cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
میخائیل گورباچف
کودتا و خراب بیّن شوروی
پاسخ گورباچف به رشد ویشتر جدایی‌طلبی در جمهوریا پیشنهاد معاهدهٔ جدیدی از اتحاد بیه که طبق وه یک فدراسیون داوطلبانه در یک اتحاد شوروی دموکراتیزه بواشه ایجاد بیه. جمهوریای آسیای میانه که به قدرت ایقتیصادی و بازارهای اتحاد شوروی برای رشد نیاز داشنه شدیداٌ از معاهدهٔ جدید پشتیبانی هاکردنه. اما رفرمیست‌های رادیکال‌تر مثل رئیس جمهور وقت جمهوری سوسیالیستی فدراتیو شوروی روسیه، بوریس یلتسین، معتقد بینه که یک جهش ناگهانی به ایقتیصاد بازار نیاز هسه و حاضر بینه برای نیل به اهداف خادشون اتحاد شوروری را تجزیه هاکنن.
نقطهٔ مقابل‌ این رفرمیست‌ها تندروهایی بینه که هنوز شدیداٌ در حزب کمونیست و ارتش قدرت داشنه. این‌ تندروها با هرگونه روندی که امکان داشته به تجزیهٔ شوروی شروع بواشه مخالف بینه. با نزدیک بین امکان امضای معاهدهٔ جدید تندروها شورش هاکردنه.
نیروهای تندرو در کادر رهبری شوروری در ۱۹۹۱ کودتای اوت را سازمان هدانه و تلاش هاکردنه گورباچف ره از قدرت عزل هاکنن و اجازه ندن معاهدهٔ اتحاد جدید را امضا هاکنه. در همین موقع گورباچف سه روز ره (از ۱۹ اوت تا ۲۱ اوت) در حبس خانگی در یک ویلا در کریمه دیه و پس از وه آزاد بیه و به قدرت بردگردسه. با این حال وی به محض بردگردسن به قدرت متوجه بیه که نه نهادهای قدرت اتحادیه و نه روسیه به فرمونای وه عمل نکانه و در عوض یلتسین هسه که قدرت دانه. در ضمن گورباچف مجبور بیه که بسیاری از اعضای دفتر سیاستی ره اخراج هاکنه و بسیاری از وشون ره دستگیر هاکنه. "گروه هشت" شامل هشت نفر رهبرون کودتا بیه که دستگیر بینه.
هدف گورباچف این بیه که حزب کمونیست اتحاد شووری را متحد نگاه داره اما وه ره ویشتر به سوی سوسیال دموکراسی سوق هدا. اما تناقضات زیادی در این برنامه وجود داشته. وه در عین حال از لنین تمجید کارده سیستم ایجتمایی سوئد را ستایش کارده و قصد داشته به زور نیروهای نظامی دولت‌های بالتیک ره درون شوروی حفظ هاکنه. ولی پس از این‌که حزب کمونیست پس از کودتای اوت ممنوع اعلام بیه گورباچف عملاً به جز نیروهای مسلح قدرتی نداشته. یلتسین حتی آن نیروها ره نیز با وعدهٔ پیل به دور خادش جمع هاکرده. نتیجتا در کریسمس ۱۹۹۱، ۲۵ دسامبر ۱۹۹۱، گورباچف استعفا هدا و اتحاد سوسیالیستی جماهیر شوروی رقد بورده.
منبع
رج:زننه آدمون رج:گت مردمون روسیه رج:شوروی رهبرون
قشلاق احمدی
قشلاق احمدی، اتا روستای نوم هسته از توابع اصلاندوز ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
مقدس ئو
استفاده از ئو غسل و پاکسازی روحی وسّه میون ادیان دیگه همچون سیخیسم و هندویسم کاربرد دانّه.
قشلاق احمدی
جمعیت
اینتا روستا، اصلاندوز ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۴۸۵ نفر (۷۶خانوار) بی‌یه.
مقدس ئو
کاربرد دیگر وه مختص به کلیسای کاتولیک هسته استفاده از وه به عنوان نوعی حرز دورسازی شیطون وسّه هسته.
قشلاق احمدی
منابع
قشلاق احمدی
مقدس ئو
کلیسای کاتولیک دله گانّه که مقدس ئو توانایی حفاظت از شیطون ره دانّه. مسیحیون کاتولیک مجاز به استفاده از مقدس ئو جن‌گیری وسّه نینه اما بتونّه مقدس ئو جه یا مدال سنت بندیکت یا صلیب جه دور هاکردن شیطون وسّه استفاده هاکنن.
كارن سوخرا
اول شائی که این سلسله جه تبرستون دله دیّه٬ کارن سوخرا نوم داشته که انوشیروان اول گادِر دَیی‌یه و سال ۵۶۵ میلادی تبرستون سپهبدی ره بَییته و این ناحیه‌یِ حکومت ونه خانواده دله ارثی بیّه.
رج:کارنوندیون
ظهران
منابع
ظهران
پشت پرورشگاه
پشت پرورشگاه از محله‌ئون قدیمی و مرفه‌نشین ساری هسته که تقریبا محدوده جغرافیایی شهر دله از نقاط مرکزی شهر هسته.
گنیی
گنیی اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ سن-سن-دنی دله دره. اینتا شهر ایل-دو-فرانس ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۳۷٬۷۲۹ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
نیوجرزی نتز
نیوجرزی نتز، اتا بسکتوال تیم هسته که آمریکای ان‌بی‌ای دله بازی کانده و ونه مقر شهر نیوجرسی هسته که نیوجرسی ِایالت دله قرار دانّه. این تیم شرق کونفرانس کنفرانس دله دره و آتلانتیک منطقه جه هسته.
وب‌گاه رسمی
رج:ان‌بی‌ای تیمون
مهر شهرستان
مهر شهرستان فارس اوستان ره اتا شهرستون هسته.
ئوشار اوسری
ئوشار اوسری (انگلیسی:Usri Falls) ئوشاری هسته که جارکند، هند درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 12 m هسته.
قطعنومه ۸۳۴ امنیت شورا
قطعنومه ۸۳۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۱ ژوئن ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره آنگولا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۲۲۶‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ژرژ رودنباخ
ژرژ رودنباخ شاعر، رمان‌نویس و نمایش‌نومه نویس قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
ئوشار چورچیل
ئوشار چورچیل (انگلیسی:Churchill Falls) ئوشاری هسته که کانادا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 245 پا (75 متر) هسته.
دینه‌سر تپه
دینه‌سر تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ آهن عصر جه رسنه. دینه‌سر تپه مازرون استان و ساری شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش چهاردانگه، دهستان چهاردانگه، روستای بالاده هسته. این بنا ۲۲۰۰۹ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۲-۲۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:ساری تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
قطعنومه ۱۹۱۱ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۱۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۸ ژانویه ۲۰۱۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره ساحل عاج وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۲۶۷‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
میشل ولبک
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی رج:زننه آدمون
قشلاق بوزچه علیا
جمعیت
اینتا روستا، اصلاندوز ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۳۴۴ نفر (۵۹خانوار) بی‌یه.
منابع
قشلاق بوزچه علیا
جمال‌آباد (مشگین‌شهر)
جمال‌آباد ، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، مشگین شهر ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، مشگین غربی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۷۷۶ نفر (۱۷۰خانوار) بی‌یه.
منابع
جمال‌آباد
گلستون اوستان
گلستان یا گلستون اتا اوستان نوم هسته ایران شمال دله که ونه نیشتگاه گرگان هسته.
نوم
گلستان تا سال ۱۳۷۶ مازرون اوستان دله دیّه و این گادِر سیوا بیّه. اوائل قرار بی‌یه ونه نوم ره گرگان بی‌یلن که بعضی ترکمون‌ها باعث بَینه ونه نوم ره گلستان بی‌یلن.
تاریخ
این اوستان ِشهرون اکثراً تازه بسات هستنه و ویشته چنتا مَله‌یِ متحد بیّن جه تبدیل به شهر بَیینه. فقط گرگان و گنبد کاووس ات‌که قدیمی‌ته هستنه و تاریخی ریشه دارنه.
این منطقه قدیم اکثراً مازرونی مردمون ِمنطقه بی‌یه که ترکمون‌ها همون قدیم جه وه ره حمله کاردنه و ونه مردمون ره آزار رسنینه. ساسانیون گادِر جه ترکمون‌هایِ حمله وسّه مردم عذابی بینه و گرگان گت دیوار ره همینسه بسات بینه.
وقتی تبرستون ِمستقل حکومتون رقد بوردنه، دِقرن اخیر دله ترکمون‌ها بتونستنه راحت‌ته منطقه دله نفوذ هاکنن و مازرونی مردمون ره بریم هاکنن یا وشون ره قتل‌عام هاکنن. این منطقه اون گادِر جه خالی از سکنه بیّه تا این‌که ترکمون‌ها شهرنشین بَینه و شه عشایری زندگی جه دَست بکشینه.
