cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
باکالیجار
باکالیجار ِحکومت
مسعود وقتی بلخ ِشهر دله دَیّه، ابوالمحاسن (تبرستون و گرگان ِرییس) و گرگان ِقاضی بوردنه وِِنه پَلی و منشور ره بونصر مشکان بنویشته و باکالیجار وِسّه بَرسنی‌یه. مسعود هم باکالیجار جه بخاسته که اونچی قبلاً باج بخاست بینه، ره هم ونه وسّه بَرِسِنِن و چون خاسته که ات‌کار هاکنه که باکالیجار ات‌موقع شورش نکانه، ونجه بخاسته که شه کیجا ره هم هاده وه ره تا ونجه ازدواج هاکنه. اینتی بَیّه که مسعود و باکالیجار هِدی جه رَفِق بَینه و متحد بینه. این‌که کتابون دله بِمو مسعود باکالیجار جه بِخاسته «قبلاً ِباج» ره هم هاده، مَیّن وانه که باکالیجار قبلاً هم انوشیروان ِامیر یا سپهسالار بی‌یه و ونه عَوِض تعهد هِدا بی‌یه که مبلغی ره باج هاده و اسا ضمن اون مبلغ وسّه اتا جدید پول هم اونتای ِسَر هاده.
سال ۴۲۴ هجری ات‌سری تِرکِمون، بلخان ِراه جه خاستنه بِئِن و مازرون دریای ِجنوبی سواحل ره بَییرِن. سلطان مسعود و باکالیجار هِدی جه همکاری هاکِردنه و اینان ِحمله دیم‌به‌دیم هِرِسّانه: سلطان مسعود شه چنتا لشکر ره بَرسنی‌یه که وشون دَم ره بَیرِن و باکالیجار ِلشکر جه هم بخاسته که خراسان ره مراقب بائِن و ات‌سری‌شون هم بورِن دهستان ِشهر دله تا رباط ِراهون جه دِشمِن حمله نَکانه.
مسعود غزنوی سال ۴۲۴ هجری، ات‌نفر ره بَرسنی‌یه تا باکالیجار ِکیجا و ونه باج ره بَییره و بیاره. این قاصد شه همراه دَر اِموئه، گرگان و نیشابور ِگت‌گت ِآدِمون و مِلّائون و سیاسیون ره هم بَوِرده و باکالیجار ِکیجا هم اتا خار ِجاهاز شه وسّه بیاره. مسعود هم که بَدی‌یه اینتی بَیّه، تِمام همراهون ره خلعِت هِدا و اتا خلعت هم باکالیجار وسِّه بَرِسنی‌یه.
باکالیجار ِهاپستِن (= شورش)
سلطان مسعود وقتی بتونِسته شه مملکت ِاوضاع ره آروم هاکنه و دعوا-مرافع ره دَخاسِنه، شه پییر واری بورده هند ره حمله هاکرده و سال ۴۲۶ وَردِگِرسته. این موقع بَدی‌یه که دِتا دِشمِن ونه وسّه دِرِس بَیّه؛ اتا سلجوقیون بینه که ونه شمالی سامون‌سَر ره بَییت بینه و دَر قدرت گیتِنه و ات‌دیگه باکالیجار که ونه دَنیبی‌ین جه استفاده هاکرده و علاالدوله کاکویه و فرهاد بن مرداویج جه همباز بیّه و غزنویون ِدربار جه مخالفت هاکرده. تاریخدون‌ها اینتی گانّه که باکالیجار که شه کیجا جاهاز وسّه خله تهیه‌تِدارُک بَدی‌بی‌یه، راضی نَیّه که مسعود ِبخاستی باج ره هم هاده و همینسه شورش هاکرده.
مسعود که خاسته وشون دِتا چِش‌سَله ره بَیره، شه لشکر همراهی بورده نیشابور ِشهر دله ولی همین گادِر زمستون بیّه و ونه لشکر دیگه غِذا و آذوقه نِداشتنه. ابوالحسن عراقی، که مسعود ِمشاورون جه بی‌یه، وه ره پیشنهاد هِدا که شه لشکر همراهی گرگان ره بَییرن و اونجه دَواشِن. بونصر مشکان و بعضی دیگه وزیرون این کار جه مخالف بینه چون دونِستنه اینتی خراسون ِمنطقه دله نظامیون جه خالی وانه و تِرکِمون‌ها بِتونّه راحت این منطقه ره بَییرِن ولی ابوالحسن عراقی چارتا دلیل بیارده که مسعود ره راضی هاکرده گرگان ره بَییرن:
مسعود اسفراین ِراه جه بورده گرگان سو و روز ۲۶ ربیع‌الاول ۴۲۶ هجری این شهر جه بَرِسی‌یه. این زمون گرگان ِمردِم فرار هاکردنه و بوردنه ساری و باکالیجار هم شهر ِگتِ آدِمون ره جمع هاکرده و انوشیروان، شهرآگیم و مرداویز هِمراهی بوردنه ساری دله پناه بَییتنه. باکالیجار ِارتش جه این موقع چارهزار نفر که عرب بینه، سِوا بَیینه و بوردنه غزنویون پَلی. انوشیروان احتمالاً تا این گادِر زندون دله دَیی‌یه ولی این زمون که مشعود گرگان ره بَییته، باکالیجار هِمراه بورده ساری و اونجه باکالیجار شه نومه دله که مسعود وسّه بنویشته، ونه نوم ره هم بیارده. این زمون ابوالحسن عراقی دَیی‌یه سلطان مسعود ره تحریک کارده که آمل ره حمله هاکنه چون اونجه یک میلیون جمعیت داشته و وه گاته لااقل هر نفر جه بَنشِنه اِتّا دینار بَییتِن، که اینتی یک میلیون دینار جمع بی‌یه. همینسه مسعود ِارتش هِی تبرستون دله پیشی اِمونه و باکالیجار شه ارتِش ره هِی پِیی کَشی‌یه. وه اتا نومه دیگه دله بنویشته که تبرستون ِحکومت ره نِخانه و مسعود جه بِخاسته ونجه بُگذِره تا وه شه پییری قلعه‌ئون دله زندگی هاکنه و مسعود ره بائوته این سامون بقیه همه ته ره بائه ولی مسعود قبول نکارده و ناتل دله این دِتا ارتش همدیگه جه دیم‌به‌دیم بَیینه که باکالیجار شکست بَخارده و ونه لشکریون ویشته بمردنه.
مسعود که پیش از این آمل ِمردِمون ره قول هِدا بی‌یه که وشون جه دِ سال مالیات نَییره، این موقع وَردِگرسته این شهر دله و وشون جه مالیات‌بخا بَیّه. وه بائوته ونه این شهر جه یک میلیون طلایی دینار و ات‌خله طلاجات بَییرِن. وه که خاسته زودته وَردَگِرده شه نیشتنگا، شه محتصبون ره بائوته زودته این مالیات ره جمع هاکنِن. مسعود ِوزیرون و ونه اطرافیون خله وه ره سِفارِش هاکِردنه که آمل ِمردِم ره مِزراب (=فشار) نی‌یِله و وه ره گاتنه که اَنده مال اتا شهر دله جه دَربَکشی نَوانه ولی سلطان مسعود توجه نَکارده. آمل ِمردِم ونه وسّه چن نفر، ناصر علوی و بیهقی واری، ره بَرسِنینه که وشون ضامن بَواشِن ولی مسعود وشون ره هم جِواب هاکرده و بائوته اگه خَشی‌خِشی مردِم شه مالیات ره تحویل نَدِن، «بوسهل بن اسماعیل» ره راهی کانده که زور پـِشتی این پول ره ونه وسّه بَوِره و آخر هم این کار ره هاکرده و بوسهل شهر ره غارت هاکرده و بعضی جائون ره تش بَکشی‌یه و هرکی پول نِداشته ره زندون دِمدائه. بالاخره چار روز په، صد و شصت هزار دینار جمع بَیّه.
این کارها باعث بَیّه آمل ِویشته کَسون شوئِنه آمل جه فِرار هاکِردنه و ات‌سری بوردنه بغداد ِخلیفه پَلی مسعود جه شکایت هاکِردنه و مسعود ِظلم ِخَورِ تا مکه و مدینه بَرِسی‌یه. تبرستون ِمردِم هم این گادِر مسعود جه جـِر (= بد) بَیینه و بوردنه باکالیجار و انوشیروان ِهوادارون په. این زمون اتا اتفاق دیگه که مَردِم ِخون ره جوش بیارده، این بی‌یه که «سالار بکتغدی» (مسعود ِسردارون جه) ات‌سری غلامون هِمراه بورده اتا مَله‌ی ِمردِم ره قتل‌عام هاکِرده و حتی درویشون که مسجد دله قرآن خوندِستنه ره بَکاشته. مسعود وه ره هاپِرس-نَپِرس هاکِرده و وقتی بَدی‌یه مردم چِتی ونجه جـِر هَستنه، شه کارون جه پشیمون بَیّه. همین موقع دهستان و فراوه جه نومه بِموئه که تِرکِمون‌ها نِـهِب بَکاردنه غزنویون ِسامون طَرِف و باکالیجار هم نومه دائه؛ گاته مِن پشیمون هستمه و عذرخائی کارده.
