cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دیوید جی تاولس
دیوید جی تاولس اتا بریتانیا-آمریکای فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۶ میلادی، تغییر حالتون توپولوژیکی و حالتون توپولوژیکی ماده ره کشف هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
همچان حموم
په‌نویس
رج:گلوگاه تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون حموم‌ئون
دیوید جی تاولس
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا فیزیکدون رج:آمریکا فیزیکدون
دزد
دِزْدْ ئه‌تا قایم ساختمون هسته گه کومک کانده نیروها دشمنون جلو هرستن.
لطف‌الله سیفی
لطف‌الله سیفی بشلی (بزائهٔ ۲۲ آذر ۱۳۳۸) ئه‌تا مازندرونی هِنِرمِند هسته. وه ۲۶ سالگی جه، موسیقیِ یاد بئیتن ره شروع هاکارده و اسا تنبک، سرنا، قرنه ره نوازنه. همچنین وه بازیگری هم کانده و ئه‌تا از تبرستون شبکهٔ سرشناسون بشمارده وونه. سیفی ره ویشته با نوم برهان درو اشناسِـنّه.
پیشینه
لطف‌الله سیفی ۱۳ سال شواش گروه و ۱۷ سال امیر پازواری گروه دله نوازندگی هاکارده.
بن‌مایه
رج:شواش گروه
پر لاگرکویست
پر لاگرکویست اتا سوئدی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه سوئدی زوون جه شعر و رمان و کچیک آسنی نوشته.
شادزد
شادزد  ساری شهرستون بِلِندترین قله هسته.
کردوا
جمعیت
اینتا محل در دهستان سرخکلا قرار دارنه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران ، ونه جمعیت ۹۰۰ نفر (۱۸۵ خانوار) هسته.
درباره
منطقه تاریخی هسته در 2 کیلومتری شهر زیرآب ؛ با خنه هایی دله به دله که در دامن تپه هایی سبز پناه بیته. منابع تاریخی قدمت روستایی کردوا ره قرن دهم هجری قمری بتنه. اول سکونت مردم این روستا در مکانی به نام بالا ده یا بالا خورده کا بیه که از اونجه الان مرتعی بیش باقی نمونسته. واژه کردآباد ابتدا کردوا بیه که به گویش ساکنان منطقه محل نگهداری دام گتنه. مکانی محصور با پرچین که هنوز در روستاهای مازندران دیده بونه. این روستا را ازآن جهت کردوا گننه که شغل اغلب ساکنان محل دامداری بیه. روستای کردآباد دارای جمعیت بالغ بر 185خانوار ساکن و 900 نفر هسته رودخانه کرده وا دره پر آب و خروشنده از وسط روستا رد بونه و به رودخانه ی تالار وصل بونه. پیشه ی مردم کردآباد کشاورزی و دامداری هسته. در کنار روستای کردآباد چشمه ی او معدنی کوچک از دل زمین جوشنه که روستائیان به ان اوگ سر نام ورنه که او این چشمه سرشار از خاصیت گوگردی هسته و درمانی .کردآباد دارای حسینیه و سقانفاری قدیمی هسته. اطراف روستای کردآباد را جنگل با شکوه و تماشایی درختان ، راش و صنوبر دور هاکرده.
بزرگون
پهلوانان نمی میرند...
جهان پهلوان رنجبر صفری کردی
رنجبر صفری دارنده ۱۸ مدال مختلف در رشته کشتی بیه که یاد و خاطره وه تونده الگویی برای ورزشکاران و ورزش دوستان باشه. رنجبر صفری در اردیبهشت سال ۱۳۴۲ در روستای کردوا واقع در ۲ کیلومتری شهر زیراب متولد بیه و با شه رفقون در دوران کودکی و نوجوونی روی چمنهای روستا به کشتی مشغول بیه و تمرینات خود را در سالن آزادمهر و پل سفید که با محل سکونت وی حدود ۲۰ کیلومتر فاصله داشته و شهرستان قائم شهر، ادامه هدا .خلق و خوی پسندیده و مصاحبت برادرانه با رفقون و ورزشکاران از ویژگی های اخلاقی وه بیه. در منطقه سومار و گیلان غرب دوران خدمت سربازی ره در نیروی چریکی تیپ ۵۵ هوابرد شیراز و در زمان دفاع مقدس طی هاکرده و مورد اصابت ترکش هم قرار بیته. در نامه ای که شه خانواده وسته برسندیه ، بنویشته : " الان اِما در ۴۰۰ متری نیروهای عراق درمبی ، شبها ره کانال دله خِسِمبی و روزها را سنگر پشت آماده نبرد هستمی ، اِما درست روبروی شهر کرکوک عراق درمبی و در خط مقدم جبهه با صدامیان کافر جنگ کمبی . وه در همان سال در مسابقات کشتی یگانهای ارتش در وزن ۶۲ کیلوگرم شرکت هاکرده و به مقام دوم ارتش ایران دست پیدا هاکرده.
بعد از دوران سربازی بطور جدی تر شه تمرینات ره ادامه هدا و در مسابقات مختلف قهرمانی استان و قهرمانی کشور و در نهایت جهانی شرکت هاکرده .در طول دوران ورزشی کشتی مقامهای والایی دست پیدا هاکرده که دست یابی به ۱۸ مدال قهرمانی نمونه اون هسته. شادروان رنجبر صفری دارنده ۴ دوره قهرمانی کارگری در اوزان ۶۸ و ۷۴ کیلوگرم بیه و در مسابقات کشتی آزاد قهرمانی ایران مقام اول را کسب هاکرده. وه در سال ۱۳۶۹ به همراه کشتی گیران کارگری ایران برای مسابقات جام میلونی ایتالیا انتخاب بیه. وه در ایتالیا یکی از چهره های درخشان این مسابقات بیه که بهترین پیکار وه ره در مقابل کشتی گیر سر شناس آمریکا به نوم ”استفن اسمیر” یاد کمبی که با نتیجه ۶ بر ۲ به پیروزی برسیه و پرچم پرافتخار جمهوری اسلامی ایران ره در بلندای آسمان ایتالیا برافراشته هاکرده و با سرافرازی شه میهن بازگشت هاکرده.
منابع
مصطفی مرادی کردی www.moradikordi.ir
۸ نوامبر
8 نوامبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 8 نوامبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
8
افلاطون
آریستوکلس ملقب به افلاطون یا پلاتون (یونانی جه: Πλάτων، تلفظ وانه: Plátōn) (بزائه ۴۲۸/۴۲۷ پ. م. - بمرده ۳۴۸/۳۴۷ پ. م) دوّمین فیلسوف از یونانی فیلسوفون ِسه‌گانه بی‌یه (سقراط، افلاطون و ارسطو). افلاطون اولین فیلسوفی هسته که شه جه کتاب باقی بی‌یشته.
افلاطون اتا آتنی شهروند بی‌یه که خانوادگی مقوم داشته و شهرِ سیاسی و فکر جنبش‌ها دله فعالیت کرده. مسائلی که افلاطون اولین صوه طرح هکرده، خله جول و عمیق هستنه و وه شه سؤالات ره اتی جواب دِنه که هر مخاطبی ره تحت تأثیر إلنه. تقریباً هر دوره‌ای، آدمونی دیینه که ونه تأثیر جا، شه ره افلاطونی نومستنه. افلاطون اولین فیلسوف نیّه و پیش از وه پیشاسقراطیون هم دئینه ولی وه فلسفه‌یِ موضوع ره عوض هکرده و وه ره از نو بساته و اخلاقی، سیاسی، متافیزیکی و معرفتی سؤالات ره خاسته ونجه حل هاکنه؛ همینسه بعضی مورخون وه ره فلسفه‌یِ مخترع نوم دِنّه. خله کم دنیایِ تاریخ دله دانشمندونی پیدا وونّه که افلاطون قایده مباحث ره جول هکت بوئن و اینتی وشون گپ بلندِ دامنه داشت بوئه: فقط ارسطو (که ونه شاگرد بی‌یه)، آکویناس و کانت ره بنشنه ونجه مقایسه هاکردن.
باورون
مهمترین باوری که افلاطون بوجود بیارده، عالم مثل هسته؛ وه گاته امه دنیا دله همه چی خراب و معیوب هسته ولی اتی کامل ِعالم وجود دارنه که ونه موجودات همه درست هستنه و وه ره ایده‌های عالم یا مُثُل عالم گننه. این ایده‌ها شکل و ساختاری دارنه که امه ناقصِ دنیا دله وشون جه الگو بئیت بیّه. مثلاً خر ِایده، که مثل عالم دله دره، ویژگی‌هایی دارنه که وقتی اِما خرِ نوم ره اِشنامبی، همه اونان یاد کفمبی. ولی اَمه دنیا دله خر تونده خله فرم دیگری هم داره: تونده اتا دست و لینگ نداره، تونده گوش نداره، تونده لال بوئه و... امه دنیایِ خر، اتا نمونه هسته که مُثل ِعالم سرجا شابلون بکشی‌یه بیّه.
