cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قطعنومه ۲۱۰ امنیت شورا
قطعنومه ۲۱۰ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۶ سپتامبر ۱۹۶۵ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره هند-پاکستون ِمسئله هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۲۳۸‌ام دله ۱۱تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
ولاپوک
ولاپوک (Volapük) اتا زوون مصنوعی هسته که سال ۱۸۸۰ از سوی یوهان مارتین اشلیر کشیش کاتولیک آلمانی بساته بیّه.
امروزه تعداد گویشورون به ولاپوک زوون جهون دله به ۲۵ تا ۳۰ نفر برآورد وانه. نام این زوون از دِتا واژه وُل و پوک بَیته بیّه که تحریف بیّه دو واژه انگلیسی world (جهون) و speak (گپ بزوئن) هسته.
منابع
Wikipedia contributors, «Volapük,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Volap%C3%BCk&oldid=59610956 (accessed July ۲, ۲۰۰۶
مستوفی‌الممالک باغ
مستوفی‌الممالک باغ اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجارون و پهلوی دوره جه رسنه. مستوفی‌الممالک باغ مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش گتاب، دهستان گتاب جنوبی، روستای دونه سر هسته. این بنا شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۹۶-۰۴-۱۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:بابل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
fa:باغ مستوفی‌الممالک
احمد داوداوغلو
احمد داوداغلو (ترکی جه: Ahmet Davutoğlu) (بزائه‌یِ قونیه، ۱۹۵۹) اتا ترکیه‌یی سیاستمدار و دیپلمات هسته که این کشور ِامورخارجی وزیر بی‌یه. وه بغازیچی دانشگا جه لیسانس دانّه و میون سال‌های ۱۹۹۳ و ۱۹۹۹ مرمره دانشگا دله کار کارده و سال ۱۹۹۹ این دانشگائ پروفسور تمام بیّه.
رجب طیب اردوغان ۲۵ آگوست ۲۰۱۴ بائوته که قِرار هسته احمد داوداوغلو عدالت و توسعه حزب ِرییس و ترکیه‌ی ِنخست‌وزیر بَواشه. وه بائوته پ‌ک‌ک ِصلح و فتح‌الله گولن ِرِقِدبِدائِن وسّه ونه کِنار اِسِّنه و هِدی ره کومِک کانّه تا این مسائل ره حل هاکِنِن.
منابع
Wikipedia katılımcıları, "[//tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahmet_Davutoğlu&oldid=6336260 Ahmet Davutoğlu]," Wikipedia, Özgür Ansiklopedi, (accessed Eylül 13, 2009).
رج:زننه آدمون رج:گت مردمون قونیه رج:ترکیه نخست‌وزیرون رج:ترکیه سیاست‌مدارون
سرسل
سرسل اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ ولدوآز دله دره. اینتا شهر ایل-دو-فرانس ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۵۸٬۶۵۴ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
پوپر
سِر کارل ریموند پوپر (۲۸ ژوئیه ۱۹۰۲ - ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۴ )، فیلسوف علم اتریشی-انگلیسی هسته. وه اتا یهودی خانواده دله که مسیحی بئی نه بزا بئی یه. .
وه لندن ایقتیصاد مدرسه ره اوستا بی‌یه. وه جزو تأثیرگذارترین فیلسوفون علم، قرن بیستوم دله بشناسی بونه. ونه ویشته آثار، فلسفه علم زمینه دله هسته؛ اما ونه آثار در ایجتمائی و سیاسی فلسفهٔ دله هم خله مورد توجه واقع بئی یه.
آثار
پوپر مشهورترین آثار شامل:
منبع
رج:گت مردمون بریتانیا رج:فیلسوفون رج:گت مردمون اتریش
الکتریکی بار
الکتریکی بار اتا کوانتمی کمیت هسه که تنها به صورت منفی و مثبت صحیح مضربون اتا بار جا وجود دارنه. ونه یکا کلون c هسه.
رج:فیزیک
دلا
دلا  اتا ئوشار نوم هسه که کانادا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۴۴۰ متر هسه.
مادام ریکوبونی
مادام ریکوبونی طنزپرداز و رمان‌نویس قرن هجدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن هجدهم میلادی
راسو
راسو اتا کاله‌دار حیوون نوم هسته که انواع و اقسام دارنه. راسو خله اش و سگ توم پچیک‌ته هسته ولی وشونانِ خانواده جه هسته.
منبع
رج:کاله‌دارون
تتلو
امیرحسین مقصودلو ملقب به تتلو یا امیر تتلو (بزائه ۳۰ شهریور ۱۳۶۲ تهران دله) اتا فارسی خونش‌کر هسته ریتم و بلوز جه خوندنه. . تتلو اتا آلبوم «زیرِ همکف» نوم جه سال ۲۰۱۲ گادِر منتشر هاکرده.
وه ایران انتخابات (۱۳۸۸) دله، میرحسین موسوی پشت بی‌یه. وه سال ۱۳۸۲ شه کار ره شروع هاکرده و اتا وبلاگ جه شه کارها ره انتشار دائه و کم کم اینتی معروف بیّه. سال ۲۰۱۲ تتلو شه اولین آلبوم ره «زیر همکف» نوم جه منتشر هاکرده. وه البوم «تتلیتی» ره هم سال ۲۰۱۳ بازار دله درهاکرده و بعد اونکه بخوندستن ره کنار بی‌یشته، دِباره پشیمون بیّه و وردگردسته وه ره روز ۱۲ آذر ۹۲ پلیس امنیت اخلاقی بازداشت هاکرده.وه در آبان ١٣٩٥ بعد از اینکه از زندان دله آزاد بیه ؛ آهنگ قهرمان رو بخونسته و اینترنت دله منشر هکرده و ونه فالوورا دباره ونه اینستاگرام صفحه غوغا به پا هکردنه. البته خله وقته وره دیس کننه پیشرو خلسه جی جی کای زد جعفر و علی اوج وره دیس هکردنه.اتا کمپین به اسم تتلو رِ ریپورت هکنیم هنده اینستا گرام دله دره و خله وِنه طرِفدارا رِکم هکرده.البته گِننه ونه طرِفدارا اکثراً درو بزونه.فیک هسنه.اِسا وِنه پستا اینستاگرام وسه وِره خله دست اِلننه.
وه پئی‌ته وردگردسته ایران و باته من توبه هاکردمه ولی وه ره مجوز ندانه. وه انتخابات 96 سَره قالیباف و ای رئیسی جه پشتی هاکرده.
پیوند به بیرون
رج:زننه آدمون رج:گت مردمون تهران رج:ایران خوننده‌ئون رج:رپ خوننده‌ئون
قطعنومه ۱۱۱۰ امنیت شورا
قطعنومه ۱۱۱۰ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۸ مه ۱۹۹۷ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قدیم یوگوسلاوی و مقدونیه وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۷۸۳‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ئوشار خونه
خونه  اتا ئوشار نوم هسه که لائوس دله دره. اینتا ئوشار درازی ۱۱ متر هسه. وه دنیا دله درازترین ئوشار هسه. رج:لائوس ئوشار
کارلتون استیونز کون
کارلتون استیونز کون (بزائه ۲۳ ژوئن ۱۹۰۴ - بمرده ۳ ژوئن ۱۹۸۱) آمریکایی مردم‌شناس بی‌یه. وه دانشگائون هاروارد و پنسیلوانیا اِستا هم بی‌یه و آمریکای زیستی مردم‌شناسون انجمن ریاست ره هم داشته.
وه سال ۱۹۴۹ تا ۱۹۵۱ غارون هوتو و کمربند دله کار هاکرده و شه کاوشون ره منتشر هم هاکرده.
منابع
رج:تاریخدونون رج:گت مردمون امریکا
دیالوما
دیالوما اتا ئوشار نوم هسه که سریلانکا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۱۸۳ متر هسه.
کرملین کاخ
کرملین کاخ اتا موزه نوم هسته مسکو ِشهر دله، روسیه ِکشور درون دره. اینتا موزه خله هارشاگر (بازدیدکان) دانّه و سال ۲۰۰۷ گادِر، ۱٬۰۰۶٬۷۳۸ نفر وه ره بدینه.