باکالیجار ِدِباره حکومِت
مسعود که خاسته زودته تِرکِمون‌ها خَطِر ره رفع هاکِنه، ۴۶ روز جنگ ِپه، باکالیجار ره بِبَخشی‌یه. باکالیجار هم قبول هاکرده که ۳۰۰٬۰۰۰ دینار باج هاده، هر سال مال بَرِسِنه، تبرستون ِخطبه ره مسعود نوم هاکنه و شه برارزا ره گروگان هاده تا تبرستون و گرگان حکومِت ره پَس بَییره. مسعود وقتی گرگان جه بَرسی‌یه، بِشناسته که سلجوقی تِرکمون‌ها جیحون جه یور بِمونه و خراسان ره دَرگیرنه. عبدالجبار ره گرگان ِامیر هاکرده و وه ره مأموریت هِدا که باکالیجار ره مواظب بائه که شه قول ره عَمِل هاکِنه. عبدالجبار وسّه پنج‌تا سرهنگ و اتا حاجب و هزارتا سِواره‌نظام هم بی‌یِشته.
رجب ِ۴۲۶ هجری مسعود نیشابور جه بَرِسی‌یه، اینجه بی‌یه که وه بونصرمشکان ره بائوته : «نَوِسّه باکالیجار ره حمله هاکِنم و این حمله هیچ نفعی مه وِسّه نِداشته چون باکالیجار اسا هم بِتونده راحت مه ره هاپه و دِباره مستقل بَواشه.» بونصر هم وه ره جِواب هِدا: «ته عَوِض باکالیجار خَله این جنگ جه سود هاکرده چون اسا تبرستون ِمردِم ونه قَدر ره دونّه و فَهمِنّه که غزنویون تا زیاریون میون، هر وقت بائه ونه همون زیاریون ره دارِن و غزنویون جه جز بَکاشتِن و ظلم هِچّی دیگه وشون جه نَرِسِنه.»
<div style="float: left; clear: left; margin: 0.5em 1.4em 0.8em 0pt; width: 220px; padding: 6px; border: 4px solid rgb(170, 170, 170); font-size: 88%; background-color: rgb(240, 230, 140);"> اسلام ِدانشنومه: بونصر مسعود جه بِخاسته که باکالیجار ِدِل ره دِباره بدست بیاره و ونه وسّه نومه بَرِسِنه و ونه پِشتیبونی ره بِخائه چون باکالیجار اتا باهوش آدِم هَسته و لابد ته حرف ره قبول کانده. امّا دِباره مسعود ِنَخاش-نَخاش مشاورون نی‌یِشتنه و بائوتنه که گرگان وِسّه ونه «عامل و شحنه» بی‌یلیم و اَنده ره نَفِهمِستنه که تا مسعود شه لینگ ره گرگان جه بِریم بی‌یِله، ظلم‌بَدی مردِم باکالیجار ِدور جمع وانّه و وشون هِدی جه گرگان ره گیرنه و اینتی مسعود ِدولت آبرو شونه.
باکالیجار تا مسعود چـِش ره دیر بَدی‌یه، دِباره مردِم ره تحریک هاکرده و وشون ره راقازی دِم‌بِدا که ونجه مسعود دیم‌به‌دیم دفاع هاکِنِن. عبدالجبار هم فِرار هاکِرده و وَردِگِردِسته خراسان ولی باکالیجار دِباره مسعود ره دَقه-دَقه نومه دائه که مثلاً ونه دِل جه دَر بَوِره حتی وه همین سال ِمهرگان جشن روز مسعود وسّه ات‌خله هدیه بَرِسِنی‌یه. مسعود هم که وقت نِداشته وَردَگِرده تبرستون، وه ره شه حال بی‌یِشته.
این گادِر جه هَسته که دیگه باکالیجار مسعود جه وِفادار وانه و حتی زمونی که مسعود ِحکومِت خله-خله ضعیف وانه، وه ره تَن دِنه و کومِک کانده که سلجوقیون جه جنگ هاکِنه چون ترسی‌یه سلجوقیون ونه حکومِت ره حمله هاکِنِن و وه دونِسته که نَتونده سلجوقیون دیم‌به‌دیم تیناری هِرِسته. سال ۴۲۹ هجری، ات‌بار که غزنوی سردارون، «ابوالفضل سوری» و «بوسهل حمدوی»، اتا جنگ دله شکست بَخاردبینه، مجبور بَیینه باکالیجار جه پِناه بِخائِن. این زمون باکالیجار وشون ره شه پَلی راه هِدا و اتّا لِشکر وشون وسّه تهیه هاکرده که ونجه شه شکست ره جبران هاکِنِن؛ وقتی وشون این خَوِر ره مسعود وسّه بائوتنه، مسعود وه ره قول هِدا که این کار ره جبران هاکِنه و دِ سال په‌یی‌ته ونه وِسّه خلعت و نومه بَرِسِنی‌یه و تشکر هاکرده.
انوشیروان دِباره حکومِت
سال ۴۳۳ هجری، انوشیروان بِتونِسته ۱۰ سال ِپه، دِباره باکالیجار ِحکومِت ره کنار هاده و شه فرمانروا بَواشه. بعضی کتابون بَنویشتنه که وه شه مار ِکومِک جه بتونِسته باکالیجار ِمار جه ازدواج هاکِنه که نَتونده دِرِس بائه چون همون منابع شه بائوتنه که باکالیجار انوشیروان ِدایی بی‌یه پس ونه مار وِسّه انوشیروان ِماجان (=ماری گت‌نِنا) بائه. احتمالاً انوشیروان اون گادِر که سلطان مسعود ضعیف بَیّه، باکالیجار که دیگه حامی نِداشته ره هاپسته و حکومِتی تخت ِصاحاب بَیّه. بعضی تاریخدونا هم بائوتنه که انوشیروان ِمار که باکالیجار زِنا بی‌یه، وه ره کومِک هاکِرده
همین که انوشیروان دِباره حکومِت جه بَرسی‌یه، سلجوقیون ِشا، که ونه نوم طغرل بی‌یه، بفهمسته که تبرستون اوضاع قارِش-میش هسته و وشون ِسامون ره حمله هاکرده. طغرل ِلشکریون دله «مرداویج بن بسو دیلمی» و «چغری بیک» هم دَیینه. چغری بیک بتونسته خله راحِت گرگان ره بَییره و طغرل این شهر ِمردِم جه صد هزار دینار بِخاسته. وه مرداویج بن بسو ره این شهر ِحاکم هاکرده و ونجه سالانه ۵۰٬۰۰۰ دینار خراج بِخاسته. انوشیروان هم این گادِر قبول هاکرده که سالانه ۳۰٬۰۰۰ دینار خراج هاده و مرداویج ِتحت‌الامر بائه. مرداویج که خاسته انوشیروان ره شه میس دله داره، ونه مار (که قبلاً باکالیجار ِزنا بی‌یه) جه ازدواج هاکرده. بَنشِنه بائوتِن که سلجوقیون ِحمله په زیاریون سلسله رِقِد بورده و منقرض بَیّه ولی وشون ِبعدی امیرون فقط کوهون دله چنتا پچوک‌پچوک دژ دله حاکم بینه و گت ِزمین‌دارون ره ویشته موندِستنه تا شائون ره.
باکالیجار ِعاقِبـِت
طبق اونچی ظهیرالدین مرعشی و ابن اسفندیار شه کتابون دله بنویشتنه، انوشیروان سال ۴۳۵ هجری، شکار هاکردِن گادِر بَمِرده و باکالیجار تا چن سال په‌یی‌ته زنده بی‌یه ولی دیگه تِلاش نَکارده که حکومِت جه بَرِسه. این منابع ِبخوندِستن په محمدعلی مفرد گانه: «شاید باکالیجار دلیل این بی‌یه که گت ِشائون ونه پـِشتی ره نَکاردنه و وه شه وِسّه حامی خاسته. باکالیجار شه ۱۰ ساله حکومِت گادِر مَیـِّن هاکرده که چِتی غزنوی شائون ِمُتّکی بی‌یه و نتونِسته بی‌پـِشتی حکومت هاکنه. شاید دلیل ِدیگه این بائه که همین زمون دارا و اسکندر دَیینه زیاریون ِباقی‌بَموندِست سامون دله حکومت کاردنه و وه نتونسته وشون جه دیم‌به‌دیم بَواشه. وه اواخر اتا قلعه دله دَیی‌یه تا سال ۴۴۱ هجری همونجه بَمردِه.»
ولی اونتی که ابن اثیر تعریف کانده، همون گادِر که انوشیروان دِباره حکومِت جه بَرسی‌یه، سال ۴۳۳، باکالیجار ره دستگیر هاکِرده و وه ره بَکاشته. عباس زریاب این کتاب ِبنویشته‌ئون ره دِرِس‌ته دونده و گانه: «اونجور که دومبی اون گادِر شائون دِرِس نَدونِستنه که اتا گت ِمخالف ره زنده باقی بی‌یِلِن و وه ره فقط دستگیر هاکِنِن؛ خصوصاً که ابن اثیر، سال ۴۳۳ خَوِری بائوته مرداویج انوشیروان ِمار، که همون باکالیجار ِزنا بی‌یه، جه ازدواج هاکِرده، که این مسئله فقط وقتی تونِسته اتفاق دَکفه که باکالیجار بَمِرد بائه و انوشیروان مار بی‌شی زِنا بَیبی‌یه؛ مگر اون‌که احتمال هادیم این زنا ره زور پِشتی مطلّقه هاکرد بائِن که بعیده اینتی بَی‌بائه.»
ویشته بخوندِستِن وِسّه
رج:زیاریون
۱ دی
۱ دی هجری شمسی، مساوی ۲ شروینه ما تبری.