افلاطون خیر، قشنگی، عدالت، بزرگی، تشبیه، وحدت، دیّن، یکسانی، فرق داشتن و تغییر ره مهمترین ایده‌هایی دونده که اونتا عالم جه اِنّه. وه گته وقتی اِما ات‌چی ره قشنگ یا گت ویمبی، ونه درنظر داریم که «قشنگی» یا «گتی» محدود به اینتا موجود نی‌یه. ونه این ناقص دنیا جه رها بویم و اونتا گتتر واقعیت ره درک هاکنیم. چون هر شیء روحی دارنه و این روح هسته که واقعیت ره شه درون دارنه. وه گاته آدمون ونه فیلسوف بوون و فضائل په بورن تا بفهمن چچی خار هسته و نی‌یه.
شوجی ناکامورا
شوجی ناکامورا اتا آمریکا-جاپونی فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۴ میلادی، ال‌ای‌دی بساتن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
افلاطون
بنویشته‌ئون
افلاطون جه خله کتابون باقی بمونسته. ونه کتابون ویشته نمایش‌نومه حالت ره دارنه و وشون ره «دیالوگ» گننه و خال کندی تئاتر دله گذرنه. (اتا استثنا دارنه، عذرخاهی ِدفاعیه هسته که سقراط ِمحاکمه‌یِ سخنرانی هسته) افلاطون این کتابون دله شه باورون ره مستقیماً نائونه و ات‌که غیرمستقیم و داستان‌مونا اینان گپ‌ها ره زنده. وه نخاسته شه فکرها ره بعنوان واقعیت محض بقیه کلّه دله فرو هاکنه و شه گپ ره اتی زنده که خال کندی اتا راز ره دره گنه که ونه واقعیت ره هچکی ندونده و این فلسفی جواب کامل و تموم‌بئی نی‌یه و مخاطب تونده هم‌فکری هاکنه و نویسنده ره کایر بئه. روش دیگر که افلاطون دارنه، این هسته که شه کتابون دله سقراط ِزوون جا گپ زنده. دقیقاً میّن نی‌یه که چنده از این حرف‌هایی که وه بنویشته، خِدی سقراط‌شنه و چنده ره وه سقراطِ تِک بی‌یشته؟ سقراط فقط اتا کتاب دله، افلاطون ِاصلی کاراکتر نی‌یه که اون هم قوانین ِکتاب هسته که افلاطون ِآخرین بنویشته بی‌یه.
شوجی ناکامورا
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون رج:جاپون فیزیکدون
افلاطون
منابع
رج:سقراطی فیلسوفون
لمسوکلا
لمسوکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۲۸ نفر (۵۱خانوار) بی‌یه.
کالا
کالا  یا کلا یه تا پوشاک هسته گه کله ره پوشننده.
شایق
شایق، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، سرعین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، آب‌گرم ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۹۲۳ نفر (۱۹۰خانوار) بی‌یه.
منابع
شایق
عابدین‌کوه تپه
عابدین‌کوه تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ اشکانیون و ساسانیون دوره جه رسنه. عابدین‌کوه تپه مازرون استان و گلوگاه شهرستان دله دره. ونه آدرس شهر گلوگاه، خ نواب، ک عابدین کوه هسته. این بنا ۲۰۲۷۹ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۰۸-۲۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:گلوگاه تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
فرانسوا موریاک
فرانسوا موریاک اتا فرانسه‌ای نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه فرانسوی زوون جه رمان و کچیک آسنی نوشته.
منابع
رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
خسرو انوشیروان
خسرو یکم یا خسرو انوشه‌روان دادگر ئیرون-شهر بیست و دومین شاهنشاه بی‌یه که ۵۳۱ تا ۵۷۹ میلادی، ایرانشهر سر حکومت کرده. وه ساسان خاندان جه بی‌یه و قباد اول ِریکا و جانشین هسته. قباد سه‌تا ریکا داشته که خسرو انوشیروان وسط اتا بی‌یه. زمونی که مزدک شه دین ره تنک کرده، گت‌تر برار (کیوس) بورده مزدکِ په‌روو بیّه و همینسه زرتشتی ملّائون نی‌یشتنه که کیوس شه پی‌یرِ جانشین بوو و انوشیروان که زرتشتی دین ره دمبال کرده، حکومت جه برسی‌یه. انوشیروان ره آسنی کتابون دله عدالت جه اشناسنّه. ونه اتا وزیر، بزرگمهر، هم دونا بی‌یه وسّه شُهره هسته.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
زلم
زلم اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، گرماب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۷۴ نفر (۸۱خانوار) بی‌یه.
منابع
زلم
هرمز چاروم
هرمز چاروم ساسانیون بیست و سومین شاهنشاه بی‌یه که ۵۷۹ تا ۵۹۰ میلادی، ایرانشهر سر حکومت کرده. وه ساسان خاندان جه بی‌یه و انوشیروان عادل ِریکا و جانشین بی‌یه.
کرچ
کِرچ (اوکراینی جه: Керч، روسی جه: Керчь، تاتاری جه: Keriç) اتا شهر هسته که ۱۵۷٬۰۰۰ نفر جمعیت دانّه و کریمه دله دَره. این شهر خله صنعتی و توریستی هسته.
منابع
رج:کرچ رج:اوکراین شهرون رج:روسیه شهرون رج:کریمه
برایان اشمیت
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون رج:استرالیا فیزیکدون
واش‌سره
واش‌سره اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
واش‌سره
پاجی
پاچی اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِدو دونگه بخش و بنافت دله دره. ویشتره ونه مردمه خونوادگی نوم "خورشیدی" اَسته.این نوم به نوم "اسپهبود خورشید"(آخرین اسپهبود دابویگون دودموون جه) منتصب اَسته.
منابع
پاچی
اسبناخ
اسبناخ یا اسبناق یا اسپه‌نا یا اِسوِنا اتا بخاردنی گلدار گیاه هسته گه آسیای غرب و میون، بومی هسته. اسبناخ ولگ بعنوان سبزی بخارده وونه.
اسپناج اتا از خشمزه ترین بخاردنی شمال ایرون هسته
غذائون
اسبناخ ره اسپناساک دله کار زننه که اتا خارشت هسته
کاسوگای، آیچی
کاسوگای اتا شهر نوم هسته که جاپون ِآیچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۰۰٬۷۱۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۹۲٫۷۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۳٬۲۴۴ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۴۳-۰۶-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:آیچی شهرون
جزیره (ترکیه)
جزیر، جیزره یا جزیره (ترکی جه: Cizre تلفظ وانه: جیزره؛ کوردی جه: Cizîra Botan تلفظ وانه: جزیرا بوتان) اتا شهر هسته که ترکیه‌یِ شرناخ ِاستان دله دره. این شهر شمالی کوردستون دله کَته و ونه استان سوریه و عراق جه هم‌سامون هسته.
منابع
رج:ترکیه شهرون رج:کوردستون شهرون رج:شرناخ استان
اوتسوکی، یاماناشی
اوتسوکی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماناشی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۲۹٬۸۶۹ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۸۰٫۳۰ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۰۷ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۵۴-۰۸-۰۸ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:یاماناشی شهرون
صلاح‌الدین دمیرتاش
صلاح الدین دمیرتاش (بزائه ۱۹۷۳ پالو (= خارپوت) الازیغ استان دله) اتا زازاکی هستهکه شمالی کوردستون دله دنیا بموئه. وه حقوقدون، وکیل، سیاسی-مدنی فعال و حقوق بشر ِمدافعون جه هسته و صلح و دمکراسی حزب ِرهبری و دموکراتیک خلق حزب ِدوره‌یی ریاست ره دانّه.
وه اولین بار وقتی دبیرستان دله دَیّه حلبچه بمبارون سَره شه کوردی هویت جه آشنا بیّه و بعدها وات آیدین ِبَمردِن سَره اولین بار وسّه اتا اعتراضات دله شرکت هاکِرده. ونه بِرار چن سال بعد دستگیر بیّه و اونجه جه تصمیم بَییته حقوق بَخونده تا وکیل بَواشه و سیاسی زندونی‌ئون ِپرونده ره کمترین دستمزد جه قبول هاکنه. وه شه گانه چن بار خاسته بوره پ‌ک‌ک دله اما نتونِسته موفق بَواشه. وه شه درس ره حقوق ِرشته دله دمباله بَییته و ترکیه‌ی ِحقوق‌بشر ِگروه دله بورده.