منابع
کرملین کاخ کرملین کاخ رج:روسیه تاریخ
کیتسوکی، اوئیتا
کیتسوکی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِاوئیتا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۳٬۴۶۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۸۰٫۰۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۲۰ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۱۰-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:اوئیتا شهرون
رقم
رَقِم یا ریوضی عربیج جه ک (ریاضیات) شه اتا طبیعی علم نی‌یه که به اصطلاح وه ره محض یا طبیعت جم جدا گنه. طبیعی علوم فیزیک واری شه مسائل ِحل هاکردنِ وسّه ونه جا کومک گیرنه. ریاضی ره دانش کمیت، ساختار، فضا و تغییر تعریف کندنه.من تره چی بوم مازندران مازندران
رج:ریاضی
قطعنومه ۱۷۰۵ امنیت شورا
قطعنومه ۱۷۰۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۹ اوت ۲۰۰۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره دادگاه جنایی بین‌المللی برای رواندا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۵۱۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
لوریان
لوریان اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ موربیان دله دره. اینتا شهر بریتانی ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۵۸٬۵۴۷ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
معماری
آرچیتکت یا معماری اتا علم و هنر هسه که طراحی ساختمون، شهر و انواع سازه‌ئون و همچنین تاریخی بنائون بازسازی وسه استفاده بونه.
رایش باخ
رایش باخ اتا ئوشار نوم هسه که سوییس دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۹۰ متر هسه.
معماری
*
چسن راسو
چسن راسو یا پرتوشی راسو ات‎جور راسو هسته که ونه دفاعی حرکت نخش بی در هکردن هسته و این‌سه معروفیت دارنه. چسن راسو فقط آمریکا قاره و آسئان ِناحیه دله رها پیدا وونه.
منبع
رج:کاله‌دارون
ژاک-آرنو پنان
ژاک-آرنو پنان نویسنده و روزنومه‌نگار قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
قطعنومه ۱۷۰۶ امنیت شورا
قطعنومه ۱۷۰۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۳۱ اوت ۲۰۰۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سودان وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۵۱۹‌ام دله ۱۲تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۳تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۲۱۱ امنیت شورا
قطعنومه ۲۱۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۰ سپتامبر ۱۹۶۵ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره هند-پاکستون ِمسئله هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۲۴۲‌ام دله ۱۰تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۱تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۶۵۰ امنیت شورا
قطعنومه ۶۵۰ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۷ مارس ۱۹۹۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره مرکزی آمریکا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۹۱۳‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
فیلم‌نومه‌نویس
فیلم‌نومه‌نویس یا سناریست  اون نویسنده‌ئونی ره گانّه که اتا چی ره نویسنّه که ونه سَر جه فیلم بسازن. فیلم‌نومه‌نویسون بتونّه رمان‌نویس بوئن یا پچیک داستان‌نویس بوئن.
وابسته جستارون
رج:سینما رج:ادبیات
موزی‌کتی علیا
جمعیت
اینتا روستا، دهستان دابوی جنوبی دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۱۴۹ نفر (۳۷خانوار) هسه.
منابع
موزی‌کتی علیا
ریبان
ریبان  اتا ئوشار نوم هسه که موتحده ایالات دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۴۹۱ متر هسه.
کارگردون
کارگردون یا کارگَردان اصلی‌ترین کسی هسته که باعث وونه اتا فیلم‌نومه یا نمایش‌نومه بواشه اتا فیلم. همینسه همیشک اتا اثر که ونه دله متحرک تصویر دره ره کارگردون نوم جه اشناسنّه.
منابع
رج:سینما
مکرمه قنبری موزه
مکرمه قنبری موزه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. مکرمه قنبری سره مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان فیضه، روستای دریکنده هسته. این بنا ۳۲۰۹۱ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۹۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
مکرمه قنبری، که وه ره ننه مکرمه گتنه، اتا روستایی زنا بی‌یه که سلیقه داشته و نقاشی کشی‌یه و شه خنه‌یِ در و دیفار ره عکس کشی‌یه و ونه سِره ره بمرده په، موزه هکردنه.
په‌نویس
رج:بابل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون موزه‌ئون
ریواندفوس
ریواندفوس اتا ئوشار نوم هسه که نروژ دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۵۶۳ متر هسه.
کائی تور
کائی تور اتا ئوشار نوم هسه که ونزوئلا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۲۴۷ متر هسه.
بوقلدمون
بوقلدمون اتی مرغ نوم هسته که ونه بعضی تی‌ئون اهلی هستنه. بوقلدمون هم قرمزگوشت دارنه هم اسپه‌گوشت. ونه مرغنه هم خِراکی استفاده دارنه.
منبع
رج:پرنده
نیور
نیور اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ دو سور دله دره. اینتا شهر پواتو-شارنت ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۵۸٬۰۶۶ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
ایدو
ایدو و اسپرانتو
ایدو از نظر دستوری بسیار به زبان اسپرانتو شبیه می‌باشد. همچنین از نظر واژگان. ایدو و اسپرانتو دو زبان ساده از نظر دستوری، آموزش و استفاده از واژگان با ریشهٔ اروپایی می‌باشند:
ایران
شمال جه آذربایجون، ارمنستون، و ترکمونستون جه؛ شرق جا افغانسّون و پاکستون جه؛ و غرب جا تورکيه و عیراق جه زمینی سامون دانّه و ونه شمالی سامون مازرون دریا و جنوبی پارس دریامونا  و عمان دریا جه وَر خارنه. ایران دِنیایِ گتترین نفتی و گازی منابع جه هسته.
ایران ِسیاسی نظام سال ۱۳۵۸ جه، اساسی قانون ِبنویشتن په، «اسلامی جمهوری» بیّه. گت‌ترين رسمی مقوم ایران دله «ولی فقیه» هسته که اسا سید علی خامنه‌ای این مقوم سَر کَته و وه ره «رهبر» هم گانّه. اسلام رسمی دین و شیعه رسمی مذهب هستنه و پارسی رسمی زوون هسته.
کاندلاس
کاندلاس اتا ئوشار نوم هسه که کلمبیا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۳۰۰ متر هسه.
ایدو
دستور زوون
تعدادی از پایونه‌ئون دستوری:
منبع
ایدو ایدو
گنبد کاووس شهرستان
شهرستان گنبد کاووس اتا از شهرستانای ایران هسه که استان گلستان دله قرار داينه. شهر گنبد کاووس مرکز اینتا شهرستان هسه و جمعیتش در سال ۱۳۸۵، برابر با ۲۸۹٬۶۴۷ نفر بيه. اغلب ساکنان اینتا شهرستان ر ترکمنون تشکیل دننه. همينتي مهاجرانی از دیگر جائون از جمله سیستان و بلوچستان، آذربایجان، شاهرود، سمنان و خراسان در اینتا شهرستان زندگی کننه.
ایران
نوم
ئیرون (به پارسی: ایران) کلمه باستانی پارسی دله «آئیریانا» (airya) و میونی پارسی دله «اِران» (به دبیره پهلوی: 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭 = erān) بی‌یه و ونه کهن شکل «airya nama» بی‌یه که «اصیل ِمردمون ِسرزمین» معنی دِنه. کوردستون دله هَنتا ئیرون ره ونه کهن نوم، یعنی «اِران»، جه اِشناسِنّه و این تلفظ رسمیت دانّه. البته از ۶۰۰ سنه پیش از میلاد تا ۱۳۱۴ «۱۹۳۵ (میلادی)» میون اوروپاییون با نوم «پرشیا = Persia» شناخته بیه.
گنبد کاووس شهرستان
تقسیمات کشوری
شهر: گنبد کاووس
شهر: اینچه‌برون.