مردمون
ترکمون‌ها هَنتا مازرونی زوون‌ها ره گلستانِ اوستان دله «کنت» نوم یـِلنه که ترکی زوونون دله «شهرنشین یا متمدن» معنی دِنه.
پهلوی دوره سیستان و بلوچستان مردم قحطی جه فرار هاکردنه و دکلستنه گلستان دله و شه وسّه سِره بساتنه. بعضی دیگه مردمون هم ایران ِمرکزی فلات و فارسی یا کوردی مناطق جه بمونه گلستان و باعث بَینه این اوستان ِنژادی تفاوتون خله زیاد بوائه.
گلستان ِغربی شهرستون‌ها بندر گز، کردکوی، علی‌آباد کتول و خادی گرگان دله هَنتا مازرونی زوون مردِمونِ اصلی زوون هسته.
ترکمون‌ها و بلوچ‌ها این اوستان دله اهل تسنن هستنه و باقی ویشته تشیع په‌روونه؛ البته بعضی قزاق و کوردها هم سُنّی هستنه.
تقسیمات
این استان اسفند سال ۱۳۹۰ دله ۱۴ شهرستون به اسمون آزادشهر، آق‌قلا، گرگان، گنبد کاووس، بندر ترکمن، کوموش دپه، رامیان، کردکوی، بندر گز، علی‌آباد کتول، گالیکش، کلاله، مراوه تپه و مینودشت داشته و ۲۶ شهر و ۲۷ بخش و ۶۰ دهستان جه تشکیل بی‌یه.
منابع
رج:ایران اوستانون
الباحه
باحه اتا شهر نوم هسته که سعودی عربستون ِدله دره. اینتا شهر باحه (استان) میون قرار بییته و سال ۲۰۰۴ سرشماری سَره، ۸۵۲۱۲ نفر جمعیت داشته.
منابع
باحه
مولون
مولن اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ سنه مرن دله دره. اینتا شهر ایل-دو-فرانس ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۳۷٬۶۶۳ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
قطعنومه ۱۲۵۹ امنیت شورا
قطعنومه ۱۲۵۹ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۱ اوت ۱۹۹۹ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره انتساب دادستون بین‌المللی محکمه کیفری قدیم یوگسلاوی و رواندا سه هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۰۳۳‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
ئوشار وایدکی
ئوشار وایدکی (انگلیسی:Vaideki Falls) ئوشاری هسته که هند درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 14 متر هسته.
قطعنومه ۱۹۱۲ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۱۲ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۶ فوریه ۲۰۱۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره شرقی تیمور وضعیت خوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۲۷۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
هاسودا، سایتاما
هاسودا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِسایتاما استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۳٬۳۷۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۷٫۲۷ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲٬۳۲۴ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۷۲-۱۰-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
امیل وراران
امیل وراران شاعر و نمایش‌نومه نویس قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
هاسودا، سایتاما
بیرون بگردستن
رج:سایتاما شهرون
قطعنومه ۸۳۵ امنیت شورا
قطعنومه ۸۳۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۲ ژوئن ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره کامبوج هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۲۲۷‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
آتلانتا هاوکز
آتلانتا هاوکز، اتا بسکتوال تیم هسته که آمریکای ان‌بی‌ای دله بازی کانده و ونه مقر شهر آتلانتا هسته که جورجیا ِایالت دله قرار دانّه. این تیم شرق کونفرانس کنفرانس دله دره و جنوب شرقی منطقه جه هسته.
وب‌گاه رسمی
رج:ان‌بی‌ای تیمون
چالی‌کیاده
چالی کیاده، روستائی هسه از توابع بخش مرکزی شهرستان آمل در استان مازندران ایران.
مهر
مهر هجری شمسی ره هفتومین ما هَسّه و تبری ۲ هره ما - ۱ تیره ما جه بِرایری کِنده.
چالی‌کیاده
جمعیت
اینتا روستا، دهستان بالاخیابان لیتکوه دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۲۸۳ نفر (۷۱خانوار) هسه.
مهر
* رج:هجری شمسی تقویم
چالی‌کیاده
منابع
چالی کیاده
رازی
ابوبکر محمد بن زکریای رازی قرن سوم و چارومِ طبیب، کیمیاگر و حکیم بی‌یه که کشف هاکرده الکل و سولفوریک اسید چچی هستنه. داستان دره که وه اوایل خاسته ات‌چی بساجه که مس ره تبدیل به طلا هاکنه ولی آزمایشگاه دله کور بیه و وه ره بوردنه دکتر پلی. دکتر ونه خوری باته اینتی کار من کامبه جه طلا در انه، نا کیمیاگری جه. وه اونجه عوض بیه و علم په بورده. رازی ایسلام دین ره قبول نداشته و محمد ره دِرو-زن دونسته. ونه اتا دینی مناظره هنتا تاریخی کتابون دله دره که استدلال یارنه قرآن معجزه نی‌یه و اسلام نتونده واقعا خدا وری جه معرفی بیی بائه؛ بااین‌چنین ونجه کتابی باقی نموندسته که دین خوری بنویشته بووئه.
منابع
رج:گت مردمون ری رج:شیمیدونا رج:دانشمندون رج:گت مردمون ایران
خراط تپه
خراط تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ ساسانیون دوره جه رسنه. خراط تپه مازرون استان و ساری شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش چهاردانگه، دهستان چهاردانگه، روستای بالاده هسته. این بنا ۲۲۰۱۰ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۲-۲۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:ساری تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
قشلاق سیف خانلو۱
قشلاق سیف خانلو۱، اتا روستای نوم هسته از توابع اصلاندوز ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، اصلاندوز ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۲۴۹ نفر (۴۵خانوار) بی‌یه.
منابع
قشلاق سیف خانلو۱
مرودشت شهرستان
مرودشت شهرستان فارس اوستان ره اتا شهرستون هسته.
پاتریس لانوا
پاتریس لانوا روزنومه‌نگار و نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
آنگله
آنگله اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ پیرنه-اتلانتیک دله دره. اینتا شهر ناحیه آکیتن ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۳۷٬۶۴۶ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
ئوشار کوتس دلا کئودیره
ئوشار کوتس دلا کئودیره (انگلیسی:Chutes de la Chaudière) ئوشاری هسته که کبک (استان)، کانادا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 35 ft هسته.
تاروت
تاروت اتا شهر نوم هسته که سعودی عربستون ِدله دره. اینتا شهر شرقیه (استان) میون قرار بییته و سال ۲۰۰۴ سرشماری سَره، ۸۰۶۸۶ نفر جمعیت داشته.
منابع
تاروت
قم شهرستان
قم شهرستون از شهرستون قم‌اوستان هسته. بنابراین، گتی و جمعیت وه برابر قم‌اوستان ِقایده و جمعیت هسته. مرکز این شهرستون قم‌شهر هسته.
جمعیت شهرستون قم به اساس سرشوماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱٫۰۴۰٫۶۸۱ نفر بی‌یه.
گتی این شهرستون برابر با گتی قم‌اوستان هسته و ۵ بخش، ۱۰ دهستون و ۳۶۳ آبادی دانه. سهتا بخش وه عبارتنه از: خلجستون، مرکزی و سلفچگون.
ئوشار وایپو
ئوشار وایپو  (انگلیسی:Vaipo Waterfall) ئوشاری هسته که جزایر مارکویس درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 350 متر / 1148 پا هسته.
شارلوت بابکتز
شارلوت بابکتز، اتا بسکتوال تیم هسته که آمریکای ان‌بی‌ای دله بازی کانده و ونه مقر شهر شارلوت هسته که شمالی کارولینا ِایالت دله قرار دانّه. این تیم شرق کونفرانس کنفرانس دله دره و جنوب شرقی منطقه جه هسته.
لامرد شهرستان
لامرد شهرستان فارس اوستان ره اتا شهرستون هسته.
شارلوت بابکتز
وب‌گاه رسمی
رج:ان‌بی‌ای تیمون
پونتیاک
پونتیاک (بزائه ۱۷۲۰ - بمرده ۲۰ آوریل ۱۷۶۹) سرخ‌پوستی قبیلهٔ اوتاوا رئیس بی‌یه که به خاطر نقشی که شورش پونتیاک سَره علیه بریتانیا داشته، وسّه مشهور بیّه و همینسه وه ره ترور هاکردنه. ونه کاشنده هم اتا سرخپوست از پرویا قبیله بی‌یه.
