه روسیه‌ی ِکالینینگراد ره و غرب جه بالتیک دریا ره وَر خانّه.
لیتوانی ِسرزمین اصلاً جول نی‌یه و جلگه‌ای هسته و اتخله دریامونا (=دریاچه) دانّه. ونه مهمترین دریامونا نوم ویشتیتیس هسته. ونه مهم روخنه‌ئون نمانوس و ویلنیا هستنه، و بلندترین نقطه لیتوانی دله آوکشتویاس هسته که ونه ارتفاع ۲۹۴ متره. نزدیک ۳۳ درصد این کشور ره جنگلی و نیمه‌جنگلی مناطق پوشش دِنّه.
تقسیمات
لیتوانی دَه‌تا استان جه تقسیم وانه هر استان شه شصت‌تا شهرستون دانّه. هر استان ِنوم ونه مرکزی ِشهر ِنوم جه اِتـّائه. گتترین و پرجمعیت‌ترین استان هم ویلنیوس هسته که لیتوانی ِنیشتنگائه.
بریم بَگردِستن
رج:بالتیک رج:اروپا کشورون رج:اروپا اتحادیه رج:ناتو رج:شوروی سابق کشورون
لیس‌کتی
لیس‌کتی اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۴ نفر (۱۶خانوار) بی‌یه.
منابع
لیس‌کتی
کنیم
کنیم اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۱۱ نفر (۱۵۴خانوار) بی‌یه.
منابع
کنیم
آقکند
آقکند شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که میانه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۹۰۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:میانه شهرستان
گل جاری
گل جاری اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
منابع
گل جاری
کامران قاسمپور
کامران قاسم‌پور (زادهٔ ۲۶ آذر ۱۳۷۵) مازرونی کشتی‌گیر هسته که ۹۲ کیلوگرم وزن دله آزاد کشتی گیرنه. وه سال ۲۰۲۱ موفق بیّه جهونی مسابقات دله که نروژ دله برگزار بی‌یه، قهرمون بوو و سال بعد بلگراد دله هم شه مقوم جا دفاع هاکرده.
مهترکلاته قبرستونی
مهترکلاته قبرستونی اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. مهترکلاته قبرستونی گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق شرقی، ۵۰۰ م شمال غرب روستای مهتر کلاته هسته. این بنا ۱۱۳۱۶ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
کنتا
کنتا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۱ نفر (۲۷خانوار) بی‌یه.
مهرداد چاروم
مهرداد چاروم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدوداً ۵۷ تا ۵۴ پ‌م حکومت داشته. وه شه پی‌یر، فرهاد سوم، ره بکوشته تا قدرت بَیره و شاه بوو.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
بالان تپه
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
کاله
کاله  یا  کالا  یا  گان  کا نارسمی بوئش دله وه ره جوجو گونّــه دِ یا چند غده هسته گه پستوندارون سنهٔ دیم در انه.
منبع
رج:بدن
آلفرد کاستلر
آلفرد کاستلر اتا فرانسه فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۶ میلادی، تشدید هرتزی سر تحقیق هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:فرانسه فیزیکدون
هندوری
هندوری اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۱ نفر (۳۶خانوار) بی‌یه.
منابع
هندوری
خر
خر یا اُلاغ (علمی نوم: Equus africanus asinus) اتا حیوونی هسته که چارپائون ِچلّه دله دره. این حیوون اهلی‌ئه و بارکشی وسّه استفاده وانه.
منابع
رج:کاله‌دارون
اربطان
اربطان شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که هریس شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۷ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۲۳۳ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:هریس شهرستان
اسپریت تپه
اسپریت تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. اسپریت تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق شرقی، ۵۰۰ م جنوب روستای مهترکلاته هسته. این بنا ۱۱۳۱۹ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
اهر
اهر شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که اهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۰۱ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۰۰٬۶۴۱ نفر جمیعت داشته.
اسپریت تپه
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
اهر
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:اهر شهرستان
ارد دوم
منابع
رج:اشکانیون شاهون
اشدکت
اشدکت اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۳ نفر (۷خانوار) بی‌یه.
منابع
اشدکت
مازارستاق
مازارستاق اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۲ نفر (۲۵خانوار) بی‌یه.
وری
وری اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
مازارستاق
منابع
مازارستاق
وری
منابع
وری
هانس بته
هانس بته اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۷ میلادی، هسته‌ای واکنشون و اساره‌ئون ِانرژی سر تحقیق هاکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
اسکو
اسکو شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که اسکو شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۱۱ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۸٬۴۵۹ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:اسکو شهرستان
یعقوب‌دشت تپه
یعقوب‌دشت تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. یعقوب‌دشت تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس کردکوی، ۷۰۰ متری شمال شرق مرکز آموزش کشاورزی هسته. این بنا ۱۱۳۲۰ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
ایلخچی
ایلخچی شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که اسکو شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۴۰ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۶٬۵۷۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:اسکو شهرستان
پاکور اول
پاکور اول اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدوداً سال ۳۹ پ‌م حکومت داشته. ونجه اطلاعات زیادی ندارمی و احتمالاً ارد دوم ریکا بی‌یه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
اسبو
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۸۵ نفر (۶۴خانوار) بی‌یه.