ایران
جغرافی
ایران شمال جه اترک، مازرون دریا و ارس جه وَر خانّه، شرق جه هندوکش و سند ِدره جه محدود وانه و غرب جه زاگرس و شط العرب جه رِسِنه و جنوب جه فارس دریامونا و عمان دریا ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران کویر هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که مازرون دریایِ جنوب و خوزستون ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله دماوند (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله کلیساکندی؛ شرقی‌ترین شهر جالق؛ شمالی‌ترین شهر پارس آباد؛ و جنوبی‌ترین شهر چابهار هستنه.
زنگیر
زنگیر، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، گرمی ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
ایران
اقلیمی وضعیت
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه. کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که وارش ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.
گنبد کاووس شهرستان
نوم
گنبد یا گنبد کاووس یا گنبد قابوس که قبالاً جرجان یا گرگان گتنه. گرگان(نوم قبلي گنبد کاووس) نوم شهر و شهرستان و نوم سرزمینی باستانی در جنوب شرقی دریای مازندران هسه. در زوون باستانی وِ رِ گورگان و ورکان و در زوون یونانی هیرکان یا هیرکانیا و در زوون عربی جرجان گتنه. (شهر و شهرستانی که اَمروز گرگان وِ رِ گننه تا سال ۱۳۱۶ خورشيدي موسوم به استرآباد بيه، و همه منطقه گرگان قدیم، در تقسیمات کشوری امروز، استان گلستان نوم داينه.)
ایران
اقلیمی وضعیت
ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
زنگیر
منابع
زنگیر
گنبد کاووس شهرستان
تاریخچه
کاوشای باستان‌شناسی پیشینه تمدن اینتا منطقه ر ۵ تا ۶ هزار سال اعلام هكرده نه. با اینتا تمدن کهن، تاریخی پرفراز و نشیب، آثار و بقایای باستانی فراوون و با دانشمندانی نومدار و اقوامی مقتدر و نجیب، گرگان(کنبد کاووس) جایگاهی رفیع و سهمی ارزشمند در تاریخ و تمدن باشکوه ایران داينه. با بيموئن اسلام و در سالاي آغازین اونتا ایالت گرگان جایگاه ارزشمندی در شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی داشته. شهرای جرجان و استراباد از اینتا ایالت مهد گت دانشمندان اونتا دوره بيه. عنصرالمعالی کیکاووس (از آخرین امیران آل زیار و نگارنده کتاب گرانقدر قابوس‌نامه) و عبدالقاهر جرجانی (صاحب تألیفات گرانبها در صرف و نحو و معانی و بیان عربی) در تحول ادبیات فارسی و عربی نقش مهمی داشتنه. قابوسنامه ر، همچنین، مجموعه تمدن اسلام پیش از مغول نم هدانه.
ایران
اقلیمی وضعیت
وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر (رشت واری، ۱۳۸۳) هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، جنوبی البرز ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.
اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها شهرکرد دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون اهواز ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.
گنبد کاووس شهرستان
تاریخچه
در علم پزشکی نیز اینتا منطقه سهم عمده‌ای در جهان اسلام داشته جوري که دتا از معروفترین پزشکون ایران و جهان، ابوسهل مسیحی و سیداسماعیل (حکیم) جرجانی صاحب دایره‌المعارف ذخیره خوارزمشاهی، از این سرزمین بينه. اینتا سرزمین که طول تاریخ از ایالت‌های مهم ایران بيه، در سال ۱۳۱۶ به سرزمین مازندران ملحق بيه.
ایران
اوستان‌ها
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.
سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.
گنبد کاووس شهرستان
منابع
گنبد کاووس
ایران
اوستان‌ها
اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.
جمعیت
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.
نژادون و زوونون
CIA شه اطلاعاتی کتابچه دله گانه: ایران دله نژادون و زوون‌های جورواجوری درنه فارس‌ها و لُرها (61 درصد)، آذربایجونی‌ها (17 درصد)، کوردها (۷ درصد)، گیلکون و مازرونی‌ئون (۷ درصد: ٪۳٫۶ گیلک و ٪۳ مازرونی)، بلوچ‌ها (۲ درصد)، عرب‌ها (۲ درصد)، ترکمون‌ها و قشقاییون (۲ درصد) و بقیه (۲ درصد) این کشور ِ اصلی جمعیتون هستنه. غیر این گروهونی که وشون نوم دره تالشی‌ها، خلج‌ها، آشوریون، کلدانیون، منداییون، تاتون، گورجیون، سیستونی‌ها، ارمنیون، و یهودیون هم کشور دله درنه.
ایران رسمی و اداری زوون فارسی هسته. فارسی اتا هندی-اروپایی زوون هسته. ایران ِاساسی قانون ِاصل پونزهم گانه درسی کتابون ونه فارسی ِزوون و خط جه بائِن ولی بنشنه محلی زوون‌ها جه همه جا استفاده هاکردن و بنشنه فارسی پَلی وشون ره مدرسه دله درس هدائِن.
دین
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً صفویون ِسلسله‌یِ تأسیس په جه، هَنتا تشیع ایران ِرسمی مذهب هسته. اسا ایران دله ۸۹٪ تشیع، ۹٪ تسنن و ۲٪ مسیحیت، زرتشت، یهودیت، بهائیت و... په‌روو هستنه. در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنی‌عشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب اسلامی (حنفی، شافعی، حنبلی، مالکی و زیدیو ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ایرانی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسته و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپه‌روو بائه، عمل هاکنِن.
تاریخ
ایران ِتاریخ دِ قسمت دانّه. اولین دوره وقتی شروع وانه که بعضی پچوک ِتمدن‌ها مناطق مختلف دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین امپراتوریون جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که عربون ایران ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ایران ِفلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته تبرستون و گیلان (فرشوادگر) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون مازرون و گیلان تاریخ ره این دوره دله ایران تاریخ جه سِوا کانّه.
پیمون‌نومه‌ئون
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:
پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:
هنریک هرتز
منبع
http://en.wikipedia.org/wiki/Heinrich_Rudolf_Hertz
ایران
روابط خارجی
روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.
هنریک هرتز
منبع
رج:آلمان فیزیکدون
قطعنومه ۱۱۱۱ امنیت شورا
قطعنومه ۱۱۱۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۴ ژوئن ۱۹۹۷ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره عراق و کویت میون وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۷۸۶‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
ایران
روابط خارجی
از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:
قطعنومه ۱۱۱۱ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ایران
منابع و معادن
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی مازرون دریا هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت قم اوستان هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه.
صنایع
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو....
سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری.
را‌ئون
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون رضاشا بساته بیه که بندر امام خمینی ره به بندر ترکمن متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.
همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در مازرون دریا ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه تهران و شیراز برقرار هسته.
اقتصاد
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»
در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.
گردشگران
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است.
هونر و فرنگ
فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دانه. برای بشناسین فرهنگ ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، پاکستان، ترکمنستان، آذربایجان و حتی ارمنستان و گرجستان و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون پارسی هسته.
در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم:
ورزش
ورزش ابّل ایران کشتی (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه. ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.
پانویس‌ها
‎
رج:آسیایی کشورون رج:اوپک رج:اکو رج:اسلامی کشورون رج:اسلامی جمهوریون رج:فارسی‌زوون کشورون رج:جی پونزه
کلاکن
منبع
رج:پرنده
کاوارنی
کاوارنی  اتا ئوشار نوم هسه که فرانسه دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۳۸۵ متر هسه.
لوک دو کلاپیر، مارکی دو ووونارگ
لوک دو کلاپیر، مارکی دو ووونارگ نویسنده و اخلاق‌دان قرن هجدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن هجدهم میلادی
قطعنومه ۶۵۱ امنیت شورا
قطعنومه ۶۵۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۹ مارس ۱۹۹۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره ایران-عراق هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۹۱۶‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
نیوساوت ولز هنری نگارخنه
نیوساوت ولز هنری نگارخنه اتا موزه نوم هسته سیدنی ِشهر دله، استرالیا ِکشور درون دره. اینتا موزه خله هارشاگر (بازدیدکان) دانّه و سال ۲۰۰۷ گادِر، ۱٬۰۰۴٬۴۰۴ نفر وه ره بدینه.