قطعنومه ۱۹۱۳ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۱۳ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۲ مارس ۲۰۱۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره چاد وضعیت خوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۲۸۳‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پونتیاک
منبع
انگلیسی ویکی‌پدیا
قطعنومه ۱۹۱۳ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
حبش (مشگین‌شهر)
حبش ، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، مشگین شهر ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، مشگین غربی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۲۲۴ نفر (۵۳خانوار) بی‌یه.
منابع
حبش
الرس
الرس اتا شهر نوم هسته که سعودی عربستون ِدله دره. اینتا شهر قصیم (استان) میون قرار بییته و سال ۲۰۰۴ سرشماری سَره، ۷۹۶۳۲ نفر جمعیت داشته.
منابع
الرس
ژان موره‌آ
ژان موره‌آ نویسنده و شاعر قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
قلیچ‌خان‌کندی
قلیچ‌خان‌کندی، اتا روستای نوم هسته از توابع اصلاندوز ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
ژان موره‌آ
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
قلیچ‌خان‌کندی
جمعیت
اینتا روستا، اصلاندوز ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۲۱۸ نفر (۳۵خانوار) بی‌یه.
منابع
قلیچ‌خان‌کندی
اوکسر (فرانسه)
اوکسر (فرانسه) اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ یون (فرانسه) دله دره. اینتا شهر بورگوین ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۳۷٬۴۱۹ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
ئوشار چوویسکو
ئوشار چوویسکو (انگلیسی:Chuvisco Falls) ئوشاری هسته که برزیل درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، هسته.
منابع
رج:برزیل ئوشارون
ایو لاپلاس
ایو لاپلاس نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
تیران (آمل)
تیران، روستائی هسه از توابع بخش لاریجان شهرستان آمل در استان مازندران ایران.
جمعیت
اینتا روستا، دهستان لاریجان سفلی دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۳۶ نفر (۱۰خانوار) هسه.
منابع
تیران
قطعنومه ۸۳۶ امنیت شورا
قطعنومه ۸۳۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۴ ژوئن ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره بوسنی و هرزگوین هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۲۲۸‌ام دله ۱۳تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۲تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
اسپهبد خورشید
اسپهبد خورشید (بزائه ۷۳۴ - بمرده ۷۶۱ میلادی) که بعضی سکه‌شناسون ونه نوم ره خورشید دوم بی‌یشت بینه و بعضی معاصر مورخون ونه نوم ره «خورشید شا» بخوندستنه ، گاوباریون آخرین اسپهبد بی‌یه که سال ۷۴۸ چارده‌سالگی گادِر، حکومت جه برسی‌یه.
خورشید پییـِر، دازمهر، اونگادِر که وه شیش ساله بی‌یه بمرده و ونه په، پچوک فرخان که خورشید عامو بی‌یه، هشت سال ونه نیابت و قیومیت ره شه وسّه بییته. خورشید که گت‌ته بگردسته، تبرستون حکومت ره شه عامو دَس جه دَربیارده و نیشتنگا دله، تخت ِسَر هنیشته.
خورشید دوره، اتا شورشی که ونه نوم سنباد بی‌یه، ونجه پناه بییته. این آدِم ره قومس و تبرستون میون خورشید ِعامی‌پسِر بکاشته و ونه سَر ره اسپهبد برسنی‌یه بغداد، عباسی خلیفه پَلی؛ منصور دوانیقی. اَیی منصور شه وچه، مهدی عباسی، ره برسنی‌یه تا وه بتونسته تبرستون ره کلک بزوئن جه فتح هاکنه.
اسپهبد خورشید شه زن و وچه ره شه پول همراهی اتا لی (=غار) دله بی‌یشته و بورده دیلم وَری. اون گادِر هم که وه بشناسته ونه زن‌وچه ره عربون بَییتنه، خادکاشی هاکرده و بمرده.
تبرستون اوضاع، پیش از خورشید دنیابموئن
معاویه خلافت گِدِر، امویون ِحاکم، ات نفر که ونه نوم بی‌یه، چار هزارتا سرباز و نقل دیگه جه بیس هزار نفر همراهی، تبرستون بَییتن وسّه، این سرزمین راهی بیّه. دِ سال بعد درگیریون وه و گت فرخان، دابویه‌ئون اسپهبد، تبرستون دله دکشی‌یه بیّه، ولی نبردونی که انجوم بی‌یه درون، این ارتش ره رِقِد بدانه و مصقله ره بکاشتنه. ونه په، اتا دیگه ارتش یزید بن مهلب رهبری جه گتِ فرخان جنگ سه بموئه. وه کارون «ضدانسانی» کارده و این شیوه جا جرجان ره بَییته و گت فرخان ره مجبور هاکرده صلح هاکنِن. این صلح په‌یی، هرسال مازرونیون وسّه چارمیلیون و هفصد هزار درهم مثقالی، غرامت هادِن. چارصدبار زعفرون پیشکش هاکنن و چارصدتا مَردی ره که وشون کول‌سَر سپر دیّه و قنطاری نقره‌ای و حریری مِتکا داشتنه ره، هادِن عربون ره. این تعهدات اجرا بینه و چن وقت هم تبری حاکمون نافرمونی کاردنه؛ ولی مروان بن محمد ِخلافت گادِر، تبرستون مردِم کلاً این پیمون ره بشکستنه و باتنه که خراج ندنّه.
خورشید ِوچگی
خورشید سال ۷۳۴ میلادی دنیا بموئه؛ ونه پییر، اسپهبد دازمهر، که گت فرخان وچه بی‌یه، ۷۲۸ تا ۷۴۰ میلادی یعنِن دِوازَه سال، تبرستون سَر حکومت هاکرده. دازمهر بمردِن گادِر، خورشید هنتا وچه بی‌یه و نتونسته شا بَواشه؛ همینسه دازمهر وصیت په، ونه برار پچوک فرخان ، نایب‌السلطنه و موقتی جانشین بگردسته تا سال ۷۴۸ حکومت ره داشته. ونه قیومیت گادِر، شیش سال بی‌یه. دادمهر بمردِن په، فرخان دوم شه برارزا ره بَرسنی‌یه تمیشه دله.
تموم نایب‌السلطنت بی‌ین پچوک فرخان گادِر، بنی‌امیه تبرستون ِسو لشکر نرسنینه؛ ولی سال ۱۲۹ هجری، ابومسلم شه شورش ره علنی هاکرده. پچوک فرخان شه حکومت گادِر، شه نوم جه سکه نزوئه. کلّـاً، امویون ِحکومت ِاواخر و عباسیون ِحکومت ِاوائل تبرستون ِاوضاع آرام بی‌یه و مردم آرامش داشتنه.
ورمجه هرویه
خورشید هرچن‌وقت شی‌یه ساری، که پچوک فرخان ِنیشتنگا بی‌یه و شه عامو ره سر زوئه. فرخان اتا کنیز داشته، «ورمجه هرویه» ِنوم، که شعبده‌بازی بلِد بی‌یه؛ این کنیز هرگادِر خورشید شی‌یه ساری، وه ره شعبده جه، سرگرم کارده، خورشید کم‌کم کنیز ِعاشق بگردسته و ونجه نومه رَدِّ-بَدِل کارده. پچوک فرخان هم وه ره قول هِدا وقتی وه شا بگردسته، این کنیز ره هاده وه ره؛ ولی تا اون زمون کنیز ونه دَس په ونه دَواشه.
گت بیّن په
شیش سال که فرخان دوم حکومت جه بگذشته په، خورشید سال ۷۴۸ و شه چاردَ سالگی گادِر، پچوک ِفرخان جه اتا نومه دله بخاسته که حکومت ره هاده ونه دَس. فرخان نومه ره، شه وچون ره سِراق هِدا و وه ره قبول هاکرده ولی ونه ریکائون گاتنه که نَونه این کار ره هاکنه.
فرخان ِوچون ِتوطئه
خورشید بورده ساری دله تا نیشتنگا دله مستقر بَواشه و پچوکِ فرخان هم یَتّا مجلس بساته و گتِ کسون ره دعوت هاکرده. پچوک فرخان وچون هم که خاستنه حکومت جه بَرسِن، تصمیم بَییتنه که وقتی خورشید دَره شراب خانّه، وه ره زوبین جه بکاشِن. ورمجه هرویه این تصمیم جه خَوِردار بیّه و وه ره خورشید گوش جه بَرسنی‌یه. خورشید شه «رضاعی برار»، جلوانان، جه بخاسته تا دِتا اسب ره بیاره درگاه دله. شه هم وقتی غذا بخارده، اتا اسب ره سوار بیّه و جلوانان همراهی بتجنینه تمیشه سو.
لارستان شهرستان
لارستان شهرستان فارس اوستان ره اتا شهرستون هسته.