منابع
اسبو
کوداماتسو، یاماگوچی
کوداماتسو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماگوچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۵۴٬۰۲۶ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۸۹٫۳۶ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۶۰۵ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۳۹-۱۱-۰۳ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:یاماگوچی شهرون
لوئیس والتر آلوارز
لوئیس والتر آلوارز اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۸ میلادی، بنیادی ذرات سر تحقیق هاکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
عقه‌خیل
عقه‌خیل اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
باسمنج
باسمنج شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که تبریز شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۲۸ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۲٬۶۹۲ نفر جمیعت داشته.
عقه‌خیل
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۸ نفر (۲۲خانوار) بی‌یه.
باسمنج
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:تبریز شهرستان
عقه‌خیل
منابع
عقه‌خیل
موری گل-مان
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
یمن جنگ
یمن دله اتخله جنگ اتفاق دَکِته؛ شمه منظور کامین‌تا هسته؟
X
ولز
وِلز قدیم اتا پادشائی مملِکِت بی‌یه که اسا انگلیس و اسکاتلند و شمالی ایرلند ِهِمراهی بریتانیا ره تشکیل دِنه. ولز ِنیشتنگا نوم کاردیف هسته. ولز ِجایگا بریتانیای ِجزیره‌ی ِجنوب‌غربی وَره و ونه شرق انگلیس جه هم‌سامونه. ولز و انگلیس ِمیون سورن روخنه (Severn) قِرار دانّه.
ولز ِجمعیت حدوداً سه میلیون نفر هسته و دِتا زوون انگلیسی و ولزی این منطقه دله رسمی هستنه. ولز اتی شه‌گردون (=خودمختار) ِحکومِت دانّه و بریتانیای ِحکومِت ِپه‌روو هَسته. وشون شه وسّه اتا سِوا پارلمون دارنه و بِتونّه هرگادِر بِخائِن سِوا بَیّن وسّه رفراندوم بی‌یِلِن ولی مردِم شه نِخانّه که اتا سِوا کشور بَواشِن.
ولز و بریتانیای ِتاریخ، سیاست و اجتماعی روابط خله نزدیکه ولی ولز ِمردمون شه وسّه اتا سِواءِ فرهنگی هویت دارنه که ویشته زوون ِسَره چرخ گینّه. ولز رسماً دِزوونه هسته و ولزی و انگلیسی ِرسمیت برابر ِسطح دله قرار دارنه. بیش از ۵۸۰ هزار ولزی‌زوون این منطقه دله زندگی کانّه که حدوداً ولز ِ۲۰ درصد جمعیت ره تشکیل دِنّه.
تقسیمات
ولز سال ۱۹۹۶ جه ۲۲ بخش جه تقسیم بیّه. بخشداری‌ها آموزش، امور اجتماعی، خدمات زیست‌محیطی و راهداری مسئولیت ره دارنه.
منابع
رج:اروپا کشورون رج:بریتانیا
بخشایش
بخشایش شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که هریس شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۵ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۶٬۱۰۲ نفر جمیعت داشته.
چاسرکا
چاسرکا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۶۹ نفر (۵۱خانوار) بی‌یه.
منابع
چاسرکا
ایرلند جمهوری
ایرلند ِکشور فقط اتّا کشور جه خاشکی سَره هم‌سامون هسته؛ این اتا کشور بریتانیائه. بریتانیا اتا ایالِت دانّه که ونه نوم شمالی ایرلند هسته و ایرلند ِجمهوری ِشمالی سامون ِسَر کَته و این جزیره‌ی ِیک‌شیشم ره دانّه. جنوبی ایرلند ِغربی سمت اطلس اوقیانوس، ونه شرق ایرلند دریا و ونه جنوب و جنوب‌غربی کلتی دریا و سن جورج کانال قرار دارنه. ایرلند ِدریا ره که یور بورِن، اون وَرته بریتانیای ِجزیره دَره که انگلیس، ولز و اسکاتلند ره شامل وانه.
جنوبی ایرلند ِنیشتنگا (=پایتخت) دوبلین هسته. این کشور ۴٫۶ میلیون نفر جمعیت دانّه و ونه گـَتی (= مساحت) ۷۰٬۲۷۳ کیلومتر مربع هسته. ایرلند ِجمهوری اروپای اتحادیه دله هم عضو هسته و ۱ ژانویه ۱۹۷۳ جه این اتحادیه دله دَره و یورو جه استفاده کانده. ایرلند دله چارتا ایالت دَرنه که اولستر، کناخت، لینستر و مانستر هَستنه.
