cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عمان
تاریخ
اواخر قرن سوم و اوایل قرن دوم قبل ِمیلاد سبا دله مأرب سد، که ونه داستان قرآن دله دَره، بِشکسته و اونجه مردمون فِرار هاکردنه و هرکامین ات‌وَر بوردنه. بنی ازد که اتا سبایی قبیله بینه، این گادِر بمونه عمان دله و ایرانیون ره، داریوش سوم ِحکومِت گادِر، بریم هاکردنه و شه وسّه اتا مستقل پادشائی بساتنه که ونه نوم آلجلندی بیّه.
آلجلندی ِحکومِت گادِر بی‌یه که اسلام این منطقه دله وارد بیّه. محمد اون گادِر عمرو بن العاص و ابازید الأنصاری ره بَرِسِنی‌یه عمان تا مردِم ره مسلمون هاکِنِن که این کار دله موفق بَیینه و آلجلندی اسلام ره رسمی دین هاکردنه. بعد اون که محمد بمرده هم عمان ِشائون اسلام جه وفادار بموندِستنه و خلفا ره کومِک کاردنه و جنگ‌هایِ مختلف دله شرکت داشتنه.
عمان ِمردمون تجارت جه مشهور بینه و وشون ِبارکِش ِکشتی‌ئون تا چین و ماداگاسکار شینه-اِمونه. این دوره دله صحار عمان ِمهم ِبنادر جه بی‌یه. اما اواسط قرن شیشم هجری جه بنی نبهان مجبور بَیینه شه نیشتگا ره بَوِرِن دله‌یی مناطق دَرون و ساحل جه دور بَواشِن، همینسه پرتغالی استعمارکَرون سواحل ره بَییتنه و قرن نهم بنی نبهان ِحکومِت ره رِقِد بِدانه.
قرن ۱۶ میلادی گادِر، پرتغالی‌ها رأس الرجاء الصالح جه بگذشتنه و تقریباً تموم ساحلی شهرون ره آفریقا دله بَییتنه و اونجه جه هند اوقیانوس ره کنترل داشتنه و هند ِسواحل ره حمله کاردنه. سال ۱۵۰۷ میلادی پرتغالی‌ها تصمیم بَییتنه عمان ره حمله هاکِنِن و بعد جنگ‌هایی که عربون جه داشتنه، موفق بَیینه عمان ره اشغال هاکنن. پرتغالی‌ها ات قرن و نیم عمان دله دَیینه.
سال ۱۶۲۴ «یعاربه» ِدولِت ره ناصر بن مرشد الیعربی تأسیس هاکرده. وه مردِم ره متحد هاکرده و پرتغالی‌ها جه زمین و دِریا دله بجنگِسته ولی خله عُمر نَکارده و نتونِسته تماماً دِشمِنون ره دَر هاکنه. ونه بمردن په، سیف بن سلطان الیعربی، که ونه ریکا بی‌یه، ونه راه ره دمباله بَییته و سال ۱۶۴۹ میلادی مسقط ره پرتغالی‌ها جه بَییته. این جنگ‌ها تا سال ۱۶۹۸ میلادی ادامه داشته و عمانی‌ها بتونِستنه تموم پرتغالی‌ها ره خاورمیونه و شرقی آفریقا دله جه بریم هاکِنِن. تا دهه شصت ِقرن بیستم عمان تموم هند اوقیانوس ره شه کنترل دله داشته و آفریقایِ سواحل من‌جمله زنگبار ره کنترل کارده. این دوره عمان ِتاریخ ِاوج حیساب وانه. عمانی‌ها این گادِر اتخله قنات بساتنه و شه کشاورزی ره قوی هاکردنه.
بعد چند سال که یعاربه مملکت ره آروم و ثروتمند داشتنه، احمد بن سعید البوسعیدی که صحار ِوالی بی‌یه، علیه یعاربه شورش هاکرده و صحار، رستاق، الحل و العقد ِمردِمون ِپـِشتی جه سال ۱۷۴۴ میلادی بتونِسته آل بوسعید ِپادشائی ره بسازه که هَنتا حکومِت سَر دَره. آلبوسعیدی ِشائون هم قبلی دولت واری خله تجارت و دِریایی مسائِل دله قوی بینه و عمان سال‌ها شه منطقه دله قوی‌ترین کشور بی‌یه. <
عمان معاصر تاریخ دله کم‌کم شه قدرت ره از دست هِدا و بریتانیایِ مقامات این کشور ِاوضاع دله نفوذ هاکردنه ولی هیچ گادِر نتونِستنه این کشور ره رسماً اتا مستعمره هاکِنِن.