منابع
نیوساوت ولز هنری نگارخنه نیوساوت ولز هنری نگارخنه
بنویشت‌کر
نویسنده کسی ره گانّه که ات‌چی نویسنه. اسا این لفظ عمومیت پیدا هاکرده و علاوه بر داستان نویسون کسونی که دیگر زمینه‌ئون دله درنه ره هم نویسنده گانّه.
قطعنومه ۲۱۴ امنیت شورا
قطعنومه ۲۱۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۷ سپتامبر ۱۹۶۵ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره هند-پاکستون ِمسئله هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۲۴۵‌ام دله   تصویب بَیّه.
بنویشت‌کر
منابع
رج:ادبیات
قطعنومه ۲۱۴ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۱۷۰۷ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
کاین
کاین اتا شهر نوم هسته که فرانسه شنه و فرانسه گویان دله (جنوبی آمریکا قاره درون)، دره. اینتا شهر فرانسه گویان نیشتگا هسته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۵۸٬۰۰۴ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:جنوبی آمریکا نیشتگائون رج:فرانسه شهرون
کوآئیرا
کوآئیرا  اتا ئوشار نوم هسه که پاراگوئه و برزیل میون دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۱۱۲ متر هسه.
طوله‌کلا
طوله کلا، روستائی هسه از توابع بخش دابودشت شهرستان آمل در استان مازندران ایران.
منابع
طوله کلا
ئوشار پائلو آفونسو
ئوشار پائلو آفونسو(انگلیسی جه:Paulo Afonso Falls) ئوشاری هسته که برزیل درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 275 پا هسته.
منابع
رج:برزیل ئوشارون
کوروندوآویا
کوروندواوپا  اتا ئوشار نوم هسه که سری‌لانکا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۱۸۹ متر هسه.
ورزش
ورزش اوئان کارایی ره گننه که تن جا انجام بونه و شه قوانین ره داینه و کا و قدآزمایی ونه ارمون هسه. ورزش تعریف ونه هدف و منظور ره بستگی دارنه. مثلن هوزی‌هاکردن اتا سردپوشننی استخر دله که قانون داینه اتاجور ورزش حساب بونه. ولی هوزی‌هاکردن دریای دله یا اتا کچیک و معمولی استخر دله اتا تفریح حساب بونه. اتا خله ورزشی رشته دره و مردم اتا خله زمون و هزینه ره ورزش هارشین یا انجوم هدائن سر خرج کننه. ورزش و ورزش هکردن اسا اتا تفریح جا به دیم اتا حرفه و کار در بمو و اتا خله ورزشکار ورزش هکردن جا پیل در ایارننه. وه ورزش اتادیگه خصوصیت هسه.امروز زنان ورزش هم خله مهم بهیه.
رج:ورزش رج:ورزش
جزین سقانفار
په‌نویس
رج:بابلسر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:سقانفارون
ای اس پی دات نت
ای اس پی دات نت اتا برنامه نویسی زوون هسه که مایکروسافت وه ره بساته. وه توسعه دهندگون ره وب فعال صفحه ئون بساتن سر کمک کننه. وه توسعه دهندگون ره اجازه دنه که ویژوال سی پلاس پلاس، ویژوال سی شارپ، ویژوال بیسیک و ویژوال اف شارپ دسوری زوون شون جا شه وب سایت بساتن سر استفاده هکنن.
رج:برنامه نویسی زوون شون رج:مایکروسافت ویژوال استودیو
شامبری
شامبری اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ سوآ دله دره. اینتا شهر رون-آلپ ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۵۷٬۵۴۳ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
اوریانا فالاچی
اوریانا فالاچی (بزائه ۲۹ ژوئن ۱۹۲۹ - بمرده ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۶) اتا ایتالیایی سیاسی روزنومه‌نویس، نویسنده و مصاحبه‌گر بی‌یه که شهر فلورانس دله دنیا بموئه و سن ۷۷ سالگی گادِر همین شهر دله بمرده. وه جهونی جنگ دوم دله اتا ضدفاشیسم چریک بیّه. وه گت‌گت ِآدمون جا مصاحبه‌ئونی داشته که معروف بیینه ممرضاشا، یاسر عرفات، ذوالفقار علی بوتو، روح‌الله خمینی، ایندیرا گاندی، معمر قذافی و هنری کیسینجر، چگوارا وشون میون خله معروفنه.
منابع
رج:گت مردمون فلورانس رج:ایتالیا نویسندگون رج:روزنومه‌نویسون
کوکنان
کوکنان اتا ئوشار نوم هسه که ونزوئلا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۶۱۰ متر هسه.
ویلیام شکسپیر
ویلیام شکسپیر اینگیلیسی شاعر و نمایشنومه‌نویس بیه که وه ره گت‌ترین نویسنده انگلیسی زوون دله دوندنه.
زندگی
ویلیام شکسپیر ۲۳ آوریل سال ۱۵۶۴ دله بزا بئی‌یه.
وه وختی که ۱۸ ساله بیه آن‏ هاتاوی (Anne Hathaway) اتا کیشاورز کیجا که ۲۶ سال سن داشته جا ازدواج هاکرده. وشون سال ۱۵۸۳ (میلادی) دله صاحب شه اولین وچه سوزانا و سال ۱۵۸۵ (میلادی) دله صاحب شه دِگلی ئون که اتا کیجا و اتا ریکا بینه، بئی نه.
وه اتا نجیب زاده نئی یه. اتا تیاتر گروه جا کار کرده و شه زیندگی خرج ره هم همین راه جا به دست یارده. با ثروتی که نمایش نومه نویسی جا به دست بیارد بیه ، سی و دو سالگی دله ، اصالت و نجیب زادگی نشون ره بو وه و ونه خانواده تقدیم هاکردنه. چهل سالگی دله شه شاهکارون ره شامل اتللو، شاه لیر ، مکبث ره خلق هاکرده. چهل و پنج سالگی دله شه غزلیات مجموعه ره که شامل ۱۵۴ غزل با موضوعونی چون عشق ، انسانی عاطفه ئون و بشری تضادون بونه ره چاپ هاکرده.
مرگ
ویلیام شکسپیر ۲۳ آوریل ۱۶۱۶ دله فوت هاکرده.
موهم‌ترین اثرون
ونه غنایی اشعار:
farting is fun
رج:بریتانیا نویسندگون رج:شکسپیر
جولیو-انریکو پیزانی
جولیو-انریکو پیزانی نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
قطعنومه ۶۵۲ امنیت شورا
قطعنومه ۶۵۲ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۷ آوریل ۱۹۹۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبول هاکردن ترنه عضو متحد ملل سازمان دله: نامیبیا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۹۱۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
شاعر
شاعر کسی ره گانّه که بتونه شه جه شعر باره و ادبی فن‌ئون مبنا جه بتونده اتا شعر بساجه.
منابع
* رج:ادبیات
لودویک لازاروس زامنهوف
دوکتر لودویک لازاروس زامنهوف (Ludwik Łazarz Zamenhof) متولد سال ۱۸۵۹ شهر بیالیستوک روسیه دله، سازنده بین‌المللی زوون ِاسپرانتو ۱۸۸۷ هسته. وه سال ۱۹۱۷ دله بمرده. یونسکو سال ۱۹۸۶ ره به پاس خدمات زامنهوف به بشریت، و به خاطر بساتن اسپرانتو زوون، سال «زامنهوف» اعلام هاکرده.
بیرون بگردستن
رج:گت مردمون لهستان رج:گت مردمون یهودی رج:زوون شناسون رج:اسپرانتو
قطعنومه ۱۱۱۲ امنیت شورا
قطعنومه ۱۱۱۲ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۲ ژوئن ۱۹۹۷ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره بوسنی و هرزگوین وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۷۸۷‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
آنتونی گائودی
آنتونی گائودی ای کُرنت (به کاتالانی: Antoni_Gaudí_i_Cornet) (بزائه ۲۵ ژوئن ۱۸۵۲ - بمرده ۷ ژوئن ۱۹۲۶) کاتالونیایی معمار که یَتا از گت‌ترین معمارون دِ قرن اخیر بشناسی‌یه وونه. ونه شهرت ویشتر ونه سبک شنه که ونجه بارسلون دله ساختمون ساته.