بمردون
رج:دی
گت آلفرد
وه اتلولف وچه بی‌یه. پیش از وه، ونه برابر اتلرد، انگلوساکسون‌ئون شاء بی‌یه.
گت آلفرد وسکس و ونه کناری حکومت‌ئون اتحاد داشتن وسه خله زحمت بکشی‌یه. ۸۷۱ میلادی سال گدر، وه بتونسه دانمارکی‌ئون حمله جلو ره بیره.
انگلیسی‌ئون وه ره فروتن و صبور حاکم دونسنه و ونه وسه احترام قائل بینه. بعد ونه بمردن، انگلیس اوضاع دباره آشفته بیه.
منبع
آلفرد
دموکراتیک اتحاد حزب (سوریه)
دموکراتیک اتحاد حزب یا پ‌ی‌د (PYD) ، اتا سیاسی حزب نوم هسته که سال ۲۰۰۳ تاسا، سوریه کوردستون دله دره. این حزب پ‌ک‌ک جه وابستوئه و ترکیه، امریکا ،اروپا اتحادیه و ناتو وه ره تروریستی دونّه. پ‌ی‌د گانه که وشون و پ‌ک‌ک دِتا حزب نزدیک و هم‌ایدئولوژیکی هستنه. ولی پ‌ک‌ک گانه که وشون جه هیچ ارتباطی ندارنه. این حزب سوریه دله غیرقانونی هسته.
پانویس
رج:سوریه دله‌یی جنگ رج:روژاوا سازمان‌ئون رج:پ‌ک‌ک رج:سوریه حزبون
غیاث‌کلا
منابع
غیاث کلا
ضیاءپور
جلیل ضیاءپور (۵ اردیبهشت۱۲۹۹–۳۰ آذر ۱۳۷۸) نقاش ،اوستاء ِدانشگاه ، پژوهشگر و نویسنده ئیرانی هسته که ونجه به عونوان «پی‌یر نقاشی مودرن ئیران» یاد وانه. وه سِوا از اون که نقاشی پیشرو و پرچمدار نهضت نوگرایی بی‌یه، فعالیت‌ای پژوهشی گوسترده‌ئی ره هم زمینه مردم‌اشناسی، بررسی و شناخت زوون ، فرنگ عامه، پوشاک و نقشای زینتی مناطق گوناگون ئیران داشته که نتایج اینان به عونوان کتاب مرجع این رشته از علوم هم الان دانشگاه‌ئون دله استفاده وانه. ضیاءپور در طول فعالیت هنری و فرنگی خادش ۸۵ سوخنرانی، ارائه بیش از ۷۰ مقاله فرنگی و هنری، بنویشتن ۲۸ جلد کتاب در زمینه‌ئون پوشاک ئیرانیان، هنر، تاریخ و همینتی خلق نزدیک به ۴۰ اثر نقاشی و دِتا موجستمه بساته. وه از پایه گذارون "انجمن هنری جنگی تِلا" بی‌یه.
انجمن هنری جنگی تِلا
ضیاءپور بعد از اولین بردگستن به ئیران -۱۳۲۸- با رفخونش انجمن هنری جنگی تلا که ات گت انجمنی در زمینه طرح عرصه‌ئون هنر نوی ِ ادبیات، تئاتر، موسیقی و نقاشی بی‌یه و هم چاپ مجله‌ئی با همین ایسم ره ایقدام کارده. محل انجمن آتلیه ضیاءپور خیابون تخت جمشید تهران بی‌یه. ونه هدف ره «موبارزه برابر کهنه پرستی و سنت گرایی به دور از واقعیات زمونه» بیان هکردنه و شعری از فرخی سیستانی ره به عونوان شعار انجمن انتیخاب هکردنه:
آخرسری مخالفین که مجله جنگی تِلا ره از نشریات وابسته به حزب توده معرفی هکرد بینه و فکرکاردنه که کوبیسم یعنی کمونیسم، باعیث بازجوئی ضیاءپور دادگاه تخلفات اداری و توقیف مجله دله بیه. وه بعداً مجله دیگری به ایسم «کویر» مونتشر هکرده که وه هم توقیف بیه و پس از وه نشریه «تِلا پنجهٔ» به انعکاس افکار خادش ره ایدامه هدائه.
نظریه
ضیاءپور نظریه و دیدگاه هنری خادش ره مهر ماه سال۱۳۲۷ به صورت رساله‌ئی به نام «لغو نظریه‌ئون مکاتب گذشته و موعاصر از پریمیتیو تا سوررآلیسم» به مجامع فرنگی و روزنامه‌ئون ارائه هاکرده و ونه دله، پس از تاریخچه فشرده‌ئی که از مکاتب هنری غرب هدائه تمامی این مکاتب ره برای هدف اصلی نقاشی نارسا اشمارنه و غالب وشون ره قالبی برای عرضه چیزایی جز نقاشی دونده. با این رساله وه به تعریف نقاشی مجرد و انتزاعی بسیار نزدیک بیه و به جوهره نقاشی مودرن که عوض هکردن وه از زاویه ادبی، تاریخی، اجتمائی و امثال وه برای برسی‌ین به کارکرد موستقل رنگ، خط، نور و کمپوزیسیونای خلاقه ضروری هسته نظر دانه. نتایج کلی که این تئوری دله بئوت بیه، اینان هسنه: الف - رنگ و طرح و اتا نوع فرم و کمپوزیسیون غیر عادی دور هسته که نقاشی ونه روی وشون فعالیت هکنه. ب - هر قدر مضمون نقاشی از حیث سازمان غیر عادی‌تر بائه به همون اندازه نقاشی کامل‌تر و از نظر تخصص با ارزش‌تر هسته. پ - مضمون نقاشی، اصولاً نونه نهاد و گزاره و نتیجه ره «چون نوشته‌ای عادی» دست هاده؛ چون هر خط و هر رنگ ، هر فرم و هر کمپوزیسیونی، خادش به تنهایی صاحب مبتدا و خبر و نتیجه، و نتیجتاً مضمون هسته؛ از این رو، هرگونه فرم و عکس و مضمون متمایل به طبیعت مأنوس، ناقض فن نقاشی یه. ت - هر قدر که صور طبیعی و غیرطبیعی نزدیک، جای خادش ره به ترکیبای رنگ و طرح و سایر عوامل فنی هاده، به همون اندازه، نقاشی به طرف کمال یعنی به جائی که زیباییا و لذتای مخصوص به خاد ره ویشته تونه به دست بیارن، سیر کانه.
ث - نقاشی اگه شامل صور طبیعی یا غیر طبیعی نزدیک بائه، هنرمند ونه عمداً اینان ره اتی رِقِدهاده که غیر قابل تشابه به طبیعت عادی بائن تا عوامل هنری کاملاً و بدون انگل جلوه‌گر بواشن.
ج - نقاشی بدون تصویر دله هنرمند تکلیف خادش ره فهمنه و دونده که برای بساتن زیبایی تخصصی ونه موستقیماً به عوامل هنری «یعنی ایجاد هماهنگیای دقیق‌ته و خِش‌آیندته و طراحیای جوندارته و گویاته» بپردازه. همین مرحله دله، هنرمند و هم مردم به خصوص «که به وسیلهٔ فهم مضامین عادی و تصویری مثل خاطرات و آرزوئون خادش گومان کاردنه که درک زیبایی تخصصی هاکردنه» تکلیف خادش ره فهمنه؛ و برای بفهمستن زیبایی نقاشی، از این به بعد موستقیماً به عوامل هنری رجوع کانده یا نه به مضامین تصویری یا خاد عکس. اینجا اولین مرحله‌ئی هسته که هنرمند و مردم هر دِتا به واقعیت مفهوم زیبایی تخصصی یا زیبایی اِشناسی تخصصی پی ورنه. چ – تا الان نقاشی به حدود هنر و زیبایی تخصصی خادش نرسی‌یه و با سایر هنرای زیبا به خصوص ادبیات اختلاط بسیار نزدیکی داشته. با به کار بوردن این نظریه، مکتبی که وه ره «کامل» نوم دمبی به وجود انه که حدود و ثغور نقاشی ره از سایر هنرون سوا کانده. همین جه «یعنی مکتب کامل دله» سر منزل واقعی نقاشی فنی و تخصصی -سوا از سایر هنرا- هسته؛ و از اینجه، نقاشی با اتا گت مفهوم شه ره فهمنه. ح - زیبایی نقاشی، از زیباییای سایر هنرون زیبا سوائه، ونه وه ره سِوا بشناسیم. خ - ونه بدونیم که هرگز هیچ روش ترنه‌یی بدون نیازمندی محیط دِرِست نوانه؛ و هرگز هیچ خواهشی جلوتر از خواهش زمون خادش نتونده بائه؛ چون هر خواهشی عاملی دانه؛ و مطمئناً عامل اصلی هر خواهش انگیخته بین میون جامعه هر خواستاری وجود دانه. بنابراین، نظریهٔ من بیرون از تقاضای زمون حاضر من نی‌یه و نتونده بائه.