اسپهبد خورشید
فرخان ِوچون ِتوطئه
پچوک فرخان که بفهمسته چتی بیّه، خورشید جه عذرخاهی هاکرده باته که وه ندونسته که وچون درنه چی کار کانّه. وه اسپهبدی جه کناره بَییته و شایی مرکب و شه خدمتکارون را بَرسنی‌یه تمیشه دله، خورشید په، تا وه تمیشه دله تاج‌گذاری هاکنه. یک سال این ماجرا جه بگذشته په، شوئِنه خورشید اتا لشکر جه ساری سو حمله هاکرده و دادقان ِکاخ ِپَلی شه عامی‌پسرون ِسپاهیون ره شکست هدائه. وه اَی بورده ساری دله و پچوک فرخان ره باته: «ته ره گناه دنی‌یه؛ هرکاجه که ته دِل ونه بور و هر کی جه ته ره خِش انه، ونجه بور و هنیش.» بعد فرخان وچون ره تبعید هاکرده «فرخان فیروز» دله.
حکومت ِاولین دوره
اسپهبد خورشید شه پییر و عاموی خزائن ره بَییته و اولین شاپ دله «وندرند» ره آمل ِامیر و «فهران» (بهرام) ره کوهستون ِامیر هاکرده. اَیی فرخان ره شه ملازم بخونسته و «شهرخواستان پور یزدانگرد» ره شه لشکر دله فرمانده هاکرده. سه نفر اولی که وشون نوم دَره همه «گشنسپ پور سارویه پور گت ِفرخان» وچه بینه که ابن‌اسفندیار اشتباهی وشون ره خورشید ِمار ِعامی‎‎وچون بخونسته؛ درحالیکه این آدِمون اسپهبد خورشید ِعامی‌پسر ِریکا بینه.
شهرون ِدِباره‌ساجی و کاخون ره بساتن
خورشید اون قصری که اسپهبد مقِر بی‌یه ره دِباره مرمّت هاکرده و چارصد جریب زمین ره ونسه کنار بی‌یشته، اَی ونه وَر ره چال (=خندق) هاکرده و ونه پرچین ره گت‌ته هاکرده. و شه وسّه اتا سِواءِ کاخ بساته که سه‌تا بوم‌سَر داشته که همدیگه سَر دَیینه و ونه نوم ره «شه دله» یا «سه دله» گاتنه، خورشید این کاخ سَر اتا بازار هم بساته.
وه اسپهبدون ِپرچین ِبریم ره اتا گت ِرباط بی‌یشته و کاروانسرا بساته. وه سارویه (=ساری) وَر-وَر پنج‌تا دروازه بساته، که هرکومتا به ترتیب کوهستون، دریا، گیلون، گرگان و اِشکارگا جه راه داشتنه. البته پنجمین دروازه ونه مخصوص بی‌یه.
ونه دستور جه کوه تا دریا جه اتا مصنوعی دِرکا بساتنه و ونه نوم ره «گیلانه‌جوی» بی‌یشتنه. وه ماهی‌ئونی ره هم بیارده شه کاخ دله و بعضی گادِر این استخر دله صید کارده.
وه اتا باغ‌وحش و اِشکارگاه هم شکار ِدروازه پشت بساته و ونه دله حیواناتی اشکاری‌گو، خی، آغو، ورگ و پلنگ واری ره داشتنه و هرگادِر وه ره خِش اِمو، اونجه شکار کارده و بعضی از وحوش ره دِباره آزاد یِشته. خدمتکارون هم هیچ وقت جرئت نکاردنه که این حیوانات ره شکار هاکنن.
زنان
ابن‌اسفندیار خورشید زنان و کاخون خَوری باته که وه ۹۳تا زن داشته و هرکومتا اتا کاخ داشتنه. این میون ورمجه هرویه، اسپهبد ِاولین زنا بی‌یه که ونه قصر دریای ساحل دله دیّه و خورشید هرروز وه ره سرزوئه و اگه روزی نتونسته وه ره بَوینه و کار فوری پیش اموئه، هزار دینار ونسه رسنی‌یه. این زن جه اتا ریکا دنیا بمو که وه ره هرمز بنومستنه و خورشید ِولیعهد وه بی‌یه.
اورلندو مجیک
اورلندو مجیک، اتا بسکتوال تیم هسته که آمریکای ان‌بی‌ای دله بازی کانده و ونه مقر شهر اورلندو هسته که فلوریدا ِایالت دله قرار دانّه. این تیم شرق کونفرانس کنفرانس دله دره و جنوب شرقی منطقه جه هسته.
اسپهبد خورشید
زنان
گت فرخان ِاتا کیجا، که ونه نوم آزرمیدخت بی‌یه و گران‌گوشوار لقب داشته و اتا کیجا، پچوک فرخان جه که ونه نوم یاکند (یاقوت) بی‌یه، خورشید ِمعروف زنان بینه که ابن‌اسفندیار وشون نوم ره شه کتاب دله گانه.
اورلندو مجیک
رسمی وبگاه
رج:ان‌بی‌ای تیمون
اسپهبد خورشید
سکه‌ئون
اسپهبد خورشید شه پییر و گت‌با واری، سکه‌ئونی ره شه حکومت گادِر ضرب کارده. خورشید ِعکس این سکه‌ئون دله ساسانی شائون سون هسته و ونه سَر اتا ساسانی تاج کَته. اتا تَش‌دون نقش و هیربدون ِعکس هم سکه پشت دَره و سکه‌ی هر دِوَر ماه و اساره عکس دیّه. این سکه‌ئون، دازمهر و فرخان سکه قایده هستنه.
دِتا خورشید دیّن ِنظریه
بعضیا گانّه که پیش از فرخان اتا اسپهبد دیّه که ونه نوم ره «خورشید اول» یشتنه، وشون گانّه خورشید اول هیودَه سال حکومت هاکرده. مثلاً «یوستی»، آلمانی مورخ، ایرانی اسم‌ئون ِکتاب دله، اسپهبد خورشید اول ره تبرستون شائون فهرست دله بیارده. وه گاته خورشید اول ِسکه‌ئون، تبرستون ِقدیمی‌ترین سکه‌ئون هستنه که تا اون گادِر کشف بَیینه. وه باته که پیش از این سکه‌ئون، مازرون اسپهبدون جه هیچ سکه‌ای پیدا نکاردبینه. بنابرین این ادعا، اونسه بی‌یه که سکه‌شناسون بتونستنه سکه‌ئونی سالون ۶۰، ۶۱ و ۶۴ تبری، مطابق ۹۰، ۹۱ و ۹۴ قمری پیداهاکنن و همینتا سَره، دِنفر ره خورشید اول و دوم نوم جه فرض هاکردنه. ناهماهنگ سکه‌ئون واقعی دلیل، اینتائه که خورشید ِبمردن په، تا سال ۱۴۹ و ۷۶۶، عربون ونه نوم جه سکه زونه.
سنباد شورش
مروان بن محمد حکومت گادِر، اتا مَردی، ابومسلم خراسانی نوم، امویون ِعلیه شورش هاکرده و ونه کار اونجه بکشی‌یه که سفاح ابومسلم همراهی جه حکومت جا برسی‌یه و عباسیون صاحب حکومت بَیینه. سفاح بمردن په، ونه برار، منصور دوانیقی، حکومت ره بَییته. منصور عراق دله ابومسلم ره بکاشته و اینتی خراسانیون ونجه ناراضی بَیینه.
اتا شورش که ابومسلم انتقام وسّه بساته بیّه، سنباد شورش هسته. سنباد اتا نیشابوری مجوسی بی‌یه که سیو جمه‌ئون ِسپهسالاری ره داشته و ابومسلم بمردن په، ونه خونخاهی نوم جه قیام هاکرده. این احتمال هم وجود دانّه که وه مزدکی بی‌بائه.
ابومسلم پیش از اونکه بوره بغداد دله، اتا قسمت ره شه خزانه جه، ری دله، هدائه سنباد ره. سنباد هم پیش از اونکه علناً قیام هاکنه، اتا بخش ره شه خزائن جه و چارپائون که زیاد بینه ره هدائه اسپهبد خورشید ره تا ونسه امانت داره و اَی خورشید وسّه هدیه برسنی‌یه.
سنباد فرار په، تبرستون سو هاکرده و اسپهبد خورشید جه پناه بخاسته. اسپهبد شه عامی‌پسِر، طوس، ره ونه استقبال وسّه راهی هاکرده. طوس و سنباد جایی قومس و تبرستون ِمیون، همدیگه ره بدینه و طوس شه اسب ره پَلی‌هدائه و سلام هاکرده ولی سنباد اسب جه جِر نیّه و همونتی جواب هدائه. طوس این حرکت جه ناراحت بیّه و دِنفر همدیگه جه ات‌کمه گپ بزونه. طوس اسب ره سوار بیّه و شه شمشیر ره بزوئه سنباد ِپتک ره و وه ره بکاشته، اًی ونه اموال و خزائن ره بَورده خورشید پَلی.