زندگی
گائودی تاراگونیای کاتالونیا دله دنیا بموئه. ونه خانواده هم پییر و هم ونه مارون مسگر بینه. وه شه دبیرستون ره سال ۱۸۷۰ «پیاریست» مدرسه، رِئوس دله توم هاکرده و أی بورده «معماری مدرسه» دله که بارسلون دله دیّه.
گائودی شه تحصیلِ دِ سال آخر، پروژه‌ئون مختلف دله گت معمارون جا کار هاکرده و سال ۱۸۷۸ شه معماری مدرک ره بییته و بارسلون دله شسّه دفتر بزوئه. همون سال «ماتارو» نقشه ره پاریس دله دکشی‌یه.
سال ۱۸۸۳ گت کلیسای طرح ره ساگرادا فامیلیا بارسلون دله شروع هاکرده، کاری که تا نتونسته شه بمردن گادر وه ره توم هاکنه. بین سال‌ئون ۱۸۹۰ تا ۱۸۹۴ بورده اندلس دله و اونجه ات خله سره بساته.
وه آخرسری ۲ ژوئن ۱۹۲۶ بخارده اتا تراموا ره و پنج روز بعد بمرده.
منابع
رج:معمارون رج:گت مردمون کاتالونیا رج:گت مردمون ایسپانیا
قطعنومه ۱۷۰۸ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
یوفو، اوئیتا
یوفو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِاوئیتا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۵٬۲۹۸ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۳۱۹٫۱۶ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۱۱ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۱۰-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:اوئیتا شهرون
طاووس
طاووس یا طابوس ات‌جور مرغ نوم هسته که تیرنگونِ جیرخانواده دله دسته‌بندی وونّه. طابوسِ بال و پرِ قشنگی وسّه شناسا هسته. طاووس معروف هسته که ونه لینگ نخش هسته و همینسه هرگدر ونه چک طرفی ره هارشی، شه پر ره وا کنده. طاووس ِنر و ما قیافه هم فرق کنده.
منبع
رج:پرنده
گرانیت
گرانیت  اتا ئوشار نوم هسه که موتحده ایالات دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۱۰۷ متر هسه.
چه گوارا
ارنستو رافائل گوارا دلاسرنا (اسپانیولی جه: Ernesto Rafael Guevara de la serna) (بزائه ۱۴ ژوئن ۱۹۲۸، روساریو، سانتا فه - بمرده ۹ اکتبر ۱۹۶۷) که ویشتر به‌ایسم چه‌گوارا یا ال‌چه بشناسی‌یه وانه، دوکتر، چریک، سیاست‌مدار و انقلابی مارکسیست، آرژانتین دله بزائه بیّه.
گوارا اتا از اعضای جنبش ۲۶ژوئیه ِفیدل کاسترو بی‌یه. این جنبش سال۱۹۵۹ قدرت ره کوبا دله هاییته. چه‌گوارا چندین پست مهم کوبای ِترنه دولت دله از جمله سفیر، رییس مرکزی بانک و وزیر صنایع ره بَییت‌بی‌یه و پس از اون با امید راه‌دمبدائن انقلاب کشورون دیگه‌ی ِسر، کوبا ره ول هاکرده. وه اول سال ۱۹۶۶ بورده کنگو دموکراتیک جمهوری دله و أی بعدأ بولیوی دله سفر هاکرده. اوایل اکتبر ۱۹۶۷ چه‌گوارا بولیوی دله اتا عملیات سر که سازمان سیا طرح‌ریزی هاکردبی‌یه سَره، دستگیر بیّه. بعضیون گانّه که سیا ترجیح دائه گوارا ره بازجویی وسّه زنده بَیره، اما هرتی‌که بی‌یه وه ره بولیوی ارتش وایه‌گرانده مدرسه پَلی، روستای لا ایگه، ره سانتا کروز دلاسیه‌را دله، دستور بارریه نتوس جه که اتا نظامی دیکتاتور بی‌یه، بکاشتنه.
پس از چه‌گوارا بمردن، وه اتا تئوریسین، چریکی جنگون متخصص، و جنگ‌آور بدل بیّه به اتا قهرمون ِانقلابی جونبش‌ئون ِسوسیالیستی ِتموم ِجهون.
دئی یه لینکون
رج:گت مردمون جنوبی امریکا رج:سیاست مدارون
گرگان سرخ دیوار
گرگان ِسرخ ِدیفار یا خلاصتاً سرخ ديوار اتا تاریخی دیواری هسه که مازرون دریای پَلی جه ناحیه گمیشان دله جه شروع بونه و تا شمال شرق کلاله ادامه پيدا کانده. اسا تقریبا تموم اینتا دیوار از بين بورده و تنها قسمتاي کچيکی از وه که خاک سَر دیّه، بموندسته. .
این دیوار دومین گتِ دیواری هسته که وجود دارنه؛ چین دیوار (شش هزار کیلومتر جه) ونجه گتته هسته. بعضی منابع آلمان سمیز دیوار (طول ۵۴۸ کیلومتر جه) ره هم ونجه گتته دونّه و گانّه وه سومین گت دیوار هسته. .
اسم اينتا ديوار
از اونجه که اینتا دیوار در جنوب دهستان (در ترکمنستون فعلي) و شمال گمیشان آغاز بي‌یه و از نزدیکاي گرگان و روخنه گرگان هم عبور کرده به این اسم نیز وه ره گتنه. همچنین محمد بن نجیب بکران در جهان نامه نام اینتا دیوار ره تجنبار بنويشته و آرنه باستان‌شناس سوئدی نیز در تپه‌های باستانی دشت گرگان به این نام اشاره دارنه.
بساتن
ویشتر تاریخ‌نگاران بر این باورنه انوشیروان ساسانی این دیوار ره بنا بشته، اما گردیزی در زین الخبار آغاز بساتن وه ره به یزدگرد اول و تموم بين وه ره به انوشیروان نسبت دنه. مارکوارت نیز در شهرستان‌های ایران به بساتن اینتا دیوار توسط یزدگرد و بساتن شهر دهستان توسط نرسی اشکانی و کمش تپه توسط آژی‌دهاک اشاره کنه. سعید نفیسی هم در تاریخ تمدن ایران ساسانی از تعمیر وه توسط مازیار فرمانروای طبرستان خبر دنه.
ابن اسفندیار، پر تاریخ مازندران و نویسنده کتاب تاریخ طبرستان، و رابینو، نویسنده فرنگی دوره قاجاریه، در شِ کتب بساتن اینتا دیوار ره به فرخان بزرگ که از سلسله دابویگان تبرستانبيه نام بوردنه.
اتفاق نظر دره که اینتا دیوار برای جلوگیری از ترکتازي قبيله هاي صحرانورد بساته بيه، ابن خردادبه در مسالک و الممالک از تصرف اینتا دیوار به‌دست صول (چول) پادشاه ترکان ‌نویسنه و ثعالبی نیز در غرور ملوک فرس و سیرهم نام دیوار ره دربند صول یا دروازه صول ‌نویسنه.
مکون
سرخ ديوار گرگان از ساحل کمش تپه در اترک‌روخنه ِجنوب و بندر ترکمن ِشومال شروع بونه،اما ونه آخر به روشنی مشخص نیه. مصب گرگان ِروخنه و یا قله کوه علی آباد.
سال ۱۳۱۶ گادِر، اریک اشمیت خلبانی آمریکایی که شه بالون جه نقاط باستونی ایران جا عکاسی ‌کارده، منطقه گرگان دله متوجه اتا دیوار سِرخ رنگ بيّه که سمت دریا جه به طرف کوه‌ئون پیش‌کمر شی‌یه. عکس برداری‌ئون وه اسناد مهمی ره باستون‌شناسون بعدی وسّه برجای بی‌یشته. سال۱۳۵۰ گادر، ممد یوسف کیانی باستون‌شناس ایرانی با انجام مطالعاتی طول دیوار ره حدود ۱۷۵ کیلومتر برآورد هکرده.
