cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تیفون
تیفون اتا اتموسفری دیاره (پدیده) کا وائون تیج تجش جا همکت هسه  کا  اغلب وارش، ورف  یا شنره شه جا جا به جا. جا به جا کنّه. دتیفونئون گتی و تجنی(سرعت) دله جورباجور هسنه. ونه کمترین سرعت 25 کیلومتر سر تاثیر النه  وچند سات درازی کشنه.گتترین  تیفونئون ،  استبایی وائون و گردوائون، توننه دشت قارّه ره  تاثیر بیلده وتونده هفتکئون دماله داشته ووشه.
رفرنسئون
رج:طبیعت مار
کلقوچال
کلقوچال اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۳ نفر (۲۴خانوار) بی‌یه.
منابع
کلقوچال
آلبوران
آلبوران اتا دریو نوم هسته که ایسپانیا و آفریقا قاره میونه کَته و جبل طارق ِشرقی‌وَر هسته. آلبوران، مدیترانه دریایِ اتا شر هسته که ونه غربی‌سمت کفنه.
منابع
رج:دریا رج:ایسپانیا جوغرافی رج:مدیترانه
یوحنای دیلمی
یوحنا دیلمی (سریانی جه: ܝܘܚܢܢ ܕܝܠܡܝܐ) اتا نسطوری قدیس و کشیش قرن هفتم میلادی جه هسته که خله صومعه‌ئون ایران و میون رودون ره بساته.
زندگینومه
ونه سریانی زندگینومه دله بنویشتوئه که یوحنا حدیثه دله که اتا شهر گت زاب و دجله پلی بی‌‎یه دله سال ۶۶۰ پس از میلاد بزائه بیّه. وه شه جوونی گادِر بورده بت آبه صومعه دله. بعدها وه ره دیلمیون که دَر اعراب جه جنگستنه بییتنه و اسیر هاکردنه. وه اسارت جه رها بیّه و مسیحیت ره اونجه تبلیغ هاکرده.
منابع
رج:گت مردمون گیلون رج:مسیحیت
آناکلتوس
آناکلتوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه یونان دله دنیا بموئه و۷۶/۷۹ تا ۸۸/۹۲ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
شیروی، چیبا
شیروی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِچیبا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۵۷٬۱۵۱ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۳۵٫۴۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱٬۶۱۴ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۱-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:چیبا شهرون
پایین سیدکلا
پایین‌سیدکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
ریکوزنتاکاتا، ایواته
بیرون بگردستن
رج:ایواته شهرون
پایین سیدکلا
جمعیت
اینتا روستا، جنوبی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۶۲ نفر (۱۰۵خانوار) بی‌یه.
منابع
پایین‌سیدکلا
زنگنه (شهر)
زنگنه همدان اوستان ره اتا شهر هسته که ملایر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۹۱۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
دونالد ترامپ جونیور
دونالد جان ترامپ جونیور یک تاجر آمریکایی و شخصیت سابق واقعیت تلویزیون است. او بزرگترین فرزند رئیس جمهور دونالد ترامپ و اولین همسرش ایوانا است.
۱۴ ژوئن
14 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 14 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
14
۱۵ ژوئن
15 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 15 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
15
سماله
سماله خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که گتوند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱٬۶۰۶ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:گتوند شهرستان
کلمنت
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
صالح مشطت
صالح مشطت خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که شوش شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲٬۷۶۹ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:شوش شهرستان
گرمرود
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۶۲ نفر (۷۷خانوار) بی‌یه.
منابع
گرمرود
یوآخیم فرانک
اتا آلمانی-آمریکایی شیمی‌دون هسته که سال ۲۰۱۷ میلادی، کرایو الکترونی میکروسکوپ بتتر هکردن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان شیمیدون رج:آمریکا شیمیدون رج:زننه آدمون
باخاراخ-ام-راین
باخراخ (به آلمانی: Bacharach) کا وه ره  باخ‌آراخ آام راین دی گننه  ماتا شهر   ماینز-بینگن گزر ،  راینلند-فالتز ایولت   آلمون دله هسه .اینتا شهر جراهی دله  Stahleck (آلمونی جه : Burg Stahleck)، کتی سر بنا بویه کا اسا دی جوونئون مجشگا بویه.
تایلند دریامونا
تایلندِ دریامونا اتا دریامونا هسته که تایلند وَر کته. این دریامونایِ ئو، چین شرقی دریایِ پیشی بموئن جه بسات بیّه. تایلندِ جولی کم هسته. این دریامونا کامبوج، ویتنام، تایلندِ شمالی شهرون و مالایا جزیره‌مونا ره سیوا کنده و وشون‌ها میونه کته.
منابع
رج:دریا رج:آسیا جوغرافی
پچوک شازده
پچیک شازده (فرانسوی جه: Le Petit Prince) اتا فرانسوی کتاب نوم هسته که سال 1943 میلادی، آنتوان د سانت اگزوپری وه ره رومان سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود 200 میلیون جلد ونجه فروش بورده.
هودسون
منابع
رج:دریا رج:کانادا جوغرافی
اواریستوس
اواریستوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه بیت‌لحم دله دنیا بموئه و۹۷/۹۹ تا ۱۰۵/۱۰۷ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
گرینلند دریا
گرینلند دریا اتا دریو نوم هسته که شمالی یخ بزه اوقیانوس ِجنوبی‌شر هسته و گرینلند ِشرقی‌وَر کته. این دریایِ ئو خله گدر یخ‌بزه هسته و وقتی ئو وانه، اطلس اوقیانوس دله ونه یخ‌تیکه‌ئون رها وونّه.
منابع
رج:دریا رج:گرینلند
اروپا پارلمون
اروپا مجلس یا پارلمون اتا رسمی نهاد هسته که قانون‌گذاری کارون ره اروپا دله انجام دِنه. پارلمون ِاعضا ره مردِم مستقیماً هر پنج سال اروپای اتحادیه‌یِ کشورون دله انتخاب کانّه. اروپایِ پارلمون قانون بی‌یشتن سَره اروپایی اتحادیه شورا جه هم‌باز هسته و وشون دِتا اروپای اتحادیه قوانین ره تعیین کانّه.
الکساندر اول
الکساندر یکم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه رم دله دنیا بموئه و۱۰۵/۱۰۷ تا ۱۱۵/۱۱۶ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
اروپا پارلمون
پارلمون اروپا کمیسیون سر نظارت دانّه تا جایی که کمیسیونِ رئیس و اعضاء ونه ونجه رأی اعتماد بییرن و پارلمون بتونده وشون ره استیضاح هاکنه. پارلمون و شورا بودجه و ونه نظارت سَر اختیار دارنه.
این پارلمون دله درحال حاضر گتترین حزبونی که دَرنه، اروپایی مردم حزب و اروپایی سوسیالیستون حزب هستنه. وشون په اروپایی کانسرواتیستون و رفرومیستون اتحاد (محافظه‌کارون و اصلاح‌طلبون)، اروپایی لیبرالون و دموکراتون اتحاد حزب، سبزها-اروپاییون آزاد اتحاد و... قِرار دارنه و البته مستقل اعضا هم درنه.
الکساندر اول
وابسته جستارون
رج:پاپون
اروپا پارلمون
پارلمون ِمَقر فرانسه‌یِ استراسبورگ ِشهر دله هسته. این پارلمون ۷۵۱تا عضو دانّه.
بریم بگردستن
رج:اروپا پارلمون رج:اروپا اتحادیه رج:پارلمون‌ها
۱۶ ژوئن
16 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 16 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
16
مافه
مافه یا نَعش (عربی جه بموئه) اتتا چویی جعبوئه که ونه جه بمرده‌ئون ره ورننه و یارننه.
ایسلام و یهودیت دله، بمرده‌ئون ره خاک دله چال کاننه و تابوت ره فقط حمل‌ونقل وسه کار زننه، ولی مسیحیون شه بمرده‌ئون ره مافه جه یلننه خاک دله.
زازاکی زوون انستیتوتو
زازاکی ِانستیتوتو (زازاکی جه : Enstitüyê Zıwano Zazaki) اتا سازمان نوم​ هسه که فرانکفورت دله دَره. زازاکی انستیتو ِکارمندون اینان هستنه:
منبع
رج:زازاکی
خراط‌کلا (بابل)
خراط‌کلا (بابل) اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
تراز (خوزستان)
تراز (خوزستان) خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که لالی شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۵۱۱ نفر جمیعت داشته.
خراط‌کلا (بابل)
جمعیت
اینتا روستا، جنوبی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۲۰ نفر (۶۷خانوار) بی‌یه.
تراز (خوزستان)
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:لالی شهرستان
ایوانکا ترامپ
ایوانا ماری ترامپ آمریکایی سلبریتی هسته که دونالد ترامپ گت وچه هسته. وه اتا یهود، جرارد کوشنر، جه ازدواج هاکرده.
بالا کولا
بالا کولا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
ایوانکا ترامپ
منابع
رج:زننه آدمون رج:ترامپ خانواده
بالا کولا
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۸۶ نفر (۸۵خانوار) بی‌یه.
منابع
بالاکولا
آغاجاری
آغاجاری خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که آغاجاری شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۱٬۹۱۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:آغاجاری شهرستان
ماقر
ماقر بیموئن یا اعتراف هاکردن اینتینه که مسیحیون شوننه روحانی‌ِ پی‌یر‌ِ یا عیسی مسیح‌ِ عکسِ پلی و شه گناهون ره گننه.
خیام
عمر خیام (۴۴۰ – ۵۱۷ هجری قمری) اتا فارسی‌زوون شاعر، ریاضی‌دون، منجم، فیلسوف و همه‌چی‌دون بی‌یه. وه خراسان آدم بی‌یه و ملکشاه گدر زندگی کرده و سلجوقیون دربار دله هم رفت-رُش داشته. خیام شه شعرِ کتاب وسه معروف هسته که ونه دله رباعی سبک جه کِت-کِتا شعر گته. این دیوان ره خله زوون‌ها جه دگاردنینه و دنیا دله اسم درهاکرده. خیام خدا ره بنده نیه و یونانی فلسفه ره دمبال کرده و، اونتی که صادق هدایت گنه، اپیکور په‌روو بی‌یه و این مسئله ره ونه شعرون دله هم بنشنه بفهمستن.
خیام شاهِ خاطری تقویمی که مردم استفاده کردنه ره عوض هاکرده و هجری شمسی تقویم ره اینتی که اسا هسته، هاکرده. این تقویم ره دقیق‌ترین تقویم اشناسنّه که بهارِ اولین روز ره خجیر میّن کنده. خیام درجه سه معادلات ره هم حل کرده و اقلیدس پنجمین اصل خوری بنویشته دارنه.
منابع
رج:ایران شاعرون رج:دانشمندون رج:ایران نویسندگون
تومیساتو، چیبا
تومیساتو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِچیبا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۵۱٬۵۹۰ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۵۳٫۹۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۹۵۷ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۲-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:چیبا شهرون
سیکتوس اول
سیکتوس یکم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه روم یا یونان دله دنیا بموئه و۱۱۵/۱۱۶ تا ۱۲۵ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
ریچارد هندرسون
اتا بریتانیایی شیمی‌دون هسته که سال ۲۰۱۷ میلادی، کرایو الکترونی میکروسکوپ بتتر هکردن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا شیمیدون رج:زننه آدمون
الندری
اَلَندَری که وه ره رامسر و شهسوار لهجه دله گارِن و کلاردشت دله الم‌دلی گننه، اتا دار هسته که اروپا، قفقاز، البرز ِکوهستون و ترکیه‌یِ بعضی جائون در إنه. الندری دِوا-درمونی کاربرد دارنه و ونه میوه ره قدیم دشو کردنه. الندری چو ره نجارون خار-خار کار زندنه.
منابع
رج:دارون
دروپی
دروپی اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۷۸ نفر (۸۵خانوار) بی‌یه.
منابع
دروپی
کرتیج‌کلا
کرتیج‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
کیتاکامی، ایواته
کیتاکامی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایواته استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۹۴٬۸۰۶ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۴۳۷٫۵۵ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲۱۷ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۹۱-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
تلسفوروس
تلسفوروس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه یونان دله دنیا بموئه و ۱۲۵ تا ۱۳۶/۱۳۸ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
کرتیج‌کلا
جمعیت
اینتا روستا، جنوبی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۵۳ نفر (۱۱۲خانوار) بی‌یه.
کیتاکامی، ایواته
بیرون بگردستن
رج:ایواته شهرون
کرتیج‌کلا
منابع
کرتیج‌کلا
تلسفوروس
وابسته جستارون
رج:پاپون
ابوحمیظه
ابوحمیظه خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که دشت آزادگان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۵٬۵۰۶ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:دشت آزادگان شهرستان
آراشت
آراشت بدِ دعا هاکردن ، شخصی یا چیزی وسه هسته.
آک پارتی
آک پارتی یا عدالت و توسعه‌ی ِحزب (ترکی جه: AKP یا Adalet ve Kalkınma Partisi)، اتا سیاسی حزب هسته که ترکیه دله حاکم سال ۲۰۰۲ تاسا حاکمه. این حزب شه ره اتی راستِکی و میونه‌خا معرفی کانده. آک پارتی شه ره آمریکای ِطرفدار و لیبرالی و آزاد ِبازار ِخاهون معرفی کانده و ونه دِل خله ونه که ترکیه اروپا اتحادیه دله دَواشه. آک پارتی انتخابات ۲۰۱۱ دله بیش از ۴۹ درصد آراء جه ۳۱۱ کرسی ره پارلمون ۵۵۰ِتا کرسی جه بَییته. این حزب ره رسماً احمد داووداغلو (نخست‌وزیر) رهبری کانده و رجب طیب اردوغان هم این حزب ِاتا معروف سیاستمداره.
جورج پی. اسمیت
'''جورج پی. اسمیت''' اتا آمریکایی شیمی‌دون هسته که سال ۲۰۱۸ میلادی، فاژی نمایش وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمیدون رج:زننه آدمون
۱۷ ژوئن
بریم بگردستن
17
جولکی
جولکی خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که آغاجاری شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱٬۵۲۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:آغاجاری شهرستان
مرمره
مرمره اتا پچیک دریو نوم هسته که سیو دریا و اژه دریا میونه کته. این دریایِ وَر داردانل و بسفر تنگه درنه و استامبول ِشهر هم وه ره چک گیرنه.
اریک ترامپ
اریک فردریک ترامپ یک تاجر آمریکایی، بشردوست و شخصیت سابق واقعیت تلویزیون است. او فرزند سوم و پسر دوم رئیس جمهور ایالات متحده است دونالد ترامپ و همسر اولش ایوانا.
مرمره
منابع
رج:دریا رج:ترکیه جوغرافی
اریک ترامپ
منابع
رج:زننه آدمون رج:ترامپ خانواده
سندِسلام
اینتا ناخشی ، خلی شایع هسه و بتونده کا خلیئون ره ناخش هاکنه. سندسلام اتا توده الما هکرد هسه ، حساس هسه و فریادی و آل هسه  و مجیک(پلک) لو سوز وونه. ااینتا توده حقیقت اتا پچیک (کوشکک) بنی(آبسه) هسه  کا  عفونت جه  بیا(یا)  مجیکئون الما  یا پلک چبری دشرئون وددئون  جه  رخ دنّه. لچر بال ره اگم بخره چش ره بیا (یا) پلک لو الما چسّائیونی هسنه کا چسایی وننه کا آدمیزا سندسلام هایره.
تیمار
ویشتر سندسلامئون چن روج کا بوره شه خار وونه. اولین روجئون سه تاپ ئو(گرم ئو) کومپرس ره بشتن خلی خاره و ونه فریادی بین ره پریک(کم) کنّه و گاگداری دی بتونده سندسلام ره وشاره و لچریون دیا هدائن سّه کومک هاکنه آسوک آسوک ماساج هدائن هر 3-4 روج وونه انجوم بووشه کا خارتر هاکنه سندسلام ره. . هرگز سعی نکنید گل‌مژه را بترکانید. اگم سندسلام خار نویه ونه بوئردن افتامالوجیست (چش دهتر) ور افتامالوجیست بتونده سندسلام ره تخلیه هاکنه. تاینتا کر سّه اوی حس کننه پلک پش ره و تخلیه کننه سندسلام ره. عادّی سندسلامئون سّه آنتی بایوتیک تپ و بخردنی آنتی بایوتیکئون فائده ندارنه. امبا پچیک یالئون(وچون) سّه  بیا کسئونی  کا شدید سندسلامئون الما  دارنّه  امکون دارنه لازم بوئه  دهتر اشش جا بخردنی آنتی‌بایوتیک ره هادنه کا دئر عفونت دیئر جئون ره هانیره. تیمار سّه وونه اتا ویجک زماد جه دی استفاده هاکردن.
پسهیری:
بعضیشون دله هی رخ دنّه سندسلام. اینتا سّه کا دیئر مبتلا نووشیم نونه لچر بال ره بزنیم شه چشون ره شه پلکئون ره ولرم ئو جا بشورینگنیم. داگم بدینی مدوم سندسلام گیرنّی بورین چش دهتر ور. گاگداری دیر چش ناخشیئون  بلفاریت واری  (پلک الما) بیا  چبری دشرئون وددئون موشکل  چسّایی وونه کا  سندسلام پیتی(مدوم) رخ هاده    چش دهتر کا تیمار هاکنه دیر نیلدنه کا خلی بووئه سندسلام.
اسکجه
اسکجه اتتا اختلال نفس بکشی‌ین میون هسته.
بن‌بنویشت
رج:مریضی
هیجینوس
هیجینوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه یونان دله دنیا بموئه و۱۳۶/۱۳۸ تا ۱۴۰/۱۴۲ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
شهرک شهید نوروزیان
شهید نوروزیان شهرک اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۶۷ نفر (۳۷خانوار) بی‌یه.
منابع
شهرک شهید نوروزیان
فرانسیس آرنولد
فرانسیس آرنولد اتا آمریکایی شیمی‌دون هسته که سال ۲۰۱۸ میلادی، آنزیم‌هایِ هدایت‌بئی تکامل وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمیدون رج:زننه آدمون
حمزه (خوزستان)
حمزه (خوزستان) خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که دزفول شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۶٬۰۹۱ نفر جمیعت داشته.
هری پاتر اند د فیلسوفرز استون
هری پاتر و فیلسوفِ سنگ یا هری پاتر اند د فیلسوفرز استون (انگلیسی جه: Harry Potter and the Philosopher's Stone) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۹۷ میلادی، جی. کی. رولینگ وه ره فانتزی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۱۲۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده. این کتاب، هری پاتر ِمجموعه‌یِ اولین کتاب بی‌یه و ویشترین مخاطب ره داشته.
ارتدوکس
ارتدوكس اتا کلمه هسته که Orthos یعنی درست و doxa یعنی عقیده جه تشکیل وانه، که سرجمع یعنی درست ِعقیده. ارتدوکسون کسانی هستنه که شه سُنتی دین ره بقیه‌یِ مذاهب جه ویشته قبول دارنه. وشون هرجور بدعت و تازه‌گرایی ره رَد کانّه. ارتدوکس ِمتضاد هتردکسس هسته که گانّه تازه و جدید ِتفکرات ونه مذهب دله بِئِن.
هری پاتر اند د فیلسوفرز استون
پانویس
رج:کتابون مقالات رج:هری پاتر
حمزه (خوزستان)
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:دزفول شهرستان
ارتدوکس
منابع
رج:دین
پیوس
پیوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ایتالیا دله دنیا بموئه و۱۴۰/۱۴۲ تا ۱۵۵ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
میلا
بکا یا وکا یا میلا (اینگلیسی جه : Stork) اتا گت پرنده نوم هسّه که ونه لینگ و گردن دِراز هسّه و اتا بِلند چکوم هم دارنه.
ونه خِراک ویشتر لیسک و ماهی هسّه.
منبع
رج:پرنده
۱۸ ژوئن
18 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 18 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
18
مولداوی
مولداوی (مولداویایی جه: Republica Moldova) اتا اروپایی کشور هسته که این قاره‌یِ شرقی مناطق دله دَره. مولداوی غرب جه رومانی و شرق جه اکراین ره وَر خانّه. مولداوی-رومانی ِسامون پروت و دانوب ِروخِنه‌ئون جه تشکیل وانه. این کشور میون سال‌های ۱۹۴۵ تا ۱۹۹۱ میلادی شوروی دله اتا جمهوری بی‌یه و روز ۲۷ آگوست ۱۹۹۱ اعلام استقلال هاکرده. مولداوی نیشتگا (=پایتخت) کیشیناو هسته.
مولداوی دله اتا منطقه دره که سال ۱۹۹۰ تاسا، ترانس‌نیستریا نوم جه، ات‌جور غیررسمی حکومت که شه‌گردون (=خودمختار) هسته، وجود دانّه. مولدوای ِدیگه قسمتون رومانی ِفرهنگ و زوون ِپه‌روو هستنه ولی ترانس‌نیستریاییون ویشته روسیه طرفدار هستنه.
جغرافی
مولداوی ِگتی ۳۳۷۰۰ کلیومتر مربع هسته و این کشور اکراین و رومانی وسط کَته. مولداوی ِشرقی سامون - که اکراین جه وصل وانه - اتا شه‌گردون حکومِت دَس دَره که روسی مردمون ِشِنه. اینان وقتی شوروی رقد بورده، ترانس‌نیستریا ره بساتنه و شه ره اتا تازه کشور بنومستنه ولی مولداوی وشون ِاستقلال ره برسمیت نشناسی‌یه و باعث بیّه وشون میون جنگ بَواشه. اساترانس‌نیستریا دِفاکتو هسته و روسی ارتشیون ونجه دفاع کانّه. کیشینف و تیراسپول، بلتسی، تیگینا و ریبیتسا مولداوی مهمترین شهرون هستنه.
زوون
سال ۱۹۹۴ ِاساسی قانون این کشور دله گاته رسمی زوون مولداویایی هسته اما استقلال ِاعلامیه سال ۱۹۹۱ گانه این کشور ِرسمی زوون رومانیایی هسته. این دِتا زوون درواقع اتا هستنه ولی این که کامین نوم جه ونه مولداوی دله استفاده بَواشه سَره، اختلاف وجود دانّه. بعضی شه قومیت ره رومانی جه اتا دونّه، ولی ات‌سری دیگه شه کشور ِملّیت ره مهمتر دونّه.
روسی هم زوونی هسته که بعنوان «قومیتون ِارتباطی زوون» تا حدودی رسمی هسته و جامعه و ادارات دله استفاده وانه. اکراینی و گاگائوز هم دِتا زوون هستنه که ترانس‌نیستریا و گاگائوزیا دله اقلیتونی ره دارنه و رسمی هستنه.
دین
سرشماری سال ۲۰۰۴ دله این کشور مردمون ۹۳٫۳٪ شرقی ارتدوکس کلیسا په‌روو بینه. ۲٪ پروتستان، ۱٫۲٪ بقیه مذاهب، ۰٫۹٪ بی‌دین، ۰٫۴٪ بی‌خدا و ۲٫۲٪ هم ممتنع‌النظر بینه.
قومیتون
۱بعضی مولداویایی ره اتا قومیت دونّه ولی بعضی این مردمون ره رومانیایی‌الاصل دونّه. همینسه هرکی شه اعتقاد ره این سوال سَره بائوته و اکثر رومانیاییون این آمار دله مولداویایی هم هستنه.
منابع
رج:اروپا کشورون رج:روسی‌زوون کشورون رج:فرانسوی‌زوون کشورون رج:مستقل مشترک‌المنافع کشورون رج:شوروی سابق کشورون
بالا سرست
بالاسرست اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۹۴۰ نفر (۲۵۷خانوار) بی‌یه.
منابع
بالاسرست
کالیفرنیا دریامونا
کالیفورنیا دریامونا اتا دریامونا (خلیج) هسته که کالیفورنیا جزیره‌مونا (شبه‌جزیره) ره آمریکا و مکزیک ِبنه جه سیوا کنده. اینتا دریامونا، گت اوقیانوس په کته.
شمالی اشکاریگو
چن جور اشکاری‌گو درنه که وشون ره «شمالی اشکاری» (گوزن شمالی) هم گننه:
تارتاری دریامونا
تارتاری دریامونا اتا دریامونا هسته که روسیه دله قرار دارنه و این کشورِ شرقی‌وَر دره. این دریامونا ره وونه جاپون دریای پیش‌روی دونستن.
منابع
رج:دریامونا رج:روسیه جوغرافی
آنیستوس
آنیستوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه حمص، سوریه دله دنیا بموئه و۱۵۵ تا ۱۶۶ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
سرکت
سرکت اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
منابع
سرکت
گرگ وینتر
گرگ وینتر اتا بریتانیایی شیمی‌دون هسته که سال ۲۰۱۸ میلادی، فاژی نمایش وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
خنافره
خنافره خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که شادگان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۳٬۸۵۳ نفر جمیعت داشته.
گرگ وینتر
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا شیمیدون رج:زننه آدمون
کاموگاوا، چیبا
کاموگاوا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِچیبا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۵٬۷۹۲ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۹۱٫۳۰ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۸۷ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۰۲-۱۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:چیبا شهرون
ملبورن
مِلبورن اتا شهر هسته که اوسترالیا کشور دله دره. این شهر جمیعت حدود ۳٬۷۰۰٬۰۰۰ نفر هسته. ملبورن، سیدنی په، استرالیایِ دومین گتِ شهر هسته و چون نخاستنه کشورِ نیشتگا ره اتا از این دِ شهر بی‌یلن، وشون میون اتا پچیک شهر بساتنه که کانبرا نوم هدانه و وه ره نیشتگا هکردنه.
تیفانی ترامپ
تیفانی آریاان ترامپ یک دانشجوی آمریکایی اجتماعی است، (مدل) و قانون جورج تاون در واشنگتن دی سی و تنها فرزند رئیس جمهور دونالد ترامپ و ماریا می‌پلز. با افتتاح پدرش به عنوان رئیس جمهور در ۲۰ ژانویه ۲۰۱۷، او عضو شد.
منابع
رج:زننه آدمون رج:ترامپ خانواده
ربیع (خوزستان)
ربیع (خوزستان) خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که کارون شهرستان دله قرار دارنه. این شهر ره سال ۱٬۳۹۱ که کارون شهرستان تأسیس بیّه په، بساتنه. در اصل اینتا شهر عمیره، جنگیه، ابودبس و کوی ولیعصرِ ات‌گل بیّن جه بساته بیّه.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:کارون شهرستان
۱۹ ژوئن
19 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 19 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
19
میاکو، ایواته
میاکو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایواته استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۵۸٬۳۴۲ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۶۹۶٫۸۲ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۸۳٫۷ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۰۶-۰۶ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:ایواته شهرون
سنگ‌بن
سنگ‌بن اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۲۱ نفر (۱۰۹خانوار) بی‌یه.
منابع
سنگ‌بن
زنجان شهرون فهرست
این لیست دله زنجان اوستان ِشهرون ره طبق اونچی سال‌های ۱۳۸۵، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ شمسی جمیعت داشتنه، رج هکردمی:
سوتر
سوتر رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ایتالیا دله دنیا بموئه و۱۶۶ تا ۱۷۴/۱۷۵ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
گبری قلعه
گبری ِقلعه اتا قلعه نوم بی‌یه که ری ِجنوب‌شرقی دیّه و ۲۰۰۰ سال قدمت داشته. این قلعه که حدوداً ۳۰۰۰ متر مربع هسته ساسانیون دوره شِنه. مردآویج، این قلعه دله چال بَیی‌یه.
منابع
رج:ری رج:زیاریون
جهون سوم
این مدل دله کشورونی که کاپیتالیسم (یا امپریالیسم) په‌روو بینه و آمریکا په شینه ره جهون اول گاتنه که همون غرب بلوک هسته. این کشورون کمته سیاسی ریسک داشتنه و وشون دموکراسی و ثبات اقتصادی بالاته دیّه استاندارد زندگی بتتری داشتنه. جهون دوم هم کشورونی بینه که صنعتی بینه ولی سوسیالیستی دولت داشتنه و شوروی په دَینه. اینان ره شرقی بلوک هم گاتنه. جهان سوم این تعریف دله کشورونی بینه که باقی بموندستنه و این دِ گروه په نشینه یا غیرمتعهدون دله دَینه و ناتو یا ورشو پیمون ره تن ندانه. این کشورون ویشته آفریقا، آسیا و جنوبی آمریکا دله دَیینه و فقر اونجاهان زیاد بی‌یه و استعمار سابقه ره داشتنه. این کشورون ره درحاشیه و توسعه‌پدا نکارد دونّه.
ویشته مطالعه جه
رج:سیاست
بیسون
منابع
رج:انواع گو
موس (اشکاری)
موس ات جور اشکاری گو هسته که گت‌ترین هیکل ره دارنه. ونه نوم ره سرخ‌پوستی زوون جه بیتنه. موس وزن تا ۸۰۰ کیلوگرم و ونه بلندی تا ۵ متر و حداکثر ۲/۳۰ متر جه رسنه. ونه سرِ شاخ هم گت و سنگین هسته و تا ۲ متر قایده و ۲۳ تا ۲۷ کیلوگرم وزن دارنه. موسِ اشکاری خار هولی (شنا) کنده و ونه دو بیتن هم خاره ولی ونه چش ضعیف هسته و فقط اسپه-سیو رنگ ره وینده.
منابع
رج:اشکاری‌گو
رغیوه (خوزستان)
رغیوه (خوزستان) خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که هفتکل شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۴۵۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:هفتکل شهرستان
پایین سرست
پایین‌سرست اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۱۷ نفر (۹۶خانوار) بی‌یه.
منابع
پایین‌سرست
هادی چوپان
هادی چوپان (بزائه ۴ مهر ۱۳۶۶)، ایرانی بدنساز هسته که دنیای پرورش اندام تورنمنتون دله مقوم دارنه.
منابع
رج:ایرانی ورزشکارون
۲۰ ژوئن
20 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 20 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
تیلفون
تیلفون (فرونسئیج جه : téléphone) کا  یونانیج  جه tele دیر و phone ونگ جه خار بویه اینتا واجک،  اتا موخاوراتی ماشین هسه کا وه جا ونگ انه و شونه   اویلین  تیلفون ره  الکساندر گراهوم بل بساته. تیلفون بتونده کا پیغوم ره اوی اینتا کا بخائه  جدولی چیزی ره کا ر بریم  مثلا   مورس گپ رج  واری  انتقال هاده.تیلفون جا ، مردمونی کا گریب گریب هدی جه دیر هسنه بتوندنه کا هدی جا گپ بزنن. امروجروج دیر سیگنالئون ره دی  تیلفون رجئون(خظئئون) سر رسندنه مثلا اینترند ره. درسه کا امروجئون ویشتر مردمئون موایل ره کار برندنه امبا  ونه مکانیسم دی خلی فرق نداینه
۲۰ ژوئن
بریم بگردستن
20
تیلفون
یوهان فیلیپ رایس
۱۵ سال پسترئون کا هلا گراهام بل  بساجه تیلفون ره ،  یوهان فیلیپ رایس  تیلفون ره  بساته امبا باش (پیروز) نبیه کا وه ره ثبت هاکنه.
کارا روخنه
کارا یا بولشوی کارا اتا روخنه نوم هسته که ۲۸۹ کیلومتر بلندی دارنه. این رود که روسیه کشور دله دره، ۱۳٬۴۰۰ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه و ونه ئو، آخرسر کارا دریامونا دله کلنه.
تیلفون
یوهان فیلیپ رایس
اویلین پیغومی کا تیلفون جا ارسال بویه   ۱۸۶۱ دله بیه ، اینتا عوارت آلمونیج بیه کا گاته ؛ «Das Pferd frisst keinen Gurkensalat» یعنی  ((اسپ خیار سالات ناخرنه))
سالند
سالند خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که دزفول شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲٬۵۶۰ نفر جمیعت داشته.
تیلفون
گراهوم بل تیلفون آسنی:
1875 جون دیم دله الکساندر گراهوم بل شه همکرئون جا بساته تیلفون ره و 1876  جونویه  وه ماشین (دسگا) کر هاکرده. 1876 مارچ دهم دله وه دره تست کرده کا  باتری اسیدئو بریته ونه تمّون سر و وه سرعت جا شه رخیف ره باته:(( اقا واتسون خایش کمبه  من تنه کومک ره خایمه)) و واتسون که بنی طبقه دیه وی ونگ ره بشنوسه و اونتا تمان خش بیه و بورده گراهوم بل پلی.
سالند
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:دزفول شهرستان
کارا روخنه
منابع
رج:روسیه درکائون
تیلفون
اینترنتیج تیلفون
اتا جور تیلفون هسه کا اینترنت جه و voIP تکنولوجی جا انجام وونهه. اینتی کا ونگ ره اینترنت جا رسنه و گیرنه.
منبعون
فارسیج ویکی پدیا رج:موایل
ابهر
ابهر زنجان اوستان ره اتا شهر هسته که ابهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۹۹٬۲۸۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:زنجان اوستان شهرون
رنگ
رنگ (انگلیسی دله: Ring) مجموعه ای از نت‌ها هسته گه هر گادر هدی پشت سر انه، شنونده وشون ره بعنوان ئه‌تا واحد مجموعه اشمارنه. ]]
بن مایه
رج:موسیقی رج:هنر
دشو
دِشو ات‌تی مازرونی بخاردنی‌ئه که انواع مختلفی دانّه. ونه مهم‌ترین و معروفترین نوع خرمادی دِشو (یا خرمندی دشو) هسته که کلسیم و ویتامین A دانّه و آدِم سلامتی وسّه خله خاره. دِشو ره بنشنه سه یا کاندس و انجیر جه هم بَپتِن.
چتی خرمادی دِشو بپتن
دشو ره بنشنه پِش‌زیک یا ورف جه قاطی هاکردِن و بخاردِن.
منابع
رج:مازرونی بخاردنی‌ئون
ویکتور اول
ویکتور یکم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه شمالی آفریقا دله دنیا بموئه و۱۸۹ تا ۱۹۸/۱۹۹ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
کاریبو
منابع
رج:اشکاری‌گو
سردشت (خوزستان)
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:بهبهان شهرستان
لستر بیرسون
لستر بوولز "مایک" پیرسون اتا کاندایی محقق، دولتمرد، سرباز، نخست وزیر و دیپلمات بی‌یه که سال ۱۹۵۷ چون کانال سوئز بحران ره حل هکرده، وه ره نوبل صلح جایزه ره هدانه. وه آوریل ۱۹۶۳ تا ۲۰ آوریل ۱۹۶۸ شه مملکتِ نخست‌وزیر بی‌یه و لیبرالِ حزب ره رهبری کرده.
آردوارک
آردوارک یا خاکی خی اتا حیوون هسته که آفریقایِ بومی هسته و شه بلندِ تِک جه ملیجه‌ئون ره خِرنه.
په‌نویس
رج:کاله‌دارون
علویکلا
علویکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۴۹ نفر (۱۲۵خانوار) بی‌یه.
منابع
علویکلا
ارمک (بابل)
ارمک (بابل) اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۵۷ نفر (۳۲۲خانوار) بی‌یه.
منابع
ارمک (بابل)
جان گوداناف
'''جان بی. گودیناف''' اتا آلمانی-آمریکایی شیمی‌دون هسته که سال ۲۰۱۹ میلادی، یون لیتیم باتری وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمیدون رج:آلمان شیمیدون رج:زننه آدمون
پچورا روخنه
پچورا روخنه اتا روخنه نوم هسته که ۱٬۸۰۹ کیلومتر بلندی دارنه. این رود که روسیه کشور دله دره، ۳۲۲٬۰۰۰ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه و ونه ئو، آخرسر پچورا دریا دله کلنه.
منابع
رج:روسیه درکائون
چلچلا
چلچلا اتا پرندوئه باریک بال دانّه و ونه دِم دِچلّوئه. وه لل و دیگه بئوئون ره خانّه و ونه قد سر تا بِن ۱۶ سانتی‌میتر نَوانه. مازرون مردِم چلچلا ره بهار ِمژده دونّه و ونه بکاشتِن ره نخاش دونّه. چلچلائون مازرون دله سره‌ئون ِبومِ‌سَر یا دیفار دله شه وسّه کالی سازنّه و اوایل بهار تا اواخر پاییز اینجاهان دَرنه. وشون ره وفاداری ِنماد هم دونّه. قدیم مازرون دله گاتنه که چلچلای کَش‌بِن قرآن کَته تا وچون وه ره کار ندارن و اشکار نَواشه.
منبع
رج:پرنده
نوم (اسم)
نوم  ئه‌تا واژه یا اصطلاح هسته گه ئه‌تا چیز یا گروهی از چیزون ره دلالت کانده. مثلا انسان گروهی از جاندارون نوم  هسته.
تل ابیض
منابع
رج:سوریه شهرون
د هابیت
هابیت (انگلیسی جه: The Hobbit) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۳۷ میلادی، جی آر آر تالکین وه ره فانتزی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۱۰۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.
پانویس
رج:انگلیسی کتابون رج:کتابون مقالات رج:تالکین
خرمدره
خرمدره یا قیدار زنجان اوستان ره اتا شهر هسته که خرمدره شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳۴٬۹۴۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:زنجان اوستان شهرون
انباره
انباره یا ساقه گیاهون ِاتا قسمت هسته که خاک دله جه راست وانه و اِنه بِریم. انباره جه ئو و معدنی مواد بالا شونّه و ولگ ره تغذیه کانّه.
زفیرنیوس
زفیرنیوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه رم دله دنیا بموئه و۱۹۹ تا ۲۱۷ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
۲۱ ژوئن
21 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 21 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
21
گرمسون
منابع
گرمستان
ملیجه‌خار
ملیجه خار اتا حیوون هسته که آمریکا قاره دله بومی هسته و ونه خِراک ملیجه‌ئون هستنه. ملیجه‌خارِ زوون بلند و دماسا (=چسبناک) هسته و اینتی راحت ملیجه‌ئون ره هورت کشنه.
ری
ری اتا قدیمی شهر هسته که ایران دله و تهران اوستان میون دره. آریایی‌ئون ِگادِر ری ره بساتنه و ری مادون ِدوره گت‌ترین شهر بی‌یه. ری ِنوم «سلطنتی» معنی ره دائه. کسی که ری آدِم بائه ره گانّه «رازی». این شهر نوم قبلاً، راگا، رغه، ارشکیه، رام اردشیر، ام‌البلاد، ری شهر، شیخ البلاد و محمدیه هم بی‌یه. اوستا دله ری سیزدهمین شهری هسته که جهون دله بساته بیی‌یه. این شهر ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد وجود داشته.
منابع
رج:تهران اوستان شهرون
هاچیمانتای، ایواته
هاچیمانتای اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایواته استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۲۹٬۹۹۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۸۶۲٫۲۵ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۳۴٫۸ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۰۹-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:ایواته شهرون
پایین هولار
پایین هولار مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که ساری شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۹۵۶ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:مازرون اوستان شهرون رج:ساری شهرستون
پارتیجون
پارتیجون بیا چیریک اتا عضو اتا پچیک  گرپه جه هسه  کا وشون الجه (جنگ) تکنیک  چریکی الجه (جنگ) کا اتا خارجی نیرو جا الجه کننه. اونتا نا نظامیئونی کا دیّمین کیهونی الجه دله نازیشون جا الجه کردنه اتا نمونه هسنه پارتیجونشون وسه.
واجک ریشه:
پارتجون کا ونه دیکته  Partisan - و گاگداری Partizan - اتا  فرانسوئیج هسه کا  ۱۶۹۰ جه  ونه مهنا (معنا) «چریکی الجئون کارو » هسه. اینتا واجک partezan ایتالیایئیج زوون شمالیج لجئون   جه (partigiano توسکانی زوون دله)ونه معنا  «اتا رشّه(جناح- حیزب) عضو » بیا «امباز»کا ونه ریشه  Parte ایتالیائیج زوون دله کا وه ره  partem جه ، لاتین زوون جه هایتنه.
منبعون
رج:جنگ
کالیکتوس
کالیکتوس یکم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ایسپانیا دله دنیا بموئه و۲۱۷ تا ۲۲۲/۲۲۳ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
هیدج
په‌نویس
رج:زنجان اوستان شهرون
شیرین‌شهر
شیرین‌شهر خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که کارون شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:کارون شهرستان
ام. استنلی ویتینگهام
'''ام. استنلی ویتینگهام''' اتا بریتانیایی-آمریکایی شیمی‌دون هسته که سال ۲۰۱۹ میلادی، یون لیتیم باتری وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمیدون رج:بریتانیا شیمیدون رج:زننه آدمون
پیر ترودو
جوزف فیلیپ پیر یو الیوت ترودو کانادایی سیاستمدار بی‌یه که دِ کَش نخست وزیر (۱۹۶۸-۱۹۷۹ و ۱۹۸۰-۱۹۸۴) بیّه. وه ۱۵ سال و ۱۶۴ روز نخست‌وزیری جه، سومین طولانی دولت ِرکورد ره دارنه و جاستین ترودو، ونه ریکا، هم بعدها ونه مقوم جه برسی‌یه.
منابع
رج:کانادا نخست‌وزیرون
ورونیا
ورونیا اتا روخنه نوم هسته که ۲۵۱ کیلومتر بلندی دارنه. این درکا که روسیه کشور دله دره، ۹٬۹۴۰ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه و ونه ئو، آخرسر بارنتس دریا دله کلنه.
منابع
رج:روسیه درکائون
۲۲ ژوئن
22 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 22 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
22
کوت عبدالله (خوزستان)
کوت عبدالله (خوزستان) خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که کارون شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۵۶۲۵۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:کارون شهرستان
اوربان اول
اوربان یکم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه رم دله دنیا بموئه و۲۲۲/۲۲۳ تا ۲۳۰ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
کلاگرمحله (بابل)
کلاگرمحله (بابل) اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۳۰۷ نفر (۳۸۷خانوار) بی‌یه.
الخی ( ۱۹۵۳ فیلم)
الخی (فارسیج جه : وحشی)اتا فیلم هسه کا ونه کرگردون لاسلو بندک هسه و  مارلون براندو ونه دله کا هاکرده  کا  ۱۹۵۳ دله   «تهاجم موتور سواران» کیتا آسنی  کا ونه بنویشتکر(کاتب) فرانک رونی هسه جه هایتنه. اینتا فیلم اتا فیلم هسه کا یافی متورسوئار جا مورتبط هسه.
آسنی
اتا گرپه متورسوئار کا وشون سالار  جانی هسه اتا پچیک کلا ره یرش ببردنه  و اوجه ره اوی ایمنی هاکردنه.
منبعئون
فارسیج ویکی پدیا جه
کیخسرو
کیخسرو ایرانی حماسه‌ئون و شاهنومه دله، سیاوش و فرنگیس ِوچه هسته که کیکاووس و افراسیاب ِنوه وانه. کیخسرو ِنوم یعنی «خار ِنوم‌دار شاه».
اروپا شورا
اروپای شورا قدیمی‌ترین سازمانی هسته که اروپایِ اتحاد وسّه ۱۹۴۹ بساته بیّه. این سازمان ِاَرمون دموکراسی، حقوق بشر، قانون‌مداری ِگسترش و فرهنگی روابط ِویشته هاکردن بی‌یه. ۴۸ کشور و ۸۰۰ میلیون آدِم این شورایِ بنه په دَرنه.ونه مقر استراسبورگ هسته و ونه رسمی زوونون فرانسوی و انگلیسی هستنه.
کیخسرو
منابع
رج:شاهنومه رج:ایران اسطوره‌ئون
اروپا شورا
تاریخچه
جهونی جنگ دوم په اروپایی سیاستمدارون تصمیم بَییتنه که اتا اینتی شورا ره بسازن که این قاره‌یِ کشورون میون صلح بئه و هِدی جه رفع‌کدورت هاکنن.
اولین پیشنهادون جه پال تلکی، مجارستون نخست وزیر، ِبی‌یه که تریانون پیمون سره، جهونی جنگ اول په، ونه کشور ره دیگه کشورون غصب هاکرد بینه. چرچیل سال ۱۹۴۶ زوریخ دله آمریکا واری حکومِت ره اروپا وسّه پیشنهاد هدا. دِ سال بعد لاهه دله این بحث ره مطرح هاکردنه.
۵ می ۱۹۴۹ لندن پیمون ره ایتالیا، بریتانیا، بلژیک، هلند، دانمارک، فرانسه، ایرلند، لوکزامبورگ، نروژ، سوئد تصویب هاکردنه. اسا بجز بلاروس و قزاقستون و واتیکان تموم اروپایی کشورون این شورا دله درنه. (تا سال ۲۰۱۲ میلادی ۴۷ کشور)
ناظرون
آمریکا، کانادا، واتیکان، مکزیک و جاپون ناظر هستنه.
مجلس‌های کانادا، مکزیک، اسرائیل و فلسطین و قبرس ِترک‌ها هم جلسات دله بتونّه دَواشِن.
هلندی
هلندی یا هولندی اتا ژرمنی زوون هسته که اروپای غربی وَر گپ بزه وانه. این زوون تا پیش از رونسانس ات‌جور آلمانی زوونون ِلهجه بی‌یه که کم‌کم شه خِد ره ادبیات دله پی‌‌دا هاکرده و چون اتی مستقل ِادبی جریان هلندیِ لهجه جا بساته بیّه، وه تدریجاً اتا مستقل زوون بشناسی‌یه بئی‌یه. هلندی ِگنش‌کرون ویشته هلند و بلجیک دله درنه و اتی هلندی مردمون هم درنه که مستعمراتی که هلند پادشاهی دنیا دله داشته میون، بکلست هستنه. فی‌المثل آفریکانس ات‌جور زوون هسته که هلندی ره موندنه و جنوبی آفریقای هلندی‌تبارون ونجه گپ زنّه یا میونی آمریکای قاره دله هنتا آروبا و آنتیل و چنتا جزیره‌ئون درنه که هلندِشنه و اینان ِرسمی زوون هم هلندی هسته.
منابع
ه
کنعان (خوزستان)
کنعان خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که کارون شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲۵۰۰۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:کارون شهرستان
۲۳ ژوئن
23 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 23 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
23
آکیرا یوشینو
آکیرا یوشینو اتا جاپونی شیمی‌دون هسته که سال ۲۰۱۹ میلادی، یون لیتیم باتری وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:جاپون شیمیدون رج:زننه آدمون
پونتیان
وابسته جستارون
رج:پاپون
صایین‌قلعه
په‌نویس
رج:زنجان اوستان شهرون
عاطفه حبیبی
عاطفه حبیبی (بزائهٔ ۲۲ اسفند ۱۳۶۷ – قم)  ئه‌تا ایرونی ترانه‌سِـــرو هسته. وه نرم‌افزار رشتهٔ درس‌بخوندسته هسته و ۲۱ سالگی جه تاسا ترانه سِـــرونه.
حلیمه یعقوب
حلیمه بنت یعقوب (بزائه ‌ی ۲۳ اوت ۱۹۵۴( 1954-08-23 ))  سنگاپور رییس‌جمهور هسته که  مردم عمل حزب (PAP) دله دره و پیش‌تر مجلس دله ریاست داشته. وه اولین زنی هسته که این مقوم جه رسنه.
عاطفه حبیبی
همکاری‌ئون
وه خله از سرشناس خوننده‌ئون وه ترانه بسروسته.
حلیمه یعقوب
منابع
رج:زننه آدمون رج:گت مردمون سنگاپور رج:سنگاپور رییس‌جمهورون
عاطفه حبیبی
بن‌مایه
رج:گت مردمون قم رج:زننه آدمون رج:ایران نویسندگون رج:ایران شاعرون
درزی‌کلا آخوندی‌پایین
درزی‌کلا آخوندی‌پایین اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۰۰۶ نفر (۶۱۳خانوار) بی‌یه.
شرقی ارتدوکس
تاریخچه
قسطنطنیه و پاپ میون اتا بحث پیش بمو که روح‌القدس چتی بساته بیّه. این بحث اَنده دمباله پیدا هاکرده که وشون هِدی ره طرد هاکردنه. بعضی گانّه اون گادِر شرقی روم این مذهب ره رسمیت هِدا تا غربی روم جه مذهبی اختلاف داره و ونه مردمون پاپ ِپه‌روو نَوائِن.
په‌روون
شرقی اروپا و بالکان دله این کلیسا طرفدار دانّه. این کلیسا په‌روون بلاروس، بلغارستون، قبرس، گرجستون، یونان، مقدونیه، مولداوی، روسیه، مونته‌نگرو، رومانی، صربستون و اکراین دله اکثریت هستنه.
منابع
رج:مسیحیت
ایسومی، چیبا
ایسومی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِچیبا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۴۱٬۶۰۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۵۷٫۵۰ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲۶۴ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۱۲-۰۵ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:چیبا شهرون
پهنه‌کلا شمالی
شمالی پهنه‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۳۸ نفر (۵۳۹خانوار) بی‌یه.
منابع
پهنه‌کلا شمالی
آنتروس
وابسته جستارون
رج:پاپون
تولوما
تولما اتا روخنه نوم هسته که ۳۲۰ کیلومتر بلندی دارنه. این درکا که روسیه و فلاند کشور دله دره، ۲۱٬۱۴۰ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه و ونه ئو، آخرسر بارنتس دریا دله کلنه.
منابع
رج:روسیه درکائون رج:فلاند درکائون
الجه
الجه اتا شدید دگیشوگیش (درگیری) هسه کا بالوئیج(مسلحانه) هسه و آگیمیئون(دلتئون) و رجیمئون و  غلتئون و بیا میلیشیائیج گرپئون میون مثلا مزیرئون ، شورشیئون هسه. تمانی کا الجه و دیر خشونتئون نووشه دی مهر و آشنی هسه.
بننویشت
رج:جنگ
آب‌بر
آب‌بر زنجان اوستان ره اتا شهر هسته که طارم شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸٬۰۹۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:زنجان اوستان شهرون
صیدون (خوزستان)
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:صیدون شهرستان
پاپ فرانسیس
پاپ فرانسیس (لاتین جه: Franciscus) که ونه اصلی نوم خورخه ماریو برگولیو هسته (بزائه ۱۷ دسامبر ۱۹۳۶ بوئنوس آیرس، آرژانتین دله) واتیکان ِکشور ِرهبر و کلیسای ِپاپ هسته. وه سال ۱۹۹۸ جه بوئنوس آیرس ِسراسقف بی‌یه و سال ۲۰۰۱ کاردینالیِ مقوم ره پاپ ژان پل دوم جه بَییته. برگولیو سال ۲۰۱۳ بندیکت شونزهم ِجانشین بیّه و پاپ بَگِردِسته.
وه اولین یسوعی، اولین آمریکای ِقاره‌ی ِآدِم و گرگوری سوم ِپه، اولین غیر اروپایی هسته که پاپ بیّه. فرانسیس ایتالیایی، ایسپانیولی و آلمانی ره بَلِده.
منابع
Wikipedia contributors، «[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pope_Francis_I&oldid=543908341 Pope Francis I]،» Wikipedia، The Free Encyclopedia، (accessed March 13، ۲۰۱۳).
رج:پاپون رج:زننه آدمون رج:گت مردمون آرژانتین
۲۴ ژوئن
24 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 24 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
24
دروار (ساری)
دروار اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۱۸ نفر (۱۱۳خانوار) بی‌یه.
منابع
دروار (ساری)
براون مالونی
مارتین براون مالونی اتا کاندایی سیاستمدار بی‌یه که ۱۷ سپتامبر ۱۹۸۴ تا ۲۵ ژوئن ۱۹۹۳ نخست وزیر بی‌یه که خله اقتصادی اصلاحات ونه دوره انجام بینه.
منابع
رج:زننه آدمون رج:کانادا نخست‌وزیرون
میانکوه (خوزستان)
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:امیدیه شهرستان
آنری لشاتلیه
آنری لوئی لشاتلیه (فرونسوئیج جه : Henry Louis Le Châtelier‎؛ ۸ اوکتوور ۱۸۵۰ – ۱۷ سمپتومبر ۱۹۳۶) فرونسئیج مهنّس و کیمیاگر  بیه  کا   ۱۸۸۴ دله  لشتاتلیه اصل  ره بته. وه  اکول پلی‌تکنیک و دانشگاه سوربن    درس بخانست  بیه و عضو سوئد کیائیج دونشئون اکادمی دله دی دیه.
ایچینوسکی، ایواته
ایچینوسکی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایواته استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۱۲۳٬۱۵۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱٬۱۳۳٫۱۰ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۰۹ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۰۹-۲۰ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:ایواته شهرون
سلطانیه
سلطانیه زنجان اوستان ره اتا شهر هسته که سلطانیه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۷٬۶۳۸ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:زنجان اوستان شهرون
کلونل
کلونل اتا درجه هسه کا بالودار قوائون(مسلح نیروئون) ره دیننه. دونه واجک فرونسئیج جه بموئه.
امانوئل شرپانتیه
امانوئل شرپانتیه اتا فرانسه‌ای شیمی‌دون هسته که سال ۲۰۲۰ میلادی، راهی پیدا هاکرده که ژنوم ره ات‌جور دئیر دچینن و همینسه نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:فرانسه شیمیدون رج:زننه آدمون
مقاومت (خوزستان)
مقاومت (خوزستان) خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که خرمشهر شهرستان دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:خرمشهر شهرستان
پاتسیوکی
پاتسیوکی اتا روخنه نوم هسته که ۳۶۰ کیلومتر بلندی دارنه. این درکا که نروژ، روسیه، و فلاند کشورون جه گذرنه و ۱۸٬۴۰۳ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه و ونه ئو، آخرسر بارنتس دریا دله کلنه.
منابع
رج:روسیه درکائون رج:فلاند درکائون رج:نروژ درکائون
آجون
آجون  اونتا که هسه کا ونه کر اینتا هسه کا قانون اجرا بوین سه مامور هسه. .
آجونشون جز وشون فزیکال تجشون و بمسنیون  و خلی دیر تجشون بمسنیون ره دی مسننه مثال سه وونه کا  کمپیوتر دونشئون ، تاکتیکیج حرکتئون ، کوشتی و نینجوتسو و ....... ره نوم بوردن.
مکتوبات
مکتوبات یا کمال‌الدوله نومه‌ئون اتا فارسی کتاب بی‌یه که میرزا فتحعلی آخوندزاده وه ره مشروطه دوره بنویشته. این کتاب سیاست و اسلام ره نقد کنده. مکتوبات ره اتا اولیه اثر دونّه که ایران ِروشن‌فکرون سر تأثیر بی‌یشته. این کتاب ره هیچ‌گدر ایران دله رسماً چاپ نکردنه و تا زمونی که آخوندزاده زنده بی‌یه، خِدی قفقاز دله هم نتونسته وه ره چاپ هاکنه ولی زمونی که بمرده، سال ۱۹۸۵، ونه فارسی نسخه شوروی ِآذربایجون دله تنک بیّه. آخوندزاده اتا نومه دله ملکم‌خان ره گنه:«کمال‌الدوله ره نتونستمه منتشر هاکنم، شاید که صد سال په، امه زک‌زا وه ره چاپ هاکنن...»
آسنی
مکتوبات شکل چنتا نومه ره دارنه که دِ نفر میون رد-بدل وونه. آخوندزاده کتاب ِابتدا گنه که این بنویشته‌ئون جا موافق نی‌یه و این نومه‌ها ره ات‌کجه پیدا هاکرده. کتاب دله «شازده کمال‌الدوله» که بستینکلا هند ِفارسی شازده هسته، اتا مصری مردی، «جلال‌الدوله»، جه مکاتبه دارنه. کمال‌الدوله مثلاً فرنگ بورده، بمو و اونجه خَوِر گنه و جلال‌الدوله وه ره پیشنهاد کنده که اتا سفر تا ایران هم بوره. کمال شه هارشی‌ئون ره تعریف کنده و اینتی نویسنده ونه تِک جه، سیاسی و مذهبی نقدها ره گنه.
سجاس
سجاس زنجان اوستان ره اتا شهر هسته که خدابنده شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۶٬۹۹۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:زنجان اوستان شهرون
کورنلیوس
کورنلیوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ۶ مارس ۲۵۱ تا ژوئن ۲۵۳ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
گوگوش
گوگوش اتا ایرانی خونشکر هسته. وه پیش از انقلاب ایران دله خله دلوس خوننده و بازیگر بی‌یه و انقلاب په، فرار هاکرده بورده آمریکا و تا این گدر اونجه دره.
منابع
رج:ایران خوننده‌ئون
اروتیسم
اروتیک ِهنر یا اروتیسم اتی هنر هسته که شهوت ره تحریک کانده یا «عشق‌بازی» ره سِراق دِنه. این فن بتونده نقاشی، قلمزنی، نگارگری، موجستمه سازی، عکاسی، موسیقی و نویسندگی دله استفاده بَواشه.
یوزفین موتسن‌باخر - اتا مول زنای ِداستان که شه بنویشته اتا اروتیکی رومان بی‌یه که آلمانی ِادبیات دله معروف بیّه و غربی اروتیسم ِمعروف ِآهنگون جه هسته.
منبع‌ها
رج:اروتیک رج:بگائستن رج:هنرون
م. راما
محمد امینی لاهیجی که ونه هِنِری نوم م.راما بی‌یه (بزائه‌ی ۲۳ دی ۱۳۲۶، لاهیجان) اتا گیلانی شاعر و سیاسی زندونی بی‌‍یه. وه اتا متوسط خانواده دله دنیا بموئه و شه مدرسه ره لاهیجان دله تموم هکرده. سال ۱۵۳۵ یا ۱۵۳۶ شه اولین شعر ره «پیام ملی» روزنومه دله چاپ هکرده.
م.راما کنکور دله تبریز دانشگاه دله آبیاری مهندسی وسّه قبول بیّه و سال ۱۵۴۳ بورده اونجه. این گدر، کمابیش شه شعرون ره «خوشه» و «فردوسی» مجلات دله نوشته. وه سیاسی فعالیت وسّه اتا تابستونی شو، که شه پی‌یری سِره دله نیشت بی‌یه، ساواک ِدَس دستگیر بیّه و هشت سال زندون دله بمونسته و اونجه شه گیلکی شعر باتِن ره ادامه هدا و خله این دوره‌یِ شعرون ره سیاسی و چپی تفکرات جه گته. بهمن ۱۳۵۷ انقلاب بیّه په، وه ره آزاد هکردنه و م.راما شه شعرون ره اونتی که ونه دل وسته، سه سالی چاپ هاکرده تا این که اَی سیاسی فضا دَوِست بیّه.
وه انگلیسی و فرانسوی بلد بی‌یه و این گدر بورده شه آبیاری رشته دله کار بیته و تهرون دیّه و اونجه زن بَوِرده.
ویشته بخونستن
رج:گت مردمون گیلون رج:ایران شاعرون
جنیفر داودنا
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمیدون رج:زننه آدمون
فابین
فابین رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه رم دله دنیا بموئه و روز ۱۰ ژانویه ۲۳۶ تا روز ۲۰ ژانویه ۲۵۰ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
دقیانوس وه ره بکاشته و ونه دوره خله مسیحیون ره اذیت کارده.
وابسته جستارون
رج:پاپون
ایگوآنا
ایگوآنا اتا خزنده هسته که میونی آمریکا دله و کاراییب وَر بومی حیوون هسته. ایگوآنا دِتا اصلی جور دارنه: سبز ایگوآنا ونه معروف‌ترین جور هسته که بعضی آدمون وه ره شه سره‌خنگی حیوون کننه. اتی جور هم دره که آنتیل پچیک ایگوآنا هسته و آنتیل ِجزیره دله دره و ونه نسل در بزه وونه.
منابع
رج:خزندگون
درزی‌کلا نصیرائی
درزیکلا نصیرائی اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۹۳۴ نفر (۵۹۷خانوار) بی‌یه.
منابع
درزیکلا نصیرائی
تراکوتا ارتش
تراکوتایِ سفالی ارتش اتا مجموعه نوم هسته که هزارون سرباز موجستمه ره شامل وونه. اینتا مجموعه ره چین شی هوان بساته که چین دله اولین امپراتور بی‌یه و  ۲۲۰ پیش از میلاد حکومت کرده. این مجموعه شی‌آن شهر وَر کشف بیّه که اون گدر چین نیشتگا (پایتخت) بی‌یه. تراکوتایِ سپاه، دنیایِ مهمترین تاریخی کشفیات جه هستنه و وشون دله هنری بکار بورده که اون زمونه وسّه عجیب بنظر اِنه.
منابع
رج:چین تاریخ رج:موجستمه
اترک
اترک اتا روخنه نوم هسته که ایران و ترکمونستون سامون‌سر کته.
منابع
رج:ایران درکائون رج:ترکمونستون درکائون
شهید منار
شهید منار (بنگالی جه: শহীদ মিনার) اتا ملّی یادبود هسته که داکا, بنگلادش, دله دَره و بنگالی زوون جنبش ره یاد یارنه ِ.
تاریخچه
بنگلادش، قدیم پاکستون دله دَیّه و با اون‌که این دِتا کشور هیچ سامونی نِدارنه، رسماً اتا کشور بینه و هند وشون ِوسط دَیّه. بنگلادش ره اون گادِر شرقی‌پاکستون گاتِنه. پاکستون ِرسمی زوون هم اردو بی‌یه ولی بنگلادش ِمردِم ره این زوون حالی نَیّه و وشون دِل وِسته که بنگالی رسمی بَواشه. ات‌سری دانشجو ۲۱ فوريه سال ۱۹۵۲ ميلادی اعتراض هاکردنه و این بـِخاستی ره مطرح هاکردنه ولی پاکستون ِارتش وشون ره تیر دَوِسته و ات‌خله ره بَکاشته. بعدها که بنگلادش اتا سِوا کشور بیّه، متحد ملل سازمان جه بخاسته که ۲۱ فوريه ره ماری زوون جهونی روز بنومِن و سال ۱۹۹۹ میلادی، یونسکو اتا عمومی کنفرانس دله، زوونون و فرهنگون ِحفظ وسّه این روز ره په بی‌یشته.
منابع
رج:ماری زوون رج:بنگلادش رج:پاکستون تاریخ رج:بنگلادش تاریخ رج:یادبود بنا
کانسرواتیسم
محافظه‌کاری یا کانسرواتیسم اتجور سیاسی، اجتماعی و مذهبی ایدئولوژی یا رفتار هسته که ونه اصلی هدف این هسته که جامعه و ونه ارزش‌ها ره همونتی که فعلاً هسته، نگه بداره. این فرقه‌یِ طرفدارون همیشه رادیکالون جه برعکس هستنه و وشون دیم‌به‌دیم درنّه.
سال 1790 میلادی که عقل‌گرونه تفکرات ره فرانسوی انقلابیون بوجود بیاردنه، «ادموند برک» این کانسرواتیسم یا همون محافظه کاری ِدُکتُرین ره بوجود بیارده.
منابع
رج:سیاسی نظریه‌ئون رج:اجتماعی نظریه‌ئون