مردمون
ونه مردم ویشته عربی زوون ره گپ زننه و اسلام دین ره په‌روو هسنه. عمان ِمسلمون‌ها ویشته اباضیه هستنه که اتی مذهب هسته که تسنن و تشیع هیچ‌کامین ره قبول ندارنه. البته اهل تسنن الظفار منطقه دله و ونه اطراف اکثریت ره تشکیل دِنّه. شیعیون هم اتا مذهبی اقلیت هستنه که سه‌تا چلّه جه تقسیم وانّه: «عجم‌ها» و «لوایتا» و «بحارنه». وشون ویشته باطنه‌یِ سواحل پَلی و مابین مسقط و مطرح زندگی کانّه. مسیحیت ِپه‌روون هم مسقط و سلاله دله درنه.
جوغرافی
اینتا کشور گتی۲۱۲۰۰۰ کیلومترموربع هسه و دومین گتِ کشوری هسته که عربستون جزیره مونا دله دَره. این کشور ِسامون دَرون ویشته کوهستونی هسته و ساحلی خط ۱٬۷۰۰ کیلومتر درازی دارنه. این کشور صخره‌نوردی وسّه خجیر ِجا هسته. ونه کوهون ِرشته‌کوه تا عمان دریا بـِن دمباله دانّه و تتیس ِباستانی اوقیانوس دله دَکِته.
تقسیمات
این کشور جه دِتا پچوکِ تیکه سِوا بَیی هستنه که اتا مُسندم نوم دانّه و هرمز تنگه بـِن دَره و دومی مدحاء هسته که امارات ِکشور دله کـَته. شه خادی مدحاء دله اَی دِباره چنتا پچوک-پچوک مَله دَرنه که امارات ِشِنه.
این کشور دله چار تا اوستان و پنج‌تا منطقه وجود دارنه:
منابع
رج:آسیایی کشورون رج:عرب کشورون رج:عربی خلیج کایری شورا رج:عربی‌زوون کشورون رج:پرتغال قدیمی مستعمرات رج:عرب اتحادیه رج:سلطنتی کشورون رج:اسلامی کشورون
فلق
اینتا سوره مدینه ی دله نازل بهییه و ۵ تا آیه داینه. اینتا سوره را معوذتین هم گننه.
دییه لینکون
رج:قرآن
قطعنومه ۸۷۷ امنیت شورا
بن‌بنویشت
رج:قطعنومه مقالات
نصاب مازندرانی
نصاب مازندرانی اتا کتاب هسُِه که معنی لغات و کلمات ر مازندرانی جا، به فارسی ، شعر زبون بیون کنِّه.ونه مولف امیر قاجار مازندرانی و یا ساروی هسِّه.این کتاب ر مرحوم استاد محمد کاظم گل بابا پور تصحیح و منتشر هکرده.
نیو جرسی
پیوند به بیرون
* رج:آمریکای ایالتون
قطعنومه ۱۹۶۴ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۶۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۲ دسامبر ۲۰۱۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سومالی وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۴۶۱‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
عربلوکندی
عربلوکندی، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ساوالان ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۲۴۲ نفر (۴۶خانوار) بی‌یه.
منابع
عربلوکندی
مرعشیون
بعد از رِقِدبوردِن موغولئون ، مرعشیون که سِیّـِدئون عرب بی‎نه ،سال ۷۶۰ه.ق مازرون دله حکومت مرعشیون ره بساتنه ؛ ابّلین شائ وشون میرقوام‌الدین مرعشی بی‎یه. در سال ۷۸۲ه.ق فخرالدین مرعشی که میرقوام‎الدین وَچه بی‎یه با بیتِن رستمدار شروء به بساتن واتاسان هکرده واتاسان ِمَله ناتل(نیشتنگاء رستمدار)کینار بی‏یه، فخرادین اون زمون واتسانا ره شه نیشتنگاء هکرده. اما ات کم بعد تیمور لنگ(۷۸۶ ه.ق ) مازرون و رستمدار ِسو لشکر دَکشیه و مرعشیون هم از تیمور شیکست بخاردنه. تیمور لشکرکشی دیّـِم خادش به طرف مازرون در سال ۷۹۴ه.ق به کولّی مرعشیون ره رِقِدهدائه و رستمدار ره بَیته و مرعشیون ره به میون رودون تبعید هکرده.