آثار
آثار جلیل ضیاءپور به دلیل داشتن مضامین اصیل ئیرانی، ساده سازی فیگورون، پایبندی به سطوح سنتی همراه خطوط هندسی کوبیسم، آگاهی بر ترکیب وندی و بطور کلی شیوه خاص نقاشی معروفه. سفر تحقیقی وه به کویر و نواحی مختلف ئیران برای کاوشای مردم اشناسی، توجه وه ره به زندگی ایلیاتی جلب هکرده. وه نوع رفتار، آداب و رسوم، پوشاک و زیورآلات وشون ره متوجه بیه و شه آثار دله از این منابع ایستفاده هکرده و به خاطر گرایش تحقیقیش زندگی روستائیان دله، مضامین ایلیاتی به شکلی تمثیلی ونه آثار دله ظاهر بینه. روشنگریای ژورنالیستی، تحقیقات ئیران اشناسی و فعالیتای فرنگی و آموزشی وقت کمتری برای وه به جا بیشته که بتونه ویشته کیتاب بنویسه یا اچی بسازه. آثار وه اینان هستنه:
کوردستون آزاد جوونون جنبش
کوردستون جوونون شورا یا تِکاک (TECAK) اتا مخفی سازمان ِترکیهِ کوردی جوونون بی‌یه، که پ‌ک‌ک په دیّه. اینتا گروه ِنوم ۳ تا ۱۵ اوت ۲۰۰۳، اتا جلسه دله، کوردستون جوونون شورا جه به این نوم تغییر هدا بَیی‌یه.
هفت بنا
هفت بنا اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. هفت بنا مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس شهربابل، میدان کشوری، روبروی بیمارستان شهید بهشتی، خیابان آیت‌الله روحانی هسته. این بنا ۲۱۹۸۴ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۲-۲۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
کوردستون آزاد جوونون جنبش
این جنبش پنج تا چلّه ترکیه، ایران، عراق، سوریه و اروپا دله دانّه که وشون نوم اینتی‌ئه:
ضیاءپور
بِریمْ بگردستن
رج:هنرمندون رج:گت مردمون گیلون
کوردستون آزاد جوونون جنبش
منابع
جوونون جنبش
حسن حسینی آملی
سید نظام‌الدین حسن حسینی آملی اتا شاعر بی‌یه که شیراز دله زندگی کارده. وه همونجه دِنیا بمو و سال ۷۸۲ هجری هم همونجه بمرده.
منابع
رج:مازرون شاعرون رج:گت مردمون شیراز رج:گت مردمون آمل
هفت بنا
په‌نویس
رج:بابل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
قطعنومه ۶۳۴ امنیت شورا
قطعنومه ۶۳۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۹ ژوئن ۱۹۸۹ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبرس هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۸۶۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
فرانسه گت انقلاب
Feränse gat e enqelab (mäzeruni ۱۳۰۱-۱۳۰۵) attä gat e ettefäq Feränse tärix dele biye.inattä inqeläb milädi ۱۷۸۹ ۱۴ juiye säl dele mardem hemle hakerden be bästil zendun cä sar bayte.Feränse inqeläb attä mardemi inqeläb biye ke vene hadef äzädi,beräberi ü beräri biye.
انگوس هاکردن
انگوس، انگول یا انگولک هاکردن نوعی رابطهٔ جنسی هسته که با ور بوردن دستی چوچوله، کوس، مهبل و مقعد به منظور برانگیختگی و تحریک جنسی انجام وانه. انگولک هاکردن ممکن هسته به تنهایی ات رابطهٔ جنسی ره تشکیل هاده با بخشی از خودارضایی دوِجانبه، لاس بیتن و یا دیگر فعالیت‌های جنسی باشد که در این صورت با سکس دستی یعنی تحریک آلت تناسلی مردانه با دست شباهت پیدا کانده. این فعالیت‌ها تولید لذت جنسی کانّه، چه رابطهٔ جنسی کامل ممکن یا دلخاه بائه و چه نواشه.
فرانسه گت انقلاب
Feränse inqeläb piş cä
Milädi ۱۷۸۰ dahe axerun dele Feränse hukumet şe käräi re das e cä hedä ü mardem vene cä näräzi bayne.un zamun Feränse attä macles däşte ke vene qodret xale mahdud biye.inattä mecles ۱۷۵ säl biye ke kär nakerde.keşvar re şähuni gerdundenine ke madem dard cä xaver naştene.mardem xale mäliyät dane ü bareşun qeymet ham ruz be ruz şiye bäläş vali gatun tabeqe ademun dakkel mäliyät nedäne ü inattä mardem re xale närhet kerde.
انگوس هاکردن
انگوس هاکردن مقعد دله
انگوس هاکردن مقعد دله به دلیل وجود تعداد زیاد پایانه‌ئون اعصاب محیطی ناحیهٔ مقعد سر بتونده لذت‌بخش بائه. همچنین انبساط ماهیچه‌ئون اسفنکتر مقعد زمون فرو بَوردن انگوس بتونده لذت مضاعفی بساجه.
فرانسه گت انقلاب
inqeläb bayen
Milädi ۱۷۸۹ säl dele Feränse şä tasmim bayte ke mardem muşkel re macles deres hakerden cä hal hakene.hamintä veser milädi ۵ me ۱۷۸۹ säl dele ۱۷۵ pas säl cä attä mecles ke vene nemäyendegun se tä tayefe cä bine deres baye ü şe kär re sar bayte.un se tä täyefe num biye:mardem,keşişun ü aşräf.macles vişter nemäyendegun xäsene ke attä asäsi qänun Feränse veser vazaa bavu ke inattä qänun mardem peşt bue ü hattä şä ham vene cä itäet hakene.vali şä inattä tasmim cä moxälefet kene ü farmun dene ke mecles re davvenen.mecles daves bune ü vene nemäyendegun zenduni bunne.inattä masele bäes bune ke mardem asebäni bavun ü bästil zendun (hamunce i ke nemäyendegun zenduni bine) re mohäsere hakenen.veşun pas e ۴ säet mohäsere zendun darun re eşkenene ü temum zenduniyun re äzät kenene.bästil zendun sequt hakerden istebdädi nezäm sequt hakerden neşune biye.mecles attä ilämye säder kenne ü ke başer heququ num bayte ü vene dele äzädi ü beräberi re xanne.
انگوس هاکردن
اسلام دله
بر اساس استفتائاتی که از علی سیستانی، علی خامنه‌ای، ناصر مکارم شیرازی و مهدی هادوی تهرانی، شیعه ملائون بَیی‌یه، انگوس هاکردن زن مقعد شوهر دله مالش پروستات وسّه از نظر شرعی جایز هسته.
فرانسه گت انقلاب
cumuri ye hukumet
Baade milädi ۱۴ juiye ۱۷۸۹ lui şunzahum (Feränse ye şä) attä şä e dim baye ke heççi qed näşte.mecles qänun beşten re sar bayte.milädi ۲۰ cuen ۱۷۹۱ säl dele sä ü vene xänevade say hakerdene keşvar cä ferär hakenen vali mardem dase cä dastgir bayne.mecles şä re hukumet cä bar kenär kene.incuri bune ke şä ü vene xanevade zenduni bunne.Utriş ü Perus lui şunzdahum peştibuni veser Feränse cä cang kenene vali Feränse arteş veşun re şekest dene.
bakuşten ü batersiyen hukumet
Mäzeruni ۱۳۰۴ säl dele attä nu mecles ders bune.un zamun pas e cä attä hukumet lu bemu ke vene num nakuşten ü batersiyen hukumet biye.şä,şäbänu ü xale gatun cä giyutin cä gerden baze bayne.hukumet gardundeniyen kasuni das dakete ke xäsene Feränse sämun re vişter hakenen.haminattä veser Feränse hulend, Ispäneün ü beritäniyä cang e dele baye.
اتللو
اُتـِلّو (Othello) اتا نمایش‌نومه هسته ویلیام شکسپیر سال 1603 میلادی، انگلیسی زوون جه بنویشته. این آسنی (=داستان) دِتا اصلی کاراکترِ وَر چرخ گیرنه: اُتللو و لاگو.
فرانسه گت انقلاب
melli amniyet kumite
Mäzerun ۱۳۰۵ säl dele mecles mardem das e cä daves baye.mecles miyäne ru üzvun zenduni yä bakuşt bayne ü tendru üzvun ke veşun re cäkuben getene,qudret re das e dele baytene.cäkubenun keşvar gerdundeniyen veser attä kumite be num melli amniyet kumite deres hakerden.corc cäk däntun,cän pul märä ü maksimiliyan rubspiyer inattä kumite gat e üzvun bine.melli amniyet kumite tasmim bayte ke mardem kumek cä bigäne arteş re Feränse cä dar bakene.rubespiyer qodret kam kam ziyäd baye ü cäi barsiye ke ve däntun idäm farmun re giyutin cä säder kenne.۱۴ mä dele hedud ۱۷hezär nafer gurh gurh bi muhakeme giyutin cä bakuşt bunne.axer sar mäzeruni ۱۳۰۶ säl dele mardem ziyäd näräheti veser rubspiyer dastgir ü giyutin cä idäm bune.incuri bakuşten ü batersiyen hukumet tum bune ü attä num mecles deres bune.panş tä nu mecles üzvun cä keşverhukumet re das e dele girenne.vali inattä nu hukumet xale xär naye ü mardem vene cä näräzi bine.avez dele Feränse arteş xale qavi baye ü haminattä kär bäes baye ke Napeleün bonäpärt be qodret barese.
