cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مهترکلاته قلعه تپه
مهترکلاته قلعه تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. مهترکلاته قلعه تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق شرقی، یک کیلومتری شمال روستای مهتر کلاته هسته. این بنا ۱۱۳۲۸ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
علی‌زرنو
علی‌زرنو اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۶۵ نفر (۱۷خانوار) بی‌یه.
خاش
خاش هاکردن،خاش، خِش و یا خوش هدائن لوی تماس دیگه جای بدن ره گانّه گه معمولاً محبت سِراق هدائن‌سه استفاده وونه.
علی‌زرنو
منابع
علی‌زرنو
خاش
پانویس‌ها
رج:بگائستن
آنتونی هویش
آنتونی هویش اتا بریتانیا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۴ میلادی، رادیویی اساره‌شناسی سر تحقیق هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا فیزیکدون
کینگ سو کرک
منبع
رج:تسوکون
کیاده
کیاده اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۳ نفر (۱۲خانوار) بی‌یه.
منابع
کیاده
واشه
واشه  یا باشه ئه‌تا شکاری پرنده هسته گه ونه دیم در عین خِجیر بوعَن خله ترسناک و خِدپَسِند هسه و مازندرون دله هم پِدا وونه.
منبع
رج:پرنده
جوان‌قلعه
جوان‌قلعه شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که عجب‌شیر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۲ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۷۰۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:عجب‌شیر شهرستان
فرانسوی خاش
فرانسوی خاش یا عاشقونه خاش یا لو بَیتِن ات‌تی خاش هسته که تحریک کنندوئه ونه سَره زوون و لو جه بنشنه کار بکشی‌ین. معمولاً زوون ره وَرنه طرف ِلو دله.
منبع
Wikipedia contributors, «French kiss,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=French_kiss&oldid=182814527 (accessed January 13, 2008).
رج:بگائستن
کمل چوبسر
کمل چوبسر اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۰ نفر (۶خانوار) بی‌یه.
منابع
کمل چوبسر
گل‌باغ
گل‌باغ اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
گل‌باغ
کردکوی دین تپه
کردکوی دین تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد جه رسنه. کردکوی دین تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق غربی، ۱۰۰ م ضلع غربی روستای چهارده هسته. این بنا ۱۱۳۲۹ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
آگه بور
آگه بور اتا دانمارک فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۵ میلادی، اتمِ هسته سر تازه نظریه هدائه وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
کنسلو
کنسلو اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۵۷ نفر (۵۲خانوار) بی‌یه.
منابع
کنسلو
امیرحسین زارع
امیرحسین زارع (بزائه‌ی ۲۷ دی ۱۳۷۹، آمل) مازرونی کشتی‌گیر هسته که ایران ِآزاد کشتی ِتیم‌ملی دله کا کانده.
مسابقات
امیرحسین زارع شه کشتی‌بیتن ره راهنمایی دوره جه شروع هکرده و پیش از اون هم ورزش باستانی کا کرده. زارع سال ۲۰۱۸ استانی و کشوری مسابقات دله شرکت هکرده و اول بیّه و اینتی موفق بیّه که تیم ملی دله تاشکند تورنمنت دله شرکت هکنه و شه اولین ملی‌پوشی ره جوانان ِمسابقات دله بدست بیارده.
توکیو ۲۰۲۰ المپیک
امیرحسین زارع شه اولین المپیک ره جاپون ۲۰۲۰ المپیک دله، ۱۲۵ کیلوگرم وزن جا تجربه هاکرده. وه اولین دور اولکساندر خوتسیانیفسکی (اوکراینی) جه دکته و وه ره ۷ بر صفر شکست هدا و اَی دور دوم اگزون شهلا (کوزوویی) ره ۱۳ بر ۲ فنی‌امتیاز جا بَورده. زارع نیمه‌نهایی هم گنو پتریاشویلی (گرجستونی) جه دکته که دور قبل المپیک دله برنز بَییت بی‌یه و ۳تا جهانی مدال داشته؛ زارع این بازی ره ۶ بر ۳ بباخته و رده‌بندی دله ژیوی دنگ (چینی) ره ۵ بر صفر بَورده و برنز بَییته.
نروژ ۲۰۲۱ قهرمانی
زارع مسابقات ۲۰۲۱ اسلو دله هم وزن ۱۲۵ کیلوگرم دله حضور داشته. وه دور اول استراحت بخرده و دور دوم دزیانیس خرامانیکو (بلاروسی) ره ۶ بر صفر شکست هدا. دور سوم نیک گویازدوفسکی (آمریکایی) جه همون تایم اول ۱۰ بر صفر فنی‌امتیاز جه بَورده و نیمه‌نهایی طاها آکگل (ترکیه‌ای) ره ور بخرده و این کا ره هم ۴ بر صفر برنده بیّه تا بورده فینال. فینال دله هم گنو پتریاشویلی جه دکته که سه دوره قبلی جهان ره قهرمان بئی‌بی‌یه و المپیک ۲۰۲۰ توکیو جه هم نقره داشته ولی زارع وه ره ۹ بر ۲ شکست بدا و ۳۲ سال په، اولین کسی بیّه که ایران وسّه سنگین‌وزن ِطلا ره بدست بیارده.
اتینی
اتینی اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۹ نفر (۵۹خانوار) بی‌یه.
منابع
اتینی
ماری زوون
«ماری زوون» و «اولین زوون» همیشه اتا نینه؛ بعضی جائون وقتی گنی «ماری زوون»، ویشته فردِ قومیت جه اشاره دارنی؛ تا اینکه ونه اولین زبون خَوِری باوی. ولی بعضی جا هم این دِ کلمه ره اتا معنی گیرنه. ماری زوون بی‌ین باعث نوونه که آدم اون زوون ره تمومِ باقیِ زوون‌ها جه بتتر یاد بیره و آدمی هرچی اتا زوون جه ویشته گپ زنده، جدای اینکه کمین زوون ره زودتر یاد بئیته، ویشته ونه دله تسلط پیدا کنده.
وچه‌یِ ماری زوون، ونه فردی، اجتماعی و فرهنگی هویت ره ساجنه. تأثیر دیگر که ماری زوون دارنه، این هسته که وچه ونجه یاد گیرنه که خار-خار گپ بزوئن و عمل هکردنِ الگو، چی هسته و چتی ونه بوئه. تحقیقاتی سِراق دِنّه که ات نفر که خانه ات زوون ره یاد بیره، تا دِ سال طول کشنه ولی وچه وسّه پنج تا هفت سال زمان وَرنه که شه ماری زوون ره یاد بیره.
آدمون، ماری زوون همراهی فکر هاکردن ره هم یاد گیرنه. عصب شناسی علم گنه که زوون‌هایی که آدمونِ دمبال‌ته یاد گیرنه، نتونّه جایی که ماری زوون وشونِ مغز دله اشغال هاکرده ره بَیرن. همینسه، بعضاً وقتی ات نفرِ کلّه صدمه خِرنه، یا ماری زوون یا دومین زوون ره از دست دِنه ولی اتی دیگر ره یاد یارنه، چون وشونِ جایگاه مغز دله فرق کنده. خصوصاً ات‌جور مغزی سکته دره که باعث وونه آدم فقط شه ماری زوون ره یاد بیاره.