ابّـِل کاجه جه شروء بیّه؟
قیوم مرعشیون ،ایدامه‎ی سربدارون قیوم بی‎یه که آمل جه شروء بیّه و این منطقه ره شه سامون ِبـِن بَیتِه. چون شیخ خلیه ، گـَت‌ترین ِمردمون ِسربدارون مردمون آمل جه بی‎یه ، بعد از یاد بَیتِن دین، رائی سبزوار بیّه و نوطفه سربدارون قیوم ره اون‌جه به بار بَشنی‌یه و بعدأ مرعشیون قیوم ، به عونوان شوعبه‌ئی از سربدارون قیوم مازرون دِله دِرِس بَیّه.
وشون تَفِکّور
مرعشیون ، شیعه دوازده ایمامی بی‎نه که با کومِک از آموزش‌ئون دینی - سیاستی رهبرون دینی سربدارون بتونستنه وشون جه به عونوان مکتب، شه قیوم وِسّه ایستیفاده هکنن. اتّا از کارئون اساسی اینتا قیوم موبارزه با ظولم و سیتم بی‎یه. ظولم و سیتم این دوره دله جَنبه ایجتیمائی ، ایقتیصادی و بعضی وختا سیاستی داشته که مردمون سر انجوم بی‎یه. قوام‎الدین مرعشی با ایستیفاده از بوعد سیتم ستیزی تشیع بتونسته حاکم‎ئون ظالم اینتا منطقه ِسَر پیروز بَوّه.
منبع
رج:مرعشیون رج:مازرون تاریخ
شارل مورا
شارل مورا نویسنده، شاعر، روزنومه‌نگار و سیاستمدار قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
اخلاص
دییه لینکون
رج:قرآن
ئوشار دسوتو
ئوشار دسوتو (انگلیسی:DeSoto Falls) ئوشاری هسته که آلاباما، ایالات متحده آمریکا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 104 ft هسته.
کرکوند
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:مبارکه شهرستان
ابن شهر آشوب
ابوجعفرمحمدبن علی بن شهرآشوب ساروی مازرونی مئروف به زین الدین و ابن شهرآشوب سنه ۴۸۹ه.ق دله کنارهکته. وه شه تلاش و زحمات جه بتونسته بعنوان اتا از گت‌ترین تبلیغ کنندگون مکتب، زنده کوننده آثار محمد مطرح بوو. وه بخاطر دپیتن (دعوا) با والی مازرون این منطقه جه در بورده و تا بموندسن نهایی شهر حلب (سوریه) دله به منظور کسب عولوم ایسلامی دَس به مسافرتای زیادی بزو. ونه گت بی‌ين دله اینتا بس که دانشمندون پس از شیخ طوسی وه ره شیخ الطایفه بخوندسنه و کلیه کتابون دله تبلیغون وه ره زنده کوننده‌ی شیعه و آثار اهل بیت دوننه .ابن شهر آشوب جهت کسب عولوم و دانش به ملاقات خله از اعاظم عولمای ایسلامی بورده که عبارتنه از: علی بن بیهقی نویسنده تاریخ بیهقی ، جارالله زمخشری از عولمای عامه نویسنده تفسیر کشاف ، قطب الدین رازی و. . . از وه کتابون زیادی بموندسه که گت ترینشون کیتاب مناقب آل ابیطالب هسته و ویشترین شوهرت نویسنده هم از وه هسه. وه آخر سر بعد از رد هکردن ۱۰۰سنه عمر ئو حدود ۷۰ سنه خار خدمت به تشیع ، شب جومعه ۲۲ماه شعبون سنه۵۸۸ ه.ق شهر حلب دله بمرده.