قطعنومه ۱۹۰ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۰ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۹ ژوئن ۱۹۶۴ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سوال جنوبی آفریقای ِآپارتایدی دولت ِسیاستون ِخوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۱۲۸‌ام دله ۷تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۴تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
اتللو
اتللو اتا فرمانده هسته که بربری (مراکشی) تبار دارنه و ونیزِ ارتشِ ژنرال هسته که ونه قبرس جه دفاع هکنه تا عثمانی ِترک‌ها دست نکفه. وه اتا ونیزی کیجای عاشق بیّه که ونه نوم «دِزدِمُنا» هسته و خله ونجه پایین‌تر مقوم دارنه. «یاگو» اتا علمدار هسته که اتللو دست‌بِن دره و ونجه حسادت کنده. یاگو اتا قضیه سر، اتللو که عصبانی بی‌یه ره، دم‌گاز دِنه که شه زنا ره بکوشه.
قطعنومه ۱۹۰ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
فرانسه گت انقلاب
inqeläb näbud bayen
Näpeleün attä Feränse arteş farmundeün cä biye.ve nezämi nubuq däşten veser,gat terin Feränseki farmunde Feränse inqeläb cangun dele biye.näpeleün çan tä cange dele gate piruzi bayte.ve mäzeruni ۱۳۱۱ säl dele hukumet zaifi cä istefäde hakedr ü das be kudetä bazu.incuri baye ke näpeleün bonäpärt qodret re das e dele bayte ü hukumet dasga re degereseniye.nu dulet se tä üzv däşte ke konsul num däştene.napeleün gat e konsuı ü Feränse asli frmunrevä biye.ve tä çan säl konsul ünvän cä keşvar re grdundeniye ü deşmenun cä cang kerde.ve inattä muddet dele nu piruziün re bayte ü vişter mardem piş aziz baye.äxer sar mäzeruni ۱۳۱۶ säl dele ve be ünvän Feränse imperätur täc beşte.inti Feränse gat e enqeläb tum baye vali andişeüni munenede äzäzäti ü beräberi baxi bamunesene ü Feränse cä burdene dige keşvaru dele.
اتللو
این آسنی هنتا هم خله مردمونِ دلوست هسته و ونجه ات‌خله اقتباسی اثر بساتنه و ونه واری تیاتر و فیلم دربیاردنه.
فرانسه گت انقلاب
dapet çarxetuün
رج:فرانسه تاریخ رج:مقاله‌ئونی که لاتین خط جه بنویشت هستنه
اتللو
منابع
رج:شکسپیر رج:انگلیسی کتابون رج:نمایش‌نومه
قطعنومه ۱۶۸۵ امنیت شورا
قطعنومه ۱۶۸۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۳ ژوئن ۲۰۰۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره خاورمیونه وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۴۵۶‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
۲ دی
۲ دی هجری شمسی، مساوی ۳ شروینه ما تبری.
بمردون
رج:دی
قطعنومه ۱۰۹۶ امنیت شورا
قطعنومه ۱۰۹۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۳۰ ژانویه ۱۹۹۷ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره گرجستون وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۷۳۵‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
امینم
مارشال بروس مدرز سوم با مستعار نوم امینم اتا از بهترین هنرمندون فعال رپ هسته. وه از ۱۹۹۵ تاسا زمینه‌ئون مختلف رپ دله فعالیت داشته و جز گت کسون موسیقی به شمار شونه. از ونه آلبوم ها تومبی آلبوم بی نهایت, اسلیم شیدی ال پی , مارشال مترز ال پی , بازگشت و. . . را یاد هاکرد. وه دی 12 عضو هم هسته. وه چند تا فیلم هم بازی هاکرده از جمله هشت مایل و وه اولین هیپ هاپ خونی هسته که بتونسته اسکار ره برنده بوه. ونه رپ گاد هم بتونسته گینس تند خوندن ره بوره.
منابع
رج:زننه آدمون رج:رپ خوننده‌ئون رج:آمریکا خوننده‌ئون
پنجابی
منبع
رج:هندو-آریایی زوونون
۳ دی
۳ دی هجری شمسی، مساوی ۴ شروینه ما تبری.
بمردون
رج:دی
تاتاری
تاتاری یا  تاتارکی اتا ترک تبار زوون هسه که تاتارستون خدگردون جوموری دله روسیه جنوب‌وری وه ره گنش کننه. اینتا زوون قزاقی زوون ره نزدیکی هسته و وه ره موندنه.
منابع
رج:تاتارستون رج:تورکی
مولانا حسن آملی
احسن المتکلمین مولانا حسن آملی اتا آملی شاعر بی‌یه که اواخر قرن هفتم و اویل قرن هشتم دَیّه. ونه تیر و تِبار کاشانی بینه و همینسه کاشی تخلص کارده. این شعر ونه شِنه:
منابع
رج:مازرون شاعرون رج:گت مردمون کاشان رج:گت مردمون آمل
۴ دی
۴ دی هجری شمسی، مساوی ۵ شروینه ما تبری.
بمردون
رج:دی
ساچی نگارخنه
ساتچی نگارخنه اتا موزه نوم هسته لندن ِشهر دله، بریتانیا ِکشور درون دره. اینتا موزه خله هارشاگر (بازدیدکان) دانّه و سال ۲۰۰۷ گادِر، ۱٬۲۷۱٬۳۰۱ نفر وه ره بدینه.
منابع
ساتچی نگارخنه ساتچی نگارخنه رج:لندن
بهرام نورایی
بهرام نورایی  ایرانی رپر هسته که سیاسی-اجتماعی آهنگ خوندِنه. وه سال ۱۳۸۱ تاسا زیرخنه‌ای موسیقی دله فعالیت کانده.
زندون
اواخر ۱۳۸۷، "بهرام" به خاطر زیرزمینی فعالیتون و انتفادات سیاسی-اجتماعی، اتهامات زیاد جه به مدت یک هفته اوین دله، بند ۲۰۹ مربوط به وزارت اطلاعات بازداشت بیه. پس از تحمل بازداشت، وه به قید وثیقه زندون جه آزاد بیّه و اینتا شروع ونه دومین مجموعه به نوم "سکوت" هسته. وه چن سالی شعر نخوندسته و خدافظی هاکرد بی‌یه تا این که اَی سال ۱۳۹۴ اتا جدید آلبوم هدا که «اشتباه خوب» نوم داشته.
پیوند به بیرون
رج:زننه آدمون رج:ایران خوننده‌ئون رج:رپ خوننده‌ئون
قطعنومه ۱۹۱ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۸ ژوئن ۱۹۶۴ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سوال جنوبی آفریقای ِآپارتایدی دولت ِسیاستون ِخوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۱۳۵‌ام دله ۸تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۳تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۶۳۵ امنیت شورا
قطعنومه ۶۳۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۴ ژوئن ۱۹۸۹ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره منفجره مواد تجارت هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۸۶۹‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
نبیل فارس
نبیل فارس نویسنده و شاعر قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
تاگولوک
تاگولوک اتا زبون هسه که فیلیپین دله وره گنش کننه. اینتا زبون گنش‌کرون ۱۵ میلیون نفر هسه. اینتا زبون ویشتر ایسپانیولی زبون جا تاثیر بیته اینتا وسر که فیلیپین گوذشته دله اسپین موستعمره بیه.
منبع
رج:آسترونزیایی زوونون
خرد نوری
میرزا علیمردان اتا بلده‌یی مَردی بی‌یه که خرد نوری نوم جه شعر گاته و آخر عُمری توبه هاکردِن په، عرفانی شعر گاته. وه سال ۱۱۹۸ هجری، نخجوان دله بَمِرده.
منابع
رج:مازرون شاعرون رج:گت مردمون نور
الزی
اَلِزی یا الرزی یا الرزه (تلفظ: Alerzi, Alezi) اتی سیر و پیاز خانواده‌یِ بخردنی گیاه هسته که ونه بیخ (ریشه) ره خِراک دِرِست کننه. اَلِرزی خِدرو هسته و اروپایِ خله جائون، ترکیه، قفقاز، روسیه و مازرون دریایِ وَر درنه و مازرون ِبومی هم هسته.
پرتغالی
پرتغالی اتا رومی زوون هسته که گالیسیایی-پرتغالی جه بوجود بِموئه و قرون وسطا گادِر گالیسیا سلطنت دله وه ره گِنِش کردنه. پرتغالی اروپا اتحادیه، آمریکایی کشورون سازمان، آفریقا اتحادیه و پرتغالی‌زوون کشورون کمیته دله رسمی زوون هسته. این زوون ۲۴۰ میلیون گنش‌کَر جه، دِنیای ِشیشمین زوون هسته.
الزی
منابع
رج:گیاهون
پرتغالی
پرتغالی ره آنگولا، برزیل، کیپ ورد، شرقی تیمور، گینه بیسائو، ماکائو، موزامبیک، پرتغال، سائوتومه و پرنسیپ دله رسمی زوون دونّه.
پرتغالی، خله ایسپانیولی جه نزدیکه، اتی که این دِتا زوون ِمردِم تونّه راحت هِدی جه گپ بَزنِن. این زوون یونانی، لاتین و عربی جه هم خله تأثیر بَدی‌یه.
توکیو ملی موزه
توکیو ملی موزه اتا موزه نوم هسته توکیو ِشهر دله، جاپون ِکشور درون دره. اینتا موزه خله هارشاگر (بازدیدکان) دانّه و سال ۲۰۰۷ گادِر، ۱٬۲۷۱٬۱۷۴ نفر وه ره بدینه.
