cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هالزی
اشلی نیکولت فرانجیپانی (انگلیسیج جه: Ashley Nicolette Frangipane؛ بزائین(بداشتن) روج ۲۹ سپتامبر ۱۹۹۴) هالْزی (Halsey) نوم جا وه ره اشناسننه، امریکایئیج خونشکر و خونشنویس هسه. وه سوشال مدیا دله خونشکری جا نومدار بویه. 2014 دله وه شه اولین مزقونی قرداد ره آسترالورکس دوسائه و بعد اهمونتا  سال دله  اولین شه اولین آلبوم  ره نشر هادائه.
وه شه خاص ونگ سه خلی نومدار بویه ونه جائزئون : بیلبورد مزقون جائزه، یک امریکا مزقون جائزه، یک  ام تی وی موزیک ویدئوی جائزه و ستا کش وه گرمی جائزه نومزه بویه/
ونه چوکوت(زنگونی) اوائیل:
ونه اولین استودیوئیج آلبوم ، ود سامون بیه کا <i id="mwHA">،</i> در ۲۰۱۵ منتشر بویه، کا چاتّا اتّائی خونش آهنگ جا هسه کا آرآی ای دس(جه) گوایی دایننه. ونه هنری نوم هالزی بنشو(مترو) هرسانجه(استاسیون(ایسگا)) جه هایته الوته ونه نوم ره دی ولدیم هاکنیم (اشلی) ره دی وونه هالزی. وه کلارک، نیوجرسی، دله  بزا بویه. ونه مار ناخشخنه دله کر کرده و ونه پر اتمبیل شرکت دله سالار (مدیر) بیه د. وه مار وری ایتالیایی- مجاریج-ارلنیج رگ داینه و پیر وری دی افریقائیج-امریکائیج هسه وه دتّا برا ر سِویان و دانته دینه وه شه گت بوین تمان ویلون و ویلن سل زوئه تا 14 سالی کا گیتار بزوئه د. وه اتا گپوپوت (مصاحبه) دله بته کا اختلال دقطوی داشته 16 - 17 سالی دله وخ 18 سالی دله مالی مشکل داشته و مزقون جا شه سره اجاره پیل ره دائه. وه متفاوت اجرائونی ره مختلف نومئون جا داشته. وه اینتا نوم ره هایته شه سه چون کا 1- ونه نوم ول دیم هسه 2- اتا خت(خیابون) نیویورک دله. وه اول خاسه قشنگ هنرون باخنده ولی چون نتونسه ونه مخارج ره هادینه بورده  بنویشتنکری باخنسه.
وه 2017 دله اتا عمارت شه سه لس آنجلس کالیفرنیا  دله هایته. اتّا سک ره وچه جا قبول هاکرده.
په‌نویس
رج:آمریکا خوننده‌ئون رج:زننه آدمون
شوب‌محله
شوب‌محله
شوبمحله اتا ده از روستای کشتله از دهستان بالا گتو (دهستان گتاب شمال) و بخش گتو (بخش گتاب) از شهرستان بابل و استان مازرون (مازندران)هسه. مردم روستای کار کشاورزی دامداری ( چوبداری) هسه. مردم ویشتر مردم به مرکبات و بینجکری مشغولنه و اتا کمه هم سبزی کاری اینا ره هم در کنار اون کارا ونبال کندنه! رج:بابل روستائون
ارنست همینگوی
ارنِست میلر هِمینگوی متحده ایالات آمریکای ِاتا معروف نویسنده بی‌یه که نوبل جایزه ره هم برنده بَیی‌یه. وه «ادبی وقایع‌نگاری» ِپایه‌گذارون جه هسته.
ارنست همینگوی همیشه ماجراجویی کارده. جهونی جنگ اول دله، وه ره ایتالیا دله ۲۰۰تا تیکه ترکش بَنِمِسته که اتریشی نیروئون ِبی‌یه وه اَی ایسپانیای دله‌یی جنگ وسه داوطلب بیه و چنتا توریستی سفر هم بورده آفریقا و کوبا. وه آخرسر شه ره اتا تِفِنگ جه بکاشته.
بیرون بگردستن
رج:امریکا نویسندگون رج:گت مردمون ایلینوی رج:پولیتزر بییته‌ئون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
مایکل لویت
مایکل لویت (بزائه‌یِ ۱۹۴۷) اتا -بریتانیا‌یی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۳ میلادی، سیستم‌های شیمیایی کمپلکس سر تحقیقات داشتن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا شیمی‎دون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۹۴۷ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
قراغندی
قراغندی اتا قزاقستون ِولایت هسته که قراغندی شهر ونه مرکز هسته و ونه گتی (مساحت) ۴۲۸٫۰۰۰ک‌م۲ هسته و سال ۲۰۰۹ میلادی، ونه جمیعت ۱٫۳۴۴٫۲۰۰ نفر بی‌یه.
منابع
رج:قزاقستون ولایتون
لومار
لومار ایلام اوستان ره اتا شهر هسته که سیروان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲٬۶۹۶ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:ایلام اوستان شهرون رج:سیروان شهرستان
۱۹ آوریل
19 آوریل روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 19 آوریل جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
رکاج
رکاج اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِلاله‌آباد بخش دله دره.
۱۹ آوریل
بریم بگردستن
19
رکاج
جمعیت
اینتا روستا، لاله‌آباد دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۶۰ نفر (۱۵خانوار) بی‌یه.
منابع
رکاج
الیه ورده
الیه ورده سیاستمدار رومانیایی کمونیست بود.
در کومانستی، بسا شهرستان و معدنچی معدن از سن ۱۲ سالگی به حزب کمونیست رومانیایی (پکر) در سال ۱۹۴۵ پیوست. پس از فارغ التحصیلی از آکادمی مطالعات اقتصادی بوخارست، او از طریق دستگاه حزب صعود کرد. او در اوایل دهه ۱۹۶۰ در دفتر مرکزی پکر در بخارست به عنوان معاون نیکلای چائوشسکو کار میکرد و مسئول سازماندهی حزب و قرار ملاقات بود. وردت پس از مرگ گئورگی گئورگیو-دژ در مارس ۱۹۶۵ به چاوزسکو کمک کرد تا پست دبیرکل پکر را بدست آورد.
رج:رومانی نخست‌وزیرون
قوستانای
قوستانای اتا قزاقستون ِولایت هسته که قوستانای شهر ونه مرکز هسته و ونه گتی (مساحت) ۱۹۶٫۰۰۰ ک‌م۲ هسته و سال ۲۰۰۹ میلادی، ونه جمیعت ۸۹۱٫۸۰۰ نفر بی‌یه.
منابع
رج:قزاقستون ولایتون
آریه وارشل
آریه وارشل (بزائه‌یِ ۱۹۵۵) اتا -آمریکا‌یی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۳ میلادی، سیستم‌های شیمیایی کمپلکس سر تحقیقات داشتن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:اسرائیل شیمی‎دون رج:۱۹۵۵ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
بولیوار
شمه منظور بولیوار ِکلمه جه بتونده اینان بائه:
دیگه جغرافیایی جائون که وشون دله بولیوار نوم دره:
پروفسور (کتاب)
پروفسور اتا انگلیسی رومان هسته که شارلوت برونته بنویشته. زمونی که شارلوت خاسته این کتاب ره چاپ هاکنه، هچ انتشاراتی ره قبولی نیه که وه ره نشر هاده. شارلوت بمرده په، ونه شی کتاب ره بیته ات‌که دچی‌یه و چاپ هکرده.
پروفسور این کتاب دله اتا فرانسوی واژه هسته که «معلم» معنی ره دنه. داستان اتا انگلیسی معلم هسته که شونه فرانسوی‌زوون منطقه و اونجه اتا مدرسه دله معلم‌سرخانه وونه و اونجه اتا مدیر زنای عاشق وونه. این آسنی (داستان) دله کاراکترهای مذهبی تعصبات و ملّی شه‌وری‌گجی ره بنشنه هارشی‌ین.
منبع
رج:انگلیسی کتابون رج:شارلوت برونته
آستانه (مرکزی)
آستانه (مرکزی) مرکزی اوستان ره اتا شهر هسته که شازند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۰ سرشماری گدر، ۶٬۸۸۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:مرکزی اوستان شهرون
تاتیاما، چیبا
تاتیاما اتا شهر نوم هسته که جاپون ِچیبا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۴۹٬۹۸۷ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۱۰٫۲۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۴۵۴ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۳۹-۱۱-۰۳ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:چیبا شهرون
گوگ‌باغ
گوگ‌باغ اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، میاندورود کوچک دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۳۰ نفر (۱۵۴خانوار) بی‌یه.
منابع
گوگ‌باغ
استودیوم
پسترئون
قدیمین ترین استودیوم کا دونیا دله دره ، اولمپیا هسه  کا یونون  المپیا دله  دره ؛ اونتا جئی کا  اولمپبک کائون  باستانباستون دله  ۷۷۶ پستر میلاد جه ، ورگزار وونسه. اینتا رومیج و یونونیج استودیومئون هلی باستونی شهرون دله درنه.
درگا (بریم) هماسیئون:
رج:ورزش
قیزیل‌اوردا
قیزیل‌اوردا اتا قزاقستون ِولایت هسته که قیزیل اوردا شهر ونه مرکز هسته و ونه گتی (مساحت) ۲۲۶٫۰۰۰ک‌م۲ هسته و سال ۲۰۰۹ میلادی، ونه جمیعت ۶۳۶٫۹۰۰ نفر بی‌یه.
منابع
رج:قزاقستون ولایتون
صمصام‌الدوله مرزبان
صمصام‌الدوله ابوکالیجار مرزبان دیلمی (۳۸۸-۳۷۳ ق / ۹۹۸-۹۸۳ م») دیلمی فرمونروائون جا بی‌یه.