منبع
رج:مازرون ملائون
گل‌لو
گل‌لو، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، نمین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
منابع
گل‌لو
قراخیل دین کتی
قراخیل دین کتی اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد جه رسنه. قراخیل دین کتی مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان بالاتجن، روستای قراخیل هسته. این بنا ۱۴۰۶ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۶-۰۲-۲۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
فرانک
فرانک  اتا پیل یکا نوم هسه که قدیم دله فرانسه پیل یکا بیه.اسا اینتا یکا چن تا آفریخایی کشور پیل یکا هسه. . چن تا کشور که وشون پیل یکا اینتا هسه:
استفان اودگی
استفان اودگی نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی رج:زننه آدمون
۲۰۱۰ (میلادی)
سال ۲۰۱۰ (دِهزار و ده) میلادی دهومین سال از سده ۲۱ میلادی و همینتی دهمین سال از هیزاره سیِّم میلادی هسته. به اساس تقویم گریگوری اینتا سال از ابّلین روز جمعه ۱ ژانویه ۲۰۱۰ شروع بیّه و آخرجومعه ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ به تموم وانه. ۲۰۱۰ اتا سال عادی ۳۶۵ روزه هسته.
رج:میلادی تقویم
کاشان
کاشان اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که کاشان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲۷۵٬۳۲۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:کاشان شهرستان
قطعنومه ۱۲۹۹ امنیت شورا
قطعنومه ۱۲۹۹ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۹ مه ۲۰۰۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سیرالئون وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۱۴۵‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ترک‌کلا
ترک کلا، روستائی هسه توابع مرکزی بخش جه؛ کا شهرستان آمل و استان مازندران و کشور ایران دله قرار دارنه.
جمعیت
اینتا روستا، دهستان بالاخیابان لیتکوه دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۱۰۳۲ نفر (۲۷۰خانوار) هسه.
منابع
ترک کلا
قطارآباد
قطارآباد، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ساوالان ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۸۲۹ نفر (۱۷۲خانوار) بی‌یه.
گوتسو، شیمانه
گوتسو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِشیمانه استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۲۶٬۹۵۸ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۶۸٫۵۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۰۰ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۵۴-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
قطارآباد
منابع
قطارآباد
گوتسو، شیمانه
بیرون بگردستن
رج:شیمانه شهرون
پییر ویره
پییر ویره متخصص الهیات قرن شانزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن شانزدهم میلادی
قطعنومه ۸۷۸ امنیت شورا
قطعنومه ۸۷۸ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۹ اکتبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سومالی وضعیت هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۲۹۹‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
نصر
اینتا سوره مدینه ی دله نازل بهییه و ۳ تا آیه داینه. ونه معنی کایر هسسه.
دییه لینکون
رج:قرآن
باوند دین کتی
باوند دین کتی اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ اسلامی دوره جه رسنه. باوند دین کتی مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان بالا تجن، روستای جنید هسته. این بنا ۱۴۰۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۶-۰۲-۲۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
سید ظهیرالدین مرعشی
سید ظهیرالدین مرعشی (بزائه‌ی ۸۱۵ ق، آمل - بمرده‌ی ۸۹۲ ق) اتا مازرونی شازده و نویسنده بی‌یه. ونه پی‌یر، نصیرالدین مرعشی، اتا شورشی شازده بی‌یه که مرعشیون حکومت ره بخاستی داشته ولی موفق نیّه که حکومت هاکنه و فراری بیّه. ظهیرالدین همینسه گیلون دله، کیاییون ِحکومت وَر دیّه و اونجه شاهون وه ره تحویل گیتنه. ظهیرالدین هم ات‌کش تلاش هاکرده که بئه مازرون حکومت ره شه عامی‌زائون جه بیره ولی نتونسته. وه دِتا کتاب بنویشته که اتا مازرون تاریخ و اتی گیلانِ تاریخ ره تعریف کندنه. ونه  تاریخ طبرستان و رویان و مازندران ِکتاب، اتا معتبر چی هسته و ونه معاصر روایتون، چون ظهیرالدین شه حی-حاضر بی‌یه، خارِ منبع هستنه. ظهیرالدین شه کتاب دله حتا شه اشتباهات یا شه پی‌یر اشتباهات ره هم یاد یارنه و بی‌طرفونه قضاوت کنده.
موریس شامپانی
موریس شامپانی نویسنده قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
قهدریجان
قهدریجان اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که فلاورجان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۳۴٬۲۲۶ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:فلاورجان شهرستان
عفرین
عفرین اتا شهر نومه هسته که سوریه دله دره. این شهر سال ۲۰۰۶ سرشماری گادِر، ۵۱٫۱۳۹ نفر جمعیت داشته و حلب دله دَیی‌یه. این شهر سوریه کوردستون دله دره و کوردنشین مناطق جه هسته.