۵ دی
بمردون
رج:دی
پرتغالی
ادبیات
پرتغالی ادبیات شعر بوتن و ترانه بوتن جا سر هیته. تموم ای ترانه‌ئون و شعرون ره اتا کیتاب دله که ونه نوم نغمه‌ئون کیتاب هسه جمع بیه. اون زمون اتا چلّه پرتغالی زبون جه پرتغال ِادبی زبون بی‌یه که وه ره گالیسی زبون گتنه. اینتا زبون ره حلا مردم اتا ایالت ایسپانیا دله گنش کننه. اتا از دیگه کیتابونی که پرتغالی زبون جا بنویشت بیه ونه نوم امین موشاور هسه که دیورات اتا از پرتغال شاهون وه ره بنویشته. میلادی نوزده سده دله وشون گت‌ترین بنویشت‌کر جیل فینسنت بی‌یه. اینتا دوره دله بنویشت‌کرونی ثل میرانلا، دیوکوبرناردیس وبرنارد واری بریم ایتالیایی روش جا شه ادبیات ره بتر هکردنه. اتا از پرتغال گت‌ترین کیتابون که جهان دله وه ره اشناسنه ونه نوم پرتغال ادبیات تاریخچه هسه اینتا کیتاب ره کومومیسن بنویشته. میلادی نوزده سده بترین کیتاب هم پرتغالی زبون پیوم‌ئون بی‌یه که وه ره ماریانا الکوفوسرادو بنویشته. رومانتیک روش ره هم المیدوگریت پرتغالی زبون دله بیارده. طنز سبک ره هم جوزس تیروماریا دوکیروز پرتغالی زبون دله بیارده.
منابع
رج:رومی‌تبار زوونون
گنج‌کلا حموم
گنج‌کلا حموم اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. گنج‌کلا حموم مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش‌بند پی غربی، دهستان خوش رود، روستای گنج کلا هسته. این بنا ۲۱۹۹۵ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۲-۲۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:بابل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون حموم‌ئون
روزون سال
میلادی ِماه‌ئون  گریگوری تقویم دله اینان هستنه. اگه خانّی اتا ماه ِوقایع ره هارشین، ونه اون ماه ِنوم سر کلیک هاکنین تا ونه روزها به ترتیب بِئِن:
رج:میلادی تقویم
هیتا، اوئیتا
هیتا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِاوئیتا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۷۲٬۶۰۱ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۶۶۶٫۱۹ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۰۹ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۴۰-۱۲-۱۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:اوئیتا شهرون
قطعنومه ۱۶۸۶ امنیت شورا
قطعنومه ۱۶۸۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۵ ژوئن ۲۰۰۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره خاورمیونه وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۴۶۱‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
قطعنومه ۱۹۲ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۲ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۰ ژوئن ۱۹۶۴ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبرس ِمسئله هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۱۳۹‌ام دله ۱۱تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
هائه موسو
حموسو بویو بونیانگودار ئو اولین ایمپراتور بیه. وه هیوندان گوگی ئو کوره ای بنویشته ئون دله میلادی ۱۱ ئو ۱۳ قرن دله که گوگوریو ایمپراتوری اتا از کوره سه تا ایمپراتوری پا بیتن ره شرح هدانه یات بیه.گوگوریو بویو جانشین بیه ئو وه ره مازرونی ۶ سال دله شه ضمیمه هکرده.
پس زمینه
حموسو اتا از کوهنه چوسون سلطنتی خانواده عضو بیه. وه وختی ۲۳ ساله بیه اتا جنرال بیه ئو گویولا ،کوهنه چوسون ایمپراتور ره خدمت کرده.
گت بین
حموسو وختی که کوهنه چوسون ایمپراتوری سقوط هکرده اونجه جا بورده. وه خاسه دباره اینتا کشور ره درس هکنه. همینتا سر شه ارتش همراه بورده اتا از کوهنه چوسون قلعه ئون دله ئو اونجه شه کار ره سر بیته. وه بتونسه که شورشونی ره که کوهنه چوسون دله پا بیته ره سرکوب هکنه ئو اینتا کشور دیگه ایمپراتورون ره شه موطیع هکنه. بعد اینتا کار وه بویو ایمپراتوری ره درس هکرده.
افسانه ئون
حموسو سامگوک ساگی دله شا جومونگ ئو هیبورو پر هسه. اینا افسانه هسه که تاریخدونون نون پژوهشون وشون ایشتباه ره ایثبات هکرده.
ارتباط با هیبورو
هیبورو گوئورو کجیک تر برار بیه که بویوی چارومین ایمپراتور بیه. وختی گوئورو ۸۶ پیش از میلاد دله بمرده ونه برار ایمپراتور بیه. هرچن همون سال دله گودوماک که گویولا نسل جا بیه شورش هکرده ئو هیبورو ره بویو جا در بکرده. هیبورو شه اتی مردم همراه بورده جاپون دریا پلی ئو اونجه دانگ بویو کشور ره درس هکرده. گودوماک باک بویو کشور ره درس هکرده.
تبتی
تبتی (به تبتی: བོད་སྐད་) اتا زوون هسه که تبت دله چین کشور جنوب دله ونجه گپ زنّه. اینتا زوون تبت خِدگردون ایالت رسمی‌زوون هسه. وه برمه‌یی زوون، که میونمارکشور رسمی‌زوون هسه، ره خله موندنه. اینتا زوون بوتان کشور دله هم گنش بونه اونتا کشور رسمی زوون هم هسه.
هائه موسو
بمردن
حموسو ۱۹۵ پیش از میلاد سال دله میرنه. رج:گت مردمون کره
نیما یوشیج
علی اسفندیاری یا علی نوری که شه نوم ره عوض هاکرده و بی‌یشته نیما یوشیج (بزائه‌یِ ۲۱ آبان ۱۲۷۴ شمسی یا ۲۲ تیرمایِ تبری، یوش ِنور شهرستون دله - بمرده‎یِ ۱۳ دی ۱۳۳۸ شمسی، شمرون ِتهران دله) اتا مازرونی معاصرِ شاعر بی‌یه. وه نو شعر ِسبک ره فارسی دله بساته. نیمایِ اولین کتاب نوم افسانه بی‌یه که فارسی ِاولین نو شعرون اینتا کتاب شنه. این شعرون فارسی ادبیات ره دِباره جان هدا. وه اونتی که ادیبون گانّه تموم نظم و ساختارون ره فارسی ادبیات دله رِقِد بِدا. نو شعر اسمی بی‌یه که نیما شه این هنرِ سَر بی‌یشت بی‌یه.
وچه‌گی
علی اسفندیاری سال ۱۲۷۶ شمسی، روستای یوش، بلده‌ی بخش، نور شهرستان دله دنیا بموئه. ونه پی‌یر ابراهیم‌خان اعظام‌السلطنه، مازرون ِاتا قدیمی خاندان جا بی‌یه و کشاورزی و گالشی کارده. نیمای پی‌یر روستایی، تیراندازی و اسب‌سواری ره شه وچه ره یاد هدائه. نیما تا 12 سالگی شه مَله دله دیّه. وه بخوندستن و بنویشتن ره مَله‌یِ ملـّا پَلی یاد بیته ولی ونجه خله خار نیّه چون ملّا وچون ره فلک کارده و کتک زوئه.
تهرون دله
دوازده ساله بی‌یه که خانوادگی بوردنه تهران و نیما اسم ره سن لویی مدرسه دله بنویشتنه. مدرسه دله نیما دیگر وَچون جا کناره گیته و اتا رفخ همراهی مدرسه جا فرار کارده و درشی‌یه ولی اتا معلم، نظام وفا، وه ره تشویق هاکرده که شعر باوه و نیما این گدر فرانسوی زوون یاد بیتن و خراسانی سبک دله شعر باتِن ره شروع هاکرده. ونه درس که سَر بیّه، بورده دارایی ِوزارت‌خنه دله شه وسّه کار پیدا هاکرده ولی ات‌که بگذشته په، این کار جه وه ره خِش نموئه و سر بی‌یشته بورده.
سیاسی نظرات
نیمایِ نوجوونى و جوونى دوره همون زمونه‌ای هسته که ایران دله خله سیاسی-اجتماعی اتفاقات دَرکته. مشروطه انقلاب دمباله داشته و جنگل جنبش و گیلون جمهوری راه دکت بینه. نیما هم این اتفاقات جه تأثیر دی‌یه. وه چپوک بیّه و کمونیستی رسانه‌ئون دمباله ره بَیته و سرخ ِایران ِنشریه دله شعر نوشته که ایران کمونیست حزب وسّه بی‌یه و دهه ۱۹۲۰ ونه برار لادبن اسفندیاری اونجه سردبیر بی‌یه و رشت شهر دله چاپ و بی‌یه. نیما چن سال پئی‌ته، دهه بیست شمسی دله، ایران ِاولین نویسندگون ِکنگره دله عضو هیأت مدیره بیّه و ونه شعرون چپوک نشریات دله بنویشت بی‌یه.
خانوادگی مسائل
نیمایوشیج جوونی دله ات انگاسی کیجا عاشق بیّه، ولی دینی اختلافات وسّه، کیجا ره وه ره ندانه. بعد از این شکست، وه روستایی کیجای عاشق بیّه که صفورا نوم داشته ولی کیجا نخاسته بئه شهر. نیما صفورا ره روخنه دله اودکتن زمون بدی بی‌یه. این شاعرونه منظره ونه فکر ره افسانه بنویشتن وسّه آماده هاکرد بی‌یه.