خاروانا
خاروانا شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که ورزقان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۳۵۳ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:ورزقان شهرستان
حاج محمود حسینی تپه
حاج محمود حسینی تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد جه رسنه. حاج محمود حسینی تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق شرقی، یک کیلومتری جنوب روستای دنگلان هسته. این بنا ۱۱۳۳۰ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
کوهپاره
کوهپاره اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
کوهپاره
بن روی ماتلسن
بن روی ماتلسن اتا دانمارک فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۵ میلادی، اتمِ هسته سر تازه نظریه هدائه وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:دانمارک فیزیکدون
خامنه
خامنه شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شبستر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۱۴ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۹۷۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:شبستر شهرستان
مینه، یاماگوچی
مینه اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماگوچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۱۷٬۳۵۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۲۸٫۲۵ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۷۶٫۰ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۵۴-۰۳-۳۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:یاماگوچی شهرون
مایلی سایرس
مایلی ری سایرس (بزائه ۲۳ نوامبر ۱۹۹۲)  آمریکایی بازیکر و پاپ ِخوننده هسته. وه هانا مونتانای نقش جه سریال هانا مونتانا دله معروف بیّه.
پیوند به بیرون
مایلی سایرس سایرس، مایلی سایرس، مایلی سایرس، مایلی رج:آمریکا خوننده‌ئون
گزنفون
گزنفون اتا یونانی تاریخ‌نویس، فیلسوف و نظامی آدم بی‌یه. گزنفن زمونی که پچیک کوروش خاسته هخامنشیون ِحکومت جلو هرسته، بورده ونه لشکر دله دیّه و زمونی که پچیک کوروش بمرده، یونانی سربازهایِ رهبر بیّه و وشون ره راهنمایی هکرده که دَگِردِن یونان. وه زمونی که اسپارت قِد داشته و ایرانی‌ها جه جنگ کته، اسپارت ِطرفدار بیّه و همینسه آتن جه وه ره تبعید هاکردنه. گزنفون تبعید دله شه زندگی ره ادامه هدا و اسپارتیون جه نزدیک بمونسته. ونجه کتابونی دره که خله یونان و جهونِ تاریخ و فلسفه بشناسی‌ین وسّه مهم هستنه.
منبع
رج:سقراطی فیلسوفون رج:یونان تاریخ‌نویسون
ناگویا، آیچی
اتا شهر نوم هسته که جاپون ِآیچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۲٬۲۳۹٬۴۶۴ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۳۲۶٫۴۵ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۶٬۸۶۰ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۸۸۹-۱۰-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:آیچی شهرون
لئو جیمز رینواتر
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
اغوزگله
اغوزگاله اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۳ نفر (۵۷خانوار) بی‌یه.
منابع
اغوزگله
تیرداد سوم
تیرداد سوم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال ۳۵ و ۳۶ میلادی حکومت داشته. وه ره مهستان میلس انتخاب هاکرد بینه که اردوان دوم جا ره بَیره ولی وه موفق نیّه که شه شاهنشاهی ره قائم داره و اردوان وه ره کنار دینگو. تیرداد سوم جه هیچ سکه‌ای پیدا نیّه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
زازاکی الفبا
زازاکی الفبا (زازاکی جه: Alfabey Zazaki) اتا یک الیفبا هسته.زازاکی الفبا لاتین جه (زازاکی نوع,Varyantê Zazaki) بییته بیّه و همینسه 32تا حرف دانّه.
گت حروف: A B C Ç D E Ê F G Ğ H I İ J K L M N O P Q R S Ş T U Ü V W X Y Z
ونگی حرفئون(۸): a e ê ı i o u ü
بی ونگی حرفئون(۲۴): b c ç d f g ğ h j k l m n p q r s ş t v w x y z
گیلانی تپه
گیلانی تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. گیلانی تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان رستاق غربی، ۵۰۰ م جنوب روستای النگ هسته. این بنا ۱۱۳۳۱ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
سلتی زوونون
سلتی  اتا زوونی خانواده هسته که هندو-اروپایی زوونون جیرچلّه قرار گیرنه. سلتی ره اروپایِ غرب دله گپ زننه. این دسته‌یِ تبار، قبل‌تر بریتانیا جزیره‌یِ بومی مردمون بینه ولی ژرمنی‌تبارون بمونه و انگلیسی زوون ره جزیره دله بیاردنه ولی هنتا سلتی‌های چنتا زوون بموندسته که ایرلند، گالیک، ویلزی و… هستنه.
منابع
* رج:هندو-اروپایی زوونون
گرزین چال
گرزین چال اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۹ نفر (۹خانوار) بی‌یه.
منابع
گرزین چال
برتون ریکتر
برتون ریکتر اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۶ میلادی، اتا بنیادی و مهم ذره ره کشف هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
خداجو
خداجو شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که مراغه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۷ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۸۲۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:مراغه شهرستان
تمیم بن حمد آل ثانی
شیخ تمیم بن حمد بن خلیفه آل ثانی، (بزائه ۳ ژوئن ۱۹۸۰ در دوحه) قطر ِامیر هسته. وه ۲۵ ژوئن ۲۰۱۳ شه پییر، شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، جا ره بَییته. ونه پییر شه استعفا هدا بی‌یه. وه خله جوونی امیر بگردسته و در مقایسه با دیگه عربی شاهون و امراء وه جوون‌ترین‌شون هسته.
اسلام علیکم ✋
عندی هدیة من عندی الک رجأ جواب 🙏🙏✋✋ شمارة :09393652546
رج:زننه آدمون رج:قطر امیرون
خسروشاه
خسروشاه یا خسروشهر شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که تبریز شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۳ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲۱٬۹۷۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:تبریز شهرستان
خراب مسجد تپه
خراب مسجدِ اسپریت تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پیش از تاریخ جه رسنه. خراب مسجدِ اسپریت تپه گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق شرقی، ۲۰۰ م شرق روستای خراب مسجد هسته. این بنا ۱۱۳۳۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳/۱۱/۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
۱۴ اکتبر
14 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 14 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
ایلال
ایلال اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
۱۴ اکتبر
بریم بگردستن
14
ایلال
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۷۳ نفر (۱۳۷خانوار) بی‌یه.
منابع
ایلال
نوه مارتی
نوه مارتی (زازاکی جه: Newê Marti) اتا زازاکی عیدروز هسته. وه ره ویشته تونج الی اطراف جشن گیرنه. نوه مارتی تاریخ هر سال مارس ِماه دلوئه. ونه معنی مازرونی جه وونه «ترنه مارس». نوه مارتی اتا بهاری عید هسته.
زازاستون
زازاستون یا زازاکستون (زازاکی جه:Zazaistan) اتا غیررسمی بخش نوم هسته که ترکیه شرقی قسمت دلوئه و ونه مردِمون زازاکی زوون جه گپ زنّه. این منطقه تاریخ خلوئه؛ وشون اول دیلم و تبرستون جه بوردنه ترکیه‌وَری و ات‌جا ره که ونه نوم زازانا بی‌یه ره شه وسّه بَییتنه و هنتا این منطقه دله درنه. وشون اسا کوردون جه خله نزدیک ِفرهنگ دارنه و وشون منطقه و کوردی‌مناطق خله جاهان مشترک هستنه.