وه اول که بورد بی‌یه ترکیه‌ی ِحقوق‌بشر ِانجمن (IHD) دله، عثمان بایدمیر اونجه‌ی ِرییس بی‌یه. وقتی بایدمیر دیاربکر ِنماینده بَیّه، دمیرتاش ونه مقوم ره بَییته و مدتی عفوبین‌الملل جه همکاری کارده. ونه وقت ویشته اینتی گذشته که وه مشکوک ِقتلون سَر تحقیق کارده.
وه مدت‌ها پ‌ک‌ک ِحقوقی و مدنی نهادون دله فعالیت کارده. این پست پیش از وه ونه گتِ برار، نورالدین دمیرتاش، دَس دَیّه. صلاح‌الدین اولین بار انتخابات سال ۲۰۱۱ میلادی دله، شه ۳۴ سالگی گادِر، ترکیه‌ی ِپارلمون سَره رای بالا جه حکاریِ نماینده بیّه. وه سال ۲۰۱۴ ترکیه‌ی ریاست جمهوری وسه شه ره نومزه هاکرده.
کنستانتین نووسلف
کنستانتین نووسلف اتا روسیه-بریتانیای فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۰ میلادی، مواد دوبعدی گرافین سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
صلاح‌الدین دمیرتاش
وه اتا کورد ِزنا جه ازدواج هاکرده و اسا دِتا کیجا دانّه. وه بلد نی‌یه کوردی جه گپ بزنه و ادعا کانده که دره این زوون ره آموزش وینده و چون وچگی جه ترکی استامبولی گپ بزو، نتونده رسمی مراسمون دله کوردی هچّی باوّه، البته ونه ماری زوون هم زازاکی هسته، نا کوردی. جالب اینکه دمیرتاش شه ره اتا کوردی ناسیونالیست هم ندونده. وه باغلاما جه خله حرفه‌یی ساز بزوئن ره بَلِدِه.
کنستانتین نووسلف
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:روسیه فیزیکدون رج:بریتانیا فیزیکدون
صلاح‌الدین دمیرتاش
منبع
رج:زننه آدمون رج:کوردستون سیاست مدارون رج:ترکیه سیاست مدارون رج:خلقون دموکراتیک حزب
هالدور لاکسنس
هالدور لاکسنس اتا ایسلندی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه ایسلندی زوون جه شعر، رمان، درام و کچیک آسنی نوشته.
منابع
رج:ایسلند نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
۹ نوامبر
9 نوامبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 9 نوامبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
9
همبازی
هِـــمبازی (فارسی دله: اَنبازی) اون هسته گه دِ نفر یا ویشته، اتا کار ره با هم انجام هادن و پیش بَــورن.
منبع
رج:ایقتصاد
دورگ
دُورَگ یا بَور یا سِرخِ شیر (علمی نوم:Panthera Tigris) گت‌تِرین حیوون بامشی‌واریون تیره جه هسه گه ونه قد تا ۲متر رسنه و ونه وزن ۱۸۰ تا ۲۶۰ کیلوگرم وونه. اینتا جانور مهمترین ویجگی عمودی تیره خطون ونه قرمز-نارنجی خز سر هسه گه ونه تن بن روشندته هسه.
په‌نویس
رج:بامشی‌مونائون
میانک صیادی
میانک صیادی اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۸ نفر (۵خانوار) بی‌یه.
منابع
میانک صیادی
کلیسا
کلیسا(یونانی جه: εκκλησία) جایی هسته که مسیحیت ِپه‌روون ونه دله عبادت کانّه. رم کاتولیک کلیسا، ارتدکسی کلیسائون و انگلیکان ِکلیسائون اتی اُسقُفی نظام دارنه که وشون دله اسقفون توم ِاختیارات ره کلیسا دله دارنه ولی چَن‌تی کلیسا دیگه هم دَره که وشون دله تصمیم‌گیری مردِم یا شورائون ِدَس دَره.
سن پتر ِکلیسا (واتیکان دله)، سامبای ِکلیسا (تفلیس دله)، سن جان (نیویورک دله) و باسیلیسیا (ساحل عاج دله) گتترین کلیسائونی هستنه که دنیا دله درنه.
وابسته جستارون
رج:مسیحیت
خوئان رامون خیمنز
خوئان رامون خیمنز اتا ایسپانیایی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه ایسپانیولی زوون جه شعر گته.
گانا
گانا خادا قانون ره نقض هاکاردن هسته. این خلافِ کیفر، اون جهون دله هدائه‌ وونه.
آندره گایم
آندره گایم اتا روسیه-هلندی فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۰ میلادی، مواد دوبعدی گرافین سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:روسیه فیزیکدون رج:هلند فیزیکدون
جورجاده
جورجاده اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِدو دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، بنافت دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۳۷ نفر (۵۸خانوار) بی‌یه.
منابع
جورجاده
تابستونی المپیک
المپیکِ تابستونی کائون (به فرانسوی: Jeux olympiques d'été) اتا ورزشی تورنمنت هسته که هر چار سال ات‌بار برگزار وونه. اولین کَش، سال ۱۸۹۶ آتن، یونان دله این مسابقات ره برگزار هاکردنه و آخرین بازی‌ها سال ۲۰۲۱ توکیو، جاپون دله برگزار بیّه. المپیک بین‌المللی کمیته (IOC) اینتا مسابقاتِ مسئول هسته که سازماندهی و نظارت ونه گردن دره. سال ۱۹۰۴ تاسا کسایی که المپیک دله مقوم یارنه ره مدال دِنّه. نفر اول طلا، دوم نقره و سوم برنز مدال گیرنه. المپیک اتی چله هم دارنه که زمستونی المپیک نوم دارنه و تابستونی المپیکِ دستوری بساته بیّه.
المپیکِ مسابقات مدام گت‌تر وونه؛ اولین دوره فقط ۲۵۰ نفر مَرد، که چارده‌تا کشور جه بمو بینه، المپیک دله شرکت هکردنه ولی اسا بیش از یازده هزار نفر، که نصف-به-نصف زنان هم درنه، مسابقه دنّه و تقریباً تموم کشورون جه این تورنمنت دله درنه. المپیک تا اسا نوزده‌تا کشور دله برگزار بیّه که پنج‌تا قاره دله دَینه. آمریکای متحده ایالات پنج کش (۱۹۰۴، ۱۹۳۲، ۱۹۸۴، و ۱۹۹۶)، بریتانیا سه دفعه (۱۹۰۸، ۱۹۴۸، و ۲۰۱۲)، یونان دِ بار (۱۸۹۶ و ۲۰۰۴)، فرانسه دِ کَش (۱۹۰۰ و ۱۹۲۴)، آلمان دِ بار (۱۹۳۶ و ۱۹۷۲)، استرالیا دِ دفعه (۱۹۵۶ و ۲۰۰۰) و جاپون هم دِ بار (۱۹۶۴ و ۲۰۲۰) میزبان بَینه و کشورون دیگه هرکمین ات صوه میزبانی هکردنه: سوئد (۱۹۱۲)، بلجیک (۱۹۲۰)، هلند (۱۹۲۸)، فلاند (۱۹۵۲)، ایتالیا (۱۹۶۰)، مکزیک (۱۹۶۸)، کاندا (۱۹۷۶)، شوروی (۱۹۸۰)، جنوبی کره (۱۹۸۸)، ایسپانیا (۱۹۹۲)، چین (۲۰۰۸) و برزیل (۲۰۱۶).
فقط پنج‌تا کشور درنه که تموم المپیک‌های دله شرکت داشتنه: استرالیا، فرانسه، بریتانیا، یونان و سوییس. استرالیا و فرانسه و بریتانیا هر دوره اقلاً اتا مدال ره بَیتنه و تنها کشوری که تموم دوره‌ها طلا داشته، بریتانیا هسته. آمریکایِ متحده ایالات بیشترین مدال و بیشترین طلا ره داشته و ویشترین دوره اول بیّه. آمریکایِ په شوروی، بریتانیا و چین درنه.
قلعه پایان
قلعه پایان اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ ساسانیون و اسلامی دوره جه رسنه. قلعه پایان مازرون استان و گلوگاه شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش کلباد، دهستان کلباد، جنوب روستای قلعه‌پایان هسته. این بنا ۲۰۲۸۱ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۰۸-۲۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
باریس پاسترناک
باریس پاسترناک اتا روسیه‌ای نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه روسی زوون جه شعر و رمان نوشته.
منابع
رج:روسیه نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
کرده‌ده (سرعین)
کرده‌ده ، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، سرعین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، آب‌گرم ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۸۳۳ نفر (۱۷۵خانوار) بی‌یه.
منابع
کرده‌ده
تگزاس جمهوری
تگزاس جمهوری اتا جمهوری نوم بی‌یه که سالون ۱۸۳۶ تا ۱۸۴۵ وجود داشته.
مکزیک سِوا بیّن ایسپانیا جه، باعث بیّه که کَم‌کَمِک تگزاس هم مکزیک جه سال ۱۸۳۶ اعلام استقلال هاکنه. مکزیک استقلال ره قبول ناشته و جنگی قشون ره برسنی‌یه تگزاس دله. ژنرال سانتا آنای مکزیکی سن آنتونیو دله آلامو جنگ ره بَورده و ژنرال ساموئل هیوستون شهر هیوستون دله شکست بخارده و مکزیک ِارتش رِقِدبورده.
سال ۱۸۴۵ تگزاس مجبور بیّه متحده ایالات دله عضو بووئه تا بتونه شه ده میلیون دولاری بدهی ره هاده.
سام هیوستون و میرابو لامار هر دِتا بعنوان تگزاس رئیس‌جمهور خدمت هاکردنه.
منابع
رج:تگزاس رج:امریکا تاریخ رج:آمریکا رقد بورده کشورون
تورسر
تورسر اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۴ نفر (۳۸خانوار) بی‌یه.
منابع
تورسر
پتیلوس
پتیلوس یا پیتیلوس یا اشلک (علمی نوم: pseudopus apodus)، ات‌تی خزنده حیوون هسه که مازندران دله هم دره. این حیوان اِتی بی‌دست و لینگ ماچکل هسه، ولی خله‌ها اشتباهاً خیال کاننه که این حیوان اتی مَر هسته. پتیلوس بی‌آزار هسه و سم نارنه و کم آزارترین مَرون جه محسوب وونه ولی وقتی خاینه شه جه دفاع هاکنه گاز گیرنه!
شرح
این حیوون ِبلندی بتونده تا ۱۳۵سانتی‌متر بَواشه. ونه بَدِن قهوه‌ای مایل به زرده و ونه اِشکم (بتیم) و سر پولِک دانّه، ونه گردِ کلّه باعِث وونه که گت اجیک ره بَمونده. وه لینگ هم دانّه ولی خله پچوک (دِ میلیمتری) هسته و سخت بَنشنه وه ره هارشی‌ین. ولی ونه گوش‌ها، پولِک‌ها و اشکم ِشکل خله مَرون جه فرق کانده. ونه دِم اگه بَکِندِست بَواشه، تازه دِم خله لس‌لس ای دَر اِنه ولی قبلی دِم جه تیره‌ته وانه.
جغرافیایی محدوده
این حیوون جنوبی اروپا و آسیای مرکزی مناطق دله دَره. ونه نوم ره انگلیسی دله Sheltopusik گانّه که روسی و ایتالیایی جه انه.
خِراک
این حیوون بَئو و گل جه تغدیه کانده. این حیوون مَله‌ئون دله اِنه چیندکا و کرم ابریشم و توت ره خانّه.
منابع
رج:خزندگون رج:مر
جیجاد
جیجاد اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِدو دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، بنافت دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۸ نفر (۳خانوار) بی‌یه.
دیس
منابع
رج:موسیقی
۱۰ نوامبر
بریم بگردستن
10
چارلز کائو
چارلز کائو اتا هنگ کنگی-بریتانیایی-آمریکایی فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۰۹ میلادی، نوری فیبر اختراع وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:گت مردمون هونگ کونگ رج:آمریکا فیزیکدون رج:بریتانیا فیزیکدون
کره‌ای
کُره‌ای یا کوره‌یی (جنوبی کره جه : 한국어, هانگوگئو; شمالی کره دله: 조선말, چوسونمال) اتا زوون نوم هسته که کره‌یِ جزیره‌مونا دله گپ بزه وونه. جمعاً حدود هشتاد میلیون آدم این زوون جه زندگی کانّه. کره‌ای زوون هم شمالی کره و هم جنوبی کره دله رسمی زوون هسته و هرکامین این دِ کشور شه وسّه اتی استاندارد و معیار خط و زوون دارنه که هئی جه فرق کانده. چین و روسیه هم چنتا پچیکِ کره‌ای جوامع دارنه.
کره‌ای زوون اتا ایزوله و سیوا زوون هسته و زوون‌شناسون ندونّه که این زوون چتی بساته بیّه و کامین زوونی خانواده دله جا گیرنه. حتا میّن نی‌یه که کره‌ای و جاپونی هئی جه ربط دارنه یا نا. کره‌ای ره «هانگول» خط جه نویسنّه که قرن پونزهم میلادی بساته بیّه. هانگول اسا 24 حرف اصلی و 27تا دپیت-دپیت حرف جا بساته وونه. در اصل، کره‌ای اتا کتاری زوون بی‌یه و کتابی نیّه و تموم کره‌یِ مردمون چینی جه نوشتنه و خوندستنه.
منبع
رج:آلتایی زوونون رج:تیناری زوونون رج:کره
سوریه دله‌یی جنگ
سوریه‌ی ِدله‌یی جنگ یا سوریه ِبحران ات‌سری تظاهرات و نهایتاً نظامی درگیریون ره گانّه که سوریه دله ۲۶ ژانویه ۲۰۱۱ جه شروع بیّه. این اتفاقات ِشروع عربی بهار جه بی‌یه و هَنتا دمباله دانّه.
سوریه‌ی ِحکومت ِمسلح ِمخالفون شه اتخله گروه جه تشکیل وانه و چندین جبهه دله جنگ کانّه و بعضیون هِدی جه هم جنگ دارنه
منابع
رج:سوریه جنگون رج:عربی بهار رج:سوریه تاریخ رج:کوردستون جنگون
سالواتوره کوآزیمودو
سالواتوره کوآزیمودو اتا ایتالیای نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه ایتالیایی زوون جه شعر گته.
منابع
رج:ایتالیا نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
مجید رضوی
مجید رضوی (بزائه ۱۳۷۶) ئه‌تا ایرونی خونشکر، ترانه‌سرو و آهنگساز هسته.
همکاری‌ئون
رنگ بساتن و ترانه بسروستن دیگر خونشکرون وه:
بن‌مایه
رج:زننه آدمون رج:ایران خوننده‌ئون
ازرودسر
ازرودسر اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۷ نفر (۱۰خانوار) بی‌یه.
منابع
ازرودسر
هربرت کرومر
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان فیزیکدون رج:آمریکا فیزیکدون
پیربازار
پیربازار گیلان اوستان ره اتا شهر هسته که رشت شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴۰۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:گیلون اوستان شهرون
پاپا نوروز
منابع
رج:نوروز ما رج:ایران اسطوره‌ئون رج:ایران
دائه‌سو
دائه‌سو(۶۰ قبل از میلاد تا ۲۲ بداشتن(میلاد) پیش(بعد)) گوموئا گترین ریکا بیه وکیا زا یئونگ پو برار و جمونگ ناتنی برار بیه و کیازا تکراک وسومین  و آخرین بویو کیا (امپراتور) بیه.
بهرام چوبین
وَهرام چوبین اتا ساسانیون ِشاهنشاه بی‌یه که ۵۹۰ و ۵۹۱ میلادی، ایرانشهر سر حکومت هاکرده. وه هرمز چاروم و خسرو پرویز ره شورش هاکرده و وشون تخت ره غصب هاکرد بی‌یه. وَهرام اتا نظامی آدم بی‌یه که مهران خاندان دله دیّه که اتا اشرافی سلسله بینه. خسرو پرویز آخرسر بیزانس ِامپراتور جه کومِک بَیته که وه ره درهاکرده. بهرام فرار هاکرده بورده تورک‌ها پَلی و اونجه خسروپرویزِ پغوم-پسغوم په، وه ره بکوشتنه.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
تویوکاوا، آیچی
تویوکاوا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِآیچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۱۶۱٬۵۹۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۵۰٫۷۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱٬۰۷۲ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۴۳-۰۶-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:آیچی شهرون
درو
دِرو یا چاب ئه‌تا گب هسته گه حقیقت جه نخوندنه. دِرو مختلف دینون دله ئه‌تا بد عمل بشمارده وونه.
کلمه
مازرونی زوونن دله، کسی که دِرو زَنده ره گننه دِروزن یا چابچی یا چاب‌زَن.
کلخوران‌ویند
کلخوران‌ویند، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، سرعین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، آب‌گرم ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۴۴۷ نفر (۱۱۵خانوار) بی‌یه.
منابع
کلخوران‌ویند
دادوکلا
دادوکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِدو دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، بنافت دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۲۱ نفر (۹۶خانوار) بی‌یه.
منابع
دادوکلا
۱۱ نوامبر
11 نوامبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 11 نوامبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
11
سن ژان پرس
سن ژان پرس اتا فرانسه‌ای نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه فرانسوی زوون جه شعر و کچیک آسنی نوشته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
پل دیراک
پل دیراک اتا بریتانیا-آمریکای فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۳۳ میلادی، نظریات اتمی‌سه نو عقیده درهشنی‌یه وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا فیزیکدون رج:آمریکا فیزیکدون
نیراساکی، یاماناشی
نیراساکی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماناشی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۳٬۵۳۹ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۴۳٫۷۳ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲۳۳ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۵۴-۱۰-۱۰ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:یاماناشی شهرون
دارتوکن
دارتوکن  یا دارکوتن  اتا پرنده هسته گه ونه نوک(چِکوم) خله قاد دارنه و بتونده دار چو ره سولاخ هاکنه و ون دله جه حشر‌ه‌ئون ره بکشه بریــم و بخره یا اون سولاخ دله خاش وه کالی بسازه.
منبع
رج:پرنده
ویستهم
ویستهم ساسانیون ِشاهنشاه بی‌یه که ۵۹۱ تا ۵۹۷ میلادی، ایرانشهر سر حکومت کرده. وه اسپهبدان خاندان جه بی‌یه و کومِک هاکرده که هرمز چاروم ره بکوشن ولی زمونی که خسرو پرویز و بهرام چوبین جنگ داشتنه، خسرو وَر ره بیته و ونجه کسی-خِشی هم داشته و ونه دایی بی‌یه. تا این که، ویستهم و خسرو میونه خراب که بیّه، ویستهم شمال، شرق و مرکزی مناطق ره شه دست بیته و باته شاهمه. بسطام شهر ره وه بساته.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
درزی‌کلا (ساری)
درزیکلا (ساری) اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِدو دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، بنافت دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۹۱ نفر (۹۱خانوار) بی‌یه.
آتن المپیک
آتن المپیک دِ دوره جه تونده اشاره داره:
ایوو آندریچ
منابع
رج:کرواسی نویسندگون رج:گت مردمون یوگوسلاوی رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
چوکام
چوکام گیلان اوستان ره اتا شهر هسته که خمام شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲،۹۶۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:گیلون اوستان شهرون
جرکلباد قلعه
جرکلباد قلعه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ صفویون دوره جه رسنه. جرکلباد قلعه مازرون استان و گلوگاه شهرستان دله دره. ونه آدرس شهر گلوگاه، شرق شهر، مرز استان مازندران و گلستان، جرکلباد هسته. این بنا ۲۰۲۸۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۰۸-۲۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:گلوگاه تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
طبری قوم
قوم طبری یا قوم تبری اتا قوم هسه که طبرستان دله دویه. مورخین قوم طبری ره ایتی توصیف هاکردنه، طبری‌ون اتا قومی جنگجو طبرستون دله بینه. طبری قوم قرون هفتم تا دوازده جه به تیره‌های مازرونی، کتول و الیکایی تقسیم بوینه. مازرونیون، کتولون و الیکاییون ریشه طبری دارننه. اردشیر برزگر گنه تپوریون نیای طبریون هسنه. طبریون دوران باستان مازرون و جرجان سکونت داشتنه. نصرالله هومند گنه طبریون چهار هزار سال قدمت دارنه. قوم طبری چند قرن تحت فشار اعراب مسلمان بینه. قوم طبری شه دین و قومیت و هویت در مقابل اعراب دفاع کردنه. مقاوت طبریون در برابر اعراب چند هدف داشته که شامل حفظ دین، هویت و قومیت طبری بَوی بو. قوم طبری دوره هخامنشی سرکش و تندخو بینه و به جز شه خانواده کسی ره فرمانبردار نوینه. هخامنشیون طبریونه باج دانه. کوروش و خشایارشاه طبروین جا استفاده کردنه تا بتونن جنگه دله پیروز بوون. اسکندر سعی هاکرده طبریونه سامونه فتح هاکنه ولی موفق نویه. احمد بن یحیی بلاذری گنه طبریون همه دلیر و شجاع بینه.
چاف و چمخاله
په‌نویس
رج:گیلون اوستان شهرون
خسرو پرویز
خسرو پرویز (𐭧𐭥𐭮𐭫𐭥𐭣𐭩) ساسانیون بیست و سومین شاهنشاه بی‌یه که نخستین‌کَش سال ۵۹۰ میلادی و اَی این‌صوه ۵۹۱ تا فوریه ۶۲۸ میلادی، فرمانروایی هاکرده.
زمونی که خسرو پی‌یر، هرمز چاروم، فرمانروایی کرده، خسرو ره برسنی بینه ارمنستون و آذربایجون وَری. هرمزِ کار در سر بی‌یه که وَهرام چوبین شورش هاکرده و وه ره کنار بزو و حکومت جه برسی‌یه. خسرو سریع وردگرسته تیسفون و خاسته نرم‌زوون جا وَهرام ره هنیشنه. وَهرام راقاضی نیّه و خسرو ره فراری هدا بیزانس. خسرو اونجه امپراتور موریکیوس ِکیجا ره بَورده و ونجه پیمون دَوِسته و رومی لشکریون همراهی بمو ایران ره بیته. خسرو و ونه زن‌پییر ِرابطه خار بی‌یه تا این که سال ۶۰۲ میلادی روم دله شورش بیّه و موریکیوس ره بکوشتنه. خسرو باته که ونه شه زن‌پییر ِقاتل خون ره دشنه و اینتی ایران-رومِ جنگ ای شروع بیّه.
خسرو دِتا فرمانده، شهروراز و شاهین، ره راهی هاکرده که وشون دِتا روم ارمنستون، پچیک آسیا تا خِدی کونستانتین‌پول، بین‌النهرین، شامات و مصر ره بیتنه و حتا تا حبشه و لیبی هم پیشی بوردنه. حتا زمونی که امپراتور فوکاس بمرده و ونه جا ره هراکلیوس بیته، جنگ تموم نیّه. هراکلیوس بورده مسیحی ملّائون پیش وضعیت ره وشون خَوِر بائوته و کلیسا هرچی داشته-نداشته هدا که بیزانسِ ارتشِ کار جنگ دله در بوره. اینتی هراکلیوس شه ارتش ره نو بساته و شیش سال دله، ۶۲۲ تا ۶۲۸ میلادی، هرچی ایرانی‌ها بئیت بینه ره پس هایته و حتا تیسفون ِدیفار پلی برسی‌یه و نومه هدا که جنگ بسّه. خسرو که خله یک‌کش آدم بی‌یه، گاته که ونه فرماندهون باعث بینه که شکست بخرده و خاسته اَی لشکر هکشه که اشراف مانع بینه و ونه ریکا، شیرویه، ره پشتی هاکردنه که خسرو ره بکوشته.
ویکتور فرانتس هس
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:اتریش فیزیکدون رج:آمریکا فیزیکدون
خسرو پرویز
خسرو پرویز آخرین شاهی بی‌یه که ونه حکومت جلال-جبروت داشته و ونه بمردن په، ساسانیون ِدولت رقد بورده. خسرو پرویز ره فارسی ادبیات دله هم خله تعریف کندنه. نظامی شه خسرو و شیرین ِکتاب دله ونه عاشقیِ آسنی ره تعریف کنده و فردوسی هم شاهنومه دله ونه جنگ‌ها خَوِری سوت دَوِسته.
شاندرمن
شاندرمن گیلان اوستان ره اتا شهر هسته که ماسال شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۵٬۷۲۹ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:گیلون اوستان شهرون
پاریس المپیک
آتن المپیک سه دوره جه تونده اشاره داره:
شیرویه
شیرویه یا قباد دوم ساسانیون ِشاهنشاه بی‌یه. وه خسرو پرویز و بیزانس ِشازده‌خانمِ وچه بی‌یه. شیرویه سال ۶۲۸ میلادی، اشراف جه کومِک بیته که شه پی‌یر ره بکوشته و شاه بیّه و شه دوازده‌تا برار ره هم بکوشته تا ونه جا ره نَیرن. وه خله حکومت نکرده و چن ماه دمبال‌ته طاعون بیته و بمرده.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
دزدان دریایی بین‌المللی حزب
دزدان دریایی بین المللی احزاب (PPI) اتا غیر انتفاعی و غیر دولتی و بین المللی سازمان هسته ونه مَقِر بروکسل، بلجیک دله هسته. این سازمان ره سال 2010 بساتنه و وه اتا ماره‌حزب (= حزب مادر) هسته که کشورون مختلف دله، دزدهای دریایی ِحزبون ونه دله عضویت دارنه و تا اسا 39 عضو که 36 کشور دله درنه، اروپا، آمریکا، آسیا، آفریقا و استرالیا قاره‌ئون جه، این سازمان دله عضو بئینه. دریویی دزدهایِ احزاب درواقع اتی آزادی بیان ِفعال هستنه که جای اکتیویسم، خانّه سیاسی چارچوب جه استفاده هاکنن که شه گپ ره بزنن.
په‌نویس
رج:حزبون رج:دریایی دزدون
۱۲ نوامبر
12 نوامبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 12 نوامبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
12
کنزق
کنزق، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، سرعین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، آب‌گرم ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۸۶۸ نفر (۲۰۷خانوار) بی‌یه.
منابع
کنزق
انریکو فرمی
انریکو فرمی اتا ایتالیا-آمریکای فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۳۸ میلادی، نوترون کپّل هکردن جه نو عنصری ساته که رادیواکتیو بی‌یه این‌طرزی لَسِ نوترون‌ها جه واکنش هسته‌ای ساته و همین وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:ایتالیا فیزیکدون رج:آمریکا فیزیکدون
لندن المپیک
لندن المپیک سه دوره برگزار بیه. کمین‌تا شمه مد نظر هسته؟
رج:لندن
روان‌شناسون فهرست
رج:روان‌شناسی
مهرداد عبدی
اتا بازیکن فوتوال طبری هسه که نساجی درون کا کنده. وه نساجی اتا گل جلو آلومینیوم بزو و نساجی با ونه گل قهرمان حذفی بیه
بوریم بگردستن
رج:نساجی فوتوالیستون
پیمان طالبی
تهرون بوردن
وه سال ۱۳۸۹ در ادامهٔ همکاری رادیو جوان جه، بورده تهرون.
خداحافظی رادیو جه
وه گونه اون گادر گه رادیوی مجری بیه معتقد بیه فقط در صورت ئه‌تا خار تهیه کانندهٔ پیشنهاد، به تلوزیون شونه. این امر با علی زاهدیِ پیشنهاد محقق بیّه و بدین ترتیب وه رادیو جه خدافظی هاکارده و بورده تلوزیون.
برنامه ئون
رادیو:
اینجا شب نیست،
جوان ایرانی سلام،
صدا آزاد
تیتر داغ،
چهار چهار دو،
بُلُنی
بُلُنی (فرونسئیج جه: bologne, یا saucisson de Bologne) اتا جور کالباس نوم هسته کا بنجت گوشت سرئی کرگ ، بوقلبون، گو گوشت، خی گوشت ، اشکارگو گوشت یا سویا جه درست بونه.
پیمان طالبی
برنامه ئون
کسی صدام میزنه،
ایمان فلاح
ایمان فلاح (بزائه ۲۳ فروردین ۱۳۶۶، محمودآباد) اتا مازندرونی زوون خونشکر هسته که سال‌های ۹۲ - ۹۱ آوازه جه برسی‌یه. وه ۱۸ سالگی جه تا اسا خونندگی کانده، گیتار زنده و ویشتر از ۲۰ تا آهنگ بخوندسته.
بُلُنی
رج:بخاردنی‌ئون
پیمان طالبی
برنامه ئون
قهوه قند پهلو،
کوک
ایمان فلاح
اگه هارشیم، ویمبی که وه مازندرون ِسنتی موسیقی ره اتا نو قالب دله که جوون‌پسند هم هسته دینگوئه پس بتومبی وه ره اتا نو سبک ِپایه‌گذار، مازندرون موسیقی دله، بدونیم. ایمان فلاح «چپون کیجا» ِآهنگ دله عشقی جه گب زنده که شه هم‌زوون‌ها جه دارنه و همهٔ مازندرونی‌زوون ِشهرها ره نوم ورنه، گرگان جه بَی تا رامسر.
پیمان طالبی
برنامه ئون
تلوزیون:
ایمان فلاح
زندگی‌نومه
ایمان فلاح ۲۳ فروردین سال ۶۶ محمودآباد دله دنیا بموئه. وه ریاضی-فیزیک ِرشته ره بخوندسته و ونه لیسانس کامپیوتر ِسخت‌افزار رشته شِنه که شمال آمل ِدانشگا جه بَییته.
پیمان طالبی
برنامه ئون
مردم چی میگن،
زنده رود،
ایمان فلاح
زندگی‌نومه
وه شه اولین کار ره سال ۱۳۸۳ آی زندگی ِآهنگ جه شروع هاکرده و اَی سال‌های ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ سه‌تا آهنگ داری میری، التماس و حالم ازت بهم می خوره ره بساته. ونه اولین آلبوم سال ۱۳۸۷ فصل جدایی نوم جه ۹تا آهنگ جا منتشر بیّه.
پیمان طالبی
برنامه ئون
مسابقه خانه ما،
ایمان فلاح
زندگی‌نومه
وه سال ۱۳۹۰ مسابقات next Persian star دله تا فینال بورده و این مرحله په، چنتا آهنگ ره اینترنت دله بی‌یشته که معروف بَیینه. وه موزیک‌های جان مار، کیجا شمالی، عاشقی چه زاره و دلبر دله اتا جدید سبک ره بساته که وه ره مازرونی ِپاپ‌مدرن-فلک دونّه.
پیمان طالبی
برنامه ئون
طبیب،
صاحبخانه خوب
ایمان فلاح
بن‌مایه
رج:گت مردمون محمودآباد رج:مازرون خونش‌کرون رج:مازرونی پاپ
پیمان طالبی
برنامه ئون
دیگر:
بن مایه
رج:ایرون رادیو و تلویزیون مجریون رج:ایرونی تلویزیونی مجریون
ضیابر
ضیابر گیلان اوستان ره اتا شهر هسته که صومعه‌سرا شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۳۸۸ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:گیلون اوستان شهرون
سنگ‌ده
سنگ‌ده اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِدو دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، بنافت دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۴۶ نفر (۵۵۹خانوار) بی‌یه.
منابع
سنگ‌ده
میونی آمریکا
میونی آمریکا یا مسوآمریکا (انگلیسی جه: Mesoamerica، ایسپانیایی جه: Mesoamérica) اتا تاریخی-جوغرافی منطقه نوم هسته که آمریکا قاره دله، تقریباً مکزیک، بلیز، گواتمالا، السالوادور، هندوراس، نیکاراگوئه و کاستاریکا ره شامل بی‌یه. این مناطق دله پیش از اروپاییشون ِاستعمار، ات خله سرخپوست مردمون دَینه و تمدن داشتنه.
منابع
رج:آمریکا
فلیکس بلوخ
فلیکس بلوخ اتا سوئیس-آمریکای فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۵۲ میلادی، آزمایش‌های تشدید مغناطیسی هسته وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:سوئیس فیزیکدون رج:آمریکا فیزیکدون
شوپرپری
شوپرپری یا شوپر اتا جانِــوِر هسته که پر ندارنه ولی بتونده پرواز هاکنه. شوپرپری تنها کاله‌داری هسته گه پرواز توانایی ره دارنه.ونه اتا نوع خون خرنه که وره وَمپایر گننه.وه شو دار سر پِشت رو خاسنه.
په‌نویس
رج:کاله‌دارون رج:پرنده
چیتوسه، هوکایدو
چیتوسه اتا شهر نوم هسته که جاپون ِهوکایدو استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۹۲٬۹۲۴ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۵۹۴٫۹۵ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۵۶ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۵۸-۰۷-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:هوکایدو شهرون
گیورگوس سفریس
گیورگوس سفریس اتا یونانی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه یونانی زوون جه شعر گته.
منابع
رج:یونان نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
بوکو حرام
بوکوحرام (هوسه زوون جه یعنی غربی‌ئون واری دَرس بخوندستن حرام هسته) اتا مسلح و افراطی ِاسلامی گروهه که نیجریه دله دره. این گروه تمام ِجدید ِمدارس تعطیلی و شریعت ِقانون ِرسمیت ره شه کشور دله خانه. اسلامی شریعت ِقوانین سال ۲۰۰۰ میلادی جه شمال نیجریه اجرا وانه ولی شورشیون من‌جمله «بوکو حرام» خانّه این قوانین سراسر نیجریه دله اجرا بَواشِن.
بوکو حرام ِگروه ره سال ۲۰۰۲ محمد یوسف، مایدوگوری دله بساته و سال ۲۰۰۴ وه ره بَوِردنه کامای یوبه ایالت دله. وشون رسمی نوم "جماعة أهل السنة للدعوة و الجهاد" هسته. این گروه اونجه پایگاهی بساته که ونه نوم ره «افغانستان» بی‌یشتنه. محمد یوسف دموکراسی، سکولار ِآموزش و دانش جه مخالف هسته. وه اتا سلفی‌ئه و شدیداً ابن تیمیه جه په‌روی کانده. ابن تیمیهٔ ِنظرات سلفی مکتب ِمبنا هسته. محمد یوسف حتی زمین ِکُروی بی‌ین ره هم قبول ندانّه. محمد یوسف سال ۲۰۰۹ بمرده و ات‌نفر دیگه به نوم ابوبکر شکوه این گروه ِرهبر بیّه. این گروه ات‌خله وحشیونه حمله داشته و رستوران، بانک، مدرسه و... ره حمله وَردِه و همه ره قتل‌عام کارده یا کیجائون ره مدرسه جه دِزدی‌یه و وَرده برده نوم جه روته.
منابع
رج:تروریستی گروهون رج:نیجریه رج:افراطی اسلام‌خائون
هونگ‌وو
جو یوان‌جانگ (چینی جه: 朱元璋، که تلفظ وانه: Zhū Yuánzhāng) اتا چینی امپراتور، مینگ سلسله جه، بی‌یه. وه ره اسا هونگ‌وو نوم جه اشناسنّه. هونگ‌وو سال‌های ۱۳۶۸-۱۳۹۸ حکومت کارده و وقتی بمرده وه ره گائودی لقب هدانه و وه ره تای‌زو معبد دله چال هاكردنه.
طاهر گوراب
طاهر گوراب گیلان اوستان ره اتا شهر هسته که صومعه‌سرا شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٫۳۱۱ نفر جمیعت داشته.
هونگ‌وو
منابع
هونگ‌وو
طاهر گوراب
په‌نویس
رج:گیلون اوستان شهرون
سودکلا
سودکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِدو دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، بنافت دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۵۹ نفر (۱۲۳خانوار) بی‌یه.
منابع
سودکلا
میخاییل شولوخوف
میخائیل شولوخف اتا روسیه‌ای نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه روسی زوون جه رمان نوشته.
منابع
رج:روسیه نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
تیکا
تیکا، سیو تیکا یا معمولی تیکا اتا پرنده هسته گه مازندرون جنگلون دله به وفور پدا وونه.
منبع
رج:پرنده رج:تیکا
شهروراز
شهروراز یا شهربراز ساسانیون ِنظامی فرمانده بی‌یه که ۲۷ آوریل ۶۲۹ تا ۱۷ ژوئن ۶۲۹ میلادی، چهل روزی ره شاهنشاهی هم هاکرده. وه مهران خاندان جه بی‌یه و اوائل خسرو پرویز وسّه جنگ شی‌یه ولی ونه نوه، اردشیر، ره بکوشته تا این که اشراف وه ره هم چل روز په، بکوشتنه.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
سَلَمی
سَلَمی(فرونسئیج جه:salami) اتا گوشتی فراورده هسته کا هوا جا خشک هاکردن و تخمیر هاکردن جا تولید بونه. ونه مکولات(مخلفات) بونه کا خی گوشت  یا گوگزا(گوگ)گوشت بوئه .اینتا خراکی ماده  چونکه نپیسسه  و بونسه کا دراز گادر وسه  ذخیره هاکردن اروپا جنوب  دهاتیون وسه خلی اهمیت داشته .سلمی بونه کا  ۴۰ روج خنه دما دله اسکت (سالم) بمونده. انواع سنتی سلمی ایتالیا، فرونسه، سوئد، مجارسون ، آلمان، اسپانیا، صربسون ، اسلوونی، رومانی، لهستون ، بلغارسون و ترکیه دله تولید بونه.
ممنوعه شهر
ممنوعه شهر ِبساتن ره سال ۱۴۰۶ میلادی، یونگ‌لو ِدستور په شروع و ظرف ۱۴ سال تموم هاکردنه. تا سال ۱۹۱۱ میلادی که مینگ و چینگ سلسله نابود بواشِن، جمعاً ۲۴تا امپراتور این شهر دله شائی کاردنه. سال ۱۹۲۴ جه این شهر اتا تاریخی موزه بَیی‌یه و اون گادر تاسا دیگه ممنوعه نی‌یه.
این شهر مستطیل‌مونائه و حدوداً ۷۲ هکتار جا ره گنّه. ونه ابعاد ۹۶۱ متر طول شمال-جنوب و ۷۵۳ متر عرض شرق-غرب هسته. اتا ۱۰ متری دیفار و ۵۲ متری خندق ونه دورتادور ره گرنه. دیفار ِهرسو اتا دروازه هم دانّه. ممنوعه شهر کاملاً تشریفاتی نظام و طبقاتی اصول ره سِراق دِنّه و بنشنه طبقاتی اختلاف ره ونه معماری دله احساس هاکردن.
تاریخی یادداشت‌ها مَیِّن هاکرده که مینگ سلسله ۱۰۰ هزار صنعت‌کر و یک میلیون کارگر جه این مجموعه وسّه کار بَییته. ساختمونی مصالح ره هرجور بی‌یه مختلف جائون جه جمع هاکردنه. ونه اشیا شه یک‌شیشم کُلِّ چین تاریخی اشیا هسته.
منابع
رج:چین تاریخی جائون رج:مینگ امپراتوری رج:چین موزه‌ئون رج:پکن
لولمان
لولمان گیلان اوستان ره اتا شهر هسته که رشت شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۷٬۴۲۶ نفر جمیعت داشته.
پابند (بهشهر)
<mapframe latitude="36.491973" longitude="52.119141" zoom="2" width="200" height="100" align="right" />پابند اتا روستا نوم یانه‌سر بخش توابع جه بهشهر شهرستون، مازرون استون، ایران دله هسته.
اینتا روستا چشمه‌ها ، رودها ، جنگلا ، کوها و منظره ها خله زیبا دارنه.
جمیت
این روستا شهدا دهستون دله دره و براساس سرشماری مرکز آمار ایران سال ۱۳۸۵، دله ونه جمعیت ۳۶۰ نفر (۱۴۶خانوار) بیه. روستای پابند تبدیل به اتا روستای ییلاقی تبدیل ببیه و ونه ساکنین فصل زمستون دله و پائیز در شهرهای گرگان، بندرگز، بهشهر ، ساری - گلوگاه و نکا ساکن هستنه جباری ها بزرگترین طایفه ی پابند هستنه.
تسونگ دائو لی
تسونگ دائو لی اتا تایوان-آمریکای فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۵۷ میلادی، پاریته قانون ره کشف هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:تایوان فیزیکدون رج:آمریکا فیزیکدون
تسوشیما، آیچی
تسوشیما اتا شهر نوم هسته که جاپون ِآیچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۵٬۶۴۶ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۵٫۰۸ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲٬۶۱۷ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۴۷-۰۳-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:آیچی شهرون
ورگه‌سران
جمعیت
اینتا روستا، آب‌گرم ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۶۱۸ نفر (۱۴۰خانوار) بی‌یه.
منابع
ورگه‌سران
سینا قنبری
سینا قنبری (بزائه: تهران، ۱۵ دی ۱۳۷۳، بمرده: ۱۶ دی ۱۳۹۶) اتا ایرانی معترض جوون بی‌یه که ابتدا  تظاهرات ۱۳۹۶ ایران  جریانات دله  نیروی انتظامی جه بازداشت و پس از انتقال به زندان اوین  روز ۱۶ دی‌ماه دله قرنطینه بند چهار اینتا زندان  دله دربگذشته. محمود صادقی مردم تهران نماینده و عضو کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی ضمن ابراز تاسف، مرگ سینا قنبری ره تأیید و ونه صحت ره خبر هادا. در پی مرگ قنبری، صادقی خواستار مجلس دخالت هاکردن اینتا موضوع دله بهی‌یه.
منابع
رج:گت مردمون تهرون
سیمرغ شهرستون
اتا شهرستون هسه مازرون درون که قبلا جزو شاهی بیه و سال ٩٠ شه اتا شهرستون بیه
رضا حدادیان
رضا حدادیان کارآفرین و سرمایدار طبری هسه که نساجی و وارش ایرلاین مالک هسه و نساجی ونه دوره درون قهرمان حذفی بیه و بورده آسیا.
راسل کرو
منابع
رج:گت مردمون نیوزلند رج:زننه آدمون رج:بازیگرون رج:بفتا بیته‌ئون رج:اوسکار بیته‌ئون
رضا حدادیان
بِریمْ بگردستن
رج:نساجی
ماکلوان
ماکلوان گیلان اوستان ره اتا شهر هسته که فومن شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱,۶۳۵ نفر جمیعت داشته. ماکلوانِ جنگل دله میرزا کچیک خان و روسیه ِبرسندی ارتش جنگ هکت بینه که روس‌ها شکست بخردنه و جنگل نهضت پیروز بیّه.
په‌نویس
رج:گیلون اوستان شهرون
سموئل یوسف آگنون
سموئل یوسف آگنون اتا اسرائیلی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه عبری زوون جه رمان و کچیک آسنی نوشته.
مک مستر دونشجه
مک مستر دونشجه (انگلیسی: McMaster University) اتا دولتی دونشجه همیلتون استان انتاریو کانادا دله دره .اینتا دونشجه ۱۲۱ هکتار لکا(پردیس) داینه، 6تا دانشسره(دانشکده) علوم، مهندسی، بهداشت، علوم انسانی، علوم اجتماعی و تجارت داینه. اینتا دونشجه نوم ویلیام مک‌مستر کانادا سنا مجلس نماینده  و بونکدار جا بیتنه  کا  ۹۰۰ هزار  کانادا دلار ره  اینتا دونشجه احداث هاکردن وسه  شه  جا  ارث بشته. اینتا دونشجه ویشتر ۲۵ هزار دانشجوی لیسونس و ۴هزار دانشجوی دکترا و فوق لیسانس داینه. QS رنکینگ جا  ۲۰۱۹ سال دله  7 مک‌مستر جدول دله  ،  کانادا دله   پنجم و دنیا دله   ۱۴۶ام بیه.
سموئل یوسف آگنون
منابع
رج:اسرائیل نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
خسرو سوم
خسرو سوم ساسانیون ِشازده بی‌یه که سال ۶۲۹ میلادی جکومت ره مدعی بیّه و خراسون ره شه دست بیته ولی خراسونِ والی وه ره بکوشته. وه خسرو پرویز برار-زا بی‌یه و ونه پی‌یر نوم ره قباد گاتنه که هرمز چاروم وچه بی‌یه.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
۱۳ نوامبر
13 نوامبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 13 نوامبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
میانا
میانا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِدو دونگه بخش دله دره.
منابع
میانا
مینامی-آروپوسو، یاماناشی
مینامی-آروپوسو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماناشی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۷۲٬۲۹۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۶۴٫۰۶ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲۷۴ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۳-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:یاماناشی شهرون
جیان‌ون
جو یون‌ون (چینی جه: 朱允炆، که تلفظ وانه: Zhū Yǔnwén) اتا چینی امپراتور، مینگ سلسله جه، بی‌یه. وه ره اسا جیان‌ون نوم جه اشناسنّه. جیان‌ون سال‌های ۱۳۹۸-۱۴۰۲ حکومت کارده و وقتی بمرده وه ره هویی‌دی لقب هدانه.
منابع
جیان‌ون
رمدان حموم
رمدان حموم اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. رمدان حموم مازرون استان و گلوگاه شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان توسکاچشمه، روستای رمدان هسته. این بنا ۲۰۲۸۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۰۸-۲۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
چن نینگ یانگ
چن نینگ یانگ اتا تایوان-آمریکای فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۵۷ میلادی، پاریته قانون ره کشف هکرده وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:تایوان فیزیکدون رج:آمریکا فیزیکدون
اونلی کریسمس
اونلی کریسمس(به انگلیسی: An Avonlea Christmas) اتا تلوزیونی هیلم هسته کا محصول سال ۱۹۹۸ کانادا هسته. اینتا تلوزیونی فیلم  جزیره قصئون سریالی دماله هسته.
داستون درباره کینگ خیشون(خانواده) هسته کا  هم گادر اولین جهونی جنگ جا شه ره کریسمس وسه آماده کننه.
میانمار ۲۰۲۱ کودتا
میانمار ۲۰۲۱ کودتا اتا کودتا هسه گه ۱ فوریه ۲۰۲۱ اتفاق دکته. ونه نتیجه دله نظامیون آنگ سان سوچی و میانمار دولتی مقامون ره بئیتنه.
لینگ‌بنویشت
اینگیلیسی ویکی‌پدیا کایری‌کرون رج:میانمار دعوائون رج:کودتائون
غربی آذربایجان شهرون فهرست
این فهرست دله غربی آذربایجان اوستان شهرونِ لیست ره سرشماری سال‌های ۱۳۸۵، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ شمسی تا آخر سال ۱۴۰۱ ویندنی:
منابع
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:درجه_جمعیت_و_سال_تاسیس_شهرداری_های_استان_آذربایجان_غربی.pdf
ورنیاب
ورنیاب، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، سرعین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، آب‌گرم ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۲۱۵ نفر (۴۷خانوار) بی‌یه.
نلی زاکس
نلی زاکس اتا آلمانی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه آلمانی زوون جه شعر و آسنی گته. وه جهود ِقوم ِخَوری هم کتاب نوشته و جهونی جنگ دوم وسّه سوئد ره پناه بَوِرده.
منابع
رج:آلمان نویسندگون رج:سوئد نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
ورنیاب
منابع
ورنیاب
یونگ‌لو
جو دی (چینی جه: 朱棣، که تلفظ وانه: Zhū Dì) اتا چینی امپراتور، مینگ سلسله جه، بی‌یه. وه ره اسا یونگ‌لو نوم جه اشناسنّه. یونگ‌لو سال‌های ۱۴۰۲-۱۴۲۴ حکومت کارده و وقتی بمرده وه ره ون‌دی لقب هدانه و وه ره تای‌زونگ معبد دله چال هاكردنه.
منابع
یونگ‌لو
بنددمتی
بَندْدَمِتی یا بند یا ون یا تلرز یا تله گز یتا جاندار هسه بئو رجه دله قرار گیرنه. بنددمتی مازرون دله زیاد دره. له هاکردن یا فشار بیاردن حشره باعث وونه یتا ماده ترشح هاکنه و باعث ابجاد التهاب پوسه سر وونه.
امیلیو گینو سگر
امیلیو گینو سگر اتا ایتالیا-آمریکای فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۵۹ میلادی، پادپروتون کشف وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
وزملا
وزملا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِدو دونگه بخش دله دره.
امیلیو گینو سگر
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:ایتالیا فیزیکدون رج:آمریکا فیزیکدون
وزملا
منابع
وزملا
سانجاک
سانجاق یا سانجاک (سیریلیک جه: Санџак، ترکی جه: Sancak) اتا تاریخی منطقه هسته که اسا صربستون و مونته نگرو ِسامون میون قِرار دانّه. این منطقه عثمانی دوره جه خله تأثیر بدی‌یه. این منطقه مردمون ویشته بوسنیایی هستنه و وشون دله صربون هم خله دَرنه.
پانویس
رج:عثمانی رج:صربستون رج:مونته نگرو رج:بوسنی و هرزگوین رج:غیررسمی منطقه‌ئون
توکیو المپیک
توکیو دِ کَش المپیک میزبانی ره داشته:
ایوار جیاور
ایوار جیاور اتا آمریکا-نروژی فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۳ میلادی، نیمه‌هادی و ابررسانائون دله تونل بزوئن ِروش ره بساته وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
آغوز دره حموم
آغوز دره حموم اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. آغوز دره حموم مازرون استان و گلوگاه شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان توسکا چشمه، روستای آغوزدره هسته. این بنا ۲۰۶۶۱ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۱-۰۹ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:گلوگاه تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون حموم‌ئون
شیون فومنی
میر احمد سید فخری نژاد، متخلص به شیون فومنی (۳ دی ۱۳۲۵، فومن - ۲۳ شهریور ۱۳۷۷، تهران) معلم و شاعر ی گیلانی بیه که به زبانهای فارسی و گیلکی شعر گته.
پانویس
رج:گیلان شاعر رج:شاعر گیلکی رج:گت مردمون گیلان رج:گت مردمون فومن
پوران‌دخت
پوران‌دخت ساسانیون ِشاهنشاه یا ملکه بی‌یه که حدود سال ۶۳۰ میلادی، دِ دوره شاه نوم هایته. وه ساسان خاندان جه بی‌یه و خسرو پرویز و مریم (بیزانسی شازده) ِکیجا بی‌یه. زمونی که شیرویه شه برارون همه ره بکوشته، وه چون کیجا بی‌یه، زنده در-بورده و چن سال دمبال‌ته، اولین زنی بیّه که ساسانیونِ شاهنشاه نوم بیته. وه ره دِ کَش شاه بخونستنه و اَی شاهی جه کنار یشتنه.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
فروهر
فروهر اتا نه‌شون هسته که درحقیقت مزدیسنا ره نه‌شون هسته ولی ئه‌سا ایرونی ناسیونالیزم دله ئم کاربورد دارنه.
منابع
رج:ایران تاریخ
آلمان المپیک
شمه منظور کمین المپیک هسته؟