اندازه
ارقام گوناگونی در مورد طول اینتا دیوار وجود دارنه، از پنج تا صد و هشتاد فرسنگ ، که ممکن هسه به دلیل نابودی بخش‌هایی از دیوار و همچنین تکه تکه بينش باشه. در اینتا مورد نجیب بکران به دیواری که از درگز تا سرخس ادامه پيدا کنه اشاره هکرده و گنه «معلوم نيست تا هم خود از دیوار است یا آن خود دیواری دیگر است...»
در مورد جنس دیوار هم حرفاي گوناگونی وجود دارنه؛ بلاذری آن ره از سنگ و سرب، ابن فقیه از آجر و آهک، ابن خردادبه از آجر و گچ، فردوسی از سنگ و گچ، ثعالبی از سنگ مرمر (بخشی از آن) و نجیب بکران از خشت بَپِتْ بنویشتنه. بخشی از دیوار که در روستای گوگجه (شمال کلاله) از زیر خاک بیرون بيموئه، از گت آجر ب ساته بيه.
بررسی‌های گروه باستان شناسان ایرانی و باستان شناسان دانشگاه‌های ادینبورگ و دورهام، نشون دنه در بساتن اینتا گت دیوار ده‌ها میلیون قالب آجر به کار بورده.اونا  اتا خله شاهد از  کوره و کارگاه بساتن آجر در طول دیوار و در فواصل نزیک به اونتا پيدا هکردنه که نشون دهنده اتا خله گت  کارگاه صنعتی برایبساتن اينتا ديوار هسه. طبق برآوردها۳۰هزار سرباز ‌تونسنه در طول دیوار مستقر بون. باستان شناسان با نمونه برداری و آزمایش کِلِنْ و زغالای به جا بمونسه  در  آجرپج خنه، نشون هدانه که قدمت دیوار به قرنای پنج و ششم میلادی ‌رسنه.
آثار تاریخی
از گت سرخ دیوار گرگان در اتا خله بنوشته‌ئون تاریخی دله یاد بيّه. از جمله اینان:
آثار معاصر
شماری از کتب تاریخدانان معاصر که در مورد گت سرخ دیوار  گرگان بنويشتنه؛
پیشینه
قدمت اینتا دیوار که از گل آجر سرخ رنگ ساخته بيه به دوره ساسانی برگردنه. یک تیم باستان‌شناسی مرکب از محققان ایرانی و بریتانیایی موفق بينه تاریخ احداث اونتا ره سده ۵ و یا ۶ میلادی تعیین هکنن. پادشاهان ساسانی که با امپراتوری روم شرقی جنگ‌های مداومی داشتنه از سوی شمال نیز با تهدید قوم هون (Hun) و دیگر اقوام شمالی رو به رو بينه. بنابراین دیوار تونسه محل رخنه این اقوام ره به داخل ایران در فواصل کوهستان‌های قفقاز و خط ساحلی دریای مازندران دونه.
پیروز، پادشاه ساسانی در سال های۴۵۹ تا۴۸۴میلادی زمانی که بااسپه هون‌ها  نبرد ‌کرده مدتی ره به طور متناوب در منطقه گرگان بگذرانيه  بنابراین احتمالا وه یا پادشاه ساسانی دیگری (قبل یا بعد از وه) برای محفاظت از دشت حاصل خیز گرگان در برابر هون‌ها، این دیوار ره بساته‌.
تحقیقات روی یکی از دژها یا سربازخانه‌های این دیوار دفاعی نشان دنه که حداقل تا یک قرن پس از بساته بين فعال بيه و نشونه‌هایی از حضور سربازان در آن دیده بونه اما بعد از آن به عللی متروک بيه.
از جمله دلایل متروک بين اینتا تاسیسات دفاعی تونه نیاز به حضور سربازان ویشتر در نبرد با امپراتوری بیزانس یا مقاومت در برابر حمله اعراب بي بو ..
اهمیت تاریخی
اینتا دیوار از دیوار هادریان که توسط امپراتور هادریان در مرز انگلستان و اسکاتلند بساته بيه طولانی‌تر و از خله از بخش‌های دیوار چین، بیش از هزار سال کهن‌تر هسه. تصور بونه که اینتا دیوار سومین گت ديوار تاریخی (بعد از دیوار چین و دیوار سمیز آلمان) جهان و گت ترين دیوار آجری دنیا باشه. اینتا دیوار همچنین طولانی‌ترین اثر تاریخی ایران هسه که طی ۹۰ سال بساته بيه.
بررسیهای باستان‌شناسی نشون دنه که مهندسی ایران و امپراتوری ساسانی به خوبی با مهندسی امپراتوری روم رقابت داشتنه و یا حتی از آن پیشی بيتنه. بررسی‌های اخیر اینتا دیوار، بینشی اروپایی مدار ره نسبت به تاریخ جهان  به چالش کشنه.
لوفوئی
لوفوئی اتا ئوشار نوم هسه که زئیر دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۳۴۰ متر هسه.
احمد کایا
احمد کایا (بزائه ۱۹۵۷ - بمرده ۲۰۰۰)، کوردی خوننده‌ی تورکیه‌یی بی‌یه. وه اعتراض‌خونی سبک ره تورکیه دله بساته، وه دِتا زوون تورکی و کوردی جه خوندسته.
وه سال ۱۹۵۷ شهر ملاطیه دله دنیا بموئه. ونه پییر کورد و ونه ماری تورک بینه. وشون شهر مردمون هم علویون تورکی بینه. وه شه نوجوونی گدر به خاطر شرایط سخت زندگی، شه خانواده همراه بورده استامبول دله. ونه پییر که قبلا اتا نساجی کارخنه دله کار کارده استامبول دله، اتا نمایشگاه دله پادو بیّه. خادی احمد اینتا سَره گاته: «هر روز که مدرسه جه شیمی سِرِه پییر ره دیمی مشغول بشستن مردِم ِماشین بی‌یه و همیشک شه پَلی گاتمه گت بیمه شه پییر سه نمایشگاه ماشین خریمبه که شه ارباب بوئه.» ولی ونه پییر چن سال بعدش بمرده.
ونه جوونی کودتای کنان اورن جه هم گدر بی‌یه و خفقون شدیدی تورکیه‌ دله دیی‌یه. وه که به شدت این وضع جه مخالف بی‌یه سال ۱۹۸۵ شه رفقون جه آلبومی ره هدائه بریم، ولی مامورون ونه کاستون ره جمع هاکردنه ولی بعد اینکه مردِم اعتراض هاکردنه مجبور بَینه دِباره ونه کاستون ره پخش هاکنن.
کایا بعد همکاری با گت شاعرون تورکیه خله معروف بیّه مثل هایال اوغلو، آتیلا ایلهان و اورهان کوتال. کایای لقب «دموکرات خسته» بی‌یه که وه ره اتا کاست به همین نوم جه بییته.
کایای کوردی هویت
احمد کایا اتا رستوران دله و اتا مراسم میون که ده‌ها ترکیه‌ای هنرمند و خوننده دیینه بائوته که شه ره کورد دونده و خانه اتا کوردی آلبوم هم اجرا هاکنه. این گپ په، سردار اورتاچ وه ره فحش هدا و تروریست و تجزیه‌طلب بخوندسته و ونه تحریک په حاضرین کارد و چنگال و نمکدون و... ره کایا سو کپّل هاکردنه و ترکیه‌ی سرود ملی ره دسته جمعی بخوندستنه.
آلبوم‌شناسی
کایا در مجموع ۲۷ آلبوم دانه.
پیوند به بیرون
کایا کایا، احمد کایا، احمد
مقاله‌نویس
مقاله‌نویس کسی ره گانّه که اتا متن (بنویشته) ره نویسنه.
منابع
رج:ادبیات
اسکاتلند ملی نگارخنه
اسکاتلند ملی نگارخنه اتا موزه نوم هسته ادینبورگ ِشهر دله، بریتانیا ِکشور درون دره. اینتا موزه خله هارشاگر (بازدیدکان) دانّه و سال ۲۰۰۷ گادِر، ۹۶۹٬۴۴۹ نفر وه ره بدینه.