مردمون
ایرلند قبلاً بریتانیای ِخاک دله دَیی‌یه. این کشور ِمردِمون سال‌ها شورش کاردنه و انگلیس ِنیرو جه جنگ داشتنه تا بِتونِستنه شه استقلال ره پیدا هاکِنِن. ایرلند ِآزادی‌خائون آخر هم نتونِستنه تموم ِمناطقی که ایرلندی‌ها دَیینه ره اتا سِوا کشور هاکِنِن و هَنتا شمالی ایرلند ِسرزمین دَره بریتانیا سامون دله. ایرلندی و انگلیسی دِتا زوون هستنه که ایرلند دله رسمی‌نه. ایرلندی این کشور ِبومی زوون بی‌یه ولی اسا دیگه انگلیسی ِگِنِش‌کَرون ویشته بَیینه و این زوون ویشته کاربُرد دانّه. جنوبی ایرلند دله ویشته رومی‌کاتولیک ِپه‌روو هَستنه و وشون ِجمعیت حدوداً 84.2% ِجمعیت ره تشکیل دِنه.
سیاست
ایرلند دله پارلمونی نظام حاکِم هَسته. رئیس جمهور که دولِت ِرئیس هسته اتا ۷ ساله دوره وسّه انتخاب وانه و حداکثر بتونده دِ دوره رییس‌جمهور بمونده.
شند ِمجلس این کشور دله سنا کار ره انجام دِنه. این مجلس ۶۰ عضو دانّه که ۱۱ نفر ره نخست‌وزیر تعیین کانده، ۶ نفر ره دانشگائون انتخاب کانّه و ۴۳ نفر غیرمستقیم انتخاب وانّه تا پنج ساله دوره دله شه صنفی و مخصوص ِمنافع ره دارِن.
دویل این کشور دله پارلمون ِکار ره کانده. این مجلس دله ۱۶۶نفر عضونه که مردِم، پنج سال وسّه، وشون سَر رأی دِنّه. نخست‌وزیر و وزیرون ِشورا ره دویل نومزه کانده تا رئیس‌جمهور اتا ره انتخاب هاکِنه.
ایرلند ِمهم‌ترین احزاب اینان هَستنه:
تقسیمات
ایرلند دله ۴تا ایالِت دَرنه. که وشون‌ها نوم اولستر، کناخت، لینستر و مانستر هَسته. این چارتا ایالِت دله سرجمع ۳۴تا شهرستون دره.
ادبیات
ایرلند ِادبیات خله قوی هسته. وشون انگلیسی زوون ِادبیات سَره خله زحمت بَکشینه. شعر بائوتِن سَره هم ایرلندی ِزوون قدیمی‌ترین بومی شعرون ره دانّه که اروپا دله دَیی‌یه. جاناتان سوییفت که انگلیسی دله هجو بنویشتن ره ابداع هاکِرده، گالیور مسافرت و اتا ساده پیشنهاد ِکتاب ره بنویشته که خله معروفنه. اسکار وایلد هم اتا ایرلندی نویسنده بی‌یه که ونه طنز خله معروفه.
قرن بیستم دله، ایرلند چار بار ادبیات نوبل ره بَوِرده: جرج برنارد شاو، ویلیام باتلر ییتس، ساموئل بکت و سیموس هینی. ضمناً جیمز جویس هم اتا معروف نویسنده بی‌یه که خله ونه تأثیر انگلیسی ادبیات سَره زیاده. ایرلندی نویسندگون ِکتابون دله روستایی زندگی هاکِردِن خله طرفدار دانّه. جان مک گاهرن و سیموس هینی من‌جمله افرادی هَستنه که اینتی بنویشتن وسّه معروفنه.
منابع
Wikipedia contributors, "Ireland," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ireland&oldid=490502061 (accessed May 6, 2012).
ج رج:اروپا کشورون رج:اروپا اتحادیه رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات رج:انگلیسی‌زوون کشورون
چهارسی
چهارسی اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
منابع
چهارسی
هانس اولوف گوستا آلفون
هانس اولوف گوستا آلفون اتا سوئد فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۰ میلادی، مغناطوهیدرودینامیک سر تحقیق هاکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:سوئد فیزیکدون
الندون
الندون دله اتا دریاچه دارنه که توریستی و خجیر جا هسته.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۴۱ نفر (۱۱۹خانوار) بی‌یه.
منابع
الندان
هندو-اروپایی زوونون
هندو-اروپایی زوونون یا آریایی زوونون اتا گتِ زوونی خانواده هسته که صدها زوون و هزارون لهجه ونه درون دره. ویشتر آدمونی که اروپا، آمریکا، اوقیانوسیه، هند قاره‌مونا و ایران دله درنه، این تبارِ زوون‌ها جه گپ زننه. بیش از ۴ میلیارد نفر دنیا دله هندواروپایی ِماری زوون جه گپ بزوئن یاد گیرنه.
مختصر طبقه‌بندی
آماری که جمیعت وسّه بکار بمو، سال ۲۰۱۹ شنه:
منابع
*
فرهاد چاروم
فرهاد چاروم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدوداً ۳۸ تا ۲ پ‌م حکومت داشته. وه شه پی‌یر، ارد دوم، جا هنیشته و همون اول بمو شه گردِ برارون ره بکوشته که سلطنت وسّه رقیب نداره. با اینچنین، تیرداد که ونه تبار ره دقیق ندومبی، سلطنت وسّه ادعا هاکرده و اشراف وه ره تن بمونه و فرهاد ره شکست هدانه ولی ای فرهاد شه قدرت ره پس هایته. نهایتاً فرهاد پنجم که ونه ریکا بی‌یه، به حکومت برسی‌یه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
بستان‌آباد
بستان‌آباد شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که بستان‌آباد شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۱ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲۱٬۷۳۴ نفر جمیعت داشته.
شیخ سعید پیران شورش
شیخ سعید پیران شورش اتا شورش نوم هسته که سال ۱۹۲۵ شمالی کوردستون دله کوردون میون انجوم بَییته. وشون شه دلیل ره آتاتورک کارون دونستنه که وشون حقوق ره لینگ‌لو گیته. این شورش مرکز پیران (ترکیه) منطقه دله بی‌یه که دیاربکر (آمِد) شهر پَلی‌ئه.
بستان‌آباد
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:بستان‌آباد شهرستان
شیخ سعید پیران شورش
شیخ سعید پیران آخرسر آتاترک دستور په، دیاربکر میدون دله، شه همراهون جه، اعدام بیّه ولی هنتا هچکی ونه قَور ره دَرنَوِرده ولی‌ بعضی‌ها فكر كانّه كه مسلح نیروئون ِفرماندهی ِستاد ِسران این موضوع جه خَوِر دارنه.
اتا ترکی تحلیلگر ونه خَوری گانه: «اِما شه مدارس ِتاریخ ِکتابون دله هم دوره راهنمایی و هم دبیرستان، شیخ سعید پیران ره خائن ملی دومبی. ولی دیاربکر دله وه ره قهرمون ملی دونّه و ونسه فاتحه و صلوات رسندنّه.»
منابع
رج:کوردستون شورشون رج:ترکیه دله‌یی جنگون
لوئی نل
لوئی نل اتا فرانسه فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۰ میلادی، پادفرومغناطیس و فری‌مغناطیس سر تحقیق هاکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:فرانسه فیزیکدون
النگ تپه
النگ تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ عصر آهن جه رسنه. النگ تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق غربی، ۵۰ م شرق روستای النگ هسته. این بنا ۱۱۳۲۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
ترکیه استقلال جنگ
ترکیه استقلال جنگ (استامبولی ترکی جه: Kurtuluş Savaşı یا İstiklâl Harbi) متحدین که جهونی جنگ اول دله عثمانی ره بَییتنه، وه ره رِقِد دپاشینه و خاستنه وه ره تیکه‌تیکه هاکنن ولی «ملی‌گرا ترکون» نظامی و سیاسی مقاومت جه وشون دیم‌به‌دیم هرسّانه. وشون مقاومت آتاتورک ره کار سَر بیارده. بعد نظامی عملیات علیه یونان و بجنگستن ارمنیون و فرانسویون جه، ژولای ۱۹۲۳، ترکی انقالبیون اونان ره مجبور هاکردنه که دِتا پیون جا ترکیه ره وِل هاکنن. متحدون بی‌یشتنه که ترکیه ِدولت جمهوری بواشه و دولت بسازه ولی عثمانی ره رِقِد بدانه.
منابع
رج:جهونی جنگ اول رج:عثمانی رج:ترکیه جنگون رج:ترکیه تاریخ
بناب
بناب شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که بناب شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۰۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸۵٬۲۷۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:بناب شهرستان
تیرداد دوم
تیرداد دوم اتا اشکانیون شاهنشاهیِ مدعی بی‌یه که حدوداً ۲۹ تا ۲۷ پ‌م علیه فرهاد چاروم جنگ راه دمبدا و وه ره تبعید هاکرده ولی آخرسر فرهاد موفق بیّه که ونه فتنه ره دخاسنه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
شمالی زازاکی
شمالی زازاکی (زازاکی جه: Zazakiyê Zımey) اتا گویش ِزازاکی زوون هسته.
رج:زازاکی
دینکچال و لیسه
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۰۴ نفر (۳۸خانوار) بی‌یه.
منابع
دینکچال و لیسه
آرش پاکزاد
آرش پاکزاد ئه‌تا ایرونی موزیسین هسته گه ونه تخصص میکس و مسترینگه.
همکاری‌ئون
وه خله از سرشناس خونش‌کرون جه همکاری داشته.
بن مایه
رج:زننه آدمون رج:ایران خوننده‌ئون رج:ایرانی تنظیم‌کرون
دنیس گابور
دنیس گابور اتا بریتانیا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۱ میلادی، تمام‌نگاری وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا فیزیکدون
جنوبی زازاکی
جنوبی زازاکی (زازاکی جه: Zazakiyê Veroci) اتا گویش ِزازاکی زوون هسته.
رج:زازاکی
خالرد
خالِرد اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۹ نفر (۲۲خانوار) بی‌یه.
منابع
خلرد
۱۲ اکتبر
12 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 12 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
12
مازو آیش تپه
مازو آیش تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد جه رسنه. مازو آیش تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس ابتدای جاده روستای قلندر آیش، جنوب شهرک صنعتی امام خمینی هسته. این بنا ۱۱۳۲۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
شمالی ایرلند
شمالی ایرلند شه وسّه اتا سِوا پارلمون دانّه که مستقل هسته ولی این منطقه کشور نی‌یه و بریتانیا شِنه. شمالی ایرلند ِپارلمون بلفاست ِشهر دله دَره. این مجمع و ائتلافی دولت شمالی ایرلند دله ات‌خله جنگ و جدل په بساته بَیینه و باعث بَیینه که شن‌فن و جمهوری‌خائون میون صلح بَوو.
منابع
ش رج:اروپا کشورون رج:بریتانیا رج:انگلیسی‌زوون کشورون
بناب جدید
بناب جدید یا بناب مرند شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که مرند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۳ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۳۱۱ نفر جمیعت داشته.
مرکزی زازاکی
رج:زازاکی
موزا
موزا اتا اشکانی ملکه بی‌یه که حدوداً سال دوم پیش از میلاد تا سال چاروم میلادی، شه ریکا همراهی (فرهاد پنجم جه) حکومت داشته. وه پیش از این، اتا رومی کنیز بی‌یه که فرهاد چاروم وه ره بَوِرده. موزا تنها زنی هسته که اشکانیون گدر حکومت هاکرده.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
رومی‌تبار زوونون
رومی‌تبار زوونون یا رومی زبون‌ها ات دسته هندو-اروپایی زوون هستنه که قرن‌های سوم تا هشتم میلادی، لاتین زوون سر جه شکل بئیتنه. رومی زوونونِ گت‌ترین زبون‌ها، ایسپانیولی، پرتغالی، فرانسوی، ایتالیایی و رومانیایی هستنه. اضافه بر اینان، خله زوون‌ها و لهجه‌ئون دیگر هم اروپا دله این تبار جه هستنه؛ کاتالونی، رومانش یا ساردنیایی دستوری. استعمار باعث بیّه که اسا آمریکا قاره و آفریقا قاره دله ویشتر رومی‌تبار زوون دوو، تا خِدی اروپا دله. گردِ رومی زوون‌ها ره لاتین خط جه نویسنّه و تنها استثنا مولداوی دله بی‌یه که شوروی گدر وشون ِرومانیایی‌زوون ره سیریلیک جه نوشتنه.
منابع
*
رفع‌بن
رفع‌بن اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۶۸ نفر (۲۴خانوار) بی‌یه.
منابع
رفع‌بن
نیجر-کنگو زوونون
نیجر-کنگو اتا گتِ زوونی خانواده هسته که آفریقا دله بومی و محلی هسته. سال ۲۰۱۵ که بشمارست بینه، این خانواده‌یِ زوون‌ها جه ۷۰۰ میلیون نفر آدم گپ زننه و این‌سه دنیایِ سومین گتِ زوونی خانواده هسته. نیجر-کنگویی خانواده دله ۱٬۵۴۰ زوون وجود دارنه که ویشترین تعدادی هسته که اتا خانواده دله وجود دارنه. فقط بانتو زوونون ۳۵۰ میلیون نفر گِنِش‌کر دارنه.
یوروبایی، ایگبو، فولانی و زولو این رج دله ویشترین محلی گپ‌کر ره دارنه ولی سواحیلی که آفریقایِ شرقی کشورون دله میونجی زوون هسته، سرجمع ویشترین گِنِش‌کر ره دارنه.
منابع
*
ترک (میانه)
ترکِ شهر شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که میانه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۰۳۱ نفر جمیعت داشته.
لئون نیل کوپر
لئون نیل کوپر اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۲ میلادی، ابررسانایی تئوری ره هدائن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
ذکریاکلا
ذکریاکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۶۳ نفر (۲۶خانوار) بی‌یه.
منابع
ذکریاکلا
جن تپه (کردکوی)
جن تپه (کردکوی) اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. جن تپه (کردکوی) گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق شرقی، ۳ کیلومتری شمال روستای دنگلان هسته. این بنا ۱۱۳۲۴ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
کنگو جمهوری
کنگوی ِجمهوری یا کنگو برازاویل اتا کشور میونی آفریقا دله هسته. ونه نیشتنگا نوم برازاویل هسته. این کشور جمعیت حدود ۴ میلیون ۳۰۰ هزار نفر و ونه رسمی زبون فرانسوی هسته. این کشور گابون، کامرون، میونی آفریقا، کنگو دموکراتیک جمهوری و آنگولا (کابیندا) جه هم‌سامون هسته.
جوغرافی
کنگو ِجمهوری ۳۴۲،۰۰۰ کیلومتر مربع گتی جه شصت و دومین گت ِکشور هسته.
مردمون
سال ۲۰۰۵ کنگو جمعیت برابر ۱،۱۷۴،۵۰۰ بی‌یه و سال ۲۰۱۲ میلادی این جمعیت ۴،۳۶۶،۲۶۶ نفر جه بَرسی‌یه. این کشور ِاقوام ۴۸% کنگویی، ۲۰% سانگها، ۱۷% تِکِه، ۱۲% مبوشی و ۳% اروپایی و غیره هستنه.
این کشور ِاکثریت مسیحیت و پروتستان ِپه‌روو هستنه و مسیحیت ِدیگه مذاهب هم طرفدارونی شه وسّه دارنه.
زوون
کنگو برازاویل دله رسمی زبان فرانسوی هسته، اما لینگا، کیکُنگو و تکّه هم اتخله گِنِش‌کَر دارنه.
تقسیمات
کنگو برازاویل ۱۲ دپارتمان دانه. هر دپارتمان هم شه چنتا بخش (communes) جه تقسیم وانه. استان‌های کنگو برازاویل عبارتند از:
زریجا
زریجا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۱ نفر (۱۵خانوار) بی‌یه.
منابع
زریجا
زازاکی ویکی‌پدیا
زازاکی ویکی‌پدیا (زازاکی جه: Wikipediya Zazaki,Ensiklopediya Xosere, زازاکی ویکیپیدا، دانوشنامه آزاد) ویکی‌پدیای وب‌گاه ِزازاکی زوون نسخه هسته. زازاکی زوون ۱۹ اوت ۲۰۱۱ گادِر ۱۷،۴۰۰ مقاله جه ویشته داشته و ویکی‌پدیائون رج دله صدُمی بی‌یه.
زازاکی وپ
صعده شورش
صَعده شورش اتا جنگ نوم هسته که ۱۳۸۳ تاوستون تاسا حسین بدرالدین حوثی یمن شیعیون ِرهبر و یمن ِدولت میون دره انجوم وونه. این درگیریون ویشته صعده استان دلوئه که یمن شمال‌غربی‌وَر هسته.
یمن دولت، شیعیون ره متهم کانده که خانّه اتا شیعهحکومت بسازن و اون ور جه شیعیون، دولت ره متهم کانّه که چچی وسّه دَره شیعیون سَره، دَره «نژادی تبعیض» و سرکوب راه دمدنه. یمن دولت ایران ره متهم دونده که شیعیون ره مالی کومک کارده.
پیش‌زمینه
همینتی هارشین: یمن تاریخ
شیعیون حدود ۴۰٪ یمن جمعیت ره سازنّه. شمالی یمن و جنوبی یمن ِاتا بیّن په، سال ۱۹۹۰، سنّیون حکومت ره بَییتنه. ایران شیعه‌گری و عربستون وهابیت بی‌ین این گادِر باعث بیّه که وشون اختلاف ویشته هم بواشه.
اصلی جنگون
۲۰۰۴ تاوستون دله، یمن ارتش، حمله هاکرده و صعده ره تَش دکشی‌یه. وشون وَلِک حسین بدرالدین حوثی جبهه‌گیریون بی‌یه. یمن دولت پیش از اون بائوت بی‌یه که ۵۵۰۰۰ دلار ونه سَر وسّه جایزه بی‌یشته. جنگ شروع بیّن په، ۳ ماه که بگذشته حسین بدرالدین حوثی جه خَور برسی‌یه که وه شه همراهون پَلی بمرده. این درگیریون ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ نفر جان ره بَییته.
شیعیون که بدینه وشون سر دره بلا اِنه، شه نوم ره حوثی مبارزون بی‌یشتنه و شه ره سازمان‌دهی هاکاردنه. این گروه رهبری ره عبدالمالک حوثی و یحیی حوثی داشتنه که اونتای ِبرار بینه. وشون اول اتا نومه علی عبدالله صالح وسّه برسنینه و ونجه بخاستنه که انده شیعیون ره اذیت نکانن و مسلمونون میون اختلاف دِمنَدِن.
این سال بهار دله، اتا ترنه جنگ پیش بموئه و ونه سَره ۱۵۰۰ نفر حوثیون جه بمردنه. . اردیبهشت گادِر یمن ِرییس‌جمهور وشون جه بخاسته که جنگ ره توم هاکنن و دولت وشون ره ونه بَدِل ببخشه؛ ولی حوثیون باتنه که تا زمونی که وشون بخاستنی‌ئون ره ندِن دَس نکشنّه. دولت این گادِر اتا آمار دَربشنی‌یه که گاته ۵۲۲ نفر بمردنه، ۲۷۰۸ نفر زخمی بَینه و ۲۷۰ میلیون دلار هم خسارت بدانه.
سال ۱۳۸۵ بهار دله، یمن ِدولت ۶۰۰ نفر حوثی ره آزاد هاکرده. این سال بهمن‌ماه، حوثیون اتا درگیری دله ۶تا بمرده و ۲۰تا زخمی جه اتا نظامی پایگاه ره بَییتنه. وشون حمله په هم چنتا درگیری دیگه اتفاق دکته. دولت هم ۳۰۰۰۰ نفر ارتشی جه جنگ ره سَر بییته که ونه سَره ۲ هفته دله ۲۰۰ نفر ارتش جه و ۲۶۰ نفر حوثیون جه بمردنه.
۱۳۸۶
قطر میونجیگری جه اتا تش‌دَوست پیمون دَوسته بیّه. یمن دولت قراربی‌یشته که مبارزون ره آزاد هاکنه، جنگی مناطق ره دِباره بسازه و متحد ملل سازمان کومک جه آواره‌ئون ره کومک هاکنه.
۱۳۸۷
ارتش این سال دله تش‌دَوِست ره بشکسته و حوثیون جه ۶ نفر ره بکاشته و ۲۰تا ره زخمی هاکرده. ۳ روز بگذشتن په، اتا بمب ره نماز جمعه دله بترکانینه. دولت حوثیون ره مقصر بنومسته ولی حوثیون بائوتنه که دولت دره مردم ره گول زنده. در کشمکش‌های این بمب‌گذاری، ۳ سرباز و ۴ تن از مبارزان جان باختند.
۲۰۰۹
بعضی کارشناسون هم گاتنه که این جنگ ایران و عربستون میون بی‌یه که یمنیون پِشتی ره کاردنه.
منابع
رج:دله‌یی جنگون رج:یمن جنگون
ترکمانچای
ترکمانچای شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که میانه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۶۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۷٬۴۴۳ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:میانه شهرستان
فرهاد پنجم
فرهاد پنجم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدوداً ۲ پ.م تا ۴ میلادی حکومت داشته و ونه مار، موزا، وه ره حکومت دله همراهی کرده. عیسی مسیح این گدر دنیا بمو.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
آسترونزیایی زوونون
آسترونزیایی اتا زوونی خانواده هسته که آسیا، اوقیانوسیه و ماداگاسکار دله ویشترین محلی گنش‌کر ره دارنه. دنیا دله، سرجمع، ۳۸۶ میلیون نفر آسترونزیایی زوون دارنه. مالایی (شه اندونزیایی و مالزیایی لهجه ره دارنه)، جاوه‌ای و تاگالوگ این خانواده‌یِ گت‌ترین زوون هستنه. گننه که ۱٬۲۵۷ زوون این خانواده دله وجود دارنه.
منابع
*
مرز تپه
مرز تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. مرز تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق شرقی، ۵۰۰ م جنوب روستای حاجی‌آباد هسته. این بنا ۱۱۳۲۵ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
تسوج
تسوج شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شبستر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۶ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۷٬۵۲۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:شبستر شهرستان
کورمیشکان
رج:زازاکی رج:عیدون
جان رابرت شریفر
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
سعیدآباد (ساری)
سعیدآباد (ساری) اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
منابع
سعیدآباد (ساری)
ارد سوم
ارد سوم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال شیشم میلادی حکومت داشته. ونه تبار مشخص نی‌یه و تاریخ‌شناسون احتمال دنّه که وقتی فرهاد پنجم بمرده، ات‌گال کشورِ گت‌گتون وه ره شاهی سر بی‌یشتنه و اَی شه وه ره بکوشتنه. تورج دریایی گنه که احتمالاً وه فرهاد چاروم ِاتی ریکا بی‌بو.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
سنگ‌پراش
سنگ‌پراش اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
سنگ‌پراش
نیشتگا
نیشتنگاء، نیشتگا، کشور ِمرکز یا شاهنشین هر کشور ِاتا اصلی شهر هستی که معمولاً بقیه شهرون جه گتتره و «وزارت کشور» و بقیه حکومتی نهادون ونه دله درنه.
منابع
رج:کشوری تقسیمات
ولنتاین
وَلِنتاین مسیحیت و غرب دله روزی هسته که مردِم ونه شه عشق ره سِراق هادِن. این روز هر سال ۱۴ فوریه (۲۵ بهمن) انجام وانه.
اتا کشیش به نوم والنتاین ِوسّه قدیم کاتولیکون مراسمی گیتنه که کم‌کم تبدیل بیّه به این جشن. ولنتین ِامروزی مراسم روم و مسیحیت ِتاریخ جه ریشه گینه.
پانویس
رج:جشن رج:عید رج:عشق رج:مسیحیت
سنام
سنام اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۹۸ نفر (۵۳خانوار) بی‌یه.
منابع
سنام
لئو ایساکی
لئو ایساکی اتا جاپون فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۳ میلادی، نیمه‌هادی و ابررسانائون دله تونل بزوئن ِروش ره بساته وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:جاپون فیزیکدون
غربی نرگس تپه
غربی نرگس تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. غربی نرگس تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق غربی، ۵۰ م جنوب غربی بدیل آباد هسته. این بنا ۱۱۳۲۶ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
تیکمه‌داش
تیکمه‌داش شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که بستان‌آباد شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۶ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۹۷۴ نفر جمیعت داشته.
ونن اول
ونن اول یا ونون که وه ره فارسی بهنام هم گننه، اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال هشتم تا دوازدهم میلادی حکومت داشته و فرهاد چاروم ریکا بی‌یه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
تیمورلو (آذرشهر)
تیمورلو شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که آذرشهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۰ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۵٬۳۷۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:آذرشهر شهرستان
۱۳ اکتبر
13 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 13 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
13
بریان دیوید جوزفسون
بریان دیوید جوزفسون اتا بریتانیا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۳ میلادی، تحقیق هاکرده که چتی جریان تونلی سد جه رد وونه وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا فیزیکدون
کمرکلا
کمرکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۵ نفر (۷خانوار) بی‌یه.
منابع
کمرکلا
چل دین تپه
چل دین تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. چل دین تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس کردکوی، ۵۰۰ م شمال شرقی مرکزآموزش کشاورزی هسته. این بنا ۱۱۳۲۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
مارتین رایل
مارتین رایل اتا بریتانیا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۴ میلادی، رادیویی اساره‌شناسی سر تحقیق هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا فیزیکدون
شرباشن
شرباشن اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
شرباشن
میشل دو مونتنی
میشل دو مونتین (بزائه ۲۸ فوریه ۱۵۳۳ - بمرده ۱۳ سپتامبر ۱۵۹۲) اتا تأثیرگذار نویسنده رنسانس دوره دله بی‌یه. وه فیلسوف و اخلاقی حکیم بی‌یه و اتا اشرفی خاندون دله کنارهِکِت بی‌یه.
منابع
رج:گت مردمون پاریس رج:فرانسه نویسندگون رج:گت مردمون رنسانس
جلفا (شرقی آذربایجان)
جولفا شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که جلفا شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۴ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸٬۸۱۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:جلفا شهرستان
رضایا
رضایا (بزائه ۱۶ تیر ۱۳۶۶ - ساری) گه ون اصلی نوم امیررضا طاری هسته ئه‌تا ایرونی خونشکر هسته.
وه موسیقی ره وچگی جه ساری دله شروع هاکارده و وقتی ون فعالیت جدی‌ته بــیّه بورده تهرون. اشکان آبرون اتا از ونه ساروی رفقون بیه گه اسا تهرون دله تنظیم‌کانندوئه. تهرون گه بورده آرمین توای‌اف‌ام جه فیت هدائن ره شروع هاکارده و وشونِ همون اولین آهنگ گل هاکارده و هیت بَـــیّه. این موفق زوج ، چند سال که بُـگذشته هدی جه جدا بئینه و هر کادوم خاش راه ره پی بئیته، توای‌اف‌ام تکی آهنگ بخوندسته و رضایا بورده مالزی. چند سال دنبالتر رضایا مالزی جه بردگردسته و اسا تهرون دله دره موسیقی کار کانده و رستوران هم دارنه.
بن‌مایه
رج:زننه آدمون رج:ایران خوننده‌ئون رج:گت مردمون ساری رج:رپ خوننده‌ئون رج:مازرون نوازندگون
آفرو-آسیایی زوونون
منابع
*