سارویه و بغداد ِارتباطات
جهور این خورون ره منصور وسّه برسنی‌یه، منصور هم وه ره دستور هدائه که این خزائن ره اسپهبد جه پس بَیره؛ خورشید گرچه طوس ِوردگرستِن په، وه ره نفرین هاکرده ولی راحت سنباد اموال ره شه وسّه بَییته و سنباد سر ره هدائه اتا ریکا، «فیروز» نوم، دَس تا برسنه بغداد، منصور پَلی. ولی سنباد گنجینه خَوری منصور ره هچّی ناته.
خلیفه فیروز ره که خله احترام بی‌یشته و فیروز که وَردگرسته په، منصور جه تعریف هاکرده. اسپهبد اَی وه ره دستور هدائه که جواهر و گنجینه‌ئونی ره برسنه بغداد و منصور پَلی. منصور هدایا ره بَییته و اسپهبد جه بخاسته که سنباد و ابومسلم خزائن ره پس هادِن ولی خورشید باته که این اموال ونه پَلی نَکِته.
عباسیون استکبار ره قبول هاکردِن
منصور، اسپهبد جه رَفِخ بیّه و شه ولیعهد، مهدی ، ره برسنی‌یه ری دله و وه ره باته که اسپهبد جه بخاهه که شه ولیعهد، هرمز، ره برسنه بغداد دله، ولی اسپهبد باته هرمز وچوئه و ونه بخاسته ره قبول نکارده و مهدی شه پییر جه بخاسته که این مسله سَر اصرار نکانه. منصور این دفه دور، اسپهبد وسّه «شاهنشاهی تاج» برسنی‌یه تا وه خلیفه سلطه ره قبول هاکنه و ونه نظر عباسیون جه جلب بوو.
خورشید قبول هاکرده طبق قدیمی پیمون‌ئون، «سیصد هزار درهم که هر درهم چاردنگ اسپه سیم بی‌یه، سَوز ابریشمی جمه، بساط و مِتکا جه سیصدتا، مَلمَل ِکتان جه سیصد لت، زرین کوردینون و رویانی و لپورج جه سیصدتا، خار ِزعفرون جه ده خروار، انار سِرخِ‌دونه جه ده خروار، شورهداء ماهی جه ده خروار» منصور وسّه بَرسِنن. این چیون که چل‌تا استر و هر استر ِرو اتا ترک غلام یا کنیز همراهی دَیینه ، باعث بَیینه منصور طمع دَکفه.
قطعنومه ۱۹۱۴ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۱۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۸ مارس ۲۰۱۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره دیوان بین‌المللی دادگستری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۲۸۵‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
اسپهبد خورشید
گتِ دِرو
زمونی که عبدالجبار بن عبدالرحمن، عباسیون ِعلیه، خراسان دله شورش هاکرده، منصور اسپهبد جه بخاسته که ونه بکاشتِن سَره، عباسیون ره کومک هاکنه. مهدی هم ات نفر ره برسنی‌یه ساری تا خورشید جه بخاهه که بی‌یلِن عباسیون لشکر دریای پَلی جه رَد بَوّن. ابن‌اسفندیار گانه، فرستاده که اتا ایرانی بی‌یه، خَور ره اسپهبد جه برسنی‌یه و وردگرستِن گادِر، شه کار جه پشمون بیّه و بخاسته که بی‌یلن دِباره خورشید جه ملاقات هاکنه؛ ولی این اجازه ره وه ره ندانه. دهخدا لغتنومه دله هم بموئه که: «اسپهبد صحرای و بیابان مردِم ره باته که شوارع جه کوچ هاکنن کوه وَر تا خارجی لشکر جه ضرر نَوینِن»
سیو حمله
اسپهبد خورشید این اواخر خله ظالم بگردِسته و مردم ونجه ناراضی بینه ، این اسپهبد اون گادِر که اعراب دَرامونه هم دَیی‌یه «مسمغان دنباوند» جه جنگ کارده و ونه لشکریون دماوند دَیینه. آخرسری که سال ۱۴۲ هجری قمری برابر ۷۵۹ میلادی و ۱۰۷ تبری جه، مهدی عباسی، «ابوالخصیب مرزوق السندی» ره «زازرم» و «شاه کوه» ِراه جه و «ابوعون بن عبدالملک» ره گرگان ِراه جه برسنی‌یه تبرستون دله، اسپهبد مسمغان جه صلح هاکرده و ونه پشتی جه اعراب جا جنگ هاکرده، اما نبرد طولانی بیّه و بااونکه مسمغان مقاومت کارده ولی تا رویان ِکوهون هم جنگ پیش بورده. این گادِر «ابرویز» ، مسمغان ِبرار، ات‌نفر، «عمر بن علاء» نوم ره، که سال‌ها قبل ات‌نفر ره بکاشت‌بی‌یه و گرگان دله اسپهبد جه پناه بَییت‌بی‌یه ره، عباسیون سپاه کومک وسّه معرفی هاکرده و دِ هزار نفر ابوالخصیب مرزوق السندی لشکریون جه، عمر بن علاء پِشتی آمل ره بَییتنه. این گادِر تبرستون مردِم که خورشید ِظلم جه ناراضی بینه، شه سِره و زندگی داشتن وسّه، عباسیون پَلی امونه و مسلمون گردِستنه.
اسپهبد پناه، لاپ کمر جه
اسپهبد خورشید که از اعراب ِات‌دفه‌یی حمله جه غافلگیر بیّه، شه اهل و اعیال و خزائن ره بَییته و بَورده اتا طبیعی دژ دله که اسا وه ره «لاپ کمر» گانّه. این دژ ِنوم ابن‌اسفندیار گادِر، «عایشه کرکیلی دژ» بی‌یه. لاپ کمر کولای دربند ِسَر و زارم راه دله هسته، این دژ ۱۰ سالِ قایده ئو ذخیره داشته و غله و نون کافی تلمبار هاکرد بینه. ابن‌اسفندیار این دژ ِلوش(=دروازه) خَوری گانه: «ونه سَر اتا سنگی لوش کَبّی‌یه که که پونصد نفر وسّه وه ره بَییرن و پونصد نفر وه ره شه سَر جا فرو هاکنن و اینتی بی‌یه که وقتی وه ره کار یِشتنه، هچکی بریم جه نتونسته ونه دله ره بَوینه»
خورشید ِمار بوردِن
عباسی سپاهیون این گادِر لاپ کمر ِدژ ره محاصره هاکردبینه. ات گادِر که بگذشته، غار دله‌ی آدِمون وبا گیتنه و چارصد نفر قایده، مریضی وسّه بمردنه. غار ِآدمون این بمرده‌ئون ِلاش ره ات‌جا جمع کاردنه ولی نتونستنه اینان ره دَر بشنِن، کم‌کم لاشون گند بمونه و غار ِباقی‌بموندست کسون مجبور بَیینه که تسلیم بَواشِن. کسونی که تسلیم بَینه ره اسیر نوم جه بَوردنه بغداد و خلیفه پَلی برسنینه. این اسیرون میون، خورشید ِسه‌تا ریکا که وشون نوم هرمز (ولیعهد)، دازمهر و وندادهرمز بی‌یه، هم دَیینه. خورشید ِخانواده ِرفتار خلیفه پَلی باعث بیّه که منصور راضی بَوو تا خورشید وسّه امان‌نومه هاده ولی اسپهبد خورشید زمونی که بشناسته ونه خاندان ره اسیر بَیتنه؛ تاب نیارده، زَهر بخارده و خادکاشی هاکرده. گاتنه که دژ بییتن په، مسلمون سپاهیون، هفت شَبنده‌روز مشغول بینه که اسپهبدون ِمال و منال ره لاپ کمر دله جه دَربکشِن.
خورشید بمردن په
خورشید بمردن په، سال ۷۶۱ میلادی برابر ۱۴۴ هجری‌قمری و ۱۰۹ تبری، ونه سپاهیون تَنِک‌تِرو بَیینه. ونه ولیعهد، هرمز هم نتونسته شه پییر مقوم ره پس‌بَیره و نتیجتاً گاوباری دابویه‌ئون ِسلسله منقرض بیّه. هیچ اطلاعات دیگه‌یی خورشید ِریکائون جه تاریخ دله دنی‌یه. ولی ابن‌اسفندیار اسپهبد کیجائون ِخَوِری گاته اتا منصور ِزنا بَیّه، ات‌دیگه ره خلیفه هدائه «عباس بن محد بن علی» ره که این ازدواج جه اتا ریکا، ابراهیم نوم، بزائه بیّه. همینتی گزارش بیّه که «شاکل»، عبرت‌افزا بن المهدی ِمار، خورشید ِکیجا بی‌یه.