منابع
اسکاتلند ملی نگارخنه اسکاتلند ملی نگارخنه
امامزاده ابراهیم (بابلسر)
امامزاده ابراهیم اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن ۹ قمری جه رسنه. امامزاده ابراهیم مازرون استان و بابلسر شهرستان دله دره. ونه آدرس بابلسر داخل شهر هسته. این بنا ۳۴۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۲۱-۰۳-۲۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
آدولف هیتلر
آدولف هیتلر ( (بزائه ۲۰ آوریل ۱۸۸۹ – بمرده ۳۰ آوریل ۱۹۴۵) آلمانِ کارگرون ِناسیونال-سوسیالیست حزب رهبر بئه. وه بین سال‌های ۱۹۳۳ تا ۱۹۴۵ آلمان ِصدراعظم، و ۱۹۳۴ په آلمانِ گتِ رایش ِرهبر بی‎یه و حکومت کارده.
سه سال دله آلمان و نیروی محور ویشتر اروپا، گت بخشون آفریخا، شرق آسیا و اقیانوسیه ره اشغال هاکردنه؛ امّا متفقین نیروئون سال ۱۹۴۲ به بعد جه، وشون جا پیشی هاییتنه و سال ۱۹۴۵ آلمان گت رایش ره هر سو جه بچکلستنه. بائوتنه وه همون سال و زمون برلین جنگ، به ضرب گلوله خادکاشی هاکرده.
اِوا براون، آدولف هیتلر معشوقه و اتا رو(=روز) ونه زنا بی‌یه. آدولف هیتلر، الکل نخارده و سیگار نکشی‌یه. وه گیاه‌خاری کارده و گوشت هم نخارده.
آدولف هیتلر ریشارد واگنر، آلمانی آهنگساز «عشق داشته»، موسیقیون ره گوش دائه.
هیتلر و دین
ویشته مورخ‌ون معتقد هستنه هیتلر خداناباور بی‌یه و هِچ دینی نداشته.
پوسک
پوسک اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ ژیروند دله دره. اینتا شهر ناحیه آکیتن ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۵۷٬۱۸۷ نفر جمعیت داشته.
آدولف هیتلر
هیتلر و دین
ونه ارتش دله مسلمونون ئم بوسنی و فلسطین جه دئینه. محمد امین الحسینی که قدس اعظم مفتی بی‌یه هیملر جه اتا دیدار داشته و اس‌اس دله رفت‌وآمد داشته.
اظماره علیا
اظماره علیا، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، گرمی ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، انی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۸۰۰ نفر (۱۷۱خانوار) بی‌یه.
منابع
اظماره علیا
پيچاكلا
اتا روستای نوم هسته، بابل شهرستون دله.
ژان-فرانسوا دو سن‌لامبر
ژان-فرانسوا دو سن‌لامبر فیلسوف و و شاعر قرن هجدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن هجدهم میلادی
قطعنومه ۲۱۵ امنیت شورا
قطعنومه ۲۱۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۵ نوامبر ۱۹۶۵ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره هند-پاکستون ِمسئله هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۲۵۱‌ام دله ۹تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۲تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
طوطی
طوطی ات‌سری مرغ نوم هسته که چندین جور هستنه. طوطی ره خله مردمون سره‌خنگی دارنه و گت کننه.
منبع
رج:پرنده
قطعنومه ۶۵۳ امنیت شورا
قطعنومه ۶۵۳ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۰ آوریل ۱۹۹۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره مرکزی آمریکا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۹۱۹‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
پپین
جمعیت
اینتا روستا، دهستان دابوی جنوبی دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۱۲۱ نفر (۲۸خانوار) هسه.
منابع
پپین
مازرونی ضرب المثل
اینجه ره هارشین: مازرونی بائوته
ونیسیو
ونیسیو اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ رون (بخش) دله دره. اینتا شهر رون-آلپ ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۵۷٬۱۷۹ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
میکل سروانتس
دن میگل د سِروانتِس ساآودرا یا میکل سروانتس (بزائه ۱۵۴۷- بمرده ۱۶۱۶) اتا ایسپانیایی رمان‌نویس، شاعر، نقاش و نمایشنومه‌نویس بی‌یه.
سروانتس اتا طبیب ِوچه بی‌یه و چنتا جنگ دله ایسپانیا وسّه جنگ هاکرده. وه عثمانی جنگ په، شه ات‌وَر دَست ره از دست هدائه.
منابع
رج:سروانتس رج:ایسپانیا نویسندگون
قطعنومه ۱۷۰۹ امنیت شورا
قطعنومه ۱۷۰۹ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۲ سپتامبر ۲۰۰۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره بررسی وضعیت در مورد سودان هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۵۳۲‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ژان سیمونو
ژان سیمونو نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
فلسطین
فلسطین  اتا اسلامی-عربی سامون هسته که غربی آسیا دله جا دارنه. ونه نیشتگا قدس (بیت المقدس) هسته. بیشتر اینتا سامون 1948 سال دله یهودیون دست جه با قد و جنگ بییته بیّه و 5 میلیون ونه مردمون شه سامون جه بیدربلا (آواره) بیینه. ونه مردمی زبون عربی هسته و وشونی دین ایسلامه.
منابع
رج:اسرائیل رج:غیررسمی منطقه‌ئون رج:آسیایی کشورون رج:اسلامی کشورون رج:عرب کشورون رج:عربی‌زوون کشورون
علی جان کتی
علی جان کتی اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد و اسلامی دوره جه رسنه. علی جان کتی مازرون استان و بابلسر شهرستان دله دره. ونه آدرس بابلسر۱۱ کیلومتری بابل بر سر راه بابلسر، میر بازار هسته. این بنا ۱۴۰۸ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۶-۰۲-۲۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:بابلسر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
لوییس سوارز
لوییس آلبرتو سوارز دیاز یا لوییز سوارز (بزائه ۲۴ ژانويه ۱۹۸۷) اتا اروگوئه‌یی فوتوالیست هسته. وه اسا گرمیو وسّه، برزیل لیگ دله، کا (= بازی) کانده.
تیم ملی درون
وه جهونی جام ۲۰۱۰ دله غنا دیم‌به‌دیم مسابقه دائه که اتا دروازه‌خالی ره دَس جه بَییته و پنالتی بیّه و وه ره هم اخراج هاکردنه؛ ولی گُلِر بتونسته پنالتی ره بَییره و اروگوئه این کا ره پنالتی‌کَشی سَره بَوِرده و بورده مرحله بعد که اونجه سوارز دَنی بی‌یه و اروگوئه آلمان جه بِباخته و چاروم بیّه.
اروگوئه و ایتالیا کا دله، که فوتوال جهونی جام ۲۰۱۴ دله دَر برگزار بی‌یه، سوارز جورجو کیه‌لینی ِکول ره گاز بَییته. ۲ روز بعد فیفا انضباطی کمیته جلسه بی‌یشته و سوارز ره ۹تا ملی مسابقه و ۴ ماه ورزشی فعالیت جه محروم هاکرده. وه قبلاً هم بعضی بازیکن‌ها ره گاز بَییت بی‌یه.
سال ٢٠٢٢ قطر جهونی جام دله، اروگوئه ای غنا جه دکته. دتا تیم دیگه گروه دله پرتغال و جنوبی کره بینه. پرتغال زودتر صعود هکرده و دومین تیم وسه رقابت برسی‌یه آخرین بازی جه. آخرین بازی همزمان هم بی‌یه. اروگوئه که غنا جه داشته، اولین گل ره بزو و پیش هکته ولی آخرسر خور برسی‌یه که کره اون بازی دله پرتغال ره بورده و اروگوئه اتا گل دیگه خاسته ولی غنا بازیکن‌ها که سوارز و اروگوئه جه کینه داشتنه، نی‌یشتنه وشون گل بزنن و مقاومت هاکردنه تا اروگوئه حذف بیه.