نوه مارتی
رج:زازاکی رج:عیدون
خمارلو
خمارلو شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که خداآفرین شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۷ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۹۰۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:خداآفرین شهرستان
اردوان دوم
اردوان دوم که اتی منابع دله اردوان سوم هم بشمارست وونه، اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال دوازدهم میلادی قدرت برسی‌یه و تا ۳۸ یا ۴۱ میلادی حکومت داشته. زمونی که ونون اول (بهنام) حکومت برسی‌یه، مهستان میلس تصمیم بیتنه که وه ره شاهی سر جه بیرن چون روم دله گت بئی بی‌یه و رومی‌ها دستوری بی‌یه. ونون فرار هاکرده و بورده ارمنستون ولی اردوان که ونه جا ره بئیت بی‌یه، ونه دمبال سر بورده و وه ره روم طرفی کیش هدا. این گدر روم امپراتور شه لشکر ره ارمنستون بیتن وسّه آماده هاکرده و جنگ دله اردوان ره شکست هدانه. اردوان حکومت جه کناره بورده و تیرداد سوم ونه جا ره بیته ولی اردوان بی‌کار ننیشته و بورده گرگان دله شه وسّه طرفدار جمع هاکرده و تیسفون ره لشکر بکشی‌یه. این گدر رومی‌ها خاستنه دِباره جنگ دکفن که شه سامون ره ویشته هاکنن و اردوان وشون جه گپ بزو و ارمنستون ره هدا روم ره. مهستانِ مِیلس قبول نکرده و باته اردوان عرضه ندارنه و همینسه اتی شاه ره انتخاب هاکردنه که ونه جا ره بَیره. اردوان اَی شورش هاکرده ولی کشور دله جنگ بیّه و این وضع تا سال‌ها دمباله پیدا هاکرده.
وردان اول اشکانی
وردان اول اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال ۴۰ تا ۴۷ میلادی حکومت داشته. وردان و گودرز دِتا برار بینه که اردوان دوم بمرده په، جنگ دکتنه و آخر تصمیم بیّه که وردان جانشین بووشه و گودرز فقط هیرکانیا (تبرستون و گرگان) ره بَیره ولی ات‌گال بگذشته، وردان ره یواشکی بکوشتنه و گودرز ونه جا ره بیته.
اردوان دوم
منابع
رج:اشکانیون شاهون
ساموئل چائو چونگ تینگ
ساموئل چائو چونگ تینگ اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۶ میلادی، اتا بنیادی و مهم ذره ره کشف هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
گادوین منشا
منابع
رج:زننه آدمون رج:پرسپولیس فوتوالیستون
هلی‌بن
هلی‌بن اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۷۸ نفر (۵۹خانوار) بی‌یه.
منابع
هلی‌بن
علیرضا انتظاری سره
علیرضا انتظاری سره اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه جه رسنه. علیرضا انتظاری سره گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق غربی، روستای بالا جاده هسته. این بنا ۲۰۰۳۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶/۰۸/۲۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
اسکوئید گیم
اِسکوئید گِیم اتا جنوبی کره‌ای سریال هسته که نتفلیکس وه ره پخش کانده. این سریالِ اولین سیزِن (=فصل) ره سال ۲۰۲۱ نشون هدانه. هوانگ دونگ-هیوک ونه نویسندگی و کارگردانی ره هاکرده و لی جونگ-جه، پارک هه-سو، او یونگ-سو، وی ها-جون، جونگ هو-یون، هو سونگ-ته، انوپام تریپاتی و کیم جو-ریونگ ونه بتترین بازیکرون هستنه.
خلاصه
اتا گروه که ونه دله ۴۵۶ نفر درنه، شونّه اتا مسابقه دله شرکت کانّه که ونه جایزه ۴۵٫۶ میلیارد وون هسته ولی ونه اتفاقاتی که کفنه عجیب-غریب هسته و خله‌شون این کا دله میرنه.
منابع
رج:سریالون رج:نتفلیکس
افراگردن
افراگردن اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
فیلیپ وارن اندرسن
فیلیپ وارن اندرسن اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۷ میلادی، سیستم‌های مغناطیستی و سیستم‌های نامنظم سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
زازانا
زازانا (قدیمی پارسی: Zāzāna) ترکیه‌ی شرقی منطقه دله‌ی اتا تاریخی جا هسته. زازانای نوم اول بیستون سنگ‌بنویشته دله بموئه. اسا این منطقه دله زازاکی مردمون زندگی کانّه. این منطقه‌ی جاء اِسا زازاستون ِمقوم هسته.
رج:زازاکی رج:ترکیه منطقه‌ئون
خواجه (هریس)
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:هریس شهرستان
بندبن (ساری)
بندبن (ساری) اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۸۸ نفر (۴۵خانوار) بی‌یه.
منابع
بندبن (ساری)
مهدی عبدی
مهرداد عبدی (بزائه‌ی ۲۲ مرداد ۱۳۷۱، نوشهر) مازرونی فوتوالیست هسته که نساجی مازندران وسّه کا کانده. وه نساجی خاسته لیگ‌برتر صعود هاکنه، تیم دله دیّه و اتا مهم گل ماشین‌سازی تبریز ره بزو بی‌یه که صعود دله نقش داشته. ونه اتا مهم‌ترین گل هم جام حذفی ِفینال دله بی‌یه که آلمینیوم اراک ره ونه ضربه‌سر جه بَوردنه و نساجی‌چی‌ها اولین بار وسّه قهرمون بینه و آسیای چمپیونز لیگ ره صعود هاکردنه.
عبدی تا اسا شموشک نوشهر، پارسه تهران، گل گهر سیرجان، سایپای تهران و نساجی مازندران وسّه کا هاکرده.
منابع
رج:گت مردمون نوشهر
شونان، یاماگوچی
شونان اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماگوچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۱۵۰٬۲۹۹ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۶۵۶٫۲۵ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲۲۹ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۳-۰۴-۲۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:یاماگوچی شهرون
نویل فرانسیس مات
نویل فرانسیس مات اتا بریتانیا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۷ میلادی، سیستم‌های مغناطیستی و سیستم‌های نامنظم سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا فیزیکدون
گودرز دوم
گودرز دوم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال ۴۰ تا ۵۱ میلادی حکومت داشته. وه اوائل فقط هیرکانیایِ حاکم بی‌یه ولی شه برارِ بمردن په، امپراتوریِ حاکم بیّه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
خوشه‌مهر
خوشه‌مهر شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که بناب شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۷ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۵۲۸ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:بناب شهرستان
چار رودبار
چهاررودبار اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
منابع
چهاررودبار
آب‌بندان یوسف‌زاده
آب‌بندان یوسف‌زاده اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
آب‌بندان یوسف‌زاده
ونن دوم
ونن دوم یا بهنام دوم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال ۵۱ میلادی حکومت داشته. وه فرهاد چاروم ِدتر-زا بی‌یه.
احمد بن بلا
.
محمد احمد بن بلا (بزائه ۲۵ دسامبر ۱۹۱۸ - ۱۱ آوریل ۲۰۱۲) الجزایر استقلال جنگ ِسیاسی رهبر، اولین نخست‌وزیر و الجزایر اولین انتخاب‌بَیی رئیس‌جمهور بی‌یه که شه کشور ره سوسیالیست‌وَری بَوِرده.
منابع
رج:الجزایر رییس‌جمهورون رج:گت مردمون عرب رج:شوروی قهرمونون
صفرقلی هزارجریبی سره
صفرقلی هزارجریبی سره اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پهلوی جه رسنه. صفرقلی هزارجریبی سره گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق غربی، روستای بالاجاده هسته. این بنا ۲۰۰۳۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶/۰۸/۲۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
A
A یا a اولین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. ونه خوردِ حرف ره تونی دِ جور بنویسین: a و ɑ. وه اتا چمردار حرف هسته و «آ» یا «اَ ــَـ» ونگ ره درکنده.
تورکمنی لوآس
تورکمنی لوآس یا سیو سردم لوآس یا قَرساق یا فَنَک أتی لوآس هسته که میونه آسیای استپی، بیابونی، و نیمه‌بیابونی نواحی دله زندگی کانده. وه، ات‌پندیگ معمولی لوآس جه پچوکتره و روشند‌ِ رنگ دارنه. ونه نوم روسی دله، وونه کُرساک.
A
A (گت/کپتال) فیزیک و ریاضی دله آمپر و گتی نشونه هسته و a (پچیک/اِسمال) شتاب ره سِراق دِنه. A تونده آنارشیسم و آتئیسم نشونه هم بوئه.
تورکمنی لوآس
منابع
رج:لوآس
A
تاریخچه
حرف A ره مصرِ هیروگلیف خط دله، اتا ورزایِ کلّه واری کشینه و سال ۱۶۰۰ پ.م. این حرف فینیقی تمدن دله «الف» نوم ره بیته و ونه شکل کم‌کم حالتون مختلف جه تغییر هکرده. این حرف، یونانی خط دله آلفا جه برابری کنده و ونجه بئیت بیّه.
شموشکی سره
شموشکی سره اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پهلوی جه رسنه. شموشکی سره گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق شرقی، روستای شموشک هسته. این بنا ۲۰۰۳۴ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶/۰۸/۲۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
B
B یا b دومین حرفی هسته که لاتین خط دله دره. B اتا بی‌چمر حرف هسته که «ب» ونگ ره دَر-دِنه.
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
داریان (شبستر)
داریان شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شبستر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۸ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۱۳۸ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:شبستر شهرستان
همایون شجریان
همایون شجریان اتا ایرونی خونش‌کر هسه که ونه پی‌یر محمدرضا شجریان بی‌یه.شجریان آهنگ هایی مثل آهای خبردار, هوای گریه،رگ خواب و... و انواع آهنگ های سنتی خوننه
بریم بگردستن
رج:ایران خوننده‌ئون
سواسره
سواسره اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۸۶ نفر (۸۶خانوار) بی‌یه.
منابع
سواسره
دوزدوزان
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:سراب شهرستان
جان هاسبورک وان ولک
جان هاسبورک وان ولک اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۷ میلادی، سیستم‌های مغناطیستی و سیستم‌های نامنظم سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
یافا
یافا أتا دار نوم هسه که پرتخال ئو ئونشو واری هسه. ئونه ولگ‌ئون تیزنه ئو ئونه میوه ئونشو واری أتا کم پچک ئو شیرین تر هسه.
افراکتی میر علی تبار
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۵ نفر (۸خانوار) بی‌یه.
منابع
افراکتی میر علی تبار
پیوتر کاپیتسا
پیوتر کاپیتسا اتا روسیه فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۸ میلادی، فیزیک دما پایین سر تحقیق هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:روسیه فیزیکدون
دیزج حسین‌بیگ
دیزج حسین‌بیگ شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که مرند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۴۰۰ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۰۶۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:مرند شهرستان
آل لوآس
آل لوآس یا سِرخ لوآس یا معمولی لوآس أتی سگ‌مونائون هستنه که وشون تعداد بقیه سگ‌مونائون جه ویشتره. وشون تقریباً شومالی نیمکره‌‌ِ کل دله درنه و انسان توسط، استرالیا به، دی وارد بئییه.
وشون وضعیت، إسا کمترین نگرانی وضعیت دله دره. وشون برخلاف وشون نوم، همیشک آل(=سرخ) نینه.
منابع
رج:لوآس
زرنق
زرنق شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که هریس شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۳ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۵٬۳۴۳ نفر جمیعت داشته.
دیگو سیمئونه
دیگو سیمئونه آرجانتینی بازیکن و مربی هسته. وه بزائهٔ ۲۸ آوریل ۱۹۷۰ هسته و به عنوان بازیکن ولز سارسفیلد، پیسا، سویا، اتلتیکو مادرید، اینتر میلان، لاتزیو، اتلتیکو مادرید، راسینگ کلاب وسّه بازی هاکرده. وه ۱۰۶تا ملی بازی هم دانّه. وه مربی‌کری هم کانده و راسینگ کلاب، استودیانتس، ریور پلات، سن لورنزو، کاتانیا، راسینگ کلاب، اتلتیکو مادرید ره تا اسا داشته. وه الان اتلتیکو مادرید دله مربی‌ئه. وی در سال ۲۰۰۵ در ایران مدرک فارغ التحصیلی دفاع ۹ نفره را دریافت کرد
اشکاری‌گو
اشکاری گو یا گنجه گو (فارسی جه: گَوَزن) اتی حیوون نوم هسته که جفت‌سم‌ئون و کاله‌دارون میون رَج‌وَندی وانه. این حیوون ۵۰ تا ۳۰ میلیون سال پیش شِنه. «ورزاچمر» اصطلاحی هسته که گالشون وشون ِجفت‌گیری ِفصل ره گاتِنه. ورزاچمر اوایل شهریور تا اواسط پاییز هسته و این فصل اشکاری گوئون بلند ِصِدا جه شونگ کَشِنّه و اینتی شه جفت ره پیدا کانّه.
منابع
رج:اشکاری‌گو رج:کاله‌دارون
مرتع افراکتی
مرتع افراکتی اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
مرتع افراکتی
ولاش اول
ولاش اول اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال ۵۰ یا ۵۱ میلادی شاه بیّه و تا ۷۷ الی ۷۹ حکومت داشته. وه یا ونون دوم وچه بی‌یه، یا اردوان دوم ریکا بی‌یه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
آرنو آلان پنزیاس
آرنو آلان پنزیاس اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۸ میلادی، میکروموجی تابش ره کیهان دله کشف هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
هیکاری، یاماگوچی
هیکاری اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماگوچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۵۳٬۲۷۴ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۹۱٫۹۴ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۵۷۹ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۴-۱۰-۰۴ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:یاماگوچی شهرون
گل خواران
گل خواران اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۷ نفر (۲۳خانوار) بی‌یه.
منابع
گل خواران
رابرت وودرو ویلسون
رابرت وودرو ویلسون اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۸ میلادی، میکروموجی تابش ره کیهان دله کشف هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
زنوز
زنوز شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که مرند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۲ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۴۶۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:مرند شهرستان
ننه خانم باقری سره
ننه خانم باقری سره اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پهلوی جه رسنه. ننه خانم باقری سره گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق غربی، روستای بالاجاده هسته. این بنا ۲۰۰۵۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶/۰۸/۲۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
سیاوش‌کلا
سیاوش‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۴۱ نفر (۷۵خانوار) بی‌یه.
منابع
سیاوش‌کلا
هرودوتوس
هِرودوت (Ἡρόδοτος) اولین کسی هسته که تاریخ ِآسنی ره بنویشته و ونه کتاب هنتا دره. وه حدود سال ۴۲۵ قبل از میلاد شه کتاب ره بنویشته. وه این کتاب دله ایران و یونان جنگ خَوِری نویسنه و ونه نوم ره «historie» بی‌یشته که یعنن «تحقیق» ولی اسا این کلمه اروپایی زوون‌های دله «تاریخ» معنی کنده. هرودوت ره «تاریخ پی‌یر» دونّه. وه هالیکارناس شهر دله دنیا بموئه که اون گدر هخامنشیون دست دیّه ولی شه کوچ ره بَوِرده ایتالیایِ امروزی که اون زمون یونانی‌ها مستعمره بسات بینه. هرودوت شه کتابِ اول صفحه بنویشته که ونه هدف این هسته که یونانی‌ها و بربری‌ها (غیریونانی بی‌تمدن مردم) ِهاکردی‌ئون ره تاریخ یاد نکانه و وشون ِدرگیریِ دلیل میّن بوو. وه برعکس دیگر یونانی نویسنده‌ئون، شه خَوِری هچّی ننویشته.
منابع
رج:یونان تاریخ‌نویسون
نمیون‌انجیل‌سی
نمیون‌انجیل‌سی اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۷۴ نفر (۲۳خانوار) بی‌یه.
منابع
نمیون‌انجیل‌سی
نصرت ابراهیمی سره
حاج نصرت ابراهیمی سره اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پهلوی جه رسنه. حاج نصرت ابراهیمی سره گلستان استان و کردکوی شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان سدن رستاق غربی، روستای میاندره، هسته. این بنا ۲۰۰۴۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶/۰۸/۲۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
وردان دوم
وردان دوم اشکانی اتا اشکانی شازده بی‌یه که حدود سال ۵۵ تا ۵۸ میلادی سلطنت ره مدعی بیّه و سلوکیه دله شورش راه دمبدا.
سراب (شرقی آذربایجان)
سراب شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که سراب شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۱۴ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴۵٬۰۳۱ نفر جمیعت داشته.
وردان دوم
منابع
رج:اشکانیون شاهون
سراب (شرقی آذربایجان)
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:سراب شهرستان
آیچی استان
آیچی اتا استان نوم هسته که جاپون دله دره و ونه مکون هونشو جزیره دلوئه. ونه گتی ۵۱۵۳ کیلومترمربع وونه و این استان جمعیت سال ۲۰۰۷ ات‌کمه ۵۳۰۰۰۰۰ نفر جه ویشته بی‌یه. . این استان نیشتنگاء ناگویا هسته.
منابع
آیچی رج:جاپون کشوری تقسیمات
لنگر (ساری)
لنگر (ساری) اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۸۸ نفر (۹۲خانوار) بی‌یه.
منابع
لنگر (ساری)
کردکوی نظامی عمارت
په‌نویس
رج:کردکوی تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
۱۵ اکتبر
15 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 15 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
15
شلدون لی گلاشو
شلدون لی گلاشو اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۹ میلادی، جریان‌های خنثی ره پیشبینی هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
آمونیوس ساکاس
آمونیوس ساکاس اتا اسکندریه‌ای فیلسوف بی‌یه که فلوطین ونه شاگردی ره کرده. آمونیوس ساکاس قرن سوم میلادی دیه و هیچ کتابی شه جه باقی نی‌یشته. ونجه اطلاعات خله کم هسته و تاریخ ناشناساترین فلاسفه جه هسته.
شلدون لی گلاشو
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
آمونیوس ساکاس
منابع
رج:نو افلاطونی رج:مصری فیلسوفون
بکتریوساید
آنتی‌بیوتیک‌ئون  توننه کا بکتری سلئل ره مستقیما ویرون هاکنن و هر کدیم یتا جور بکتری بسوتوبساج(متابلیسم) ره ورهم  زننه. نمون سه ، پلی‌میکسین بی، بکتری سل ممبرین ره آسب زننه. په بکتری دله مکلاد(محتویات) نشت کنه دیا(درگا- بریم)  و یونی تهادل  بکتذی سل ممبرین دِ ور اسمزی فشار سه ورهم ریجنه. علاوه بر اینتا بکتری دله دیم اجزا و مهم ملکولئون  RNA وDNA نشت کاننه دیا  و بکتری نابود وونه و شونه.
منبع
رج:باکتری
عبدالسلام
عبدالسلام اتا پاکستان فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۹ میلادی، جریان‌های خنثی ره پیشبینی هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:پاکستان فیزیکدون
بتلیم
بتلیم اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۹ نفر (۱۶خانوار) بی‌یه.
منابع
بتلیم
بالاده (ساری)
بالاده (ساری) اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۹ نفر (۲۴خانوار) بی‌یه.
منابع
بالاده (ساری)
پاس
پاس بیا پسپورت (فرونسئیج : Passeport) اتا شنوسوئیجی نومچه هسه کا وه ره قجر گادر تذکره دی گتنه. اینتا نومچه (سند) جا وونه کا اتا دیر کشفر جه بیلشت(اجازه) بیرن کا وشون کشفر دله بوئرن. ونه جا وونه کا ویزا بیتن.
اینتا نومچه علاوه اینتا کا وونه وه جا درگا(بریم) بوردن ، وه موسافر ایمینی ره دی تامین کانده.
D
D یا d چارومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «د» بخوندست وونه.
پاس
ممبعئون:
فارسیج ویکی پیدیا
D
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
سردرود
سردرود شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که تبریز شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۶ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲۹٬۷۳۹ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:تبریز شهرستان
سمهین
سمهینِ عید (انگلیسی جه: Samhain Festival) کلتونِ اتا عیدی‌روز هسته. سمهین گادِر هر سال اکتبر ماه دلوئه. اسا این عید ره ویشته نئوپگانیسمون جشن گَرنه.
منابع
رج:عیدون رج:سلت
پرمیناو شیومن
پرمیناو شیومن اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
تیلک (ساری)
تیلک (ساری) اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
استیون واینبرگ
استیون واینبرگ اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۹ میلادی، جریان‌های خنثی ره پیشبینی هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
پرمیناو شیومن
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۱ نفر (۳۴خانوار) بی‌یه.
استیون واینبرگ
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
تیلک (ساری)
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
ایمبولک
ایمبولک (انگلیسی جه: Imbolc) کلتون ِاتا عیدی‌روز هسته. سمهین تاریخ سال فوریه ماه دلوئه.
پرمیناو شیومن
منابع
پرمیناو شیومن
ایمبولک
منابع
رج:عیدون رج:سلت
فولاد ویس
بن‌مایه
رج:زننه آدمون رج:گت مردمون تهرون رج:ایران خوننده‌ئون
تیلک (ساری)
منابع
تیلک (ساری)
نومه
نومه کا وه ره فارسیج دله کتاب گننه ، اتا مجموعه هسه ورقونی کا بنویشت بوینه .اس خاینه چاپ هاکرد بوئه ، کامیک بوئه و....، وونه کا پیست ، چو و.... جه خار بوه.
اغلب یتا ور جه وه ره موحکم کاندنه. هرتا ورق نومه دله ورقه و هر دیم ره صفحه ( پیج) گننه.
منبعئون
رج:کیتاب
سهند (اسکو)
سهند (اسکو) شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که اسکو شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۶ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸۲٬۴۹۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:اسکو شهرستان
گندُلو
گندلو (فرونسئیج جه : Gandelu)اتا کمون  ان-دو-فرانس انجه (بخش) دله دره و فرونسه نسوجر دله هسه.
ولاش دوم
ولاش دوم اتا اشکانی شازده بی‌یه که حدود ۷۷ تا ۸۰ میلادی شه برار، پاکور دوم، جه شورش هاکرده. ونجه فقط سکه پشتی اطلاعات دارمی و شاید اصلاً چنین آدمی دنی بی بوئه.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
چله
چله اتا چوبی قسمت از گیاه هسته گه اصلی تنه جه دچسبیه هسته ولی جزئی از وه بشمارده نوونه.
جیمز کرونین
جیمز کرونین اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۰ میلادی، چنتا مورد کشف هکرده که تقارن بنیادی قانون جه حساب نورده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
کومش
قومس سامون خوار ِری تا سبزوار جه بی‌یه و ونه بِن ایران کویر دیّه و ونه شمالی‌وَر هم تبرستون قرار داشته. قومس گت شهرون اتا جاده دله دَیینه که خارسان جه شی‌یه. ونه شائون بعضی گادِر مستقل بینه و بعضی وقتون هم تبرستون یا خراسان ِشائون اونجه ره گیتنه
قاجاریه و پهلوی
زمون قاجارون، سمنان قومس نیشتنگا بی‌یه. جندق و خور و بیابانک سال ۱۲۴۰ق کومس (سمنان و دامغان) دله دَیینه و سال ۱۳۳۷ق ونجه سِوا بیینه.
سال ۱۳۴۰ شمسی دکتر علی امینی نخست وزیری گادِر، کومس (که سمنان، دامغان، شاهرود، بسطام و سرخه ونه دله دَیینه) و تبرستون ِجنوبی شهرون یعنی سنگسر، شهمیرزاد و وشون روستائون ره سمنان استان اسم بییشتنه و هنتا ونه وضع همینتی بموندسته.
منابع
رج:ایران تاریخ رج:سمنان اوستان
۱۶ اکتبر
بریم بگردستن
16
جلیرود
جلیرود اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۹۲ نفر (۲۹خانوار) بی‌یه.
منابع
جلیرود
تیله‌بن
تیله‌بن اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۷ نفر (۱۳خانوار) بی‌یه.
منابع
تیله‌بن
سهیل مستجابیان
سهیل مستجابیان (بزائه ۱۳۶۱ اردیبهشت، شیراز) ئه‌تا ایرونی بازیگر هسته گه البته ونه سرشناسی ویشته ونه دابسمش‌ئون جه سرچشمه گرنه. وه متالوژی مهندسی درس ره بخوندسته و تیاتر سابقه ره هم دارنه. وه جوکر ِسره‌خانگی سریال دله دِ دفعه شرکت هاکرده و برنده هم بیّه.
بن‌مایه
رج:ایران بازیگرون رج:گت مردمون شیراز
C
C یا c سومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه.
زوون‌های مختلف دله ونجه صدای مختلف گیرنه: انگلیسی، فرانسوی، هلندی، کاتالونی، سلتی زوونون، اسکاندیناوی ِزوونون و پرتغالی دله ونه نوم «سی» هسته و «ک» و «س» صدا ره دریارنه. ولی تورکی و کوردی ِخط دله «ج» ونگ ره دَر-دِنه. آلمانی دله «ک» و «تس» چمر ره یارنه. ایتالیایی و رومانیایی دله هم «ک» و «تش» بخوندست وونه. روسی، بلغاری و صربی فقط «س» صدا دِنه. خله از اسلاوی زوونون، مجاری، بالتیک ِزوونون و آلبانیایی دله «تس» وونه. ایسپانیولی دله هم «ک» و «ث» صدا ره دریارنه.
اتا برنومه‌نویسی زوون هم دره که ونه نوم سی هسته و وه ره C نوم جه نویسنّه.
تاریخچه
مصری زوون دله اتا شتر نقش ره کشینه که کم‌کم بورده فینیقیه دله سومین حرف بیّه و ونه نوم شترِ اسم سر جه بئیت بیّه. همینسه وه ره فینیقی گتنه «گمل» که یونانی دله بیّه «گاما» و عربی دله «جمل» بی‌یه، همین‌سه سومین حرف ابجد دله «ج» هسته ولی آریایی زوونون دله شتر ره «کمل» (مثلاً انگلیسی: camel) گننه که سومین حرف هم «ک» و «س» صدا ره دِنه.
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
بینجین
بینجین ، (آلمونیج جه Benzin) اتا ماده هسه کا کال نف جه عمل انه  و اینتا سوجن (سوخت) ماشینئون وسه و مترون وسه خلی کار شونه. ونه دله جورباجور اورگانیک مادئون ئرنه مثال وسه  سبک ئیدروکربون کا 14 الی 12 کربون اتم ره دایننه هسنه. آلکینئون ، سایکلوآلکونئون و آلکنئون ونه دله درنه.
ممبعئون
ویکی‌پدیای انگلیسی
سیس (شهر)
سیس شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شبستر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۲ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۶٬۱۰۶ نفر جمیعت داشته.
E
E یا e پنجمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا چمردار حرف هسته که ویشته «اِ ــِـ» بخوندست وونه.
تاریخچه
سامی زوونون دله این حرف "هه" بی‌یه که اتا مردی ره سِراق دائه که دقیقاً میّن نی‌یه نماز کرده یا ونگ کشی‌یه (حیلول یعنن "جشن"). ونه مصری حرف هم همینتی شکل داشته. ابجد دله پنجمین حرف ه|ه‍ هسته ولی غربی زوون‌ها دله وه ره اِ هکردنه. یونانی دله هم ونه معادل اپسیلون هسته که e ره موندنه و باقیِ غربی خطوط ونه سر جا بسات بینه.
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
پاکور دوم
پاکور دوم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه. وه زمونی که ولاش اول هنتا حکومت داشته، شه پی‌یرِ سلطنت دله هم‌باز بی‌یه. سال ۷۸ میلادی شه امپراتوریِ شاهنشاه بیّه و میون سال‌های ۱۰۵ تا ۱۲۰ میلادی بی‌یه که بمرده.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
نئوناتولوجی
نئوناتولوجی (به انگلیسی: Neonatology) یتا دکتری تخصص هسه کا فارسی دله وه ره (مطالعات نوزادان) گننه اینتا رشته ، وچئون دکتری( طب اطفال) چله(شاخه) مجموعه بنی (زیرکجکوعه) هسه. اینتا رشته وسه ، وانه 14 سال بعد دبیرسون درس باخندن. اینتا یتا   ناخشخنه ئی تخصص و معمولاً نزائون ویجک بخش دله (NICU) انجام وونه. اینتا متخصصئون ناخشئون   نوزائونی  هسنه کا به دلیل نارس بین ، کم بیئن وزن بعد بداشت بئین(بعد تولد)، رحم دلئی رشد محدودیت ، مارزائی ناهنجاریئون  ، سپسیس، هیپوپلازی پوکی (ریوی)  یا بداشتن تمون خفه بئین (خفگی  در زمان تولد)، ناخش  هسنه  ئو ئکتری ویک مراقبت نیاز دایننه.
وال لوگسدون فیچ
وال لوگسدون فیچ اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۰ میلادی، چنتا مورد کشف هکرده که تقارن بنیادی قانون جه حساب نورده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
سلت
سلت‌ئون اَی بوردنه پچوک ِآسیای شرقی‌وَر دله، جایی که گالاتاییون معروف بینه و غرب‌وَر جه هم سرزمینون گل، ایسپانیا و بریتانیا ره بَییتنه. قرن سوم پ.م جه کم‌کم ضعیف بَینه و «گل» ِسرزمین ره جولیوس سزار بَییته، وشون استقلال هم کم‌کم رِقِدبدائه بیّه. بریتانیا و ایرلند دله وشون آسته‌ته شه ره بباختنه، ولی وشون آداب و رسوم سیاسی‌چی‌ئون ِپه، رِقِدبورده.
منابع
* رج:اروپا تاریخ
زوارک (بابل)
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۲۸ نفر (۴۴خانوار) بی‌یه.
منابع
زوارک (بابل)
گال
گال یا وشکو یا ول ، گل‌دار گیاهون دله ، ساختار زایشی بشمارده وونه. گالِ کارکرد این هسته گه نر و ما سلول ره هدی جه رســنِـنـده.
منبع
رج:گیاهون
پولیگامی
پولیگامی اتا وضعیت هسه کا اونتا فرد یتا شی و یا زنا و یا همسر ده ویشتر داینه مثلا اتا زنا کا 3 تا شی داشته ووشه و...........
حقوقیج وضعیت
تیلن : اونتا کشفرون کا ونه دله پولیگامی ممنوع هسه ولی  جورم نیه.
کئو : ونه دله پولیگامی موجاز هسه
سیو: وشون دله پولیگامی ممنوع هسه.
ممبعئون
https://journals.ut.ac.ir/article_21073_2e5f320d8caf495d2c5b1c993b8df18f.pdf
F
F یا f شیشمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ف» بخوندست وونه.
تاریخچه
وه احتمالاً مصری هیروگلیف دله اتا چماقِ شکل بی‌یه و «ح» صدا دائه ولی فینیقی دوره «و» بیّه که ابجد دله هنتا و|واو ِحرف جه برابر هسته. یونانی خط دله وه ره «دیگاما» شکل بساتنه که رومی دله چنتا حرف ره این شکلِ سر جه بساتنه که U و V و W و Y هم F واری اینتا چماقِ شکل هستنه.
دپیته چرخه‌تو
رج:لاتین الفبا
سیه‌رود
سیه‌رود شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که جلفا شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۵۴۸ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:جلفا شهرستان
اردوان چاروم
اردوان چاروم که بعضی منابع وه ره اردوان سوم هم بشمارستنه، اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که دهه‌ی هشتاد میلادی حکومت داشته. وه ولاش اول ریکا یا برار وسته بوئه. احتمالاً پاکور دوم حکومت گدر شورش هاکرده.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
کوتر
کوتِر  اتا پرنده هسته گه نژادون و رنگون مختلف دارنه. این پرنده بصورت اهلی و هم اِلخی (وحشی) زندگی کانده.
نیکولاس بلومبرگر
نیکولاس بلومبرگر اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۱ میلادی، طیف نمایی لیزری تحقیقات وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
کوتر
منبع
رج:پرنده
نیکولاس بلومبرگر
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
۱۷ اکتبر
17 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 17 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
17
شبستر
شبستر شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شبستر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۰۷ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲۲٬۱۸۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:شبستر شهرستان
قلعه (ساری)
قلعه (ساری) اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۷ نفر (۲۷خانوار) بی‌یه.
منابع
قلعه (ساری)
ولاش سوم
ولاش سوم اتا اشکانی شاهنشاه بی‌یه که حدود سال ۱۰۵ تا ۱۴۷ میلادی حکومت داشته.
منابع
رج:اشکانیون شاهون
گنداب
گنداب اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، چار دونگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
گنداب
G
G یا g هفتمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که ویشته «گ» بخوندست وونه ولی بعضی زوون‌های مختلف دله، صدائون دیگر هم دریارنه. مثلاً ایسپانیولی دله «خ» وونه یا کاتالونی دله «ژ» وونه...
تاریخچه
حدسی که زنّه این هسته که G حرف ره هم لاتین دله C حرف سر جا بساتنه و وه ره گاما تغییر هاکرد دوننه. ونه ظاهر دله هم فقط اتا خط C حرف کش اضافه بیّه.
آرتور لئونارد شالو
آرتور لئونارد شالو اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۱ میلادی، طیف نمایی لیزری تحقیقات وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
شربیان
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:سراب شهرستان
شرفخانه
شرفخانه شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شبستر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۴۰ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۲۴۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:شبستر شهرستان
استونی
استونی (استونیایی جه: Eesti) اتا کشور بالتیک ِمنطقه و اروپای ِشمالی قِسمِت دله هسته. این کشور غرب جه بالتیک دریا، شمال جه فلاند خلیج ، شرق جه روسیه و جنوب جه لاتویا ره وَر خانّه. ونه جمعیت ۱،۳۵۶،۰۰۰ نفر و ونه نیشتنگا (=پایتخت) تالین هسته.
استونی دله یورو جه پول ِیکا وسّه استفاده کانّه. استونی ِاقتصاد خله پیشرفتوئه و وشون ِرتبه اقتصادی آمار دله همیشه بالا دَره. استونی دله مطبوعات ِآزادی، اقتصادی ِآزادی، سیاسی و آموزشی ِآزادی همگی کامل رعایت وانّه. استونی شوروی ِحکومِت گادِر بالاترین ملی ناخالص تولید ره اون مملکت دله داشته.
چن قرن ِاخیر دله، کشورون مختلف من‌جمله دانمارک، سوئد، لهستون و روسیه هرکامین مدتی این کشور ره شه سامون دله داشتنه اما تزاری روسیه‌ی رِقِدبوردِن په (جهونی جنگ اول و بلشویکی انقلاب سَره) استونی بتونِسته شه استقلال ره روسیه جه بَیره. استونی مستقل جمهوری تا سال ۱۹۴۰ دیی‌یه اما استالین و هیتلر ِمخفی پیمون سَره شوروی ِنیروئون اونجه ره بَییتنه و سال ۱۹۴۱ که آلمان و شوروی ِجنگ شروع بیّه، نازی آلمان وه ره بَییته. آلمان ِشکست جهونی جنگ دوم دله باعث بیه شوروی دباره استونی ره بَیره تا اینکه ۱۹۹۱ شوروی ِبپاشی‌یِن سَره استونی اعلان استقلال هدائه.
تاریخ
استونی ِنوم اتا باستانی قوم که "آئستی" (Aesti) نوم داشته جه بَییته بیّه. وایکینگون سده هفدهم جه استونی ِسواحل دله دَیینه. سال ۱۲۰۲ استونی ره ات‌سِری شوالیه زورپـِشتی مسیحیت په‌روو هاکِردنه.
استونی ِجنوبی قسمت ره لاتویای ِهمراهی این شوالیه‌ئون داشتنه اما استونی ِشمالی قسمت ره بهار ۱۲۲۴ دانمارک ِشائون بَییتنه و تا سال ۱۳۴۶ داشتنه ولی این گادِر وه ره پَس هِدانه همون شوالیه‌ئون ِدَس.
استونی ِشهرون اکثراً این گادِر هانزای ِپیمون دله دَیینه و وشون ِمردمون آلمان ِامپراتوری ِملّت جه حیساب اِمونه.
معاصر تاریخ
اوایل استونی روسیه خاک دله دیّه اما تزاری روسیه‌ی ِرِقِدبوردِن په (جهونی جنگ اول و بلشویکی انقلاب سَره) استونی بتونِسته شه استقلال ره روسیه جه بَیره. استونی مستقل جمهوری تا سال ۱۹۴۰ دیی‌یه اما استالین و هیتلر ِمخفی پیمون سَره شوروی ِنیروئون اونجه ره بَییتنه و سال ۱۹۴۱ که آلمان و شوروی ِجنگ شروع بیّه، نازی آلمان وه ره بَییته. آلمان ِشکست جهونی جنگ دوم دله باعث بیه شوروی دِباره استونی ره بَیره.
زمونی که شوروی سال ۱۹۴۵ دِباره استونی ره بَییته ۱۲۰٬۰۰۰نفر روس ره بَرِسِنی‌یه اونجه. استونیایی ِمردِمون هم یا جنگ دله بمرد بینه یا تبعید بینه سیبری. سال ۱۹۸۸ شوروی ِاصلاحات باعث بیّه ناسیونالیست ِاستونیاییون فعالیت دارِن. وشون این جمهوری ِپارلمون دله اکثریت بَیینه و شه‌گردونی (=خودمختاری) ره ویشته هاکِردنه و اتا کودتا په شوروی دله جه بریم بِمونه. سپتامبر ۱۹۹۱ شوروی استونی استقلال ره به رسمیت بشناسی‌یه.
مردمون
قبل جهونی جنگ دوم، استونیایی‌تبارون کشور ِجمعیت ۸۸ِ درصد ره تشکیل دانه و قومی اقلیتون ۱۲ درصد بینه. میون سال‌های ۱۹۴۵ و ۱۹۸۹، روسی‌سازی ِپه استونیایی‌تبارون ۶۱ درصد بَیینه. جوزف استالین تبعیدهای دسته جمعی و اعدام ره استونی دله انجام دائه. وه ۱۱۰ هزار نفر ره استونی دله یا بکاشته و یا تبعید هاکرده.
وقتی روس‌ها استونی ِاستقلال په وردگردستنه ۶۱٪ سال ۲۰۰۶ میلادی کم‌کم ۶۹٪ درصد بَیی‌یه.
استونی بی‌دین‌ترین مردمون ره جهون دله دانّه و بیش از ۷۰ درصد این کشور دله بائوتنه که هیچ دینی ره باور ندارنه. نظرسنجی سال ۲۰۰۵ اروپایی سِراق دائه که فقط ۱۶ درصد استونیایی‌ها خدا ره قبول دارنه.
سیاست
استونی ِسیاسی نظام پارلمونی ِجمهوری هسته و رئیس جمهوری، که ونه اختیارات محدوده، ره پارلمون ِنماینده‌ئون پنج سال وسّه انتخاب کانّه. پارلمون اتا مجلس ۱۰۱ نماینده جه هسته که مردم ِمستقیم ِرای جه چارسال وسّه مجلس دله شونّه. اتا ۱۰۶ نفره مجمع هم چار سال وسه مردم رأی جه انتخاب وانه. رئیس جمهور، نخست وزیر و وزیرون شورا ره وشون انتصاب کانه که اَی همین مجمع ره ونه جواب‌گو بائن.
کای سیگبان
کای سیگبان اتا سوئد فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۱ میلادی، طیف نمایی الکترونی تحقیقات وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
میرملک
میرملک اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
استونی
اقتصاد
استونی هیودهمین کشور بی‌یه که اروپا اتحادیه دله یورو ره قبول هاکرده. استونی اولین کشور بی‌یه که شوروی دله دَیینه ولی یورو ره شه پول جا رسمی هاکردنه. بیست سال په استونی این کار جه خاسته ثابت هاکنه که شرق بلوک جه سِوا بیّه و بِموئه غرب بلوک دله.
میرملک
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۹۷ نفر (۵۹خانوار) بی‌یه.
استونی
تقسیمات
استونی به ۱۵ شهرستان (به استونیایی: maakonnad) تقسیم می‌شود که ناحیه‌های مدیریتی کشور هستند. هر شهرستان به شهرداری‌های کوچکتر تقسیم می‌شود.
منابع
رج:اروپا اتحادیه رج:بالتیک رج:اروپا کشورون رج:ناتو رج:شوروی سابق کشورون
میرملک
منابع
میرملک
فیجی هندی
فیجی هندی اتا زوون نوم هسته که اکثر فیجی مردمون که هندی‌تبار هستنه، ونجه گپ زنّه. اینتا زوون دله هندی، انگلیسی، سرخپوستی زوون و... دله قاطی بَیینه.
منبع
رج:هندو-آریایی زوونون رج:فیجی رج:هندی زوون
نیاایرانی زوون
منابع
رج:ایرانیج زوون رج:هندو-ایرانی زوونون
فرام‌رودبار حاجی‌صادق
فرام‌رودبار حاجی‌صادق اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سجادرود دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۸۱ نفر (۲۵خانوار) بی‌یه.
منابع
فرام‌رودبار حاجی‌صادق
۱۸۹۶ تابستونی المپیک
آتن ۱۸۹۶ المپیک (رسمی نوم: Games of the I Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که اول کش یونان دله برگزار بیّه. این مسابقات ۶–۱۵ آوریل ۱۸۹۶ ِتاریخ دله برگزار بیّه و شاه جورج اول مسابقاتِ افتتاح ره اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۹ ورزش و ۱۰ رشته وجود داشته و ۲۴۱ نفر، ۱۵تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، امریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
منابع
آتن
شندآباد
شندآباد شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شبستر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۶۷ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸٬۴۸۹ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون رج:شبستر شهرستان