عضدالدوله بمرده په، شوال ۳۷۲ق/ مارس ۹۸۳، دیلمستون ِگتون تا سه‌ما نائوتنه که وه بمرده و عضدالدوله جنازه ره نجف دله چال هکردنه په، ونه ریکا ابوکالیجار بغداد دله شه شائی ره شروع هاکرده. خلیفه هم وه ره صمصام الدوله لقب هدائه «محرم ۳۷۳ ق / ژوئن ۹۸۳ م». ابوکالیجار شاه بیّن په، ونه برار، ابوالفوارس شیردل، ونجه مخالفت هاکرده.
جنگ وشون دِتا میون خله طول دکشی‌یه و آخرسری شرف‌الدوله (همون ابوالفوارس نوم هسته) جنگ ره بَورده و صمصام‌الدوله ره بند دکشی‌یه و دستور هدائه تا وه ره کور هاکنن. شرف‌الدوله بمردن په، (۳۷۹ق/۹۸۹م) ونه برار (ابونصر ملقب به بهاءالدوله) ونه جا ره بیته. بهاءالدوله همون اوایل حکومت صمصام‌الدوله (ونه گت برار که کور بی‌بی‌یه) ونجه موخالفت هاکرد بی‌یه.
آخرسری بعد از جنگای پِش‌سرهم، بصره و اهواز و فارس صمصام‌الدوله دست دکته و بغداد و نواحی دیگه بهاءالدوله وسه بموندسته. صمصام فرمونروایی بعد از مصالحه با بهاءالدوله ات کم ناگذشت‌بی‌یه و خشونت وه با تورکون ِفارس و بی تدبیریایی که حفظ اتحاد دیلمیون ونه سرزمین هکرده باعیث رِقِدبدائن ونه قلمروو بیی‌یه. آخرسری عزالدوله بختیار ِریکائون (که عضدالدوله‌ی ِزندون بعد از سنه‌ئون رها بیبی‌یه) بکاشته بیّه (ذی‌الحجه۳۸۸ق/دسامبر۹۹۸م) و بهاءالدوله ونه دست جه راحت بیّه.
منابع
رج:بویه‌ی آل
آشتیان
آشتیان مرکزی اوستان ره اتا شهر هسته که آشتیان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۰ سرشماری گدر، ۹٬۰۱۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:مرکزی اوستان شهرون
بینجکری
بینجکری یا شالیکاری یا بینج دکاشتن اتی کشاورزی کار هسته که مازرون دله هم به اینا کار مشغول هسنه.
بینجکری مازرون مردمِ خله سختِ کارونِ جز هسه که زحمت زیادی ره شه ونبال دارنه تا اتا بینجکر شه دکاشتن ره بینج جه یا همون شلتوک بیره شروع هکنه تیم بینج ره گرم ئو بزنه تا کل بزنه کل بزه په وره تیمجاره دله هشنده تا نشا بیه نشا بیو په وره نشاکرون نشا هکنن لو بزنن اّی وره وجین هکنن.
وجین هکرده په سرپرستی هکنن تا وقت بینج تاشی بوه. بتاشی په وقتی که خشک هیته کسو ره جمع هکنن. کر بزنن و کمل ره در بکنن. بینج خلال بزن و راهی شالیکوبی هکنن. اوج ره بینج جااونجه سیوا هکنن اسا بینجکری کار در شونه. بلکوم بتونن اتا کمه دم بزنن.
رج:کشاورزی
احمد شاه مسعود
احمد شاه مسعود اتا جنگ‌کَر بی‌یه که افغانستان دله اتا اسلامی جبهه بسات بی‌یه و خله از جنگ‌کَرون ره متحد داشته و شوروی ره شه کشور جه دَر هاکرده. بعد شوروی هم طالبان جه درگیر بیّه و وشون دَس ترور بیّه و بمرده. اسا احمد شاه مسعود افغانستان دله اتا ملی قهرمون بشناسی‌یه وانه.
منابع
رج:گت مردمون افغانستان رج:چریکون رج:ترور بیی‌ئون
زرنه
په‌نویس
رج:ایلام اوستان شهرون رج:ایوان شهرستان
۲۰ آوریل
20 آوریل روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 20 آوریل جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
20
زربین
زربین (علمی نوم: coorressoos semerirens) ات‎جور دار نوم هسته که ونه ولگ درزن‌مونا (= سوزنی‌برگ) هسته.
منابع
رج:دارون
ایتاکو، ایباراکی
ایتاکو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایباراکی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۱٬۱۰۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۶۲٫۶۷ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۴۹۶ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۱-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:ایباراکی شهرون
ژمبیل
ژمبیل اتا قزاقستون ِولایت هسته که طراز شهر ونه مرکز هسته و ونه گتی (مساحت) ۱۴۴٫۲۰۰ک‌م۲ هسته و سال ۲۰۰۹ میلادی، ونه جمیعت ۱٫۰۲۵٫۰۰۰ نفر بی‌یه.
منابع
رج:قزاقستون ولایتون
شِمشیل
شمشیل اتا سرد بالو (سلاح) هسته کا اتا بولند تیخک داینه. ونه لو تیج هسته اتا دی دسده داینه. اینتا بالو هرتا لزمی (کشفر) دله ونه دیم فرق داشته.
پیدر پشوئون:
ایرونیج شمشیل
کنستانتین داکسلوزو
کنستانتین داکسلوزو یک سیاستمدار رومانیایی بود که در زمان حکومت کمونیست از نخست وزیر رومانی (مه ۲۱، ۱۹۸۲ و یدلایمخیرات ۱۹۸۹) نیکلای چائوشسکو تا انقلاب رومانیایی.
رج:رومانی نخست‌وزیرون
اشتفان هل
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان شیمی‎دون رج:رومانی شیمی‎دون رج:۱۹۶۲ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
لیبرلند
کرواسی آقای ویت یدلیچکا ره چنبار بَییته و حتی زندونی هاکرده و تِلاش داشته که نی‌یله هِچکی بِئه این منطقه دله ولی نیّه.
جوغرافی
این منطقه حدود 7 km² (3 sq mi) هسته و ویشته ونه دله جنگل و دار کَته. هِچکی قدیم تاسا این منطقه دله زندگی نَکاردنه. این منطقه جه جاده هم وَر نَخانّه. دانوب تنها ئویی هسته که لیبرلند ونجه دسترسی دانّه.
نشون‌ها
لیبرلند شه وسّه پرچم و شعار دانّه. زرد ِرنگ پرچم دله سیاسی آزادی نشونه، کئو (=آبی) دانوب و سیو مقاومت علیه نظامی که جهون دله دَره ره سِراق دِنه. دار وفور نعمت، پرنده آزادی و خورشید انرژی ِنمادِنه. ملی شعار این کشور دله «زندگی هاکردن و زندگی هاکردن ِاجازه هِدائن» هسته و ملی سرود ره هم اتا چکی رپر دَر سازِنه.
رسمیت
هَنتا هیچ کشوری که متحد ملل سازمان دله عضو بائه لیبرلند ره برسمیت نشناسی‌یه.
منابع
رج:میکرو کشورون رج:لیبرتاریانیسم رج:کرواسی رج:صربستون رج:اروپا کشورون
پایین‌بازیار
پایین‌بازیار اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِلاله‌آباد بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، لاله‌آباد دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۳۶۲ نفر (۴۶۲خانوار) بی‌یه.
منابع
پایین‌بازیار
جنوبی قزاقستون
جنوبی قزاقستون اتا قزاقستون ِولایت هسته که چیمکند شهر ونه مرکز هسته و ونه گتی (مساحت) ۱۱۷٫۳۰۰ ک‌م۲ هسته و سال ۲۰۰۹ میلادی، ونه جمیعت ۲٫۳۵۶٫۵۰۰ نفر بی‌یه.
پرندک (زرندیه)
په‌نویس
رج:مرکزی اوستان شهرون
جنوبی قزاقستون
منابع
رج:قزاقستون ولایتون
مانفرد آیگن
مانفرد آیگن (بزائه‌یِ ۱۹۲۷) اتا آلمانی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۷ میلادی، فوق سریع واکنش‌ها سر تحقیق هکرده وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان شیمی‎دون رج:۱۹۲۷ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
ماژین
ماژین ایلام اوستان ره اتا شهر هسته که دره‌شهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱٬۵۱۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:ایلام اوستان شهرون رج:دره‌شهر شهرستان
۲۱ آوریل
بریم بگردستن
21
ویلهلم رونتگن
ویلهلم کنراد رونتگن اتا آلمانی فیزیکدون و ایکس-ری کاشف هسته که نوبل اولین فیزیکی جایزه ره سال ۱۹۰۱ بییته.
زندگی نامه
رونتگن ۲۷ مارس ۱۸۴۵ آلمان ِلنپِ شهر دله دنیا بموئه. وه شه ابتدایی تحصیلات ره هلند دله بگذرنی‌یه و اَی بورده سوییس تحت نظر آدولف کلاسیوس ادامه تحصیل هدا. شه دکترا ره فیزیک سر بییته و وردگردسته وورتسبورگ، آلمان دله. استراسبورگ و گی‌یسن دله تدریس هاکرده و وورزبورگ ِدانشگاه دله استاد بیّه و سال ۱۸۹۵ این شهر دله اتا عجیب ِچی بدی‌یه.
معزالدوله احمد
معزالدوله احمد بویی اتا دیلمی جنگجو و حاکم بی‌یه. وه آل بویه برارون دله کچیک‌ته برار بی‌یه. وه عمادالدوله علی دست‌بن کرمان و فارس ره بیته و زمونی که مرداویج بمرده په، بغداد ره حمله هاکرده و خلیفه ره شه دست‌بن قرار هدا. معزالدوله شه گت‌ته برارون جه موفق‌ته بی‌یه و ویشته قدرت داشته ولی هیچ گدر شه ره «امیرالامرا» لقب ندا و شه گت‌تر-خوردتری ره حفظ کرده. وه آل برید و حمدانیون ره هم شکست هدا و اتا جنگ دله بمرده.
منابع
رج:بویه‌ی آل
کوکنار
کوکنار اتا چی هسته که شادونه ِصمغ جه وه ره گرنه. حشیش ماری‌جوانا جه فرق کانده، ماری‌جوانا ره شادونه‌ی ولگ و گل جه گیرنه. حشیش ترکیبات تقریباً همون ماری‌جوانای ترکیبات هستنه ولی وشون تأثیر ویشتره.
سیبری سمبورو
سیبری سمبورو ات‌جور سمبورو هسته که در آسیای شمال‌شرقی وَری زندگی کانده. خصوصاً سیبری، قزاقستون، شمال مغولئون و چین، کره و هوکایدو دله دره و بعضی اروپای شمالی کشورون دله هم تنک هسته.
کوکنار
پانویس
رج:مواد موخدر
سیبری سمبورو
سمبورو ره قدیم تاسا ونه پوست وسّه کاشنّه و روسیه دله وه ره صنعتی پرورش دنّه.
پانویس
رج:کاله‌دارون
کمیل قاسمی
کمیل قاسمی (بزائه اسفند ۱۳۶۶ جویبار، مازرون) ایرانی کشتی‌گیر هسته. وه اسا ساری دله زندگی کانده. قاسمی رشته ی تربیت بدنی دانیشگاه آزاد سوادکوه واحد شیرگاه دله تحصیل هاکرده.
فشن
فشن (فرونسئیج : Mode) و (انگلیسیج جه: Fashion) اتّا اصطلاح  جمئون دیزاین دله هسه  کا  دب (کالچر) و گادر جا همکت هسه  ماینتا صنعت بساتیئون پاوجار(کوش) - کیف - جمه - مکنا - کوچکل(اثاث) - کلا - گلیون و .... هسه.
کمیل قاسمی
وه برنده دِتا برنز جوونون کشتی جهونی مسابقات دله و اتا نقره آسیای قهرمونی مسابقات هسته. وه لندن المپیک دله بتونسته شریکی برنز بییره و المپیک اختتامیه درون، ایران ِپرچم‌دار بَواشه.
فشن
فشن ، اتّا دپیت صنعت هسه  کا  پچسگتر صنعتونی دی شه چلبنی ( زیرشاخه) داینه. جمه بساتئون - جلساجی(نساجی) - جل رنگ هاکردن و .ش.ن دم هادائن. و .......
کمیل قاسمی
قاسمی درحالی برزیل المپیک دله شرکت هاکرده که اتا آذری کشتی‌گیر ونجه تیم ملی وسّه رقابت داشته. کمیل انتخابی ِکا دله اون مَردی ره بَوِرده و المپیکی بیّه. وه شه حریفون ره کانادا، مصر و گرجستون جه اتا-اتا شکست هدا و نیمه‌نهایی گدر اتا آمریکایی کشتی‌گیر ره درعرض ۳۳ ثانیه ۱۰-۰ بَوِرده و فینال ترکیه نماینده جه دکته. وه فینال سَره دِ بار سی ثانیه اولتیماتوم دله امتیاز از دست هِدا و ات بار هم دوشِک جه بریم بورده تا کا ره ۳-هیچ بباخه.
فشن
فشن فصلی و گاگداری دی هفتکی تغییر کنّه. تغییر و فشن جا همکتی بخاسن خلی هسه و همینتا سه ، هر روج فشن رشت کنّه و همینتا چسایی وسه ، ارزون بساتئون و اوی کیفیت برندئون هایتن خلی رشت هاکرده .اونتا هنردارون کا وشون شه دیزاینئون جا تاثیر النه.ره فشن یزاینر گننه.
کمیل قاسمی
بن بنویشت
رج:گت مردمون جویبار رج:مازرون کشتیگیرون
فشن
لچرکری(چقرکری):
فشن ، اکوسیستم دیمین لچرکر هسه. اکوسیستم کنشکرون وسه ، اینتا صنعت کربن تولید د مواد شیمیایی و ... جه  کمترین اهمیت ره داینه د. اینتا کنشکرون ویشتر هدارمواد و شیمیج رنگون و آفتکوشون و ... هسنه ،.
پمبه رائیجترین مواد فشن سه هسه کا طبیعی هسه وحدود 40% آدمیزائون  مصرف ره تامین کنّه. اامبا ونه بساتن خلی او ورنه  ومثال سه  اوزبکسون (دینیا ششمین پمبه بساتکر) هسه کا  ۱۹۵۰ دهک دله  کا دتّا  گت روئار : آمودریواو  و سیردریاو او ره    آرال دریوک جه  بورده پگبه جارون وسه  کا ، چسایی(دلیل) بویه کا دریوک هرکات (خشک) بووشه.
جمئون دم هادائن   زیاد بوین  و جرش بنئون دله کپاه بوین  و بشوردن مواد  لچرکری اینتا صنعت لچرکری ره افزائش دنّه. .
اینتا موشکل حل هاکردن وسه ،اتّا چله فشن دله بساته بویه کا  سوستنسبل فشن  نوم داینه کا  اکوسیستم جا رخیف (رفق) هسه.
منبعون:
رج:فشن رج:جمه
قورتی‌کلا
قورتی‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، میاندورود کوچک دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۷۸۷ نفر (۳۹۶خانوار) بی‌یه.
منابع
قورتیکلا
غربی قزاقستون
غربی قزاقستون اتا قزاقستون ِولایت هسته که اورال شهر ونه مرکز هسته و ونه گتی (مساحت) ۱۵۱٫۳۰۰ ک‌م۲ هسته و سال ۲۰۰۹ میلادی، ونه جمیعت ۶۱۷٫۱۰۰ نفر بی‌یه.
منابع
رج:قزاقستون ولایتون
تفرش
تفرش مرکزی اوستان ره اتا شهر هسته که تفرش شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۰ سرشماری گدر، ۱۶٬۴۴۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:مرکزی اوستان شهرون
موسیان
موسیان ایلام اوستان ره اتا شهر هسته که دهلران شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲٬۴۵۹ نفر جمیعت داشته.
همت‌آباد (ساری)
همت‌آباد اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
موسیان
په‌نویس
رج:ایلام اوستان شهرون رج:دهلران شهرستان
همت‌آباد (ساری)
جمعیت
اینتا روستا، میاندورود کوچک دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۹۰۴ نفر (۴۵۰خانوار) بی‌یه.
منابع
همت‌آباد (ساری)
عزالدوله بختیار
عزالدوله بختیار بویی اتا دیلمی حاکم بی‌یه که عراق دله قدرت داشته. وه آل بویه تبار جه بی‌یه و سال ۳۵۶ هجری قمری شه پی‌یر، معزالدوله احمد، جاسر هنیشته. بختیار حکومت گدر، خزانه همیشک خالی بی‌یه. ونه سامون دله هم تورک‌ها (که سنّی بینه) و دیلمی‌ها (که زیدی شیعه بینه) اختلاف داشتنه و هئی خون ره شندینه. بیزانس حکومت هم ونجه جنگ دکته و عزالدوله خلیفه کومِک جه وشون ره عقب هنی‌شنی‌یه. ونه عامی، رکن‌الدوله حسن که بمرده په، عزالدوله و ونه عامی‌پسرون امیرالامرا بی‌ین وسّه جنگ دکتنه و عزالدوله عضدالدوله جه شکست بخرده و اولین‌کش عمان و کرمان ره هدا وه ره و اَی چن‌صوه دیگر درگیر بینه تا این که کلاً عضدالدوله هچّی داشته-نداشته ره بیته.
منابع
رج:بویه‌ی آل
بالابازیار
بالابازیار اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِلاله‌آباد بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، لاله‌آباد دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۹۵ نفر (۳۸۱خانوار) بی‌یه.
منابع
بالابازیار
پل برگ
پل برگ (بزائه‌یِ ۱۹۲۶) اتا آمریکایی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۰ میلادی، بیوشیمی، اسید نوکلئیک و DNA سر کار هکردن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
ضماد
ضِماد یا سُنوش (فارسی جه: پماد) ات‌تی نیمه‌جامد دوا هسته که آدِم ِتَن ِگرما جه ئو وانه و پوست سَر پوشننده.
تاریخچه
ضمادون قدیمی‌ترین دوائون جه هستنه. اولیه آدمون وقتی شکار کاردنه، شکار ِچربی جه ضماد ساتنه. اسا دیگه چربی جه خله کم ضماد سازنّه و ویشته ضمادون صنعتی‌نه.
منابع
رج:دوائون *
موریا، ایباراکی
موریا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایباراکی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۵۷٬۷۹۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۳۵٫۶۳ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱٬۶۲۲ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۲-۰۲-۰۲ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:ایباراکی شهرون
کرگ‌مونا
کِرکِ مونا(علمی نوم: Galliformes) مرغون ِاتا راسته هستنه که سره‌خانگی کرک، سیو تلا، بوقلدمون، کوک، ورده، طابوس و تیرنگ ره شامل وونه. اینتا راسته دله ۲۵۶ جور زنده مرغون درنه. خله از وشون ره آدمون اهلی هاکردنه و دنیایِ ویشتر جائون کرک‌مونائون ره بنشنه پیدا هاکردن.
کیسارازو، چیبا
کیسارازو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِچیبا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۱۲۳٬۷۴۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۳۸٫۷۳ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۸۹۲ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۴۲-۱۱-۰۳ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بِریم بگردستن
رج:چیبا شهرون
توره
توره مرکزی اوستان ره اتا شهر هسته که شازند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۰ سرشماری گدر، ۲٬۳۳۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:مرکزی اوستان شهرون
نو فرونسه
نو فرونسه (فرونسئیج : Nouvelle-France)  فرونسه  کلونی  شمالیج امریکت  نوم هسه. اینتا کلونی ب  سنت لورنس روآر  کشف هاکردن جا ژان کارتیه  ور  دس (جه)   ۱۵۴۳ دله بنا بیه  و بعد  انگلستان و اسپانیا  ره  ۱۷۶۳ هادانه و میون ده بورده. نو فرونسه شه اوج تمن دله  ۱۷۱۲  نیوفاندلند تا راکی گررج (سلسه جبال)  و  هادسن خلیج     جه تا مکزیک خلیج  بیه.
بعدا نو فرونسه پنتا قسم  بیه کا هر کدیم شه سه سوا اداره وونسه. اوترخت پیمون  پسایی جه فرونسه شه کلونیون جه دس هایته و   ایل رویال ره بنا بشته.
اینتا کلونی نیشتنگا کبک بیه. ونه رسمی زوون دی فرونسئیج و ویشتر مردمون دین  کاتولیک  ترسا(مسیحی) بیه.
منبعون:
Wikipedia contributors, "New France," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=New_France&oldid=305236783 (accessed July 31, 2009).
رج:فرانسه تاریخ رج:کانادا تاریخ رج:مونترئال رج:کبک رج:فرونسئیج
ولشت
ولشت گتی ۴۰۰ تا ۶۰۰ مترمربع وونه و حدود ۱۵۰ هزارمتر مربع گتی دارنه. ونه جولی هم حداکثر ۲۲ متر هسته که میانگین ونه جولی ۹ متر تا ۱۸ متر جه کشنه. این محیط دله اردک ماهی، ماهی کولی، مر و وگ درنه. دریاچه‌یِ ئو هم وارش جه تأمین وونه و هم چشمه جا در زنده.
منابع
رج:ایران دریاچه‌ئون رج:چالوس شهرستان رج:مازرون جائون
آلماتی (ولایت)
آلماتی اتا قزاقستون ِولایت هسته که تالدی قورغان شهر ونه مرکز هسته و ونه گتی (مساحت) ۲۲۴٫۰۰۰ ک‌م۲ هسته و سال ۲۰۰۹ میلادی، ونه جمیعت ۱٫۶۴۲٫۳۰۰ نفر بی‌یه. این ولایتِ میونه آلماتی ِشهر کته ولی این شهر، آلماتیِ ولایت دله حیساب نوونه و شه سیوا تقسیمات دارنه.
قشقایی
قشقایی یا قشقایی ایل اتا ایل هستنه که ویشتر فارس اوستون دله زندگی کننه.وشون ریشه ترکیبی از لر و کرد و عرب و ترک هسته.
تاریخ
قشقایی رئیسون همیشه شاهیلو طایفه جه تعلق داشتنه.وشون اولین رئیس امیر غازی شاهیلو بیِه و ونه قبر درویش روستا دله گندمون توابع جه دره.
زندیه دوران
وقتی که کریم خان اصفهان دله حکومت کرده اسماعیل خان اتا نومه ونسه بنویشته و بائوته که اجازه هاده که ایل قشقایی ای دباره بئن فارس دله زندگی هاکنن.کریم خان هم وشون اجازه هدا.بعد از اینکه کریم خان بمرده اسماعیل خان ادعا هاکرده که فارس فرماندار هسته ولی بعد اینکه علی مراد خان زکی خان ره بکوشته اعدام بیّه.
لباس
بیستمین قرن آغاز دله قشقاییون شه لباسا ره کالاهایی که بازار جه خرینه و روستاییون و شهری صنعتگرون جه درست کردنه.
۲۲ آوریل
22 آوریل روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 22 آوریل جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
قشقایی
دستی صنایئون
قشقاییون مهمترین دستی صنائون بین تومبی قالی ببافتن و گلیم ببافتن نوم بَوریم.
۲۲ آوریل
بریم بگردستن
22
قشقایی
یادداشت‌ها
رج:گت مردمون کوردستون
پایین سمسکنده
پایین سمسکنده اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، میاندورود کوچک دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۹۹ نفر (۱۰۳خانوار) بی‌یه.
منابع
پایین سمسکنده
دلیمک
دِلیمِک، رُتِل یا راتِل اتا حیوون هسته که گرمسیر و بیابونی جائون ویشته پیدا وانه. حدوداً ۹۰۰جور رتل ره تا الآن ثبت هاکردنه. دلیمکون همه شکارچی هستنه و ویشترشون کمین کانّه. این حیوون ِنیش بعضی گادِر خله سمی و بعضی گادِر بی‌خطره. وشون ِقایده (=اندازه) هم ۲٫۵ تا ۳۰ سانتی‌متر هسته.
منابع
رج:بئو
پتر روم
پتر روم مهندس و سیاستمدار رومانیایی است که از سال ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۱ دولت نخست وزیر رومانی بود، زمانی که دولت او توسط دخالت معدنچیان تحت رهبری میرون کوزما سرنگون شد. او نخست وزیر نخست وزیر از سال ۱۹۴۵ بود که کمونیست نبود یا مسافر نبود. او همچنین رئیس جمهور سنا (از سال ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۹) و وزیر امور خارجه از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۰ بود. او رهبر حزب نیروی دموکراتیک بود که او پس از خروج از حزب دموکرات در سال ۲۰۰۳ تاسیس کرد. در حال حاضر او نماینده مجلس در اتاق کمونیستی است که در سال ۲۰۱۲ انتخاب شده است. او پس از اتهام آژانس انطباق ملی با ناسازگاری از صندلی وی در سال ۲۰۱۵ حذف شد اما در سال ۲۰۱۶ پس از آنکه دادگاه تجدید نظر حکم را لغو کرد، مجددا اداره می شود. او همچنین عضو باشگاه مادرید است، گروهی از بیش از ۸۰ سابقا دولتمردان دموکراتیک که برای تقویت حکومتداری و رهبری دموکراتیک تلاش می کند.
میمه (ایلام)
میمه (ایلام) ایلام اوستان ره اتا شهر هسته که دهلران شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱٬۹۱۳ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:ایلام اوستان شهرون رج:دهلران شهرستان
والتر گیلبرت
والتر گیلبرت (بزائه‌یِ ۱۹۳۲) اتا آمریکا‌یی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۰ میلادی، اسید نوکلئیک سر تحقیق هکردن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۹۳۲ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
آستوریاس
آستوریاس اتا ایسپانیا ره شه‌گردون بخش هسته که این کشورِ شمال‌غربی وَر دره. آستوریا منطقه‌ای هسته که قدیم لئون تاج و تخت و آستوریاس سلطنت اونجه نیشتگا داشتنه و حلا آستوری زوون اونجه گپ بزه وونه و وه ره دولت برسمیت اشناسنه. آستوریاسِ مرکزی شهر خیخون هسته.
منابع
رج:ایسپانیا شه‌مختار بخشون
پیشاسقراطیون
پیشا سقراطی فلسفه که وه ره یونان ِاولیه فلسفه هم گانّه، باستانی یونان ِفلسفه هسته که سقراط هنتا نمه‌په وجود داشته. پیشاسقراطی فیلسوف‌ها ویشته کیهان‌شناسی، جهون ِبساته‌بیّن و ونه جوهر ِبشناسی‌ین جه علاقه داشتنه، اما سؤال‌هایی که پرسینه، طبیعی دنیایِ آثار خَوری یا اخلاق و دین و جامعه جه هم بی‌یه. برعکس دین ِپه‌روون که همه چی ره خدائون جا ربط دانه، وشون سعی کاردنه که هرچی وسّه علمی دلیل پیدا هاکنن. پیشاسقراطیون جه خله آثاری نموندسته و وشون کتابون خله کشف نیّه. اونچی وشون جه دومبی اکثراً دوره‌های بعدِ بنویشته جه اِما ره برسی‌یه. این دوره یونانیون شه همساینون جه خله چیزها یاد بئیتنه و چون وشون شهرها شه‌گردونی داشتنه، فلسفه خله رشد هاکرده.
پیشاسقراطی فلسفه قرن شیشم پیش از میلاد شروع بیّه و میلیتوس ِشهر دله تالس، آناکسیماندر و آناکسیمنس اولین کسایی بینه که فلسفه په بوردنه. وشون‌ها «آرخه» (که ونه معنی ماده یا اصالت و بنیاد وانه) ره بترتیب «ئو»، «آپیرون» (نامحدود بی‌ین) و «نوآس» (عقل یا هوش) جه نسبت هدانه. سه‌تا فیلسوف دیگه که این گادِر شهرهای نزدیک ایون جه اِمونه: گزنوفانس، هراکلیتوس و پیتاگوراس (فیثاغورس) بینه. گزنوفانس معروف بی‌یه که گاته خدائون شمایل ره نتومبی آدمونِ واری دونیم. هراکلیتوس جه بسختی تومبی اطلاعاتی پیدا هاکنیم ولی اینتی که میّن هسته، وه همه چی ره درتغییر دی‌یه و گاته تش آرخه (اصالت) دارنه. پیتاگوراس هم شه وسّه اتی په‌روون و فرقه بسات بی‌یه که اعتقاد داشتنه دنیا عدد جه بساته وانه و ریاضیات په شونه. الئا شهر دله هم اتا مکتب دیّه که پارمنیدس ، زنون الئایی ، و ملیسوس قرن پنجم پیش از میلاد وه ره مطرح هاکردنه؛ وشون ادعا کاردنه که فقط اتا چی وجود دارنه (وحدت وجود) و هچّی نتونده تغییر هاکنه. آناکساگوراس و امپدوکلس نظراتی هدانه که جهون چتی تونده عناصر مختلفِ جمع بیّن جا بساته بیی بائه. لئوکیپوس و دموکریتوس هم اتی فیلسوف بینه که اتم جه باور داشتنه و گاتنه هرچی ره تیکه-تیکه هاکنیم، آخرسری ات‌جور واحد جه رسمبی که دیگه بشکستنی نی‌یه. سوفسطاییون هم اتی پیشرفته انتقادی تفکر و نسبیتی فلسفه داشتنه که وشون جه خله اطلاعاتی ندارمی و هرچی دومبی ره وشونِ مخالفون بعدته بنویشتنه.
پیشاسقراطیون خله دنیا دله تأثیر بی‌یشتنه و خله چی که هنتا هم علم و فلسفه دله مطرح هستنه ره وشون اون گادِر، شه ابتدایی ابزارِ جا بفهمستنه.
نوم
«پیشاسقراطیون» اصطلاح ره اسا اون دسته فلاسفه وسّه کار زنّه که هنتا سقراط نمه‌په زندگی کاردنه و طبیعت و کیهانِ ساختار جه فکر کاردنه؛ وشون سقراطِ شاگردون جه فرق کانّه چون سقراط بمو په، ویشته اخلاق و جامعه خَوری گپ زونه. البته بعضی محققون اینتی رَسِد هاکردن ره قبول ندارنه چون پیشاسقراطی فلاسفه هم اخلاق سَره گپ زونه و این مسئله جا بی‌اعتنا نَینه. همین‌جور بعضی پژوهش‌کرون هم گانّه این کلمه بدجور هسته و آدم خال کانده پیشاسقراطیون ِاهمیت لابد کم هسته که شخص سقراط ره معیار قرار هدامی. حتا این اصطلاح غلط هم هسته چون آخرین فیلسوف‌هایی که این رج دله قرار گیرنه، خادی سقراط جه هم‌زمون و معاصر بینه.
منبع‌شناسی
پیشاسقراطی فلاسفه جه فقط ات‌که تنک-ترو پاره‌بنویشت بموندسته. اطلاعاتی که اِما پیشاسقراطیون جه دارمی ویشته دوره‌ی بعدِ نویسندگون جه بدست بموئه؛ افلاطون، ارسطو، پلوتارک، دیوژن لائرتی، استوبائوس و سیمپلیکیوس، و حتا مسیحیت اولیه مبلغون، خصوصاً کلمنت اسکندریه و هیپولیتوس رم. کتابونی که مخصوصاً پیشاسقراطیون وسّه نوشتنه ره معمولاً «پیشا سقراطی» (Peri Physeos) یا «من‌باب طبیعت» (On Nature) نومِستنه. بعضی گادِر سخت هسته که دونیم اونچی که پیشاسقراطی دانشمندون جه نسبت دانه، واقعاً وشون ِگپ بی‌یه یا نا. این منابع دله زوونی که استفاده بیّه هم دپیت-دپیت و سخت هسته و ونه تفسیر ره مشکل کانده. افلاطون وشون گپ ره شه بخاستی جا تغییر دائه و ونه دل نخاسته که وشون گپ ره عیناً تکرار هاکنه. ارسطو دقیق‌ته بی‌یه ولی وشون ره شه فلسفه‌یِ چارچوب دله جه اِشائه. تئوفراستوس، ارسطویِ شاگرد و جانشین، اتا دایره‌المعارفی کتاب دارنه که «فیزیکیست‌های نظرات» نوم داشته و اون گادِرها، کسایی که خاستنه پیشاسقراطیون نظر ره دونن، ونجه بعنوان شه اصلی منبع استفاده کاردنه. اینتا کتاب هم اِسا دیگه وجود ندارنه ولی سیمپلیکیوس خله این کتاب جه شه بنویشته‌ئون دله ارجاع بیارده.
مجموعاً، این بنویشته‌ئون ره گانّه دوکسوگرافی که اتا لاتین کلمه هسته که doxographus جه اِنه و یونانی زوون دله دوکسا یا «نظر هدائن» معنی ره دائه.
اَجاره
اَجاره یا  '(فارسی جه : گزر)'''ه اتا خراکی دساله هسه. اجاره اغلب  پتّخالی(نارینجی)، زرد یا اسپه  یا اسپه و آل (قورمز) هدی باخرد رنگ هسه.
پیشاسقراطیون
پیش‌زمینه
فلسفه کلاً قرن شیشم پیش از میلاد یونان دله شروع بیّه. پیشاسقراطی دوره حدود دِ قرن طول هکشی‌یه؛ این گادِر همون دوره‌ای هسته که ایران هخامنشیون دَیینه غربی وَری پیشروی کاردنه و یونانی مردم هم دریایی تجارت جه پیشی شینه و تا قبرس و شامات پیش بمونه. اولین فلاسفه ویشته ایونیه دله گت بَینه که اسا ترکیه‌یِ غربی سواحل ره نمنه. ایرانی‌ها حدود540 پیش از میلاد اونجه ره بَئیتنه و همینسه اتا استبدادی حکومت اونجه دیی‌یه. ایونیه انقلاب سال ۴۹۹ پ‌م شروع بیّه ولی پنج سال طول بکشی‌یه تا ایرانیون وشون ره اَی سرکوب هاکردنه. اواسط قرن پنجم پ‌م بی‌یه که آتن ِشهر کم‌کم یونان ِفلسفی نیشتگا بیّه. این دوره زمونی هسته که آتن ِکلاسیک دوره شروع وانه و سقراط، افلاطون و ارسطو سر پیدا وانه ولی همین گادِر سوفسطایی فلاسفه هم دَیینه که پیشاسقراطی نوم جه وشون ره اِشناسمبی.
اَجاره
اجاره اتّا سوزی هسه کا ریشه یا  بخردنی غده هسه  کا  وونه  وه ره نپت بخردن و وونه وه ره نپت سالات دله دکردن  و وونه وه ره بپت بخردن. بتاکاروتن، دوپاری آ ویتامینون دله، کا اجاره دله خلی دیار وونه وونه رنگ ره اینتی کنده. اجاره بخردنی فیبر دس (جه) مشته.
پیشاسقراطیون
پیش‌زمینه
چندین فاکتور جمع بَیینه و باعث بَینه که یونانِ اولیه فلسفه بساته بوو. تجارت باعث بی‌یه که ایونیه‌یِ شهرون، خصوصاً میلیتوس، تونن مصر و بین‌النهرین جه ارتباط پیدا هاکنن و وشون فرهنگ که طبیعت ره اتی دیگه دی‌یه، یونانیون سَر تأثیر بی‌یشته. جدای این که وشون چنده فرهنگی تأثیرات داشتنه، اتا اتفاقی که حدود ۸۰۰ پ‌م دکته، این بی‌یه که یونانیون الفبا ره یاد بئیتنه و شه وسّه خط بساتنه.
اَجاره
ونه بکاشتن: اونتی کا فائو گونه گت ترین اجاره کشتکرون چسن هسه و بعد وه اروس و امریکا گت ترین اجاره کشتکر هسنه.
گت ترین اجاره ساجندئون: 1- چین : 20.5 ملیون تون 2-اروپا اتابوی(اتحادیه): 5.9 ملیون تون 3-اروس: 1.8 ملیون تون 4- امریکا: 1.4 ملیون تون 5- اکراین: 0.9 ملیون تون
پیشاسقراطیون
پیش‌زمینه
البته سیاست هم تأثیر داشته چون شهرهایی که شه وسّه هرتی آزاد بینه و وشون خَور پولیس گتنه، اجازه دانه مردم فلسفه په بورن. یونانِ اکثر شهرون اون گادِر استبدادی یا دینی حکومت نینه که این شرایط اجازه دا هرکس تونه شه سؤالات ره موضوعات مختلفِ خوری راحت هاپرسه. پولیس‌ها زودی ثروتمند و موفق بَیینه، اَی خصوصاً میلیتوس؛ این شهر اوائل که فلسفه دربمو بی‌یه، تولید و تجارتِ مرکز بی‌یه. غلات ، راغن ، شراب و بقیه چی ره تجارت جه تموم آزادِ شهرون و مستعمراتِ میون تنک کاردنه و اینتی شهرها منزوی نَیینه و اتی پیچیده سیستم دیّه که شهرها ره هئی جا وابسته داشته.
یونانِ اساطیر هم فلسفه‌یِ بساته‌بیّن ره کومِک هاکردنه. خله وقت‌ها فلاسفه نیشت بینه و سؤالاتی که پیش‌ته هومر و هزیود وشون جا سوت دَوست بینه، ره فکر کاردنه. پیشاسقراطی‌ها اتی دنیایِ جا سرچشمه گیتنه که اساطیر، مقدس ِاماکن و محلی خدائون اونجه قدرت داشتنه. حماسی شاعرون هومر، هزیود و دیگرون واری، این فضا ره دیار کانّه. وشون ره هم حتا تومبی پیشاسقراطیون ِپیش‌ته فیلسوف دونیم چون وشون هم سعی کاردنه اونچی محلی ترانه و داستان دیّه جه کومِک بَیرن و جهون ره بتتر بشناسن و اونچی قدیم دونستنه ره ات‌کاسه هاکنن؛ ولی چون وشون‌های جواب خله ساده و ابتدایی بی‌یه و جای این که طبیعت ره هارشن، داستان په شینه، وشون ره معمولاً فیلسوف نائورنه. یونانی دین هم شه بین‌النهرینی، مصری و هیتی دینِ تأثیر ره داشته.
هومر شه دِتا سوت دله، وقتی که خدائون و طبیعی چیون (شو واری) جه تعریف کانده، ات‌که جهون ِبساته بیّن و ونه ماهیت جا هم گپ زنده و قدیمِ متفکرون ِنظر ره هم گانه. هزیود (حدود ۷۰۰ پ‌م) هم اتا تئوگونی نوم سوت دارنه که ونه معنی «خدائونِ بزائن» هسته و اونجه سعی کانده که سیوایِ اونچی داستان وجود داشته، شه مطالب ره مرتب هاکنه و اتی عقلی دلیل اتفاقات وسّه بیاره؛ اینتا واری که گاته شو باعث بیّه بمردن، بخاتن و خو بدی‌ین بساته بوو. این که بمرده آدمون زندگی جه کوچ کشنّه، اتا اعتقاد بی‌یه که تراکیا دله، پنج قرن کار داشته تا مسیح میلاد، باور داشتنه؛ ولی اختلاف نظر وجود دارنه که اینتا جهون‌شناسی هم فلسفه جه تأثیر بَیته یا نا. فرسیدس، شاعر و جادوگری که تالس معاصر بی‌یه، شه کتاب دله اتی عجیب-غریب جهون‌شناسی دارنه و ادعا کانده که اوائل سه‌تا خدا دیینه؛ اینتا ره تومبی اتا شاب دونیم که عقلی فکر هاکردن سمت حرکت کارده.
کلیات
پیشاسقراطیون ِمهمترین ویژگی این بی‌یه که خاستنه شه عقل جا استفاده هاکنن. پیشاسقراطی فیلسوفون فکر کاردنه تموم چیزها ونه اتا واحدِ چی جا بمو بائن و گاتنه این چی ره ونه پیدا هاکنیم تا همه چیز دلیل ره توضیح هاده ولی گاتنه این جواب نتونده خدا بائه. پیشاسقراطی فیلسوف‌ها دینِ کیهان‌شناسی ره اشتیفا دونستنه و منطق پشتی سعی کاردنه همه چی ره تحلیل هاکنن و انتقادی هارشا دارن. وشون خاستنه نهایتاً جهون ِاصل و ماهیت ره دَربَوِرِن. اکثراً اتا مادی دلیل (آرخه) دمبال گردستنه که چتی چیزها بوجود انّه و نیست وانّه. پیشاسقراطی‌شون اشیاءِ منطقی وحدت ره قبول داشتنه و ماوراءطبیعی توضیحات ره رد کاردنه و اتی طبیعی اصول دمبال دَینه که جهون و آدمون جامعه ره توضیح هاده. ماقبل‌سقراطیون جهون ره اتا کیهان دینه که اتی نظم دارنه که منطقی تحقیق هاکردنه په قابل درک هسته. وشون شه تلاش هاکردن په چندین اصطلاح هم بساتنه: ریتم (rhythm)، تقارن (symmetry)، قیاس (analogy)، استنتاج (deductionism)، تقلیل (reductionism)، طبیعی ریاضیات (mathematicazion of nature) و… واری.
اتا مهم اصطلاح که چنتا فیلسوف دله ویمبی، «آرخه» (arche) هسته؛ این کلمه تونده هرکاجه ات‌جور معنی هاده. تونده شروع یا خاستگاه بائه که چیزهای بعدی سَر اثر یلنه. یا تونده اتا اصل یا علت معنی ره هم هاده(خصوصاً ارسطویی مکتب دله).
اتا ویژگی دیگه پیشاسقراطیون دله همه‌گیر بی‌یه، این هسته که وشون شه نظرات ره آزمایش نکاردنه. وشون دلیل شاید این بی‌یه که اون گادِر خله ابزاری نداشتنه یا تونسته این بائه که وشون ِدید، جهون اتا غیرقابل‌بساتن واحد بی‌یه که ننشسته اتا خارجی هارشاکر بخشی از این طبیعت ره تحت کنترل دربیاره و تجربه هاکنه.
اونتی که جاناتان بارنز (باستانی فلسفه‌ئون ِاستاد) گانه، پیشاسقراطی فلسفه سه‌تا اصلی ویژگی داشته: وشون دله‌وَری، سیستماتیک و اقتصادی بینه. دله‌وری یعنی که وشون سعی داشتنه دنیا ره اونچی دنیا دله وجود دارنه جه توضیح هادن. سیستماتیک بی‌یه چون خاستنه شه بفهمستی چیون ره جهان‌شمول هاکنن و قوانین ره همه چی سر تطبیق هادن. اقتصادی بی‌یه، که یعنن تا جایی که تونستنه جدیدِ اصطلاحات و فلسفی کلمات شه جه درنیاردنه. وشون این سه‌تا ویژگی جه موفق بَینه که آدمون ِتفکر ِمسیر ره تغییر هادن و کاری هاکنن که آدمی جای اسطوره و دین، بوره شه سؤالاتِ په فلسفه و علم دله دگرده. البته پیشاسقراطی‌ها آتئیست (بی‌خدا) نَیینه؛ ولی تا جایی که تونستنه، خدائون ِتأثیر ره طبیعت دله دست‌کم گیتنه و رعدبرق واری چیون ره فقط وشون جه نسبت دانه یا بعضی‌شون هم دَیینه که اصلاً گاتنه خدائون دنیا دله دخالت نکانّه.
اگه یونان ِفلسفه ره سه مرحله جه رَسِد هاکنیم، اولین مرحله که هزار سال طول بکشی‌یه ره پیشاسقراطی گانّه؛ ولی اَی همین مرحله شه تونده سه‌تا دوره میون رسد بوو: اولین مرحله عمدتاً میلیتوس ِمکتب، گزنوفان و هراکلیتوس دوره شنه که سنتی جهون‌شناسی ره رد هاکردنه و باتنه مشاهده و تجربیات جه ونه طبیعت ره توضیح هادیم. وشون تغییر یا حرکت ره همیشگی دونستنه و گاتنه اتا اصلی چیز دره که تموم هستی و کاسموس ره تشکیل دنه. الئایِ مکتب وشون په بمونه که گاتنه دنیا اتا واحدِ چی هسته و تغییری ونه دله بوجود ننه. سومین مرحله که الئایون په بمونه: امپدوکلس، آناکساگوراس و دموکریتوس واری، اکثراً الئا فلسفه جه مخالفت داشتنه و میلیتوس ِطبیعت‌گرایی جه وردگرستنه.
یونان فلسفه شه دومین مرحله دله، سقراط بمو په، افلاطونی، ارسطویی، کورنایی، پیرهونی، کلبی، اپیکوری، آکادمیک شک‌گرایی، و رواقی جنبش‌ها ره تجربه هاکرده که تا صد سال کار داشته عیسی دنیا بئه، دمباله داشته و من‌بعد، سومین دوره دله، فلاسفه امونه و قدیمی آثار ره تحلیل و مطالعه کاردنه.
میلیتوس مکتب
میلیتوس اتا شهر بی‌یه که ایونیه منطقه دله قرار داشته و قرن ۶ پیش از میلاد اونجه اتا فلسفی مکتب بساته بیّه. این مکتب دله تالس، آناکسیماندر و آناکسیمنس، که احتمالاً بترتیب معلم-شاگرد بینه، حاضر بینه. وشون ویشته خاستنه جهونِ مبدأ و اصل ره بدونن. هرکامین وشون بمونه و دنیایِ اصل یا «آرخه» ره اتا چی جه ربط هدانه و اینتی طبیعت‌گرایی ِفلسفه‌یِ سنت ره بساتنه.
تالس (ح. ۶۲۴–۵۴۶ پ‌م) ره فلسفه‌ی پییر دونّه. ونه بنویشته‌ئون جه هچّی نموندسته. وه اولین کسی بی‌یه که عقلی هاکرده و شه وسّه دلیل بیارده و وه ره غربی فلسفه‌ی اولین نفر هم دونّه.وه اتا اصطلاح کاموس (cosmos) ره بساته که اولین‌بار وسّه تموم جهون ره دربرگیرنه. وه هندسه دله هم نقش داشته و اتا کسوف ره پیش‌بینی هاکرده. تالس شاید فینیقیه‌ای تبار داشت بائه. ونه زمونه، میلیتوس شهری بی‌یه که تجارتِ مرکزیت ره داشته و همساینون جه ارتباط داشته و تالس هم تا بین‌النهرین، مصر، و فینیقیه بورد بی‌یه. قدیم تاسا، تالس ره اتا نخبه و عجوبه آدم اشناسنّه و ونه نوم یونان ِهفت‌تا گتِ دانشمندون میون دره.
آناکسیماندر (۶۱۰−۵۴۶ پ‌م) ۲۵ سال تالس جه جوون‌ته بی‌یه. وه اولین جوغرافی نقشه ره بکشی‌یه و اتا چی بسات بی‌یه که، ساعت واری، زمان ره حساب هاکنه و اولین کسی بی‌یه که بفهمسته زمین توپی‌شکل هسته. وه تالس واری همه چی وسّه عقلی دلیل یارده و زمین و آدمون ِمنشأ وسّه حدس‌هایی بزوئه. جورجیو د سانتیانا (که ماساچوست دانشگاه دله فلسفه درس دنه) گانه که اونچی آناکسیماندر جهون جه بفهمسته و قوانینی که بی‌یشته، بعدی قرن‌های فلسفی نظر ره شکل هدائه و هم‌انده که تش ره کشف هاکردن مهم هسته، یا هم‌انده که انیشتین ِنظریات مهم هستنه، آناکسیماندرِ حرف هم مهم هسته.
آناکسیمنس (۵۸۵−۵۲۵ پ‌م) جه خله کم دومبی؛ هم‌اتنده دومبی که وه و آناکسیماندر رفخ و هم‌فکر بینه و آناکسیماندرِ سر خله تأثیر داشته. آناکسیمنس اتا کتاب طبیعت خوری بنویشت بی‌یه و گاته هوا اون اصلی عنصر هسته که باقیِ عناصر ونه جا بساته بَینه. وه آناکسیماندر راه دمباله ره بَیته و سعی هاکرده توجیه هاکنه که چتی همه موجودات هدی سر جه بوجود بمونه.
گزنوفانس
گزنوفانس دانشمندی بی‌یه که کولوفون ِشهر دله دنیا بمو که ایونیه دله دیّه و میلیتوس جه نزدیک بی‌یه. وه خله سفر هاکرد بی‌یه و دین و اسطوره‌ئون جه آشنایی داشته. وه گاته ننشنه اِما ره حالی بوو که اتا خدا دارمی یا چنتا خدا درنه یا این که اصلاً خدائون میون سلسله‌مراتب دره و گت‌تری-خوردتری دارنه یا نا. وه گاته نتومبی خدائون ره آدمون شکل واری سِراق هادیم و مثل یارده که چتی هسته که باقی ِاقوام و کشورون هم شه خدا ره شه شکل جا ساجنّه. وه همینجور گاته اگه شیر و اسب و خی هم خدا داشتنه، شه خدا ره شیر و اسب و خی ِشکل جا تصور کاردنه. این مطلب فقط خدائون ِشکل جه ربط نداشته و وشون اخلاق ره هم گاته نونه آدمون واری درنظر بَیریم؛ پیش‌ته هومر واری شاعرون گاتنه که خدائون زنا کانّه و بی‌تربیتی دارنه و اخلاق ره اهمیت ندنه که گزنوفانس مخالف بی‌یه و خدائون ره آدمون جه بتتر دونسته ولی وه ادعا نداشته که خدا قادر مطلق هسته یا همه چی ره دونده یا تونده هرکاری هاکنه. وه خورشید، رنگین‌کمون و چنتا دیگه طبیعی اتفاقات وسّه دلیل بیارده؛ درحالیکه اون گادِر یونانیون اینتی چی مسائل ره خدائون ِکار دونستنه. ونجه خله چیزی ندومبی و خله دانشمندون وه ره پیشاسقراطیون جمع ندونّه.
هراکلیتوس
هراکلیتوس خله تغییرات ره مهم دونسته. وه گاته: «این جهونی نظم [کاموس]، هرتی فکر هاکنیم، هیچ خدایی یا هیچ آدمی ره نیافری‌یه ولی همیشک همینتی بی‌یه و موندنه: تشی که جاویدون هسته؛ اتی قایده ونه اَلو راست وانه و اتی قایده ونه تش خسنه.» وه همه چی ره درجریان دی‌یه. هرکلیتوس تش ره اصلی عنصر و آرخه دونسته. وه گاته تش تونده ئو یا خاک جه بدل بوو و برعکس هم وانه. وه جهون ره ازلی و ابدی دونسته. وه اتی نتیجه‌گیری کانده که هیچ‌گادر اتا آدم نتونده شه لینگ ره دِبار بی‌یله اتا روخنه دله؛ این مفعوم ره اتا شعار ta panta rhei دله خلاصه کانّه که یعنن «همه‌چی جریان دانّه».
اتا چی دیگه که هراکلیتوس وسّه اهمیت داشته، «اضداد» بی‌یه؛ وه سرد-گرم، زنده-مرده، تند-کند و… ره اتی مهم چی دونسته و گاته همه چی این اضداد جه بساته وانّه و همینسه شه درون تنش دارنه. وه معتقد بی‌یه این اضداد اصلاً اتا هستنه و اِما وشون ره متفاوت ویمبی. وه هرچیزی ره منصفانه دونسته و گاته اضداد درنه اتی ثبات ساجنّه که کاموس ره باقی النه و خدایِ هارشا جه جنگ و فقر و... خار هستنه ولی اِما اینان ره نخاش دومبی. هراکلیتوس لوگوس کلمه جه خله استفاده هاکرده و حتا شاید معنیون مختلف ونجه بئیت بائه ولی کلاً بخائیم باویم، لوگوس اتی قانون و نظم هسته که همه چی دله وجود دارنه. لوگوسی که هراکلیتوس ونجه نوم وَرنه، بعداً رواقیون سَر تأثیر بی‌یشته و وشون فلسفه ره شکل هدا.
پیتاگوراس (فیثاغورس)
پیتاگوراس یا فیثاغورس (۵۸۲−۴۹۶ پ‌م) اتا ساموس نوم جزیره دله دنیا بموئه. وه حدود ۳۰ سالگی بورده کروتون (که اسا ایتالیا شنه) و اونجه شه وسه اتا مکتب بساته و سیاست دله نفوذ پیدا هاکرده. وه اواخر مجبور بیه کروتون جه هم فرار هاکنه. پیتاگوراس معروف بی‌یه که ریاضی و هندسه جه کار کانده. وه خله دمبال‌کرونی داشته که ونه نظر و راه ره ادامه دانه. وشون این اعتقاد جه برسی بینه که همه چی عدد جه بساته وانه و هر چی وجود دارنه، قیاس‌ها و هندسی روابط ره دیاری دِنه. روح و از این رو فیثاغورث از مطالعه ریاضیات حمایت می کردند. وشون گاتنه اعداد ، موسیقی و فلسفه، همه هِدی جه ربط دارنه و متصل هستنه و آدمی که زیبایی دمبال دره، اینتی آرامش ره تونده پیدا هاکنه و همینسه پیتاگوراسیون ریاضی ره خله دمبال کاردنه.
پیتاگوریسم ِدید این بی‌یه که جهون اتی هارمونی و نظم دارنه که اعداد جه وابسته هستنه و اگه آدمی هدف این بائه که شه زندگی ره هارمونیک و منظم هاکنه، ونه ات‌سری آئین و فرقه‌ای نظر جه په‌رووی هاکنه و اتی غذایی رژیم داره. وشون گیاهخار بینه و دوستی سَر خله حرمت یشتنه. پیتاگوراس سیاست دله اتی آریستوکراسی (اشرافیت) جه پشتی هاکرده ولی اَی پئی‌ته وشون این سیاست ره رد کاردنه. وشون زنان وسّه خله سخت قوانین داشتنه و وشون ره آدم‌سر ندونستنه. دیگر فلاسفه که اون موقع دَیینه، پیاگوراس ره خنده چینه و وه ره کتره زونه که تناسخ ره باور دارنه.
الئا مکتب
الئایِ مکتب شه نوم ره الئا شهر جه بئیته که اِسا ایتالیا دله کفنه ولی اون گادِر یونانیون اونجه ره کولونی بسات بینه و داشتنه. پارمنیدس کسی بی‌یه که الئا دله اتا فلسفی مکتب بساته. این مکتب دله، اَی زنون الئایی و ملیسوس سامومسی گت بئینه. اونتی که ارسطو و دیوژن لائوتریوس بنویشتنه، گزنوفانس پارمنیدسِ معلم بی‌یه و همینسه بعضیون وه ره هم الئایی مکتبِ جمع یارنه. پارمنیدس ۵۱۵ پ‌م دنیا بموئه. وه خله زمینه‌ها، اساره‌شناسی و زیست‌شناسی واری، جه علاقه داشته. وه اولین کسی بی‌یه که بائوله زمین توپ واری، کُروی هسته. پارمنیدس شه شهر ِسیاست دله هم دخالت داشته.
پارمنیدسِ گپ علاوه براین که باستانی فلسفه دله اهمیت داشته، که اَی غربِ متافیزیک و کاسمولوژی دله هم شه اهمیت ره حفظ هاکرده. وه شه گپ ره اتی سخت شعر دله سوت وندسته که ونه نوم ره بی‌یشت بی‌یه من‌باب طبیعت یا من‌باب اونچی هسته؛ این اثر خله یونان فلسفه سر اثر هاکرده. فقط ۱۵۰تا تیکه-پاره بنویشت و ولگه این کتاب جا باقی بموندسته و امه دست برسی‌یه. این کتاب اتا جوون داستان ره گانه که خانه حقیقت ره بدونه و همینسه خدائون وه ره ورنه آسمون که اتا بلندِ سفر ره بگذرنه. این شعر سه‌تا بخش داشته، اول مقدمه یا پروئم، بعد حقیقتِ راه و آخر تفکرِ راه. متأسفانه خله تفکر راه جه بنویشتی نموندسته که باقی بائه ولی دومبی که این قسمت وسته کیهان‌شناسی خَوِری پارمنیدس شه نظرات ره بائوت باشه. حقیقتِ راه جه ولی ات‌که تیکه-پاره بنویشت بجا بموندسته که خدائون ونه دله آدمون ره ریک چینّه و گانّه وشون نتونّه حقیقت و خیالاتِ فرق ره متوجه بوّن که چی هسته و چی نی‌یه. اینجه پارمنیدس شه تفکر ره توضیح دنه: همه چی اتائه و هچّی نتونده تغییری هاکنه. همینسه نتیجه گیرنه که هر چی اِما فکر کامبی صحیح هسته، حتا شه خَوری، فقط اتی سایه‌مونا هستمی که وجود ندارمی. وه هر چی که وجود دارنه ره اتا انبس توپ واری دونده که تغییر نکانده و بشکسته نوونه. این نظریه جهون ره «واحد» وینده و خله هراکلیتوسِ نظر جه ریشه‌ای‌ته هسته. اونتا شعر دله، خدائون جوونک ره یاد دِنّه که شه عقل پشتی واقعیت ره دَربَوِره و حواس جه اعتماد نکانه. ات‌چی دیگه که پارمنیدس خله وه ره تأکید دارنه، این هسته که هچی، هچی جه بوجود ننه
زنون ملیسوس خاستنه شه استادِ نظر ره ونه په توضیح هادن. زنون خله شه پارادوکس‌ها وسّه بشناسی وونه و ونه کار این بی‌یه که سؤالاتی ره مطرح کارده که جوابی نداشتنه ولی همه قبول داشتنه که این سؤالات صحیح هستنه و وشون جواب غلطه ولی نتونستنه اینان وسّه توضیح و توجیه بیارن. ملیسوس سعی هاکرده جای شعر، ساده زوون جه پارمنیدسِ حرف‌ها ره مطرح هاکنه و شه نظرات ره بی‌این که خدائون گپ ره پیش بکشه، توضیح دائه و خاسته ثابت هاکنه اِما چی وسّه درمی اشتباه ویمبی که اجسام مختلف وجود دارنه.
الئایی مکتب اتا اساسی تغییر بوجود بیارده و باعث بیّه من‌بعد فلاسفه عقل و استدلال جه ویشته استفاده هاکردنه. بعداً سوفسطائیون، افلاطون و ارسطو هم همینتی منطق و استدلال و ریاضی ره کار زونه که شه گپ ره گواه بیارن و این روش همه‌گونی بیّه.
پلورالیسم: آناکسیگوراس و امپدوکلس
آناکسیگوراس ایونیه دله دنیا بموئه، ولی اولین گتِ فیلسوف هسته که شه کوچ ره بَوِرده آتن. وه خله زود آتنی سیاستمدار، پریکلس، جا رَفِخ بیّه و پریکلسِ مخالفون وه ره دادگاه بکشینه که چه وه گانه خورشید و یونانی خدائون هئی جا ربطی ندارنه؛ ولی آناکسیگوراس شه حرف ره پس نئیته و گاته خورشید فقط اتا گتِ سنگ هسته که تش بَیته. پریکلس کومِک هاکرده که آناکسیگوراس وردگرده شه مله، ایونیه. وه خله سقراط ِتفکراتِ سر تأثیر بی‌یشته.
آناکسیگوراس ره ونه «همه‌چیزِ تئوری» وسّه اشناسنّه؛ وه گاته: «همه‌چی دله سهمی از همه‌چیز وجود دارنه.» ونه این گپ ره چن‌جور تفسیر هاکردنه. آناکسیگوراس خاسته اینتی الئاییون ِگپ که گاتنه همه‌چی ازلی هسته و تغییر نکانده ره با این واقعیت که تنوع وجود دارنه، جور دربیاره. آناکسیگوراس اینتی پارمنیدس ِحرف که گاته هرچی اسا وجود دارنه همیشه وجود داشته، ره قبول هاکرده ولی برخلاف الئاییون، وه دِتا تعریف «پانسپرمیا» و «نئوس» ره اضافه هاکرده و بائوته تموم چیزها، شه مخلوطی هستنه از عناصر. اتا خالص عنصر «نئوس» هسته، یعنی ذهنی که زنده موجودات درون وجود دانه و باعث حرکت وانه. آناکسیگوراس فکر جا، "نئوس" اتا از عناصری هسته که کیهان ره تشکیل دِنّه و هرچی زنده هسته، «نئوس» دارنه. این نظریه دله تموم اشیاء، عناصر جا بساته بَینه ولی میّن نی‌یه که این عناصر چچی‌نه.
کیهان‌شناسی دله، امپدوکلس این ایده ره الئایی مکتب جه بَیته که جهون بزا نی‌یه و همیشه دیّه و همیشه هم موندنه. وه آناکسیگوراس ِنظریه ره هم دمباله گیته و گاته چارتا «ریشه» (همون چارتا اصلی عنصر) هِدی جا ترکیب وانّه و هرچی که اِما اشناسمبی ره بوجود یارنه. این ریشه‌ها تش، هوا، خاک و ئو هستنه. وه علاوه بر این چارتا عنصر، دِتا عنصر دیگه ره هم اضافه هاکرده: عشق و دشمنی. این دِتا عنصر هئی جه مخالف هستنه و وقتی اون چارتا عنصر جه قاطی‌بزه بوون، مواد ره بشکل‌های مختلف ات‌جا ثابت دارنه. غیر موجوداتی که چارتا عنصر جه بساته وونه، امپدوکلس فانی‌ئون، خدائون و شیاطین ره هم سیوا دونسته. امپدوکلس هم پیتاگوراس واری، گیاهخار بی‌یه و تناسخ جه باور داشته.
اَتـُم‌باورون: لئوکیپوس و دموکریتوس
Hendrik ter Brugghen - Democritus.jpg
لئوکیپوس و دموکریتوس، هر دِ، آبدرا شهر دله دَینه که تراکه منطقه دله دیّه. وشون خله مختلفِ زمینه‌ئون وسّه شه نظر ره گاتنه ولی ویشته شه کاسمولوژی (کیهان‌شناسی) وسّه معروف بینه.
لئوکیپوس و دموکریتوس ِاتمی نظریه جوابی بی‌یه که الئایی مکتب که گاته حرکت ممکن نی‌یه ره ضایع کارده. دموکریتوس و لوکیپوس الئاییون ِاصل ره برعکس هاکردنه و بائوتنه چون ثابت هاکردمی حرکت وجود دارنه، پس اونچی وجود ندارنه هم ونه وجود بئه؛ همینسه خلاء هم وجود دارنه. دموکریتوس و لئوکیپوس گاتنه پنج‌تایی حواس شاید اشتباه هاکنن ولی مطمئن بینه که بااین‌چنینی، حرکت وجود دارنه. اتمی که وشون بوجود بیاردنه، بعضی خصلتونی ره داشته که الئایی مکتب جه قرض بئیت بی‌یه: همگن و غیرقابل تقسیم بی‌یه تا اینتی زنون ِپارادوکس ِجواب ره هاده. اتم‌ها خالیِ فضا دله حرکت کاردنه، هئی جه واکنش داشتنه و پلورالیستی دنیایی که ونه دله درمی ره بشکلی مکانیکی ساتنه.
مؤیدالدوله بویه
مؤیدالدوله ابومنصور بویهٔ دیلمی اتا دیلمی حاکم بی‌یه که آل بویه تبار جه بی‌یه. وه شه پی‌یر، رکن‌الدوله حسن ِسومین ریکا بی‌یه. مؤیدالدوله ۳۶۶ تا ۳۷۲ هجری قمری، جبال منطقه که ری، همدان و اصفهون ونه دله دینه، ره حکومت کرده و عضدالدوله دست‌بن دیّه. وه آخرین سال عضدالدوله جه نخار بیّه و تا سنه ۳۷۳ هجری که بمرده، سیوا حکومت کرده.
پیشاسقراطیون
اَتـُم‌باورون: لئوکیپوس و دموکریتوس
اتا نتیجه که اتمی نظریه به بار بیارده، جبرگرایی بی‌یه که گاته سرنوشت از قبل وجود دارنه و تقدیر بنویشته بیّه. اونتی که لئوکیپوس گاته، (DK 67 B2) «هچّی تصادفی نی‌یه؛ ولی همه چی عقل و ضرورتِ په هسته.» دموکریتوس گاته چون همه‌چی اتم و فضا جه تشکیل وانه، امه احساس واقعی نی‌یه و قراردادی هسته. فی‌المثل، رنگ اتم‌هایِ خاصیت جه نی‌یه؛ همینسه درکی که رنگ جه دارمی، فقط قراردادی هسته. اونتی که دموکریتوس گاته، (DK 68 B9) "قرارداد کامبی ات‌چی شیرینه، قرارداد کامبی ات‌چی تله، قرارداد کامبی ات‌چی داغه، قرار کامبی ات‌چی سرده، قرار کامبی فلان‌چی رنگ دارنه؛ درواقع همه‌چی یا اتم هسته یا خلاء.»
مؤیدالدوله بویه
مؤید الدوله اتا وزیر، صاحب بن عباد نومی، داشته که خله ونه عقلی بی‌ین مشهور هسته. مؤیدالدوله و ونه برار، فخرالدوله علی، هئی جه رقابت داشتنه و جنگ دکتنه که فخرالدوله بباخته و فرار هاکرده بورده زیاریون سامون دله قابوس بن وشمگیر جه پناه بخاسته. قابوس وه ره جا هدا ولی مؤیدالدوله ونه دمبال‌سر بمو و زیاریونِ مِلک ره بیته و اینتی بیّه که تبرستون و جرجان هم مؤیدالدوله بویه سامون دله بموندسته.
پیشاسقراطیون
سوفسطاییون
سوفسطائیون اتا فلسفی و آموزشی جنبش بینه که پیش از سقراط، باستانی یونان دله معروف بینه. وشون سنتی و قدیمی نظرات ره حمله کاردنه و خدائون و اخلاق ره قبول نداشتنه و اینتی راهی ره وا هاکرد بینه که فلسفه و ونه پشتی، نمایش، اجتماعی علوم، ریاضیات و تاریخ ویشته پیشرفت هاکنن.
مؤیدالدوله بویه
زمونی که مؤیدالدوله بمرده په، ای فخرالدوله شه پی‌یری ملک ره پس هایته و ری دله بقدرت هنیشته.