قطعنومه ۶۵۴ امنیت شورا
قطعنومه ۶۵۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۴ مه ۱۹۹۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره مرکزی آمریکا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۹۲۱‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
قطعنومه ۱۱۱۳ امنیت شورا
قطعنومه ۱۱۱۳ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۲ ژوئن ۱۹۹۷ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره تاجیکستون وضعیت ره بررسی هاکردن تاجیکستون و افغانستون سامون خوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۷۸۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
لزگی
لزگین یا لزگی اتا زوون هسته که آذربایجون و روسیه ِداغستون دله شه گنشکرون ره دانّه. لزگی داغستون دله ادبی زوون و رسمی زوون هسته. اینتا زوون ره یونسکو «آسیب‌پذیر زوون» دونده.
منابع
رج:قفقازی زوونون
کاشتی
کاشتی ات‌جور ورزش هسته که ونه دله دِتا آدِم با ات‌دیگر پیچنّه و بنه‌بزوئن یا بی‌تعادل هاکردن حریف وسّه تلاش کانّه. کشتی اتا از قدیمی‌ترین و فراگیرترین ورزش‌ئون دنیا هسته و احتمالا دورون ماقبل تاریخ با تغییر شکل جنگ‌ئون تن‌به‌تن و جایگزین هاکردن بمردن یا صدمات شدید با اتا پیروزی نمادی ایجاد بی‌یه. شواهد خله‌یی از حضور کشتی تمومی تمدن‌ئون آغازین بشری وسّه وجود دانّه. البته اولین بار یونان باستون دله به اتا ورزش واقعی تبدیل و سال ۷۰۴ پ.م وارد المپیک بیّه. المپیک باستون دله قهرمون کشتی پس از قهرمون پرتاب دیسک موهمترین پهلوان یونان بی‌یه. داستان رقابت اودیسه و آژاکس که هومر، ایلیاد دله روایت هاکرده از قدیمی‌ترین و باشکوه‌ترین داستان‌ئون مربوط به کشتی هسته. سبک‌ئون متنوعی از کشتی کشورون مختلف دنیا دله تمرین وانه. از موهمترین سبک‌ئون ملی و محلی کشتی بنشنه به انواع کشتی با کمربند شامل گلیما در ایسلند، شوینگن در سوئیس، گوراش در آسیای میانه و سومو و جوجیتسو در ژاپن، سامبو روسیه دله، کشتی حرفه‌یی آمریکا دله، کشتی لوچو و چکه‌دَس مازرون و گیله‌مرد گیلون اشاره هاکردن. تقریبا تموم کشورون دنیا دِ سبک المپیکی کشتی یعنی کشتی فرنگی و کشتی آزاد ره دارنه تفاوت این دِتا این موضوع هسته که کشتی فرنگی دله که ویشتر ئوروپای دله محبوب هسته بیتن پائین کمر و استفاده از لینگ جه ممنوع هسته اما کشتی آزاد دله کشتی‌گیرون تونّه این کارون ره هم هاکنن. موسابقات این دِتا رشته زیرنظر فدراسیون بین‌المللی کشتی فیلا برگوزار وانه.
منابع
رج:ورزش رج:کشتی
کلیشی، او-دو-سن
کلیشی، او-دو-سن اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ او-دو-سن دله دره. اینتا شهر ایل-دو-فرانس ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۵۷٬۱۶۲ نفر جمعیت داشته.
فوتوال
فوتبال اتا تیمی ورزش هسه که ونه دله دتا یازده نفره تیم همیدگه جلو کا کننه و ویشتر وه ره پرطرفدارترین ورزش دنیای دله دوننه. اینتا ورزش اتا مستطیل شکل زمین دله که مصنوعی یا طبیعی چمن جا دپوشننی هسه برگوزار بونه ونه دتا انتهای دله دتا دروازه دره. هدف اینتا هسه که توپ بوره حریف دروازه دله. دروازه بان تینار کس اینتا کای دله هسه که توننه شه دس جا توپ بیتن و کنترل هکردن سر ایستفاده هکنه. تیم دیگه اعضا ونه لینگ یا تن دیگه عضوون جا توپ ره کنترل هکنن. هر اتا تیم که تونه ویشتر گول بزنه برنده هسه. اگه گل شون تعداد مساوی بوئه اون وخت کای نتیجه مساوی اعلام بونه یا به اضافه وخت بکشی بونه که اگه ای مساوی بیه ونه پنالتی ضربه ئون برنده ره معلوم هکنه. امروزی فوتبال انگلئون دله پا بیته. فوتبال رسمی نهاد فیفا هسه. گت‌ترین و معتبرترین کا فوتبال دله جهانی جام هسه که هر ۴ سال اتا بار برگوزار بونه. ونه هارشی ئون د برابر اولمپیک هسه.
رج:ورزش رج:فوتوال
طوطی نومه
طوطی نومه اتا کتاب نوم هسته که هند دله هند مغول سلسله گدر بنویشته بیّه. ونه داستان این هسته که اتا مردی شونه سفر و ونه زنا هوس کنده که ونه دنی‌بی‌ین گدر ونجه خیانت هاکنه ولی اتا طوطی که سره دله دره، هر شو که زِنا نچرم کفنه، انده زنا وسّه آسنی و داستان تعریف کنده که زنا وقت نکنده سره جه بریم بوره تا این که ونه مردی سر رسنه. اینتا کتاب فارسی زوون جه بنویشت بیّه و ونه اولین فصل تبرستون ِشاهِ آسنی هسته.
منابع
رج:فارسی کتابون
مجتبی میرزاجانپور
مجتبی میرزاجانپور (بزائه ۱۳۷۰/۷/۱۵ بابل دله ) اتا ایرانی والیبالیست  هسِّه.
وه تیم ملی بزرگسالان مسابقات انتخابی وسه  لیگ جهانی ۲۰۱۳ دعوت بیِّه، میرزاجانپور مسابقات زیر ۲۳ سال جهان سال ۲۰۱۳ دله بدرخشیه.
منابع
میرزاجانپور، مجتبی
براردو کلکسیون موزه
براردو کلکسیون موزه اتا موزه نوم هسته لیسبون ِشهر دله، پرتغال ِکشور درون دره. اینتا موزه خله هارشاگر (=بازدیدکان) دانّه و سال ۲۰۰۷ گادِر، ۹۶۴٬۵۴۰ نفر وه ره بدینه.
منابع
براردو کلکسیون موزه براردو کلکسیون موزه
قطعنومه ۱۷۱۰ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
کهف اصحاب
کهف اصحاب اتا مسیحی گوروه بینه که وشون داستان "قوران" دله بمو. وشون هفت نفر بینه که اونا نوم بیه: مالخوس، ماکسیمیانوس، مارسیانوس، دنوسیوس ،یوحنا، سراپیون، کونستانتینوس. thumb|left|300px|کهف اصحاب غار وشون روم دولت دله اوردون کشور دله که اون زمون روم وره گزدوندنیه کار کردنه. وشون مسحی دین ره په روو بینه. بعد ایکه دقاینوس که روم ایمپراتور بیه بمو اوردون وشون اینتا وسر که ونه جلو رومی خدائون ره احترام نکردنه زندونی بینه ولی نگهبون که فیدیاس نوم داشته وشون ره فراری هدا. وشون میون اتا نفر چپون بیه که وختی وشون داشتنه فرار کردنه وشون همراه بورده وشون همراه اتا سگ هم دیه که وشون بوردنه اتا غار دله پنهون بینه. همینتا وسر وشون ره کهف اصحاب یا یارغارون گنه. وشون سیصد سال اونجه باختنه تا ایکه تئودوسیوس حوکومت دوره پرسانه ئو دباره برگشت هکردنه شه شهر ولی اون زمون روم دتا تیکه بیه ئو شرق روم ره بیزانس گتنه. بیزانس رسمی دین مسیحیت بیه. وشون اتاکمه بعد ایکه پرسانه بمردنه.
رج:بیزانس رج:ایسلام
قطعنومه ۲۱۶ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات