cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آتران
آتران اتا روخنه نوم هسته که ۲۴۳ کیلومتر بلندی دارنه. این درکا که سوئد کشور شنه و ۳٬۳۴۲ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه و ونه ئو، آخرسر کاتگات دله کلنه.
منابع
رج:سوئد درکائون
کمال محمدی
سید کمال محمدی (بزائه‌ی 8 فروردین 1346) اتا جویباری نوازنده هسته. وه وَچگی جه شه پییر جا موسیقی ره یاد بَیته و طالبا گروه دله، شه برارون همراه دَیی‌یه. وه آواز ره گیلون ِگلکی گِنِش جه گیلون ِاساتید جه و کمونچه ره شه برار، جمال محمدی، جه یاد هایته.
پانویس
رج:مازرون نوازندگون رج:مازرون خونش‌کرون رج:گت مردمون جویبار رج:طالبا گروه
بامب
بامب (به فرانسوی: bombe) اتا جور بالو هسه کا الجفجار(جنگ افجار) هسه و اتا جه داینه کا ونی دله مونفجری مادئون جه مشت بویه و تمنی کا خرنه جئی ره مونهدم بونه و افنجار کنّه.
بامب اتا واجک هسه کا ونگ جه نوم بویه و لاتّین جه (Bombus) کا شه یونونیج جه بموئه (Bombos)  کا درومب معنا ره دنه جه بموئه ..
داف (فیلم)
داف (The Duff) اتا کمدی فیلم کارگردانی اری سندل جه هسته که سال ۲۰۱۵ منتشر بیه.
منابع
رج:۲۰۱۵ فیلمون رج:آمریکایی فیلمون رج:انگلیسی فیلمون رج:کمدی فیلمون
۷ ژوئیه
۷ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۸۸اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۸۹اُمین روز إستِنه. ۷ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۷۷ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۷
راسته (زیست)
راسته (لاتین جه: ordo) اتا دسته جاندارون هستنه که تاکسونی (علمی طبقه‌بندی) دله هئی جا مشترکِ ویژگی دارننه. راسته ره لاتین زوون دله -i)formes) پسوند جه میّن کننه و گلکی تومبی وشون ره «مونا» پسوند جه ونگ بزنیم؛ بامشی‌مونا واری.
منابع
رج:تاکسونی
قاجارخیل
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۳۵ نفر (۵۵۰خانوار) بی‌یه.
میرگته
میرگته اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ مرعشیون دوره (قرن ۸ ق) جه رسنه. میرگته مازرون استان و آمل شهرستان دله دره. ونه آدرس آمل، داخل شهر، سبزه میدان، مصلی آمل وَر هسته. این بنا ۵۹ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۱۰-۱۰-۱۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
قاجارخیل
منابع
قاجارخیل
میرگته
په‌نویس
رج:آمل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
آمل مسجد جامع
آمل مسجد جامع اتا مذهبی بنا هسته که آمل گت مسجد هسته  ونه اولیه بنا ره قرن اول هجری بی‌یشتنه و اتا ساسانی بازار درون قرار گیته. ولی ونه اسایی بنا، صفویون و قاجارون دوره شنه.
منابع
رج:مازرون مسجدون رج:آمل تاریخی جائون
صمد شونه مدرسه
صمد شونه مدرسه اتا فیلم هسه که ونه کارگردان و نویشتگر پرویز صیاد هسه و  سال ۱۳۵۲ دله بسات بیه.
بازیگرون:
رج:فارسی فیلمون رج:ایرانی فیلمون
لوون کاتولیکی دونشجار
لوون کاتولیکی دونشجار (به هلندی: Katholieke Universiteit Leuven) (تلفظ) بیلجیک گت‌ترین هولندیج زوون دونشجار هسه و کوهنه‌ترین دونشجار هسه اروپا دله و ونی رنکینگ دله دی خلی جور دره و خلی اعتبار دارنه. اینتا دونشجار لوون دله دره.
رجه (زیست)
رجه یا کلاس (لاتین جه: classis) اتا دسته جاندارون هستنه که تاکسونی (علمی طبقه‌بندی) دله هئی جا مشترکِ ویژگی دارننه.
منابع
رج:تاکسونی
میرکا محمدی
سید حمزه محمدی معروف به میرکا محمدی (بزائه‌ی 15 اسفند 1365) اتا جویباری نوازنده هسته. وه وَچگی جه موسیقی ره یاد بَیته و طالبا گروه دله، شه برارون همراه دَیی‌یه. وه کمونچه ره شه برار، جمال محمدی، جه یاد هایته و اَی عود ره محمد فیروزی پَلی یاد بَیته. وه زنا فاطمه قربانزاده از دف نوازان آواز بیه که شهریور ماه سال ۹۹ دله کرونا بیته و بر اثر کرونا فوت هاکرده.
بن بنویشت
رج:مازرون نوازندگون رج:گت مردمون جویبار رج:طالبا گروه
لاگان (سوئد)
لاگان (سوئد) اتا روخنه نوم هسته که ۲۳۲ کیلومتر بلندی دارنه. این درکا که سوئد کشور شنه و ۶٬۴۵۲ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه و ونه ئو، آخرسر کاتگات دله کلنه.
منابع
رج:سوئد درکائون
گوستاو مالر
گوستاو مالر اتا چکی ارکستر بی‌یه که رمانتیک ِپسی دوره کار کارده. ونه کارون وقتی زنده بی‌یه خله طرفدار نداشته و بمرده په معروف بیّه. ونه «بنه» آهنگ تنها آهنگی هسته که بموندسته.
منابع
رج:گت مردمون چک رج:ارکستر
حمید رهنما
حمید رهنما مازرونی نویسنده بی‌یه. وه زین‌العابدین رهنمای وچه هسته. وه ۱۲۹۸ دنیا بموئه و شه لیسانس ره بیروت دله ادبیات رشته وسّه بییته. (چون ونه پییر این زمون تبعید بی‌یه) وه شه پییر همراه ۱۳۲۰ وردگردسته ایران و ایران روزنومه دله مشغول بیّه. وقتی ونه پییر بورده فرانسه هم وه ایران بموندسته و این روزنومه‌ی صاحاب‌امتیاز بیّه.
منابع
رج:مازرون نویسندگون
زیتاکلا
زیتاکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
تاکاماتسو، کاگاوا
تاکاماتسو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِکاگاوا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۴۱۸٬۵۵۷ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۳۷۵٫۱۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱٬۱۱۶ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۸۹۰-۰۲-۱۵ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
زیتاکلا
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۵۰ نفر (۱۲۶خانوار) بی‌یه.
تاکاماتسو، کاگاوا
بیرون بگردستن
رج:کاگاوا شهرون
زیتاکلا
منابع
زیتاکلا
کلمهر
کلمهر اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۴۵ نفر (۱۷۰خانوار) بی‌یه.
منابع
کلمهر
سباستین فتل
سپاستین فِتِل اتا آلمانی راننده هسته که فرمول یک ره چن‌کش برنده بیّه.
منابع
رج:راننده‌ئون رج:فرمول یک رج:زننه آدمون رج:گت مردمون آلمان
جاکارتا اسلومی دونشجار
جاکارتا اسلومی دونشجار ( لاتین: Syarif Hidayatullah State Islamic University Jakarta)اتا دونشجار هسه اندونیزی دله.
۸ ژوئیه
۸ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۸۹اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۹۰اُمین روز إستِنه. ۸ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۷۶ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۸
غزه
غزه (عربی جه: قطاع غزة و عبری جه: רצועת עזה) اتا باریکه هسته که مدیترانه دریا پَلی و خاورمیونه‌یِ منطقه دله دره. فلسطین ِسرزمین دِتا سِوا تیکه هسته که اتا همین غزه هسته و اتا دیگه ره اردن رود غربی کرانه گانّه؛ وشون دِتا میون ره ایسراییل دانّه.
نوار غزه فقط جنوب‌غربی وَر جه مصر و شمال و شرق وَر جه ایسراییل جه هم‌سامون هسته. غزه‌ی ِمنطقه کلاً ۴۱ کیلومتر طول و بعضی هسته. این منطقه نوم ره غزه‌ی شهر جه بَییتنه که این منطقه دله گت‌ترین شهر هسته.
سال ۲۰۱۴ی ِآمار گانّه، غزه‌ی باریکه دله حدوداً ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر زندگی کانّه که یعنی انبس‌ترین جمعیت (=تراکم جمعیت) ره جهون دله این منطقه دانّه و تماماً این آدِمون فلسطینی هستنه. غزه‌ی ۹۹ درصد جمعیت ره مسلمون و بقیه ره مسیحی فلسطینی‌ئون تشکیل دنّه.
پیش از سال ۲۰۰۵، غزه ره ایسراییل اشغال داشته و ۷۷۰۰ ایسراییلی چنتا شهرک دله غزه میون زندگی کاردنه اما عقب‌نشینی په، این شهرک‌ها تخلیه بَیینه و غزه‌ی کنترل ره فلسطین شه‌گردون دولت بعهده بَییته. حماس سال ۲۰۰۷ جه این منطقه ره شه دَس دانّه.
منابع
رج:اسرائیل شهرون رج:فلسطین شهرون رج:مدیترانه
لوئیز همیلتون
لوییز همیلتون اتا بریتانیایی راننده هسته که فرمول یک ره چن‌کش برنده بیّه.
منابع
رج:راننده‌ئون رج:فرمول یک رج:زننه آدمون رج:گت مردمون بریتانیا
طالبا گروه
طالبا که پئی‌ته ونه نوم تبری  و کایر بیّه، اتا موسیقی گروه بی‌یه که اوائل دهه‌ی هفتاد «محمدی خانواده» وه ره بساتنه. اعضا اکثراً مهدی محمدی وچون بینه، که سید جمال وشون ره سرپرستی کارده. طالبایِ گروه نزدیک دِ دهه مازرونی موسیقی و فرهنگ وسّه تلاش هاکرده و کنسرتون مختلفی ایران و خارجی کشورون دله اجرا هاکرده. اولین خارجی کنسرتی که وشون داشتنه بلاروس دله بی‌یه.
موسیقی محمدی خانواده دله تا سیصد سال سابقه دارنه. مهدی محمدی که شه خونش‌کر و نوازنده بی‌یه، شیش‌تا ریکا و سه‌تا کیجا داشته که تموم بوردنه موسیقی سروقت. این میون جمال، کمال، نرگس، جمیله و حمزه محمدی هنتا هم گروه دله درنه. علی و محمد محمدی هم جمالِ ریکائون هستنه که گروه ره اضاف بَینه. گروه نوم اسا کایر هسته و دیگه اوایل واری فقط اتا خانوادگی گروه نی‌یه و باقی هنرمندون و حتا غیرمازرونی گروهون جه کایری کانّه.
منابع
* رج:مازرون موسیقی
کاتولیک کلیسا
روم کاتولیک کلیسای یا رومی کاتولیک کلیسا یا کاتولیک کلیسا اتا از سه‌تا اصلی چلّه‌ئون مسیحیت جه هسته. کاتولیک کلیسای بیش از ات‌میلیارد نفر په‌روو جه مسیحیون گت‌ترین چلّه حساب وونه. کاتولیک کلیسا شه اهداف ره عیسی مسیح ِانجیل ره گت هاکردن دونده و دینی حاکمیت و خیریه جه مدیریت وونه. اسا واتیکان ِدولت‌شهر شهر رم ایتالیا دله دره.
پانویس
رج:مسیحیت رج:اروپا تاریخ
فرانسوا دوالویر
فرانسوا دوالویر رئیس جمهور هائیتی از ۱۹۵۷ تا ۱۹۷۱ بود. او در سال ۱۹۵۷ در یک پوپولیستی و ناسیونالیست سیاه انتخاب شد. پس از خنثی کردن کودتای نظامی در سال ۱۹۵۸، رژیم او به سرعت توتالیتر و دزد دریایی تبدیل شد. مخالفان دولت مخفی، تونتون مکوئت، مخالفان را بدون هیچ مخالفتی کشتند، و به نظر می رسید که این گونه فراگیر است که هائیتی ها بسیار از ترس از ابراز مخالفت، حتی در خصوصی، به شدت می ترسند. دوالویه بیشتر به دنبال ادغام حکومت خود با ترکیب عناصر اسطوره هائیتی به یک فرقه شخصیت بود.
منابع
رج:هائیتی رییس‌جمهورون
سیکتوس سوم
سیکتوس سوم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ۳۱ جولای ۴۳۲ تا مارس یا آگوست ۴۴۰ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
کورنی
کُرنی اتا زوون هسته که انگلیس دله کورن‌وال ِناحیه درون گپ بزه وونه. این زوون انگلیس دله برسمیت بشناسی بیّه و اتا از دِ زوونی هسته که انگلیس ِکشور دله رسمیت دارنه. البته عملاً فقط انگلیسی زوون استفاده وونه.
منابع
رج:انگلیسی زوون رج:سلتی زوونون
۹ ژوئیه
۹ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۹۰اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۹۱اُمین روز إستِنه. ۹ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۷۵ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۹
دونشخنه
دونشخنه (فارسی جه : دانشکده) اتا جه هستا کا ونی دله دونشجاری درسون ره مسننه. اغلب اتا دونشجار چنتا دونشخنه داینه و هر دونشخنه شه وسه چنتا گرپّه داینه.
چله (زیست)
چلّه یا شاخه (لاتین جه: Phylum) اتا دسته جاندارون هستنه که تاکسونی (علمی طبقه‌بندی) دله هئی جا مشترکِ ویژگی دارننه. انگلیسی دله معمولاً اینتی هسته که حیوون ِدسته‌بندی گدر «چلّه» (Phylum) ره کار زندنه ولی وقتی گیاهون ره رج‌وَندی کننه، «دسته» (Division) اسم ره یارننه.
دونشخنه
ممبعئون
فارسی ویکیپدیا
چله (زیست)
منابع
رج:تاکسونی
شیرین‌بول
شیرین‌بول اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۲۳ نفر (۶۶خانوار) بی‌یه.
منابع
شیرین‌بول
بابل مسجد جامع
منابع
رج:مازرون مسجدون رج:بابل تاریخی جائون
سارون‌خیل
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۸۱ نفر (۲۲خانوار) بی‌یه.
منابع
سارون‌خیل
چارلز سوم
چارلز سوم (Charles III) بریتانیا و شمالی ایرلند پادشاهی دله‌یِ شاه هسته. وه ملکه الیزابت دوم گتِ ریکا بی‌یه و جه، شه مارِ جا هنیشته.
چارلز دنیا بمو و ونه نوم «چارلز فیلیپ آرتور جورج» بی‌یه. ونه مار، ملکه الیزابت دوم، خله سال پادشاهی کرده و وه شه مارِ ولیعهدی ره داشته. ونه پییر هم اتا یونانی شازده بی‌یه که ونه خانواده ره یونان جه درهکرد بینه. چارلز جوونی گدر، سال ۱٬۹۸۱ پرنسس دیانا ره بَوِرد بی‌یه که وشون میونه خراب بیّه و سال ۱٬۹۹۶ سیوا بَینه و ای سال ۲٬۰۰۵ کامیلیا که اسا ملکه بیّه، ره بَوِرده.
منابع
رج:بریتانیا شائون
۱۳۹۰ هجری شمسی
۱۳۹۰ هجری شمسی هزار و سیصد و نودمین سال هجری شمسی تقویم برابر است با ۱۵۲۲ - ۱۵۲۳ تبری تقویم.
ناصرالحق مزار
ناصرالحق مزار اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ تیموریون دوره (قرن ۹ ق) جه رسنه. ناصرالحق مزار مازرون استان و آمل شهرستان دله دره. ونه آدرس آمل، خرابه‌های شهر قدیم آمل، محله پایین بازار، چاکسر هسته. این بنا ۶۰ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۱۰-۱۰-۱۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
یاموسوکرو
یاموسوکرو اتا شهر هسته که عاج ساحل ِکشور ره نیشتگا هسته. پیش از ۲۰۰۰، آبیجان اینتا کشورِ نیشتگا بی‌یه ولی کودتا و دله‌یی جنگِ په، کشورِ مرکزیت ره عوض هکردنه.
منابع
رج:عاج ساحل شهرون رج:آفریقا نیشتگائون
کاله آمل والیبال تیم
کاله آمل (یا مازندرون) والیبال تیم اتا والیبال تیم هسته که سال ۱۳۶۹ شهر آمل دله بساته بیّه. این تیم که کاله آمل یا کاله مازندرون نوم جه بشناسی‌یه وونه کاله ورزشی تیمون زیرچلّه هسته. این تیم اسا ایران لیگ‌برتر دله بازی کانده و ایران دله پرهوادارترین والیبال تیم هسته. کاله تاسا دِبار ایران قهرمون بیّه و ات بار هم آسیا دله اول و ات بار هم این قاره درون سوم بَیی‌یه.
نوم
کاله تبری زوون دله چنتا معنی دانّه. که وشون دله اتا معنی گوی پستون هسته.
رسمی آدرسون
رج:مازرونی ورزشکارون
بهار محمدی
بهار محمدی که ونه اصلی نوم سیده جمیله محمدی هسته، اتا مازرونی نوازنده هسته که مهدی محمدی وَچه بی‌یه و کایر گروه دله فعالیت کارده. وه دف زنده و بعضی کوتنی سازون دیگه ره هم شه برارون جه یاد بَیته.
بن بنویشت
رج:مازرون نوازندگون رج:گت مردمون جویبار رج:طالبا گروه
اینوسنت اول
اینوسنت یکم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ۲۲ دسامبر ۴۰۱ تا ۱۲ مارس ۴۱۷ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
ماروگامه، کاگاوا
ماروگامه اتا شهر نوم هسته که جاپون ِکاگاوا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۱۱۰٬۵۵۰ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۱۱٫۷۹ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۹۸۹ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۸۹۹-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:کاگاوا شهرون
۱۰ ژوئیه
۱۰ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۹۱اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۹۲اُمین روز إستِنه. ۱۰ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۷۴ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۱۰
حق وتو
وِتو اتا حق هسته که پنج‌تا کشوری که امنیت شورا دله دائمی عضو هستنه، دارنه. این پنج‌تا کشور تونّه شه حق وتو جه استفاده هاکنن تا هر چی خانه تصویب بَوو دَم ره بَیرِن و نی‌یلِن که تصویب بوائه.
منابع
رج:امنیت شورا
می‌سی‌سی‌پی درکا
می‌سی‌سی‌پی روخِنه (انگلیسی جه: Mississippi River) چارومین گت ِروخِنه دنیا دله هسه و 2,350 مایل بلندی دارنه و ایتاسکا دریاچه جه تا مکزیک دریامونا بکشی‌یه هسته. میسیسیپی ِروخِنه آمریکای ِخاک دله‌ی ِگتترین روخنوئه.
اینتا درکا مونتانا سرخ صخره جا سرچشمه گیرنه و مکزیکو دریامونا ره ریزنه. ونه درازی ۶۲۲۶ کیلومتر هسه. کامبرلند، اوهایو، میسوری و آرکانزاس درکائون هم ونه دله بشنی‌یه وانه. ممفیس و نیواورلئان دتا گت شهر هسنه که ونه ساحل پَلی درنه. وه می‎سی‎سی‎پی ایالت دله جا دارنه.
منبع
رج:درکائون رج:می‌سی‌سی‌پی
ژان کلود دوالیر
ژان کلود دوالیر رئیس جمهور هائیتی از سال ۱۹۷۱ تا زمانی که توسط قیام مردمی در سال ۱۹۸۶ سرنگون شد. او پدرش فرانسوا دوالویر را به عنوان حاکم هائیتی پس از او مرگ در سال ۱۹۷۱. پس از پذیرش قدرت، او تغییرات زیبایی را به رژیم پدرش اعمال کرد و قدرت های زیادی را به مشاورانش سپرد. هزاران نفر از هائیتی ها کشته یا شکنجه شدند و صدها هزار نفر در طول ریاست جمهوری خود از کشور فرار کردند.
در ۴ اکتبر ۲۰۱۴، دوالویه در سن ۶۳ سالگی در اثر حمله قلبی جان خود را از دست داد.
منابع
رج:هائیتی رییس‌جمهورون
سوماترا
سوماترا اتا جزیره هسته که اندونزی شنه. این جزیره ۴۷۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع گتی دارنه و ۴۵ میلیون نفر ونه دله زندگی کانّه. سوماترا گت‌ترین جزیره‌ای هسته که درستی اندونزی‌شنه و این کشورِ غربی‌ترین جزیره هسته. سوماترا دله این استان‌ها درنه: آچه، شمالی سوماترا، غربی سوماترا، ریائو، ریائو جزیره‌ئون، جامبی ، جنوبی سوماترا، بانگکا-بلیتونگ ، بنگکولو و لامپونگ.
رج:اندونزی جزیره‌ئون
زوزیموس
زوزیموس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ۱۸ مارس ۴۱۷ تا ۲۶ دسامبر ۴۱۸ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
سولاسی
سولاسی که ونه نوم ره سولاوسی یا سلبسی هم گننه، اتا جزیره نوم هسته که اندونزی دله قرار گیرنه. این جزیره ۱۷۴٫۶۰۰ کیلومتر مربع گتی دارنه و شیش‌تا اوستان جه تقسیم بیّه.
رج:اندونزی جزیره‌ئون
شروین باوند دیدبانی برج
شروین باوند دیدبانی برج اتا تاریخی بنا هسته که ساسانیون دوره شنه و سوادکوه، باغ سرخ‌آباد مله دله کته. اینتا برج ره شمارهٔ ثبت ۱۱۵۳۳ جه ملی آثار فهرست دله بی‌یشتنه.
منابع
رج:بابل تاریخی جائون
ماتسویاما، اهیمه
ماتسویاما اتا شهر نوم هسته که جاپون ِاهیمه استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۵۱۵٬۰۶۸ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۴۲۹٫۰۳ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱٬۲۰۱ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۸۸۹-۱۲-۱۵ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:اهیمه شهرون
البه
البه اتا روخنه نوم هسته که ۱٬۰۹۴ کیلومتر بلندی دارنه. این درکا که آلمان و چک کشور شنه و ۱۴۸٬۲۶۸ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه. البه ئو، آخرسر وادن دریا دله کَلِنّه.
اِلبه شه چنتا چلّه دارنه: هافل، شپری، زاله، وایسه الستر، مولده، و اِگِر درکائونی هستنه که هئی وونّه و اِلبه روخنه دله کلنه. اِلبه، اَی شه ولتاوا روخنه جه اتا وونه و کوکسهاون ِشهر وَر جه شمال دریا دله شَندِنه.
منابع
رج:آلمان درکائون رج:چک درکائون
۱۱ ژوئیه
۱۱ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۹۲اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۹۳اُمین روز إستِنه. ۱۱ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۷۳ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۱۱
جره‌سر
جره‌سر اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۷۹ نفر (۱۹۵خانوار) بی‌یه.
منابع
جره‌سر
ناوارا دوشنجار
ناوارا دونشجار ؛ ‏ اسپانیولی بخوندنتی:  [naˈβara]) اتا خصوصی دونشجار هسه کا پامپلونا دله دره و ۱۹‌۵۲ دله بنا بشته بویه. اینتا دونشجار اتا خارترین دونشجارئون ایسپونیا دله هسه.
اسمره
اسمره اتا شهر هسته که اریتره ِکشور ره نیشتگا هسته.
منابع
رج:اریتره شهرون رج:آفریقا نیشتگائون
بونیفاس اول
بونیفاس یکم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ۲۸/۲۹ دسامبر ۴۱۸ تا ۴ سپتامبر ۴۲۲ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
انجامنا
انجامنا اتا شهر هسته که چاد ِکشور ره نیشتگا هسته.
منابع
رج:چاد شهرون رج:آفریقا نیشتگائون
شمس طبرسی مزار
شمس طبرسی قبر یا اونتی که بعضی جا ثبت بیّه، شمس تبریزی مقبره اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن ۹ ق جه رسنه. شمس طبرسی قبر مازرون استان و آمل شهرستان دله دره. ونه آدرس آمل خراب شهر، آمل، محله پایین بازار هسته. این بنا ۶۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۱۰-۱۰-۱۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
تاری‌کلا
تاری‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
شمس طبرسی مزار
په‌نویس
رج:آمل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
تاری‌کلا
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۰۳ نفر (۵۸خانوار) بی‌یه.
منابع
تاری‌کلا
۱۲ ژوئیه
۱۲ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۹۳اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۹۴اُمین روز إستِنه. ۱۲ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۷۲ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۱۲
آلر (آلمان)
آلر (آلمان) اتا روخنه نوم هسته که ۲۶۰ کیلومتر بلندی دارنه. این درکا که آلمان کشور شنه، ۱۵٬۷۲۱ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه و ونه ئو، آخرسر شمال دریا دله کلنه. له‌اینه ِدرکا هم آلِر دله شونه و وشون هئی وونّه و شه ئو ره وسر روخنه دله شندنّه.
منابع
رج:آلمان درکائون
ریگ
ریگ اتتا بافت هسته که کتار سر و تگ دله کته.
مازرونی اصطلاحات
ریگ ناکن: (سراق نده شه ریگ ره) یعنی خنده ناکن.
گرجی‌پل
گرجی‌پل اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۷۳ نفر (۱۳۳خانوار) بی‌یه.
منابع
گرجی‌پل
سه سید
سه سید یا میرحیدر آملی آرامگاه اتا تاریخی قَور هسته که میر حیدر آملی، مازرونی ملّا، ونه دله چال بئی‌یه. اینتا بنا ره قرن ۹ ه‍.ق آمل دله بساتنه.
منابع
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:آمل تاریخی جائون
لیسبون شه موختار دونشجار
لیسبون شه موختار دونشجار( پورتوغالی جه: Universidade Autónoma de Lisboa)اتا دونشجار هسه پوروتغال دله کا لیسبون دله هسته
واگادوگو
واگادوگو اتا شهر هسته که بورکینافاسو ِکشور ره نیشتگا هسته.
منابع
رج:بورکینافاسو شهرون رج:آفریقا نیشتگائون
ساکایده، کاگاوا
ساکایده اتا شهر نوم هسته که جاپون ِکاگاوا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۵۶٬۵۰۱ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۹۲٫۴۶ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۶۱۱ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۴۲-۰۷-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:کاگاوا شهرون
زین‌العابدین رهنما
زین‌العابدین رهنما (۱۲۷۲، نجف دله - ۱۲ تیر ۱۳۶۸، تهران دله) مازرونی سیاستمدار و نویسنده بی‌یه. ونه گت‌بَبا، زین‌العابدین مازندرانی، شیعیون ِمرجع‌تقلید بی‌یه. زین‌العابدین ِریکا، حمید، هم نویسنده بی‌یه.
زندگی‌نومه
زین‌العابدین رهنما روز ۱۷ آذر ۱۲۷۲ شمسی دنیا بموئه. وه اول «رهنما»ی ِمجله و بعد همین نوم جه اتا روزنومه ره سردبیری کارده ولی بعدته دولت ونجه بخاسته که ایران روزنومه‌ی ِسردبیر بائه. وه په‌یی‌ته آذربایجونو ری ِنماینده بیّه و ات‌کم بعد اروپا دله‌ی ِایران ِاقتصادی کومیسیون ِرییس بیّه و بورده پاریس. همین گادِر ایران ِروزنومه که اول‌ها خله مهم نیّه، یک‌دفه معروف بگردسته.
رهنما سال ۱۳۰۴ مؤسسون ِمجلس دله بورده و سال ِبعد وزیر ِکشور ِمعاون بیّه. سال بعد هم نخست‌وزیر ِمعاون بگردسته. وه اولین کسی بی‌یه که ایران دله نخست‌وزیر ِپارلمونی معاونت ِپُست جه برسی‌یه.
سال ۱۳۱۴ دربار جه مشکل پیدا هاکرده و وه ره زندونی هاکردنه ولی ات‌کم بگذشته په، آزاد بیّه و ایران جه بریم بورده. وه عراق، سوریه، لبنان، هند، اروپا و آمریکا دله چرخ‌چرخ بزو و آخرسر آمریکای ِدانشگائون ِپیشنهاد په، اونجه فارسی زوون ِاستاد بیّه. شهریور ۱۳۲۰ اَی وردگردسته ایران و ایران ِروزنومه‌ی مدیریت ره پس بَییته و په‌یی‌ته تبلیغات ِرییس بیّه، بعد هم سفیر بگردسته و بورده فرانسه.
وه دِتا معروف کتاب دانّه که اولی نوم «زندگانی رسول اکرم» و دومی نوم «ژاله» هسته. این دِتا کتاب جه خله استقبال بیّه و حتی اولی ره چندین زوون ِجا وردگاردنینه (ترجمه هاکردنه). ونه دیگه کتابون نوم «حسین»، «حقوق اسلام دله»، «قرآن ِترجمه و تفسیر» هسته.
زین‌العابدین رهنما دموکرات حزب ِرهبرون جه بی‌یه و بعضی مهم طرحون ره ممرضا شای ِاصلاحات ِدوره وه هدائه.
منابع
رج:مازرون نویسندگون رج:مازرونی وزیرون رج:حائری مازندرانی خاندان رج:گت مردمون نجف
نرگس محمدی
سیده نرگس محمدی مازرونی نوازنده هسته که مهدی محمدی وَچه بی‌یه و کایر گروه دله فعالیت کانده. وه کوتنی سازون ره شه برارون جه یاد بَیته. وه انتخابات شورای شهر قائمشهر ثبت نام هکرده سال ۹۹.
لاهه
لاهه اتا شهر هسته که هلند دله دره. لاهه رسماً این کشورِ نیشتگا نی‌یه ولی هر سه قوه‌یِ مرکزی بنا این شهر دله کته و شاه هم لاهه شهر دله خنه دارنه. لاهه ۴۷۵٬۷۹۷ نفر جمیعت دارنه و جهونی دیوان هم این شهر دله دره.
نرگس محمدی
پانویس
رج:مازرون نوازندگون رج:گت مردمون جویبار رج:طالبا گروه
امبابانه
امبابانه اتا شهر هسته که اسواتینی ِکشور ره اتا نیشتگا هسته که دولتِ کابینه اونجه مقر دارنه و قوه مجریه این شهر دله جه اداره بونه.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:اسواتینی شهرون
سحر مقدس
سحر مقدس (تهرونِ بزائه - ۱۳۶۴ آذر ۱۵) ئه‌تا ایرونی خونشکر هسته. وه ۱۷ ساله بیه گه محمد نوریِ شاگرد بَیّه و همون سال کنسرت بانوان وه مجوز بییته ولی ناتوانی مالی وه، نتنسته کنسرت ره برگزار هاکنه. وه همین سنّ دله سایه ها گروه دله، بک وُکال اجرا کارده.
سحر مقدس ۲۰ ساله بیه گه خاش مار و خواخر همراه کوچ هاکارده دبی. و بعد از چند سال بورده لندن و من و تو شبکهٔ دله حضور پدا هاکارده.
بن‌مایه
رج:ایران خوننده‌ئون
بورنئو
بورنئو  اتا گتِ جزیره هسته که ۷۴۳۳۳۰ کیلومتر مربّع گتی دارنه. این جزیره تنها جزیره‌ای هسته که سه‌تا کشور میون رسد بیّه و مالزی، اندونزی و برونئی هرکامین ونه ات‌شر ره صاحاب هستنه.
مالزی ِمملکت نصف، که شرقی مالزی هسته، این جزیره دله دره. برونئی هم اتا پچوک دولت-شهر هسته که تماماً برونئو جزیره دله کته و ونه دوره ره مالزی خاک بیته.
منابع
رج:اندونزی جزیره‌ئون رج:مالزی رج:برونئی رج:جزیره ئون
سلستین اول
سلستین یکم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه رم دله دنیا بموئه و۱۰ سپتامبر ۴۲۲ تا ۲۷ جولای ۴۳۲ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
۱۳ ژوئیه
۱۳ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۹۴اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۹۵اُمین روز إستِنه. ۱۳ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۷۱ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۱۳
مرداویج
مرداویج (بمرده‌یِ ۳۲۳ هجری) کسی بی‌یه زیاریون سلسله ره قرن چاروم هجری بساته. مرداویج انده شه لشکر ره گیته و این‌سی-اون‌سی ره حمله کِرده که جرجان، قومس، طبرستان، دیلم، گیلان، قزوین، ری، اصفهان و خوزستان ره بیته و شه خِد ره شاهنشاه بنومسته.
مرداویج خله عباسیون خلافت جه جَری بی‌یه و بد داشته و خاسته ساسانیون ِسامون ره ایران دله اَی وجود بیاره ولی ات‌که مجبور بیّه که خلیفه جه اطاعت هاکنه. مرداویج اواخر اتا نومه ابن وُهبان وسّه بنویشته که سِراق دِنه وه خاسته بغداد ره بَیره و بوره تیسفون ِرقد بورده شهر ره نوساجی هاکنه. مرداویج همیشک ایرانی و دیلمی سربازون ره شه ترک و عرب سربازون جه بتتر دونسته و همینسه ترکون ونجه قَری بینه و ات روز وه ره حموم دله بکوشتنه. مرداویج حکومت خله کِتا بی‌یه ولی ونه آثار زیاد بی‌یه. زمونی که بمرده، ونه لشکر وشمگیر، مرداویج خوردته برار، ره شاه هکردنه و زیاریون حکومت تا سال‌ها وشمگیرِ زک-زا دست باقی بمونسته.
منبع‌شناسی
اولیه منابع که زیاری خاندان خوری گپ زندنه ره چنتا بخش کننه:
نوم و تبار
مرداویج یا مرداویز یعنی کسی که مردها ره آویج کنده و دار زنده یا وشون وسّه کُرکُری خوندنه. مرداویج پی‌یر زیار نوم داشته که سلسله نوم ره ونه نوم‌سر جه بیتنه و مرداویج کنیه ابوالحجاج بی‌یه.
ونه تبار گیلک بینه و «آغش وهادان» یا «ارغوش فرهادان»، تیر-تبار جه بینه که کیخسرو گدر، گیلان ِامارت ره داشته. بعضی منابع هم «وردانشاه گیلانی» نوم ره یارنه که زیار جد بی‌یه. مرداویج مار هم تیرداذ خاخِر بی‌یه و اینتی زیارِ زن‌برار هَروسِندان بی‌یه، که گیل‌ئون ِشاه بی‌یه. زیار زمونی که ونه دِتا ریکا شاه بینه، تا سال ۳۳۷ هجری زنده بی‌یه.
اون گدر شاهون که خاستنه مردم وشون ره راحت‌ته شاهی وسّه قبول هاکنن، شه تبار ره ساسانی شاهون جه رسندینه و آل بویه که همه دونستنه اتا ماهی‌گیر وچه بینه، شه ره ساسانیون وصله بنومستنه. این احتمال وجود دارنه که زیاریون هم اینتی دِرو بائوت بوئن ولی مرداویج مار ظارا پادوسپانیون خانواده جه بی‌یه که ات‌که ویشته وشون ساسانی بی‌ین قبولی هسته. قابوس‌نومه دله هم شجره‌نومه خَوِری گنه که ظارا معتبر هسته و ونه دله چن نفر نوم ره یارنه که شناسا آدم بینه و اینان به کنار، حکماً زیار خار خانواده جه بی‌یه که بتونسته اتا پادوسپانی شازده ره بَیره.
زمانه
اواسط قرن سوم هجری بی‌یه که عباسیون خلافت بدی‌یه که استقلال‌خاهون رمبش دکتنه و خلافت ضعیف بیّه. متوکل بمردن په، تا ده سال چار خلیفه ره بکوشتنه و خلافت سامون عملاً تیکه-تیکه بیّه و محلی حاکمون که شه ره «امیر» گتنه، اسلامی مملکتون ره اداره کردنه. ایرانی تبارون این گدر ویشته رمبش کتنه و صفاریون، سامانیون و زیاریون دوره این جنبش شه اوج دوره جه برسی‌یه. این جریان زمونی بی‌یه که خلافت دیگه قد نداشته وشون جلو هرسته ولی خلیفه ِمقدم سُنی‌مذهب دله قداست و احترام داشته و مردمون خلیفه په‌روو بینه و این‌سه امیرون مجبور بینه خلیفه ره تن هادن تا مشروعیت دارن.
تا پیش از قرن چاروم هجری، ایرانی مردمون ویشته اسلام بیارد بینه؛ ولی تبرستون و گیلان وضع فرق کرده. اتی مردمون اینجه زرتشتی بموندستنه و تا زمونی که عربون اینجه قدرت نیتنه، اتی مذهبی آزادی و سیاسی آزادی منطقه دله دیّه. اسپهبدونی که حکومت داشتنه، زیدیه په‌روون که خلیفه دس جه فراری بینه ره راه دانه و تا قرون چاروم و پنجم هجری هنتا مردم نصف زرتشتی و نصف دیگه زیدی شیعه بینه. معمولاً دیلمی‌ها، ترک‌ها همراه، وحشی‌ترین و نفرت‌انگیزترین دشمنونی بینه مسلمون‌ها داشتنه و اینتی تبلیغ کردنه که مردم ونه وشون دیم-به-دیم جهاد هاکنن.
خلیفه‌یِ گتِ دشمن این زمونه علویون بینه که زیدیه شیعه په‌روو بینه و گتنه که حکومت امه حق هسته. علویون موفق بینه که تبرستون علویون حکومت ره مازرون دله بساجن ولی دِ-سه نسل بگذشته په، مردم وشون دَس ناامید بینه. این گدر، علویون شه دله، ناصر الحق و داعی صغیر میون دِ دسته بینه. این وسط مردم کسی ره خاستنه که هم زرتشتی و ساسانی تبار جه دفاع هاکنه و ایرانِ قدیمی ارزش‌ها ره حفظ داره، هم زیدیه طرفدارون ره قانع داره و وشونِ بخاستی ره جا بیاره.
مرداویج نظامی‌کَری
اینتی که ابواسحاق صابی گته، حسن بن قاسم (معروف به داعی صغیر) کسی بی‌یه که تبرستون علویون حاکم بیّه و اینتی ناصر الحق جا هنیشته. وه هروسندان بن تیرداد (گیلان ِمحلی شاه که مرداویج دایی بی‌یه) ره شیش نفر دیگه همراه بکوشته تا شه جا ره قائم هاکنه. اینتی بیّه که گیلان و دیلم سربازون شورشی بینه و داعی حسن بن قاسم ره کنار دینگونه و اسفار بن شیرویه ره بیاردنه شه رهبر هاکردنه. اسفار اتا نظامی بی‌یه که ماکان بن کاکی لشکر دله دیّه و اسلام جه خِش ناشته. داعی صغیر فرار هاکرده و تبرستون جه دربورده و گرگان دله ماکان جه پناه بخاسته. اسفار هم بورده خراسان وَری و متحد بیته و وردگرسته تا داعی کار ره تموم هاکنه.
مرداویج زمونی که ونه دایی، هروسندان، دیّه، ونه همراهی بورده ناصر الحق لشگر دله عضو بیّه و علویون ِلشکر دله اسم درهاکرده و زمونی که نصر بن احمد سامانی قدرت بیته، علویون ره ول هاکرده و بورده قراتکین سامانی لشکر دله دیّه. این میونه، وقتی اسفار شیرویه بموئه خراسان تا شه وسّه متحد جمع هاکنه و دگرده طبرستان، مرداویج که داعی جه جَری بی‌یه ره هم دعوت هاکرده که وشون جمع دله بئه. مرداویج شه اجازه ره قراتکین سامانی جه بیته و راهی بیّه و سال ۳۱۶ هجری قمری بمونه جرجان و اونجه جه ساری طرفی حمله هاکردنه.
ساری ِدروازه‌ئون پلی جنگ درهکته و داعی خله چک‌په بزو ولی ونه سربازون در بوردنه و تینار بمونسته و مرداویج شه دایی انتقام ره بیته و داعی ره بکوشته. اسفار که داعی ِجا ره بئیت بی‌یه، اول آکوشی ترک ره برسنی‌یه شهر ری دله حکومت هاکنه ولی اَی پشیمون بیّه و مرداویج ره راهی هاکرده که ونه گوش ره بکشه. اسفار ات‌دقستی تبرستون، گرگان، ری، قزوین، ابهر، قم و کَرَجِ ابی‌دُلَف ره بیته. اسفار خلافت جه بد داشته و خلیفه اتا لشکر برسنی‌یه که وه ره دفع هاکنه ولی اسفار وشون ره شکست بدا. قزوین مردم این جنگ دله خلیفه‌ی پشت دربمونه و اسفارِ والی ره بکوشتنه. اسفار شرق‌وَری، سامانیون جه صلح هاکرده و بمو غرب‌وَری و همون اول بزو قزوین مردم ره کور-کاشم هاکرده. اسفار قزوین دله مسجد ره رقد بدا و اذان‌گو ره بکوشته و بازار ره تش هدا و نماز بخونستن ره ممنوع هاکرده و خراج ره ویشته‌ته هاکرده.
اسفار که قزوین دیّه و مرداویج منتظر بی‌یه، بشنوسته و ری طرفی فرار هاکرده و اونجه جه بورده دامغان و همون هدار تا بیهق بورده. مرداویج هم ماکان ره ونه دمبال‌په راهی کرده و ماکان و وه تا گرگان پیش‌پیش-دمبال‌په بوردنه. اسفار الموت قلعه دله چنتا متحد داشته و شه گنج ره اونجه بی‌یشت بی‌یه. همینسه خاسته اون سمتی بوره که ماکان نی‌یشته و مرداویج ِارتش وه ره طالقان دله کمین هکرد، بیتنه و بکوشتنه. ابن اسفندیار اسفار بمردن ره سال ۳۱۹ و ابن اثیر سال ۳۱۶ هجری گزارش هدانه.
سال ۳۱۹ تا ۳۲۲ هجری
اسفار که بمرده، ماکان بمو مازرون و بورده گرگان دله مستقر بیّه. مرداویج که اسفار جا ره بئیته، ونه نیشتگا وَری نشی‌یه و شه لشکر ره بیته که کشورگشایی هاکنه؛ اول بورده والی‌هایی که اسفار بی‌یشت بی‌یه ره گوش‌پیج هدا و وشون جه خراج بیته که شه ارتش ره قوی‌ته هاکنه و وشون ره هم مطیع داره. مرداویج خله ارتش وسّه هزینه دائه و همینسه دیلم و گیلان جه خله آدمون شینه ونه نظام دله کار کردنه.
فتح جبال
سال ۳۱۹ هجری، مرداویج ِخار-زا، ابی الکرادیس علی بن عیسی طلحی، بورد بی‌یه همدان خراج ره بَیره، بئه که اونجه خلیفه‌یِ ارتش جه مقابل بیّه و ابوعبدالله بن خلف این شهر جه دفاع هاکرده. ابی الکرادیس شیرسنگی که همدان ِورودی داشته ره بشکنی‌یه که مردم ره وَر بخرده و همینسه خلیفه ارتش پشت دربمونه. این جنگ درون چار هزار نفر بمردنه و ابی‌الکرادیس ره هم بکوشتنه. جنگ تموم بیّه په، هر دِ ارتش همدان ره سر بی‌یشتنه و بوردنه؛ ابوعبدالله بغداد طرفی وردگرسته و زیاری سربازون هم بوردنه مرداویج پلی. مرداویج غض هاکرده و شه بورده همدان دله، مردم ره کور-کاشم هکرده و هر کی ره دی‌یه، کِشته. همدانی‌ها اول خاستنه دفاع هاکنن که بدینه سمبه پر زوره و سومین روز چنتا گت‌ترها ره پیش اینگونه که ضامن بوون ولی مرداویج پیرمردها ره هم بکوشته و آخرسر شهر ره تش هدا و سربازها ره دستور هدا شلوار تن‌بون ِکَش ره غنیمت وسّه جمع هاکنن و پنجاه خروار کش همدان جه جمع هاکردنه.
خلیفه، مقتدر عباسی همدانِ قتل‌عام خَوِری بشنوسته و باته که ونه دایی‌پسر، هارون بن غریب، بوره و هارشه چه خور هسته. هارون لشکر بکشی‌یه و مرداویج وه ره همدان پلی شکست هدا. اینتی بیّه که مرداویج راحت جبال ِناحیه، که شهرهای کرمانشاه، لرستان، کردستان و پشتکوه دینه ره بَیره. وه ابن علان قزوینی ره راهی هاکرده که دینور شهر ره هم غارت هاکنه و اونجه هم فقط اولین روز، هیوده هزار نفر مردم ره بکوشتنه. ابن‌علان دینور راه جه بورده حلوان و اونجه ره هم غارت هکرده و ات‌خله برده و غلوم شه همراه جمع هکرده و وردگرسته. مسعودی گنه که ابن علان بین پنجاه تا صد هزار نفر ره برده بیته. دینور مردم شه دیم ره سیو هاکردنه و بوردنه خلیفه پلی شکایت؛ ولی خلیفه وشون ره جواب هاکرده.
این اتفاقات په، مرداویج پغوم هدا و خلیفه جه بخاسته که ونه حکومت ره برسمیت بشناسه. خلیفه درعوض باته که ونه همدان و دینور و اون وری شهرها ره آزاد هاکنن و ونه فرماندارهای تحویل هادن. مرداویج قبول هاکرده و شرق همدان تا ری وسّه طلعت و لو بیته و «استیلاء امیر» بیّه. مرداویج این گدر سیو جمه دپوشی‌یه که خلافتِ نشون بی‌یه و شه خراج ره هم برسنی‌یه بغداد. اونتی که ابن اثیر باته، خلیفه ونجه دویست هزار دینار خراج بیته تا همدان و ماه کوفه ره ونه نوم هاکنه ولی ابن مسکویه گنه که خلیفه باقی شهرونی که مرداویج بیته ره هم وه ره ببخشی‌یه. دیلمی‌ها که مرداویج پلی دینه، این اتفاق ره خِش ناشتنه ولی حتا زمونی که المقتدر بالله شوال ۳۲۰ هجری بمرده و ونه برار، القاهر بالله، خلیفه بیّه، مرداویج و خلافت رابطه دمباله داشته و خلیفه‌یِ نوم مرداویجِ سکه‌ئون سر بنویشت هسته.
شمال وَری وردگرستن
ماکان کاکی که مرداویجِ قدیمی رفق بی‌یه، ونه اسم پشتی، مازرون و گرگان دله حکومت داشته ولی وشون میون اختلاف دکته و مرداویج اتا مردی، «ابوجعفر ناصر بن احمد بن حسن» نومی، که ماکانِ دشمن بی‌یه و علویون جه بی‌یه ره پناه هدا و عزیز بیته. سال ۳۲۰ هجری، مرداویج بهانه هاکرده که چه‌ایسته ماکان اتا مردی، «ابوالفضل شاگرد» نومی، که مرداویج ِوزیر (مُطرّف) ِفامیل بی‌یه ره کِتِک بزو؟ این گدر مرداویج شه برار، وشمگیر، جه دعوت هاکرده که گیلانِ پی‌یری زمین ره رها هاکنه و بئه ونه پلی دوو ولی وشمگیر که بشنوست بی‌یه مرداویج سیو جمه تن هاکرده، پغوم‌رسون ره فُش هدا و نشی‌یه تا آخر مرداویج وه ره راقاضی دمبدا.
سال ۳۲۱ هجری، مرداویج بالاخره شه ارتش ره تبرستون وری بیارده. منابع اینتا جنگ خوری گپ نزونه ولی هرتی بی‌یه، ماکان فرار هاکرده و دیلم وری در بورده. این جنگ میونه، ابوجعفر علوی ره «دلاوه رود» دله بکوشتنه. ابوجعفر مار انتقام وسّه، ماکانِ اتا فرمانده بنوم «اسمعیل» ره بکوشته.
نهایتاً ماکان بورده دیلم دله و ابوالفضل ثائر پلی پناه بیته که وه هم اتی علوی داعی بی‌یه. مرداویج هم اون‌سی، «بلقسم بن بانجین» ره شه جانشینی بی‌یشته و طبرستان و گرگان ره وه ره بسپارسته و شه داماد، سرخاب بن بالقسم، ره گرگانِ امیر هاکرده.این گدر مرداویج اصفهان دله مشغول بی‌یه که ماکان و ثائر بمونه طبرستان ره حمله هاکردنه ولی بالقسم وشون ره شکست هدا و خراسان وری فراری بینه. نیشابور دله، امیر نصر سامانی دستور هدا که سپاه دچینن و ابوعلی احمد بن محتاج چغانی ره برسنی‌یه که ماکان کومِک بوو. بالقسم این صوه هم ماکان ره شکست هدا. سامانیون ِشکست‌بخرد لشکر خاسته وردگرستن راه، اقلاً دامغان ره بیره ولی بالقسم وشون دم ره بیته و مجبور بینه که دگردن خراسان. امیر نصر که ماکان جه دیگه امید نداشته، وه ره راهی هاکرده کرمان که اونجه والی بوئه.
ولی سامانیون بی‌خیال نئینه و ای ابوبکر مظفر ره لشکر هدانه که گرگان ره بیره و وه موفق بیّه. مرداویج خَوِر ره بشنوسته، سریع دگرسته شمال. ابوعلی بلعمی و مطرف (مرداویج وزیر) پغوم-پسغوم کردنه و بلعمی خاسته اینتی مرداویج رأی ره بزنه که گرگان ره بی‌خیال بوو. مرداویج سرصاب بیّه و مطرف ره دمبدا زندون و ونه مال-اموال ره بالا هکشی‌یه. بلعمی ای خِدی مرداویج ره نومه هدا و باته مطرف باعث بیّه که جنگ بوو و مرداویج ره راقاضی دمبدا که وردگرده ری و گرگان ره سامانیون وسّه بی‌یله. مرداویج راضی بیّه و مطرف ره اعدام هاکرده و سامانیون وسّه خراج برسنی‌یه.
اصفهان و خوزستان ره بیتن
ذی‌الحجه ۳۲۱ هجری، مرداویج که دونسته اصفهان شهر بی‌صاحاب و بی‌در-پیکر بیّه، شه خوردته برار، وشمگیر، ره برسنی‌یه که اونجه ره بیره. اصفهان راحت فتح بیّه و مرداویج شه چل تا پنجاه هزار نفر سرباز ره بیته و بمو شهر درون. کاخی که «احمد بن عبدالعزیز ابی دلف عجلی» داشته ره ون‌سه آماده هاکرد بینه و وه بورده کاخ دله بنه هایته. سربازون مردم ره شهر دله اذیت کردنه و مردم تا خلیفه پلی بوردنه که شکایت هاکنن ولی اَی خلیفه مردم ره جواب کرده. خلیفه تا چار ماه بستا بمونسته و اصفهان خوری هچّی ناته؛ تا این که باته محمد بن یاقوت ونه اصفهان دله مقوم بَیره و مرداویج جه بخاسته که شهر ره خالی هاکنه تا درعوض ری و جبال ره رسماً هادن وه ره و وه ره خلیفه‌یِ رفقون جمع حیساب بیارن. این پغوم سراق دنه که خلیفه مرداویج ره دشمنِ چش دی‌یه و وه ره شه وسّه تهدید دونسته. مرداویج پغوم پشتی بترسی‌یه و سریع شهر ره سر بی‌یشته و بورده و حتا لس نیته که محمد بن یاقوت بئه شهر ره ونجه بیره. نتیجه این که اصفهان ۱۷ روز بی‌حاکم بمونست بی‌یه؛ تا این که جمادی‌الاول ۳۲۲ هجری خلیفه ره بغداد دله بکوشتنه و اونجه وضع قارش‌میش بیّه و این گدر مرداویج وردگرسته اصفهان ره بیته. خلیفه بعدی که بمو، الراضی بالله، میّن نی‌یه که مرداویج جه چتی رابطه داشته.
مرداویج که وضعیت ره هارشی‌یه، بدی‌یه وقت خوبی هسته که خوزستان ره هم بیره و «محمد بن وهبان فضیلی» ره راهی هکرده که شوشتر، ایذه و اهواز ره تصرف هاکنه. بن وهبان هم موفق بیّه و اونجه خراج ره جمع هاکرده و برسندی‌یه. اینتی مرداویج و خلیفه‌یِ سامون همسایه بَینه. مرداویج وقتی اصفهان دله خنه هاکرده، شه وسّه دِ تا تخت بساته که اتا طلا و اتا نقره بینه و هر روز اتا سر نیشت بی‌یه.
آل بویه
سه‌تا برار که اتا ماهی‌گیر وچه بینه، ماکان ِلشکر دله دئینه و وقتی ماکان هر صوه جنگ ره باخته و شکست خرده، ونجه اجازه بیتنه که سیوا بوون و بوردنه مرداویج پلی. مرداویج اول خِشحال بیّه که وشون ونه پلی بمونه و اتا شهر کرج ابی‌دلف ره هدائه وشونِ گت‌ته برار، علی بویی، ره. ولی اَی پشیمون بیّه و شه وزیر، ابوالفضل بن عمید، ره پغوم هدا که علی بویی ره نی‌یلن که کرج ابی‌دلف ِشهر دله هنیشه. عمید پغوم ره علی بویی گوش برسنی‌یه ولی چون ونجه خِشش اِمو، اجازه هدا که شهر ره بَیره. علی بویی، کرج ابی‌دلف و اون اطرافِ دزون ره بیته انده مال و منال مردم و سپاهیون ره ببخشی‌یه که همه ره راقاضی داشته و مردم، مرداویج وسّه نومه هدانه که علی بویی ره ام‌وسّه باقی بدار. مرداویج که خاسته ونه حال ره بیره، شه لشکرکشیِ خرج ره دمبدا علی بویی گردن. علی بویی خرج ره هدا هچّی، لشکریون وسّه انعام هم برسنی‌یه و اینتی اسم درهکرده.
مرداویج شه بعضی فرماندهون جه شک داشته و چن نفر ره راهی هکرده که علی بویی ره هم بیرن ولی فرماندهونی که مرداویج جه رضا نینه، علی بویی دور ره بیتنه و ونه قِد ویشته بیّه. علی بویی اتا پچیک لشکر راه دمبدا و اصفهان ره بیته. سال ۳۲۲ هجری مرداویج وه ره پغوم هدا که آدم‌کته واری، مه اسم خطبه بخوند و انده ناخلفی نکن؛ اتا لشکر ره هم وشمگیر دست هدا که بورن و اصفهان ره پس بیرن. علی بویی که وشمگیرِ لشکر ره بدی‌یه، دربورده و ارجان وَری فرار هاکرده. این گدر علی بویی خاسته مرداویج جه رقابت هاکنه و شه ره خلیفه وَر عزیزته هاکنه تا خلافت ره شه پشتی هاکنه و مردم ره مرداویج جه بد هاکنه.
آل بویه این گدر فارس ره لشکر بکشینه و یاقوت ِلشکر ره شکست هدانه. یاقوت بورده مرداویج جه کومک بیته که وشون ره درهاکنه و کرمان وَری جنگ دکتنه و یاقوت اَی بباخته. علی بویی شیراز ره بیته په، دِباره بذل-بخشش هاکرده و یک میلیون دینار برسنی‌یه بغدادِ خلیفه وسّه که فارسِ خلعت و پرچم ره بیره. مرداویج شه بمو اصفهان و وشمگیر ره باته که ری ِشهر ره حفظ هاکنه. این گدر یاقوت خلیفه جه اجازه بئیت بی‌یه که خوزستان دله امارت هاکنه ولی شوال ۳۲۲ هجری، مرداویج اتی ره برسنی‌یه اونجه که خوزستان ره شه داره و اینتی آل بویه و خلیفه وسط دکفه و وشون میونه ره شه سامون دله داره. مرداویج هم ات‌که دست‌دلبازی هکرده و خلیفه جه خوزستانِ خلعت ره بیته. علی که دی‌یه مرداویج باهوش‌ته از این حرف‌ها هسه، ونه اطاعت ره هاکرده و شه خطبه دله ونه نوم ره بیارده و ون‌سه گتِ خراج برسنی‌یه و شه برار، رکن‌الدوله حسن، ره گروگان راهی هکرده که مرداویج وَر دوو.
بمردن
مرداویج نهایتاً سال ۳۲۳ ه‍جری و شه کاخِ حمبوم دله بمرده و چنتا ترکِ غلوم وه ره بکوشتنه. مسعودی و صولی دستوری، که مرداویج جه معاصر بینه، نظراتی ونه بکوشتن خَوری دِنّه که فرق-فصل دارنه. کامل‌ترین آسنی ره تجارب‌الامم دله ابوعلی مسکویه باته: مرداویج ترک مردمون ره فُش و کتره گاته و وشون ره تحقیر کرده و وشون ره جَری کرده. ات شو که وه بخته بی‌یه، ترکِ سربازون شونگ-شیوا هکردنه و مرداویجِ خو بَرِمِته و هرستائه؛ دستور هدا که ترک‌ها ره اوسار بزنن و خر واری، طویله دله دَوِندن..
الاوراق صولی دله این آسنی ره ات‌تی دیگه تعریف کنده: مرداویج دِ دسته سرباز داشته که ویشتر دیلمی-گیلی بینه و ریِ شهر ره وشون بئیت بینه. ات‌که خراسان ترکون هم دئینه که مرداویج وشون ره لشکرِ سر بی‌یشته و دیلمیون ونجه نارحت بینه که چه اینتی هکرده؟ مرداویج خاسته وشون دل جه دربیاره، باته من ترک‌ها ره بیاردمه که پیش‌تر جنگ دکفن و شمه پیش‌مرگ بوون. این گپ ره ترک‌ها گوش برسنینه و وشون ره وَر بخرده و مرداویج ِقتل ره حموم دله بجا بیاردنه.
ترک‌ها مرداویج ِبکوشتن جه شه اتا نو راه ره هدا هاکردنه و بعد از این بوردنه آذربایجون دله حکومت بساتنه. بعضی منابع گننه که وشون بغدادِ خلیفه جه خط گیتنه و چون مرداویج ره «ملحد» دونستنه، بکوشتنه. هم صولی و هم مسعودی شه کتاب دله باتنه که مرداویج وقتی خاسته بغداد وَری لشکر هکشه، شمشیر بخرده. ابوعلی مسکویه و مسعودی هر دِ خلیفه ره این قتل وسّه مسئول دونستنه و دِتا ترکِ غلوم نوم ره یارنه: «بجکم» و «توزون» که مرداویج ره بکوشتنه په، بوردنه عراق و اونجه خلیفه‌یِ لشکر دله دئینه و چن سال دمبال‌ته امیرالامرا بینه و خِدی خلیفه ره کنار بزونه. بجکم و توزن خال کندی خلیفه دستور جه مرداویج ره بکوشت بوئن. مسعودی که دکّل گانه بجکم شخصاً مرداویج ره حموم دله بکوشته. صولی اتا عربی شعر دارنه که خلیفه، الراضی‌بالله، جه تعریف کنده و ونه دله مرداویج بکوشتن ره ونه دستاورد دونده که باعث بیّه «مجوس» ِتش دخاسه.
خاک هکردن
مرداویج نعش ره اصفهان جه بَوِردنه ری و ونه برار، وشمگیر، تیسابه‌لینگ بورده تشییع‌کَرونِ پیشواز. مرداویج ِفرماندهون که شهرهای مختلف ره داشتنه، این گدر جمع بینه ری و اونجه تصمیم بیتنه که وشمگیر جه بیعت هاکنن تا مرداویج جا هنیشه. ابومخلد عبدالله بن یحیی که مرداویج ره خدمت کرده، ونه تشییع‌جنازه خَوِری خله تعریف کنده که هیچ فرمانروای جنازه ره اینتی ونه فرماندهون تشییع نکردنه و اینتی ونه بمردن په، وفادار نمونستنه. مرداویج اولین شاهی بی‌یه که ری دله دفن بیّه و دلیل چی بی‌یه که وه ره همون اصفهان دله چال نکردنه، میّن نی‌یه. در هر حال، مرداویج ره «جیل‌آباد» یا «گیل‌آباد» دله خاک بسپارستنه که شهر ریِ شرق طرفی هسته و اسا وه ره امین‌آباد گننه. اینتی که ابی‌دلف گته، مرداویج اینجه ساسانیون دستوری شه وسّه کاخ بسات بی‌یه و بلند-بلند بنا داشته.
دین و مذهب
مرداویج علویون ِارتش دله دیّه ولی وشون ره وفا نکرده. وه شه نظامی و سیاسی هدفون ره دمبال کرده و دین ره شه دست‌مره قرار دائه و ونجه تعصب نداشته؛ نشون-اون-نشون که ونه برار وشمگیر، وه ره کتره باته که چه تعصب ندارنه. وه زمونی که قدرت بیته، چون شه قِد ره خلیفه قِد قایده ندی‌یه، یا لازم داشته که خلیفه وَری جه مشروعیت بدست بیاره، خلافتِ سیو جمه ره تن هاکرده و خلیفه ره اطاعت باته ولی اَی وردگرسته و خلیفه جه دشمنی کرده. وه مصر فاطمیون جه هم رابطه داشته و وشون وسّه نومه و هدیه راهی هکرده. ولی تاریخ جه دیار نی‌یه که وه خاسته علیه عباسیون مصری‌ها جه اتحاد بساجه یا فقط اینتی مشروعیت په گردسته. این وضعی که مرداویج داشته باعث بی‌یه که اولیه منابع ونه خَوِری چندین جور گپ بزنن. بعضی‌شون وه ره زرتشتی، شیعه اسماعیلی یا کافر باتنه ولی جدیدتر منابع احتمال دِنّه که چون این گدر گیلان و مازرون دله زیدیه په‌روون خله بینه و مرداویج هم علویون دسته دیّه، یحتمل زیدی مذهب ره قبول هکرد بی‌یه. ونه فکری و عقیدتی عقل ره ننشنه سر در بوردن؛ شاید همینتی که شه سامون ره گت‌ته کرده و قِد گیته، ونه فکر هم عوض بی‌یه. زمونی که اسفار قرآن تش بدا و اذان‌گو بکوشته، وه این کارها ره بهانه قرار هدا و اسفار دیم‌به‌دیم هرستا ولی ای ونه فرمانده، ابن علان، همین‌دستوری کارها ره هکرده و مردایج بستا بی‌یه!
ایران‌گرایی
مرداویج شهر ری ره بئیته په، مسلمون‌ها و نامسلمون‌ها جه ات‌قایده جزیه بیته. وه زمونی که خلیفه جه دشمنی هاکردن ره شروع هکرده، ایران تاریخ جه علاقه سِراق دائه و فرمان هدا که ونه وسّه ساسانیون واری دِتا تخت بساجن که اتا طلا و اتا عاج بوئه و هر روز اتا سر له شی‌یه. اتا تاج هم شه سر بی‌یشته که «تاج کسرا» دستوری بی‌یه و خاسته که ایوان مدائن ره از نو بساجه و اونجه منزل هاکنه. مهرآبادی (مورخ) نویسنه که مرداویج عقیده داشته بغداد ره بیره و خلافت ره رقد هاده و عربون ِحکومت ره تموم هاکنه تا ایرانی پادشاهی بساجه و شه خِد «شاهنشاه» نوم بَیره. خلیفه چش ونجه بترسی‌یه و ات‌کار هکرده که آل بویه‌یِ برارون قوه بَیرن و ونجه رقابت دفکن (غافل که آل بویه ونه جان ِبلا وونّه).
وسر روخنه
وِسِر اتا گتِ روخنه نوم هسته که ۷۵۱ کیلومتر بلندی دارنه. این درکا که آلمان کشور شنه، ۴۶٬۲۵۹ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه و ونه ئو، آخرسر ودن دریا و شمال دریا دله کلنه. این روخنه‌یِ ئو، شه چنتا پچیک‌ته درکا جه تأمین وونه که وِرا، آلِر، له‌اینه، و فولدا نوم دارنه.
مرداویج
ایران‌گرایی
اصغر محمودآبادی، تاریخ ِاستاد، گانه مرداویج ایرانی فرهنگ جه دل دَوِست بی‌یه و خاسته اتی «رونسانس» راه دمبده و ایرانِ پیش از اسلامِ فرهنگ ره دگاردنه. ونه بائوتی، مرداویج ایرانی موسیقی، نشون‌ها، لباس و جشن‌ها جه دل کشی‌یه. ولی اونتی که محسن رحمتی، تاریخ ِاستاد، گنه، این احتمال هم وجود دانه که مرداویج زمونی که نتونسته خلیفه وَر جه مشروعیت بدست بیاره، این‌طرزی عقیده هاکرده که ایرانیونِ ملی دِل‌دَوسته‌ئون جه مشروعیت پیدا هاکنه.
وسر روخنه
منابع
رج:آلمان درکائون
مرداویج
ایران‌گرایی
ابن اثیر ِآسنی که بنظر خله واقعی هم ننه، گانه که مرداویج اصفهان دله مردم ره ظلم کرده و شاهون واری کاخ دله دِتا طلایی و عاجی تخت بسات بی‌یه و شه سپاهیون جه دیر نیشت بی‌یه و ونه پرده‌دارون ونه دور-بر دینه. این داستان‌ها شاید واقعی نوون ولی شاید هم نشونه بوئن که مرداویج چنده تاریخ جه دونا بی‌یه چون هخامنشیون هم ونه واری فقط پرده‌دارون ره شه وَر راه دانه. مرداویج آخرین سالی که زنده بی‌یه، سده جشن ره سال ۳۲۳ هجری جشن بیته و گتِ تش راست هاکرده که زاینده رود ِدِ وَر ره تش بل گیته و هر چنده هیمه پیدا کردنه ره دمدانه تش دله و کوتِر ره نفت‌آشی کردنه و تش زونه که آسمون دله هم تش دوو. ولی مرداویج ره انده تش کم بنظر بمو و ونه دلوست نیّه و همینسه جشن برگزار نیّه.
مرداویج، ایران ِشمالی مناطق گت‌ترین شخصیتون جه بی‌یه که ایران فرهنگ و تاریخ جه دل‌دوست بی‌یه؛ همینسه مرداویج ره دهه ۱۹۶۰ میلادی و پهلوی حکومت گدر، اتا ملی قهرمون سراق دانه و ونه کومیک بوک ره بکشی بینه تا وچون ونجه آشنا بوون.
نظامی
مرداویج شه گتِ ارتش جه ایران ِمرکزی و غربی شهرون ره دشت هاکرده. وه خله شه سربازون جه رسی‌یه و همینسه خله کسون گیلان و دیلم و ترکون جه اِمونه ونه ور. اونتی که منابع گتنه، فقط نیرویی که ونه وَر دینه (جدای اونان که شهرها دله ونه اطاعت ره کردنه) چل تا پنجاه هزار نفر بینه. انده گتی ارتش خله خرج داشته و همینسه مرداویج راه-به-راه لشکرکشی کرده که شه خرج ره دربیاره. علی مفرد، مورخ، گنه که قرون سوم و چاروم هجری گیلان و دیلم ِجوغرافی وضعیت انده خار بی‌یه که جمیعت ات‌دقستی رشد هاکرده و اتا نو نسل پیش هکتنه که جوون بینه و انرژی داشتنه که جنگ دله کا بکانن. مرداویج دست‌دل‌بازی باعث بیّه که این جوون‌ها ونه دور جمع بوون و کم‌کم نژادون دیگر هم ونه ارتش دله اضافه بینه. چن قومی بی‌ین اتا راهکار بی‌یه که سربازون ره مطیع باقی دارن چون اگه همه دیلمی بی‌بوئن، وشون ِسران شاید شورش هاکرد بی‌بون.
مرداویج لشکر خله غیض داشتنه و خشونت کردنه. ویشترین خشونت ره همدن دله سراق هدانه؛ زمونی که مرداویج شه خاخِرِ برمه ره هارشی‌یه، شه خارزایِ انتقام وسّه، شخصاً لشکر ره پیش اینگو و همدان دله مردم ره کور-کاشم هاکرده. مسعودی گنه که اولین روز فقط چـِل هزار مرد که نظامی نئینه، بمردنه و این کشتار تا سه روز دمباله داشته. ابن علان ِکشتار هم دینورِ شهر دله نومی بیّه؛ زمونی که ابن علان مردم ره قتل یارده، اتا اذان‌گو بورده ونه پلی ضمانت هاکنه که ابن علان ونه دستِ قرآن ره بیته و بکوبسته ونه دیم. ابن علان دینور په، تا حلوان شهر ره هم همینتی غارت هاکرده. اسیرونی که وه بیته ره ۵۰ تا ۱۰۰ هزار نفر گزارش هکردنه. اصفهان دله هم مرداویجِ سربازون مردم ره اذیت هاکردنه و زنان ره تجاوز هاکردنه.
اٮقتٮصادی
زمونی که مرداویج و اسفار سیوا بینه، مرداویج ونه ارتش ِآذوقه ره صاحاب بیّه ولی لشکریونِ اشکم ره سیر داشتن وسّه مجبور بیّه که مدام لشکر بکشه. وه علاوه بر این که شهرها ره تاراج کرده، مردمون وسّه خراج یشته و امیرون جه هم پول بخاه بی‌یه. اونان شهرها که امان گیتنه و غارت نینه، وسّه ویشته خراج پول هدا بوئن. خوزستان ِشهرون اینتی ویشته خراج هدانه و مرداویج ات‌که ره سربازون دله تنک هاکرده و باقی ره شه وسّه کنار بی‌یشته. بعضی گدر شهرهایِ امیرون ره دستور دائه که ونه لشکرکشی ِخرجی ره هادن و سربازون و اسب‌هایِ اشکم ره سیر هاکنن. مرداویج شه فرماندهون ره هم رسنی‌یه امیرون پلی و گاته شه مزد ره فلون امیر جه بَیرن.
مطالعهٔ بیشتر
رج:زیاریون
خاویر دونشجار
ممبعئون
http://en.wikipedia.org/wiki/Xavier_University_(Cincinnati)
آنتاناناریوو
آنتاناناریوو اتا شهر هسته که ماداگاسکار ِکشور ره نیشتگا هسته.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:ماداگاسکار شهرون
فولدا
فولدا اتا روخنه نوم هسته که ۲۲۰ کیلومتر بلندی دارنه. این درکا که آلمان کشور شنه، ۶٬۹۴۷ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه و ونه ئو، آخرسر وسر روخنه دله کلنه.
منابع
رج:آلمان درکائون
لئون اول
لئون یکم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه رم دله دنیا بموئه و۲۹ سپتامبر ۴۴۰ تا ۱۰ نوامبر ۴۶۱ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
آرنولد
آرنولد شوارتزنگر (Arnold Alois Schwarzenegger) اتا آمریکایی-اتریشی بازیگر، ورزشکار و سیاستمدار هسته که اسا بازنشست بیّه. وه وزنه‌بزوئن و بدنسازی جه معروف بیّه و هالیوود فیلم‌ها دله بازی هکرده و اسم-رسمی بهم بزو. آرنولد هفت‌کَش مستر اولمپیا ره برنده بیّه. وه سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۱ کالیفورنیا دله فرماندار انتخاب بیّه و خاسته رییس‌جمهور بووشه که چون اروپا دله دنیا بمو بی‌یه، قانوناً نتونسته.
ونه معروف فیلم‌ها بترتیب سال اینان هستنه: پمپینا آیرون (۱۹۷۷)، استی هانگری (۱۹۷۶)، کونان بربر (۱۹۸۲)، کونان ویرانگر (۱۹۸۴)، ترمیناتور (۱۹۸۴) و ترمیناتور ۲: روز داوری (۱۹۹۱) کوماندو (۱۹۸۵)، د رانینگ من (۱۹۸۷)، پریداتور (۱۹۸۷)، رد هیت (۱۹۸۸)، توتال ریکال (۱۹۹۰) و ری‌یل لایز (۱۹۹۴)؛ و توئینز (۱۹۸۸)، مهدکودک پلیس (۱۹۹۰)، جونیور (۱۹۹۴) و جیرینگ جیرینگ آل د وی (۱۹۹۶)
منابع
رج:آمریکا ایالتی فرماندارون رج:امریکا بازیگرون رج:کالیفرنیا سیاستمدارون رج:گت مردمون اتریش
طاهرآباد
طاهرآباد اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۴۵ نفر (۱۷۵خانوار) بی‌یه.
منابع
طاهرآباد
بنگرکلا
بنگرکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۶۳۰ نفر (۱۸۹خانوار) بی‌یه.
منابع
بنگرکلا
۱۴ ژوئیه
۱۴ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۹۵اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۹۶اُمین روز إستِنه. ۱۴ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۷۰ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۱۴
نروژی
نروژی زوون در اصل دِتا زوون نوم هسته که نروژ ِکشور دله گپ بَزه وانه. این دِتا زوون بوکمال و نینورسک هستنه که هر دِتا این کشور دله رسمی زوون هستنه.