این اسپهبد ِبمردن باعث بیّه که عباسیون تبرستون ِهامونی منطقه ره بَیرن و خلیفه نایبون بتونن شه دین ره تبلیغ هاکنن و مالیات جمع هاکنن ولی این اون معنی ره ندانّه که عباسیون بتونستنه کلّ تبرستون ره تصرف هاکنن؛ مثلاً سوخرایی، باوندی و پادوسبونی اسپهبدون همینتی شه کوهستونی مناطق و رویان دله، شه فرمونروایی ره دمباله دانه. نوزّه سال که خورشید بمردن جه بگذشته په ، ات‌سری تبری اسپهبدون تصمیم بَییتنه که اتا برنومه‌دَشنی قیام هاکنن و بتونستنه که دِباره خورشید ِسامون ره پس هایرِن.
بیرون بگردستن
رج:گاوباریون
ئوشار والاست جوگا
ئوشار والاست جوگا (انگلیسی:Valaste juga) ئوشاری هسته که استونی درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 30 m هسته.
قطعنومه ۱۲۶۰ امنیت شورا
قطعنومه ۱۲۶۰ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۰ اوت ۱۹۹۹ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سیرالئون وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۰۳۵‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
۲۰۱۶ تابستونی المپیک
ریو د ژانیرو ۲۰۱۶ المپیک (رسمی نوم: Games of the XXXI Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که سی و اولین کش برزیل دله برگزار بیّه. این مسابقات ۵ تا ۲۱ اوت ۲۰۱۶ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره میشل تمر، برزیل موقتی رییس‌جمهور، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۸ ورزش و ۴۱ رشته وجود داشته و ۱۱۲۳۸ نفر، ۲۰۷تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
ریو دو ژانیرو ره روز ۲ اکتبر ۲۰۰۹، المپیک کمیته انتخاب هاکرده که این‌سَوه دور میزبان بائه.
استادیوم
اکثر استادیوم‌هایی که وشون دله کا کانّه بارا دا تیجوکایِ ساحل پَلی قرار دانّه. ولی فوتوال ِمسابقات ونه پنج‌تا شهر سائو پائولو، بلو هوریزونته، سالوادور، برازیلیا و مانائوس ِفوتوال زمینون دله برگزار بوائه.
منابع
برزیل، ۲۰۱۶ رج:برزیل ورزش
وادیدواسر
وادیدواسر اتا شهر نوم هسته که سعودی عربستون ِدله دره. اینتا شهر ریاض (استان) میون قرار بییته و سال ۲۰۰۴ سرشماری سَره، ۷۹۵۵۸ نفر جمعیت داشته.
منابع
وادیدواسر
تورنتو رپتورز
تورنتو رپتورز، اتا بسکتوال تیم هسته که آمریکای ان‌بی‌ای دله بازی کانده و ونه مقر شهر تورنتو هسته که کانادا ِایالت دله قرار دانّه. این تیم شرق کونفرانس کنفرانس دله دره و منطقه جه هسته.
رسمی وبگاه
رج:ان‌بی‌ای تیمون
روزه (فرانسه)
روزه (فرانسه) اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ لوآر-آتلانتیک دله دره. اینتا شهر پیی دو للوآر ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۳۷٬۳۳۳ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
ساکادو، سایتاما
ساکادو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِسایتاما استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۹۹٬۶۸۰ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۴۰٫۹۷ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲٬۴۳۳ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۷۶-۰۹-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:سایتاما شهرون
طاق سر لنگه تپه
طاق سر لنگه تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ ساسانیون دوره جه رسنه. طاق سر لنگه تپه مازرون استان و ساری شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش چهاردانگه، دهستان چهاردانگه، روستای بالاده هسته. این بنا ۲۲۰۱۱ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۲-۲۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:ساری تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
آرتساخ
آرتْساخ    ارمنستون پادشائی ِدهمین اوستان ِنوم بیئه. .
نومداری تاریخنگارون و جوغرافیدانون «پلینیوس» (تاریخ طبیعی کتاب دله)، «کلودیوس پتقومیوس» (جوغرافیا کتاب دله)، «پلوتارک» (بیوگرافی تطبیقی کتاب دله) و«دیون کاسیوس» (قدیمِ یونان و لاتین نویسندگون دانسته‌ئون سکوتیا و قفقاز خَوریِ کتاب دله) همه شه آثار دله تاکید داشتنه که کورای روخنه ارمنست.ن و قفقاز آلبانیای سامون (آران یعنی سرزمینی که اسا جمهوری آذربایجان هسه) بیئه و آرتساخ (قره باغ) سمتی از اینتا روخنه قرار داشته که جزیی از ارمنستون بیئه. ارمنستون دله سال‌های میونه آرتساخ ره «کچیک سیونیک» و تْساودِک هم گتنه. . آرتساخ شامل ناحیه‌ای بیئه که اسا کوهستونی قره‌باغ منطقه ره جمهوری آذربایجان دله تشکیل دنه. .
نوم
آرتساخ نوم سنگ نبشته‌ئون اورارتو دله (آراراتِ پادشائی دوران جه) به صورتای آرداخونی یا اوردخینی و اوردخه قید بئیه که آرتساخ نوم ونجه بئیته بیی‌یه و سرزمینی به اینتا نوم هزاره‌ی اول پیش از میلاد جزو آرارات پادشاهی (اورارتو) و اَیی یرواندیان (اروندی سلسله) قرار داشته. سنگ، مس، مفرغ و آهن ِدوران چیزونی، مسکونی مناطق و قَورها واری (خوجالو – آرانزا و غیره) به جا بمونسه. استرابو، یونانی مورخ و جغرافیدون (قرن اول پیش از میلاد)، شه «کتاب جغرافیای» دله قسمت سمت راست روخنه «کور» (کورا) (که اسا قره باغ هسته) ره نوم «ارخیستینا» (Orkhistene) نوم جه به عونوان اتا اوستان «گتِ هایک بزرگ» (ارمنستون = هایاستان) دونسته که به خاطر ونه سوارکارون شهرت داشته.
اینتا منطقه قرن سیزدهوم میلادی جه «خاچن» (انگلیسی جه: en:khachen) نوم جه شهرت داشته و قرن هیجدهوم گادِر هم ونه نوم «کچیک ارمنستون» و «اوتیک» ِاوستان همراهی ونه نوم «ارمنی سرزمین دور» بی‌یه. «قره باغ» نوم اولین بار وسّه قرن چاردهوم میلادی بر اساس اتا فارسی نوم اینتا منطقه وسّه به کار بورده. در واقع دشت‌های اینتا منطقه با نوم «اسپه باغ» و بخش کوهستانی «سیو باغ» نوم بیئه که اَی بعداً ترک زبونون وه ره بائوتنه «قره باغ» (سیو باغ).
باستونی تاریخ و سیاست
اقوام «پروتو آرمن» (ارمنیون اولیه) قرن هفتوم پیش از میلاد آرتساخ دله بمونه. اینتا منطقه ارمنستون پادشاهی پونزه‌تا اوستان جه بی‌یه که سال ۱۸۹ پیش از میلاد تشکیل بئی بیئه و تا قرن چاروم میلادی، ارمنستون دله دیّه. باقی‌بموندست ِاتا از چار شهری که زمون «گتِ تیگران بزرگ»، ارمنستون شا، قرن اول قبل از میلاد، به نوم «تیگران‌گرد» تشکیل بیه، منطقه «آغدام» (آکنا) کنونی آرتساخ ِحوزه دله کشف بیه، مرمری نقشه‌ی مربوط به زمون نرون، روم امپراتور، دله آرتساخ به عونوان منطقه‌ای از ارمنستون ثبت بیه.
ارمنستوِن اشکانی خاندان سقوط هاکردن په و «گتِ هایک» ِتقسیم بیّن، ایران و روم میون، اینتا منطقه به «آغوانک» (آلبانیای قفقاز) که ایران دَست دیّه بِن بورده. با قدرت بَییتن شا «واچاگان باره پاشت (با تقوا)»، سال ۴۸۷ میلادی دله، اولین ارمنی مدرسه ره، ابداع کننده ارمنی الفبا «مسروپ ماشتوتس مقدس»، «آماراس» (کلیسایی قره باغ کنونی دله) دله بساته و کلیسائون مختلفی بنا بئی‌یه.
سال‌های هشتوم میلادی اعراب هجوم جه برابری کانده. آرتساخ اهالی بارها علیه مهاجمون قیام هکردنه. اوایل قرن نوهوم میلادی، یسایی ابو مسن و ساهل سمباتیان، که امرای خاندان آرانشاهیک جه بینه، اینتا قیام‌ها ره رهبری کردنه. اوایل قرن دهوم میلادی دله منطقه‌ی حکومت دست امیر «خاچِن» دَیّه. اعراب سلطه‌ی په، قرون هفتوم تا نوهوم میلادی چنتا ارمنی خاندان شه حکومت ره آرتساخ دله بساتنه که وشون سَر «خاچن» بی‌یه. قرون بعدی آرتساخ مغول‌ها هجوم جه و قره قویونلو و آق قویونلوهای حکومت جه وَربخارده و قرن شونزهوم میلادی صفویون سامون بِن در بیئموئه. با این وجود اکثریت سکنه آرتساخ ره همچنان ارامنه تشکیل دانه و اونا بتونسنه تا حدود زیادی شه حاکمیت ره حفظ هکنن ات‌تی که تا قرن هیژدهوم میلادی پنج‌تا محلی حکومت که وشون ره «ملوک» (ملیک‌های) «خمسه» (پنجگانه) گاتنه قره باغ (شامل «گلستان»، «جرابرت»، «واراندا»، «خاچن» و «دیزاک») آرتساخ سر حکومت کردنه.
منابع
رج:ارمنستون تاریخ رج:قره‌باغ
مارکوس زیرفرمانده
مارکوس شورشی زیرفرمانده مکزیک زاپاتیستا ملی رهایی‌بخش ارتش سخنگوی هسته.
وه نویسنده، سیاسی شاعر هسته و جهونی‌سازی، امپریالیسم و نئولیبرالیسم جه مخالفه. این چریک جه، سیاسی ادبیات دله بعنوان ترنه چگوارای یاد کانّه و مکزیک دله محبوبیت زیادی دانّه.
مارکوس شورشی زیرفرمانده که تقریباً تموم بنویشته‌ها، بیانیه‌ها و اعلامیه‌ئون نهضت دله ونه شنه، مستعار اسم مردی هسته که سرخ‌پوستون سنت جه نقاب زنده و همیشک سرخ‌پوستی و مایایی افسانه‌ئون جه ارجاع دنه و اینان جه الهام گَنّه.
منابع
رج:زاپاتیستا رج:زننه آدمون رج:انقلابیون رج:گت مردمون مکزیک رج:کمونیستون
کهک
کَهَک اتا از شهرون قم اوستان هسته. این شهر بخش کهک از توابع کهک شهرستان حیساب وانه و مرکز این بخش هم هسته. جمعیت این شهر به اساس سرشوماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۲،۷۶۶ نفر بی‌یه. .
از جومله روستائون نزدیکی وه فردو ، وشنوه، دستگرد، تیره، میم ، شاه اسماعیل، بیدهند، ورجان، خورآباد، قبادبزن ، خاوه، ازناوه، صرم و ... هستنه.
گت مردمون
ملاصدرا این شهر دله دیی‎یه.
منابع
رج:قم اوستان شهرون
کازرون شهرستان
کازرون شهرستان فارس اوستان ره اتا شهرستون هسته.
حیق
حیق، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، مشگین شهر ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، مشگین غربی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۱۲۳۷ نفر (۲۸۷خانوار) بی‌یه.
منابع
حیق
کورلار
کورلار، اتا روستای نوم هسته از توابع اصلاندوز ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، اصلاندوز ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۲۵۰ نفر (۴۷خانوار) بی‌یه.
منابع
کورلار
قطعنومه ۱۲۶۱ امنیت شورا
قطعنومه ۱۲۶۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۵ اوت ۱۹۹۹ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره وچون و تفنگی درگیری‌ئون هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۰۳۷‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
مارک-ادوارد ناب
مارک-ادوارد ناب نویسنده، نقاش و موسیقی‌دان قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی رج:زننه آدمون
قطعنومه ۸۳۷ امنیت شورا
قطعنومه ۸۳۷ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۶ ژوئن ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سومالی هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۲۲۹‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
سلفچگون
سلفچگان اتا از شهرون قم اوستان هسته که بخش سلفچگون قم شهرستان دله دره.
این شهر با ۳۰۰۰ نفر جمعیت ، مرکز بخش سلفچگان هسته.
آزاد راه‌ئون قم-کاشان و تهرون-اصفهان و تهرون-ساوه-همدان و تهرون-اراک این شهر جه پیی شونه.
منابع
رج:قم اوستان شهرون
پیر دکورسل
پیر دکورسل نویسنده و نمایش‌نومه نویس قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
هوگو چاوز
هوگو رافائل چاوز فریاس (ایسپانیولی: Hugo Rafael Chávez Frías) (بزائه ۲۸ ژوئیه ۱۹۵۴) ونزوئلای پنجاه و سومین رئیس‌جومور هسته. چاوز به عنوان «انقلاب بولیواری» رهبر بشناسی‌یه وونه و به خاطر سیاستون سوسیال دموکراتیک و ضدیت با جهونی‌ساجی نئولیبرالی و موتحده ایالات ِخارجی سیاستون و حمایت از احمدی نژاد جه مشهور هسته.
فیلادلفیا سونتی سیکسرز
فیلادلفیا سونتی سیکسرز، اتا بسکتوال تیم هسته که آمریکای ان‌بی‌ای دله بازی کانده و ونه مقر شهر فیلادلفیا هسته که پنسیلوانیا ِایالت دله قرار دانّه. این تیم شرق کونفرانس کنفرانس دله دره و آتلانتیک منطقه جه هسته.
هوگو چاوز
وه موسس چپگرا حزب «جوموری پنجوم جنبش» هسته که اسا ونزوئلا دله قدرت ره شه میس دله دانّه. وه آخرسري ژنجاه و هشت ساگي گادِر سرطان وسّه بمرده. ونه بمردن په، ونزوئلا دله ات‌هفته عمومي عزا اعلام هاكردنه.
فیلادلفیا سونتی سیکسرز
وب‌گاه رسمی
رج:ان‌بی‌ای تیمون
هوگو چاوز
منابع
Wikipedia contributors, «Hugo Chávez,» Wikipedia, The Free Encyclopedia,(نسخه ۸ ژانویه ۲۰۰۶.).
رج:ونزوئلا رییس‌‌جمهورون رج:سوسیالیست سیاستمدارون
قطعنومه ۱۹۱۵ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۱۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۸ مارس ۲۰۱۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره بین‌المللی محکمه برای یوگسلاوی سابق هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۲۸۶‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
جعفریه
جعفریه ایسم دِ جا هسته.
قطعنومه ۱۹۱۵ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
میرزا شفیع مازرونی
میرزا محمد شفیع بندپی یا میرزا شفیع مازرونی که اعتمادالدوله و آصف‌الدوله جه هم شهرت داشته، بزائه‌ی ِآمل و قاجارون ِدوران ِگت مردمون جه بی‌یه که ۱۲۱۵ تا ۱۲۳۴ هجری قمری ایران ِصدراعظم (فتعلی شا دوره) بی‌یه.
محمد شفیع مازرونی اِربابون جه بی‌یه که شه ابتدایی درس‌ها ره بندپی دله بخوندسته و بعد تهران دله شه درس ره دمبال هاکرده تا فتعلی شای ِصدارت جه برسی‌یه. وه ایران و روسیه، فرانسه و انگلیس ِقراردادون سَر نظارت داشته. ونه دوره‌ی مهم‌ترین واقعه ایران و روسیه جنگون و گلستون عهدنومه‌یِ دَوستِن بی‌یه که ونه وسّه ات قسمتون ایران جه سِوا بینه.
شفیع عباس میرزا دوره خله تلاش داشته ولی ونه بمردن په، وشونا کارها هَدِر بورده و ناپلئون هم شه قول ِزیر بزوئه.
منابع
رج:گت مردمون بندپی رج:گت مردمون بابل رج:قاجاریون رج:گت مردمون بابل رج:مازرونی وزیرون
اطاق‌سرا (آمل)
اطاق‌سرا، روستائی هسه از توابع بخش لاریجان شهرستان آمل در دهستان نمارستاق.
جمعیت
اینتا روستا، دهستان نمارستاق دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت زیر سه خانوار هسه.
منابع
اطاق‌سرا
ئوشار کیکاسو
ئوشار کیکاسو (انگلیسی:Cikaso waterfall) ئوشاری هسته که اندونزی درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 80 m هسته.
قیر و کارزین شهرستان
قیر و کارزین شهرستان فارس اوستان ره اتا شهرستون هسته.
کواچا
کواچا  اتا پیل یکا نوم هسه که زامبیا پیل یکا هسه.