سال ۱۳۰۵ نیما و عالیه جهانگیر ازدواج هکردنه. یک ماه ازدواج هاکردنه په، نیمایِ پی‌یر، ابراهیم نوری، بمرده و همین زمون بی‌یه که ونه چنتا شعر خانواده سرباز  ِکتاب دله چاپ بیّه وه که این زمون بی‌کار بَیی‌بی‌یه و سره‌نشین بی‌یه، شه تک و تیناری خلوت کرده و شعر بائوتن جه وقت گذرنی‌یه ولی شه شعرون ره چاپ نکرده.
نیما و عالیه تا آخر هدی جا دیینه و وشون ِتک‌وچه نوم «شرآگیم» بی‌یه که سال ۱۳۲۴ دنیا بموئه.
کوچ بکشی‌ین
سال ۱۳۰۷ شمسی ونه زنایِ کار ره انتقالی هدانه بابل و نیما هم شه زنا دَس ره بیته و وردگرسته بمو مازرون. یک سال بعد، وشون ره برسنینه رشت. عالیه اینجه مودیر مدرسه بی‌یه و نیما ره کتره گاته که چچی وسّه کار نکانده. همینسه نیما هم بورده ات‌گال آستارا شهر دله معلمی هاکرده.
نیما بیّن
علی اسفندیاری سال ۱۳۰۰ دله شه ایسم ره به نیما تغییر هدائه. نیما اتا پادوسپانیون ِاسپهبدون ِنوم بی‌یه و ونه معنی «گت ِکمون» هسته. وه همین ایسم جه شه شعرون ره ایمضا کرده و همین نوم جه سه‌جلدی بَیته.
رشکلا
رشکلا، روستائی هسه از توابع بخش دابودشت شهرستان آمل در استان مازندران ایران.
نیما یوشیج
نیما بیّن
نیما همین سال ۱۳۰۰، قصه رنگ پریده ِشعر که یک سال پیش بائوت بی‌یه، ره قرن بیستم ِهفته‌نومه ، که میرزاده عشقی شنه بی‌یه، دله چاپ هاکرده. این گادر، قدیمی شاعرون که سنتی سیستم جا دِل‌دَوِست بینه، ملک‌الشعرای بهار و مهدی حمیدی شیرازی واری، ونجه مخالفت هاکردنه و وه ره کتره و طعنه زونه.
رشکلا
جمعیت
اینتا روستا، دهستان دابوی جنوبی دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۲۵۰۵ نفر (۶۵۵خانوار) هسه.
نیما یوشیج
نیما بیّن
نیما این دوره تهرون دله، مدرسه عالی صنعتی دله درس دائه و روزنومه‌ها، مجله موسیقی و مجله کویر واری، جا همکاری کرده.
رشکلا
منابع
رشکلا
نیما یوشیج
آثار
منظومه قصه رنگ پریده در حقیقت اولین اثری هسته که نو شعر ِویژگی ره دارنه و ونه قالب مثنوی (بحر هزج مسدس) بی‌یه. شاعر این شعر دله شه زندگی ره گانه ولی اجتماعی معضلات ره هم جغل دنه. ات‌که بگذشته په، نیما شه افسانه ره چاپ هاکرده که ونه دله رمانتیک فضا حاکم هسته و عشقی ره اینجه یاد یارنه که عرفانی نی‌یه و انسانی هسته. چنان که خطاب به حافظ می‌گوید:
نیما این آثار دله و شعرون دیگر، خروس و روباه، چشمه و بز ملاحسن مسأله‌گو واری، دله شه اجتماعی-سیاسی افکاری ره گاته، اما هنتا قالب قدیمی بی‌یه. این دوره وه داشته مشق کارده و هنتا شه سبک ره پیدا نکارد بی‌یه. با این حال، افسانه ِانتشار ادبیات ِفضا ره تغییر هدا و همه ره شوکه هاکرده. ای شب هم هفته‌نامه نوبهار دله چاپ بیّه و جنجالی راست هاکرده.
بمردن
نیما در ۱۳ دی ۱۳۳۸ بمرده و ایمامزاده عبدوالله تهرون دله چال هکردنه. بعدأ سال ۱۳۷۲ خورشیدی بنا به وصیت، ونه جنازه ره بوردنه ونه پی‌یری سره و حیاط دله چال هاکردنه. ونه خاخِر و ونه اتا شاگرد هم همونجه چال بیینه.
منابع
‎
خاطر اشرفی
میر محمد حسین که ونه تخلص خاطر بی‌یه، اتا اَشرِفی سیّد بی‌یه که فارسی شعر گاته. وه سال ۱۲۷۱ هجری بمرده.
منابع
رج:مازرون شاعرون رج:گت مردمون بهشهر
قطعنومه ۱۰۹۷ امنیت شورا
قطعنومه ۱۰۹۷ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۸ فوریه ۱۹۹۷ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره گت دریاچه‌ئون وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۷۴۱‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
بوفون
شمه منظور شاید اینتا بی‌بوئه: جانلوئیجی بوفون
بوفون نویسنده، ریاضی‌دان، زیست‌شناس و ستاره‌شناس قرن هجدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن هجدهم میلادی
قطعنومه ۶۳۶ امنیت شورا
قطعنومه ۶۳۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۶ جولای ۱۹۸۹ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سرزمینونی که اسرائیل اشغال هاکرده هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۲٬۸۷۰‌ام دله ۱۴تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۱تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
لاتون ئوشار
لاتون ئوشار که گیلون دله دَره، ۱۵ کیلومتری آستارا هسته و شهر لوندویل دلوئه. ونه بلندی ۱۰۵ متر هسته که همینسه بلن‌ترین ئوشار گیلون و ایران دله هسته.
منابع
رج:ایران ئوشارون رج:آستارا
۶ دی
۶ دی هجری شمسی، مساوی ۷ شروینه ما تبری.
تلوگو
منبع
رج:هندو-آریایی زوونون
۶ دی
بمردون
رج:دی
امیل اولیویه
امیل اولیویه نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
۷ دی
۷ دی هجری شمسی، مساوی ۸ شروینه ما تبری.
بمردون
رج:دی
هملت
هملت اتا تراژدی نوم هسته که ویلیام شکسپیر وه ره بصورت نمایش‌نومه، سال‌های 1599 تا 1601 میلادی، بنویشته. اینتا نمایش، شکسپیرِ بلندترین داستان هسته و 29,551 کلمه جه بنویشت بیّه. داستان اتا دانمارکی شازده (هملت) خَوِری هسته که ونه عمو (کلادیوس) ونه پی‌یر که دانمارکِ شاه بی‌یه ره بکوشته و هملتِ مار جه ازدواج هکرده. اسا هملت خانه شه پی‌یرِ انتقام ره شه عمو و مار جا بَیره.
هملتِ داستان انگلیسی زوون معروف‌ترین تراژدی هسته که ویشترین تأثیر ره وشون ادبیات سر بی‌یشته و ونجه بی‌نهایت اقتباس هکردنه. محققون خله کتابون و تیاترها ره معرفی هکردنه که شکسپیرِ الگو بینه، یونان باستان جه بی تا الیزابتِ دوره‌یِ کتابون. اتی نظر این هسته که نویسنده‌ئون همیشک باقی آثار جه الهام و تأثیر گیرنه و ننشنه دقیق باتن اینتا داستانِ الگو کِمین نمایش‌نومه یا کتاب بی‌یه. شکسپیرِ زمونه خله داستان‌ها تِکِ‌سر دیّه که وشون آسنی دله وچه شه پی‌یر انتقام ره گیته یا اتا انتقوم‌گیر وچه خل‌خلی کرده و شه ره شفتک سِراق دائه تا دشمنون ره بکوشه. چنتا از این آسنی‌ها، لوکیوس یونیوس برتوس (روم امپراتور) و املث (دانمارکی شازده) داستان بینه. شکسپیر این دِتا داستان ره وقتی فرانسه دله چاپ بینه، بخوندسته.
هملتِ نمایش جه سه‌تا خطی نسخه باقی دره که هئی جه ات‌که فرق دارنه و هرکمین جه بعضی قسمتون پاره و پاک بیی‌یه.
آسنی
قرن پونزهم گدر، دانمارک دله، «هملت» که اتا شازده هسته، اِشنونه ونه پی‌یر که شاه بی‌یه، بمرده و اِنه شه پی‌یری کاخ، وینده ونه عامی (کلادیوس) و ونه مار (ملکه گرترود) ات‌دقسی ازدواج هکردنه و ونه عامی بورده شاهی تخت سر هنیشته. هملت بد گمون وونه ولی هچی نائونه. همین گدرها، شه پی‌یرِ روح ره وینده که وه ره گنه کلادیوس مه گوش دله زهر دکرده و بکوشته. وه شه پی‌یر ره قول دنه که ونه انتقام ره عامی جه بَیره. چن وقت بورده په، هملت ات‌سری تیاتر کاکرون ره وینده و وشون جه خانه که «گوندزاگا» آسنی ره دربار دله اجرا هاکنن. این داستان هم ونه پی‌یرِ و عامیِ سرگذشت ره مونسته و داستان دله اتا برار شه شاه‌برار ره کِشنه و ونه جا ره گیرنه. کلادیوس وقتی این نمایش ره اِشائه، ونه حال بد بیّه و نصفه‌کاله هرستا بورده. هملت ره اینتی ثابت بیّه که ونه عامی قاتل هسته. این گدر هملت شونه شه مار پلی و ونجه گپ زنده ولی وشون میون دعوا وونه و هملت مار ره گنه که من ته جه نفرت دارمه. وشون دعوا وسط، هملت سرصاب وونه که اتی دره پرده‌پشت وشون دعوا ره یواشکی گوش کنده. وه خیال این که پرده‌پشت ونه عامی، کلادیوس، اِستائه، شِمشِر ره دریارنه و پرده‌په مردی ره کِشِنه. اسا مردی جای کلادیوس، «پولونیوس» بی‌یه که هملتِ معشوقه‌یِ پی‌یر بی‌یه.
کلادیوس قضیه ره اِشنونه و همینسه هملت ره راهی کنده انگلیس که ونجه دیر بوو. هملتِ همراه، ونه دِتا رفخ، روزن کرانتس و گیلد نسترن، ره هم راهی کنده و وشون ره نومه دِنه که هملت ره بکوشن ولی نومه‌ها جا عوض وونه و اشتباهی این دِ نفر، جای هملت میرنه. همین گدر پولونیوس ِکیجا، «افلیا»، که هملت وه ره خاسته، لوچ وونه و شه ره ئو دله دمدنه و غرق وونه. پولونیوسِ ریکا، «لائرتس» هم انتقام دمبال دره و خانه هملت ره بکوشه. همینسه هملت ورگردنه دانمارک. کلادیوس به این بهونه که خانه لائرتس و هملت میون آشتی هاکنه، پیشنهاد دِنه که شِمشیر کا بکنن. وه لائرتس ِدست اتا شمشیر دِنه که ونه تِک زهرآشی بی‌یه و اتا پیاله شراب هم دِنه هملت ره که ونه درون هم زهر دکرد بی‌یه. ملکه گرترود اِنه پیاله ره هملت دست جه گیرنه و سرکشنه تا مرگ ونه نصیب بوو. هملت و لائرتس ِشمشیر کا شروع وونه و وشون همدیگه ره زخمی کننه. لائرتس زخم جول هسته و وه دونده میرنه. هملتِ تن هم زهر-آشی بیّه و وه هم دونده که میرنه؛ این گدر وشون دِ تا هئی اِنّه و کلادیوس سمت نهب شونّه و وه ره کشنّه.
منابع
رج:انگلیسی کتابون رج:شکسپیر رج:نمایش‌نومه
ژول ورن
ژول ورن (فرانسوی:Jules Verne) (۱۹۰۵-۱۸۲۸) نویسنده فرانسوی بی‌یه که خله کتابون ره با موضموعات علمی-تخیلی بنویشته.
وه زمونی که از سفر به هوا و فضا و زیردریا شه داستان‌ئون دله گپ زوئه هنتا بشر نتونست بی‌یه وسایل و امکانات چنین سفرونی ره فراهم هاکنه. آثار وه از نظر ترجمه به زوون‌ئون دیگر بعد از آثار آگاتا کریستی رده دوم جهونی دله دره. سال ۲۰۰۵ به مناسبت صدمین سال مرگ وه «سال ژول ورن» اسم بَیته. تااسا چندین فیلم از آثار وه بساتنه.
بِریم ْ بَگِردِستن
رج:فرانسه نویسندگون
مغوان
مغوان، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، گرمی ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، اجارودغربی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۵۱۸ نفر (۱۱۳خانوار) بی‌یه.
منابع
مغوان
قطعنومه ۱۹۳ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۳ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۹ اوت ۱۹۶۴ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبرس ِمسئله هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۱۴۳‌ام دله ۹تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۲تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات رج:قبرس تاریخ
۸ دی
۸ دی هجری شمسی، مساوی ۹ شروینه ما تبری.
بمردون
رج:دی
خرم ساروی
ملاحسین خرم اتا ساروی آدِم بی‌یه که محمد شا و فتعلی شای ِمعاصر ِشاعرون جه بی‌یه.
منابع
رج:مازرون شاعرون رج:گت مردمون ساری
کوردستون دموکرات حزب
کوردستون دموکرات حزب (پارتی دموکراتی کوردستان؛ PDK) معروف به پارتی، اتا کورد ِسیاسی حزب هسته، که عراق، ایران، ترکیه، سوریه و لبنان دله فعالیت دانّه. مصطفی بارزانی که اتا از کوردی ملی‌گرایی جنبش ِرهبرون بی‌یه؛ ونه مؤسس بی‌یه. اینتا حزب ره سال ۱۹۴۶ بغداد دله بساتنه. مصطفی بارزانی اون گدر مهاباد دله دیّه و أی فرار هاکرده شوروی دله. این مدت کوردستون دموکرات حزب، مول‌مولکی اداره بی‌یه.
عبدالکریم قاسم کودتا په، سال ۱۹۵۸ این حزب عراق دله رسمی بیّه و بتونسته سال ۱۹۷۰ خودمختاری ره حکومت جه بَیره، سال ۱۹۷۵ قرارداد الجزایر په، وشون مجبور بینه بئن ایران دله.
بعد از وه مسعود بارزانی اتا انتخابات جه حزب ِکنکره دله سازمان ِرهبر بیّه و عراق ِکوردستون دموکرات حزب شه مبارزات ره دمباله بیته، تا بتونسته سال ۱۹۹۱ عراق کوردستون دله اتا کوردی حکومت بساجه.
منبع
رج:کوردی سازمان‌ئون رج:سیواخاه_حزبون
قطعنومه ۱۹۴ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۵ سپتامبر ۱۹۶۴ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبرس ِمسئله هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱۱۵۹‌ام دله ۱۱تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
خاوری بابلی
استاد اسماعیل بن میرزا شریف بن ملا ابراهیم بارفروشی که وه ره خاوری بابلی نوم جه اِشناسِنّه، اتا بابلی شاعر بی‌یه. ونه کتابون «باقیات الصالحات»، که ایمامون ِخَوری هسته، «تهذیب الاخلاق»، که عربی هسته، و ونه «دیوان»، که پنج هزارتا فارسی بیت ونه دله دَره، هستنه. خاوری سال ۱۳۰۳ هجری، شه ۵۷ سالِگی گادِر، بابل دله بَمِرده.
قطعنومه ۱۹۴ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
خاوری بابلی
منابع
رج:مازرون شاعرون رج:گت مردمون بابل
قطعنومه ۱۶۸۸ امنیت شورا
قطعنومه ۱۶۸۸ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۶ ژوئن ۲۰۰۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سیرالئون وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۴۶۷‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
زیارکلا
زیارکلا، روستائی هسه از توابع بخش دابودشت شهرستان آمل در استان مازندران ایران.
منابع
زیارکلا
کاله (فرانسه)
کاله (Calais) اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ پا-دو-کاله دله دره. اینتا شهر شمال کاله ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۷۴٬۸۸۸ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
قطعنومه ۱۶۸۷ امنیت شورا
قطعنومه ۱۶۸۷ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۵ ژوئن ۲۰۰۶ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبرس وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۴۶۵‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
اکوئل
اکوئل  اتا پیل یکا نوم هسه که اوستوایی گینه پیل یکا هسه.
اورلاندر ئوشار
ئوشار اورلاندر (انگلیسی:Overlander Falls) ئوشاری هسته که بریتیش کلمبیا، کانادا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 30 ft هسته.
منابع
رج:کانادا ئوشارون
قطعنومه ۶۳۷ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
۹ دی
۹ دی هجری شمسی، مساوی ۱۰ شروینه ما تبری.
جان رونالد روئل تالکین
جان رونالد روئل تالکین (بزائه ۳ ژانویه سال ۱۸۹۲  در بلوم‌فونتین، جنوبی آفریخا - بمرده‌ی ۲ سپتامبر سال ۱۹۷۳ میلادی)، نویسنده و زوون‌شناس بریتانیایی هسته که کتاب‌ئون هابیت و ارباب حلقه‌ها ره بنویشته.
وه از سال ۱۹۲۵ تا ۱۹۵۹، استاد زوون‌شناسی تاریخی دانشگاه آکسفورد بی‌یه.
تالکین علاوه بر این کتاب‌ئون که معروف‌تر و شناخته‌شده‌ترنه، آثار داستانی دیگری به نام‌ئون سیلماریلیون، ماجرائون تام بامبادیل و شونه راه آسته تا اون سو و کتاب دیگری با نام شهرت پس از مرگ در مورد موضوعی که وشون رخ رشته‌افسانه (Legendarium) نومسته و در اصل ات اسطوره‌شناسی خیالی گذشتهٔ دور زمین وسّه هسته، بنویشته.
وه علاقهٔ زیادی به بساتن زوونای علمی یا فراساخته داشته. وه شاید تنها کسی بائه که ۱۵ زوون بساته. با این وجود، توصیهٔ وه به کسانی که علاقمند به زوون بین‌المللی هستنه، این بی‌یه که: «از اسپرانتو پشتیبانی هاکنن».
تالکین جایی بائوته که ونه انگیزه از بنویشتن کتاب‌ئون تخیلیش (مثل ارباب حلقه‌ها) و به وجود بی‌یاردن میون زمین (Middle earth) این بی‌یه که زوونای فراساختهٔ وه اونان دله صحبت بوون.
بِریمْ بگردستن
رج:بریتانیا نویسندگون رج:زوون شناسون رج:تالکین
شامپاین سور مرن
شامپاین سور مرن اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ وال دو مرن دله دره. اینتا شهر ایل-دو-فرانس ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۷۴٬۸۶۳ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
گتی مرکز
گِتی اتا موزه نوم هسته لس‌آنجلس ِشهر دله، متحده ایالات ِکشور درون دره. اینتا موزه خله هارشاگر (بازدیدکان) دانّه و سال ۲۰۰۷ گادِر، ۱٬۲۰۵٬۶۸۵ نفر وه ره بدینه.
منابع
گتی گتی