بیشه (شهر)
بیشه اتا شهر نوم هسته که سعودی عربستون ِدله دره. اینتا شهر عسیر (استان) میون قرار بییته و سال ۲۰۰۴ سرشماری سَره، ۷۸۳۰۳ نفر جمعیت داشته.
منابع
بیشه
ئوشار وان تریومپ
ئوشار وان تریومپ (انگلیسی:Van Trump Falls) ئوشاری هسته که پارک ملی کوه رینیر، ایالات متحده آمریکا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 170 ft هسته.
ساته، سایتاما
ساته اتا شهر نوم هسته که جاپون ِسایتاما استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۵۳٬۴۸۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۳۳٫۹۵ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱٬۵۷۵ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۸۶-۱۰-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:سایتاما شهرون
چین
چین اتا کشور هسه که آسیا شرق دله جا بیته. اینتا کشور دنیا سومی گت‌ترین کشور هسه.
جوغرافی
چین گتی 9560779 کیلومتر موربع هسه. اینتا کشور دنیا پر جمعیت‌ترین کشور هسه. ونه جمعیت 213/1 میلیارد نفر هسه. ونه نیشتنگا نوم پکن هسه.
سیاست
چین حوکومت کومونیستی جمهوری هسه. اینتا کشور دله اتا سیاسی حزب دره که ونه نوم کومونیست هسه.
اوستان‌ها
علاوه بر اوستانهای بالائی کشور چین دارای چندین منطقه خودمختار هسته: تبت ، شین‌جیانگ ، گوانگشی ، مغولستان داخلی و نینگشیا. همینتی هنگ کنگ و ماکائو 2 منطقه اداری شاء چین دله هسنه.
ایقتصاد
چین اتا دنیا گت‌ترین ایقتصادون ره دارنه.اینتا کشور پیل یکا نوم یوآن هسه.هونگ کونگ که ونه اتا گت‌ترین شهرون جا هسه اتا دنیا گت‌ترین ایقتصادی نیشتنگائون جا هسه.
تاریخ
چین اتا دنیا تاریخی‌ترین کشور هسه. اینتا کشور ٢٣٠٠ سال کوهنگی دارنه. چین باستانی شهرون یانگ تسه کیانگ روخنه ور دینه و هئی جا متحد بینه تا لائیز دم ره بیرن. اینتی اولین حکومتون بساته بینه. چندین قرن شاهونی که رقیب بینه جنگ کردنه تا قدرت بیرن و ویشترین سامون ره دارن. هزارسال جنگ و درگیری باعث بیه مردم و عالمون جنگ جا بیزار بوون. کونفوسیوس این گدر شه گپ ره بزو که گاته ونه حاکمون چتی اخلاقی حکومت دارن و مردم ره ظلم نکانن.
چین انده باقی فرهنگ‌هایی که آسیای غرب و اروپا دله دینه جه دیر هکت بی‌یه که وشون جه ارتباطی نداشته. چینی‌ها باقی فرهنگ‌ها ره بربری و نامتمدن دونستنه. شه دور دیفار بکشینه و وشون دل نخاسته ارتباطی دارن. زمونی که اروپایی استعمارون خاستنه وشون جه تجارت هاکنن، چین شاهون مخالف بینه و نی‌یشتنه. تا سال‌ها اروپا موفق نیه چین جه اقتصادی و سیاسی ارتباط پیدا هاکنه. بریتانیا اونجه تریاک قاچاق کرده و باعث بیه مردم معتاد بوون. زمونی که چین حکومت وشون ره منع هاکرده و خاسته تریاک جلو ره بیره، بریتانیا لشکر هکشی‌یه و تریاک جنگ دله چین ره شکست هدا. وشون اتا پیمون‌نومه بنویشتنه که چین ره تحقیر هاکرده و خله امتیازات اجنبی‌ها ره هدا. هونگ کونگ شهر دکته بریتانیا دست و ماکائو ره پرتخال بیته.
سال ۱۹۱۲ چینگ سلسله ره جمهوری‌خاهون رقد بدانه و امپراطوری از بین بورده. جمهوری دله اتا دکتر رئیس جمهور بیه و چن حزبی حکومت بساته و ملی‌گرائون دولت تشکیل دانه. اتی کمونیست حزب هم این گدر دیه که شوروی جه تاثیر گیته و دولت دله هم‌باز بی‌یه ولی کم‌کم ناسیونالیست‌ها و کمونیست‌ها جنگ دکتنه و دله‌یی جنگ شروع بیه. کمونیست‌ها در شکست خردنه که این موقع جهونی جنگ دوم شروع بیه و جاپون چین ره حمله هاکرده و خله شهرون ره بیته. کمونیست و ناسیونالیست حزبون ای متحد بینه تا جاپون ره در هاکنن. جنگ تموم بیه په، ای د گروه جنگ دکتنه و این صوه ناسیونالیست‌ها شکست بخردنه و مائو اتا کمونیست دولت تشکیل هدا. ناسیونالیست‌هایی که بموندستنه، فرار هاکردنه و بوردنه تایوان جزیره دله و هنتا اتی مستقل راستگرا حکومت ره اونجه دارنه.
وابسته جستارون
{{سازمان ملل]]
گل باغ تپه
گل باغ تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ سلجوقیون دوره جه رسنه. گل باغ تپه مازرون استان و ساری شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش چهاردانگه، دهستان چهاردانگه، روستای تیله بن هسته. این بنا ۲۲۰۱۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۲-۲۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:ساری تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
گدای‌لو
گدای‌لو، اتا روستای نوم هسته از توابع اصلاندوز ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، اصلاندوز ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۵۸۷ نفر (۹۵خانوار) بی‌یه.
منابع
گدای‌لو
گاپ
گاپ اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ اوت-آلپ دله دره. اینتا شهر پروانس آلپ-کوت دازور ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۳۷٬۳۳۲ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
نیویورک نیکز
نیویورک نیکز، اتا بسکتوال تیم هسته که آمریکای ان‌بی‌ای دله بازی کانده و ونه مقر شهر نیویورک (شهر) هسته که نیویورک ِایالت دله قرار دانّه. این تیم شرق کونفرانس کنفرانس دله دره و آتلانتیک منطقه جه هسته.
وب‌گاه رسمی
رج:ان‌بی‌ای تیمون
متی انجیل ره بنویشتن
بر اساس روایت سنتی مسیحیت انجیل متی توسط «مَتّی» اتا از دوازده حواری عیسی بنویشته بیّه. بعضی از محققون گانّه که این نظر سنتی اواسط قرن دوم میلادی به بعد جه رایج بَیی‌یه. قرن ۱۸ میلادی به بعد جه، پژوهش‌گرون به صورت خله خله این نظر سنتی ره زیر سوال وَردنه و امروزه اکثراً معتقدنه که متی، انجیلی که ونه اسم سر دره ره ننویشته. اکثر محققین معاصر نظر ره دارنه که انجیل توسط اتا نویسنده مستقل مسیحی اواخر قرن اول میلادی بنویشته بیّه. اجماع نظر متخصصین عهد جدید این هسته که نویسنده ابتدایی انجیل وه ره به زوون یونانی بساته.
به‌جز قلیلی از محققین، بقیه این عقیده ره دارنه که متی و لوقا روایت انجیل مرقس جه، به علاوه نوشته فرضی Q (که شامل عیسی ِگپون هم وانه)، به عنوان منبع استفاده هاکردنه. گروه اقلیت بر این نظر هسنه که اول متی شه انجیل ره بنویشته، سپس مرقس شه انجیل ره بنویشته و نهایتاً لوقا اون دِتا ره ترکیب هاکرده.
نویسنده
بر اساس روایت سنتی مسیحیت این کتاب توسط متی اتا از دوازده‌تا حواریونِ عیسی بنویشته بَیی‌یه. اين انجيل مفصل‌ترين انجيل چارگونه بی‌یه و اولای عهد جدید قرار داشته. قرن ۱۸ میلادی به بعد جه، محققون نظریه سنتی ره زیر سوال وَردنه و امروز اکثراً گانّه که متی این کتاب ره ننویشته. اکثر محققین معاصر گانّه که انجیل توسط اتا نویسنده مسیحی اواخر قرن اول میلادی دِرس بیّه. برخی از مورخ‌ها محافظه‌کار موعاصر انجيل ره به متی، حواری عيسی نسبت دنّه. هوارد کلارک کی گانه که تعلیمات عیسی و ونه حرف‌ها به صورت زوونی منتشر بینه تا بالاخره ات نفر وشون ره بنویشته. این نظریه توسط این حقیقت که بنویشته‌ئون مسیحی دیگر حرف‌ئون نسبت هدابَیی به عیسی ره نقل‌قول کانّه که به اونچی انجیل دله بموئه ره شبیهه ولی دقیقاً با اونان یکی نی‌یه، تأیید وانه.