منابع
رج:سوریه شهرون رج:کوردستون شهرون
پیر بوترو
پیر بوترو رمان‌نویس قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
ننه‌کران
ننه‌کران، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، نمین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ویلکیج شمالی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۸۹۸ نفر (۲۴۳خانوار) بی‌یه.
منابع
ننه‌کران
قطعنومه ۱۹۶۵ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۶۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۲ دسامبر ۲۰۱۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره خاورمیونه وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۴۶۲‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
کافرون
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۶ تا آیه داینه. ونه اتا دیگر ِ نوم عبادات هسسه.
دییه لینکون
رج:قرآن
جی هشت
جی‌هشت یا جی۸ یا گروه هشت (G8) هشت‌تا صنعتی کشور هَستنه که جهون ِاقتصاد ِ۶۵٪ ره شه میس دله دارنه. این کشورون ِسران همدیگه جه سالی ات‌بار نشست دارنه و هِدی جه ات‌جا گپ زَنّه.
جستارهای وابسته
رج:سازمان‌ئون بین‌المللی
البرز اوستان
البرز ایران سی و یکمین استان هسِّه. هیئت دولت جلسه دله تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۸ لایحهٔ تأسیس این استان تصویب بیِّه .وقتی نمایندگان مجلس شورای اسلامی تصویب هکردنه  تاریخ ۱۳۸۹/۴/۷ دله استان البرز بطور رسمی شکل بیته. در این طرح پیشنهادی کرج به عنوان مرکز استان درنظر بییت بیِّه. این شهر ۲۰ کیلومتری غرب تهران و حوزهٔ استحفاظی استان تهران دله قرار گیته. طبق امار سال ۱۳۹۱، کرج با ۱،۹۶۷،۰۰۵ نفر سومین شهر پرجمعیت بعد از تهران و مشهد بیه.بیشتر مردم شهر و منطقه کرج تا سالهای دهه 40 خورشیدی به گویشی خله مازرونی شبیه گپ زونه.
منبع
رج:ایران اوستانون
هوتو در بیاردی ها
سال ۱۹۵۱ م. اتا گت ِچال بکندسته بیّه.از پائین‌ترین نوقطه اینتا چال به سنگ‌ریزه‌ئون دوره یخچال وَر‌بخاردنه.اینتا چال طبقونی از دوره آهن تا نئولیتیک و ونه تَه آثار پالئولیتیک بدی‌یه وانه. ات چاله طبقه‌ئون دورون یخبندون بکندسته بیّه که شامل سنگ‌ریزه‌ئون سیوه بی‎یه. میون فاصیله هر اتا ماسه و لای دَیّه.ات‌کم پاین‌ته چَنتا رَج از سنگ‌ریزه‌ئون قرمز دکلِس‌بَیی(قاطی) با ماسه و پایین‌ته از وه رج‌ئونی از سنگ‌ریزه‌ئون قرمز دکلِس‌بَیی(قاطی) با ماسه و خاک رُس بدی‌یه بیّه.اینتا رج‌ئون دله چیز‌ئونی از سنگ چخماق دَست‌بیَموئه که مربوط به دوره پالئولیتیک هسته.ات رج دیگه دله که این طبقه دله بی‌یه ایسکیلت ۳تا اینسون پیدا بیّه.
وابسته جستارون
رج:بهشهر تاریخی جائون
قمصر
قمصر اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که کاشان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۳٬۸۷۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:کاشان شهرستان
عمر بن فرخان طبری
عمر بن فرخان طبری يا ابوحفص عومربن فرخان طبری موهندس و طراح شهر بغداد ، مونجم ، موترجم(برگردونده) از پیشگامون دانش ریاضی ، هیات ، نوجوم و معماری ئو از گتترین دانشمندون مازرون در سده دیّم هجری قمری آمل کنار هکته. وه که به زوونای پهلوی ، عربی ئو فارسی کاملا مسلط بیه ، اتا از پیشگامون ترجومه(بگردسن) ئیران دله بشومار شونه. ابو حفص طبری بدون شک از گتون علم ئیران بشومار اموئه و ابو مشعر باغی در مقوم ئو مرتبه علمی ، وه ره با ابویوسف یعقوب بن اسحاق کندی ، فیلسوف عرب مقایسة کانده. ازجومله آثار به جابموندسه از وه عبارتنه از: الاربعه بطلمیوس ، جوامع الاسرار فی علم النوجوم ئو کیتاب موختصر مدخل القیصرانی فی احکام النوجوم. تاریخ بمردن اینتا دانشمند هم میثل تاریخ ولادت وه با وجود کوششای زیاد به دس نمو.
منبع
رج: مازرون نویسندگون رج:گت مردمون آمل
ئوشارون تی‌ئون
ئوشارون چن تی مختلف هستنه و شه وسّه رج‌وندی دارنه:
منابع
* تی‌ئون رج:ئوشارون پچیک بنویشته‌ئون
قطعنومه ۸۷۹ امنیت شورا
قطعنومه ۸۷۹ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۹ اکتبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره موزامبیک وضعیت هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۳۰۰‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قوجابیگ‌لو
قوجابیگ‌لو، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ساوالان ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۳۴۰ نفر (۶۱خانوار) بی‌یه.
منابع
قوجابیگ‌لو
سید حیدر آملی
سید حیدر آملی از گتون عرفای شیعه در قرن هشتوم هجری هسه. دنیا بموئن وه ره به سنه ۷۲۰ه. ق شهر آمل دله ئو بمردن وه ره به سنه ۷۹۴ه. ق نقل کانه. از آثار موهم وه تومی از تفسیر المحیط الاعظم فی البحر الخضم ئو در موقدمات نص النصوص که در واقع  شرحی شیعی نام بوریم. از جومله خصوصیات شخصیتی علمی و عرفانی و تشیعی سید حیدر آملی اینتائه که ، مودام در کتابای خادش خصوصا در جوامع الاسرار ، از حریم شیعه امامیه و از حریم عرفان واقئی دیفاع کانده ئو اصولا معتقد هسته بین مذاهب ایسلامی فقط مذهب شیعه اثناعشریه هسته که بر حق بیه ئو شیعیان امامیه هسنه که اهل سعادت و تشیع و مکتب اهل بیت عصمت و طهارت هسته که صیراط موستقیم هسه. از اساتید وه اتا شیخ کامل "محقق نورالدین طهرونی " هسته و اتدیگه ابوالمطهرحلی ، فرزند علامه حلی هسه که سید حیدر را به " زین العابدین ثانی "خطاب کننه.
منبع
رج:گت مردمون آمل
قراخیل شال کتی
قراخیل شال کتی اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد تا اسلامی دوره جه رسنه. قراخیل شال کتی مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان بالا تجن، روستای قراخیل هسته. این بنا ۱۴۱۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۶-۰۲-۲۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
کوثر
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۳ تا آیه داینه.
دیود
دیود (انگلیسی جه: Diode)‏، (الکتریکی دِقطبی، ‌ات‌سوساز) اتا الکترونیکی قطعه هسِّه که جریان ره بتونه از یک سمت شه جا عبور هده. این خاصیت جا یکسو هکردن جریان متناوب وسه استفاده کنِّنه. اگر جهت مخالف جا بخوان جریان بگذرونن مقاومت در حد بینهایت هسِّه و اتا جریان خله خله کم در حد چند میکرو آمپر ونه جا گذرنه که اینتا جریان نوم ره اشباعِِِِ معکوس جریان گننه.دیود ها نیمه رساناهای تک کریستالی جا که وشونه رو دوپینگ (اضافه هکردن)ناخالصی هایی مثل آلومینیوم ،بور ،آرسنیک و ...  بونه ،بسات بوننه .دتا نیمه رسانا با نوع مختلف Tاتا نوع p و اتا نوع دیود ره سازننه.وقتی جریان برقرار بونه افت ولتاژ میون دتا قطب دیود تقریبآ هفت دهم ولت هسِّه.و افزایش ولتاژ جا تغییری نکنه. همیشه همین مقدار مونِّه.
دیود بشکسِّنِ ولتاژ
دیود موقعی که بصورت معکوس دوِس بونه یعنی کاتد( اون طرف که علامت دارنه)مثبتِ ولتاژِ تن و آند منفی ولتاژِ تن وصل باوِّه ،وره اتصال معکوس گننه و جریان اشباع معکوس برقِرار بونِه.اگر این ولتاژ ره بالا بوریم جریان اشباع معکوس هم اته کم بالا شونه و در نهایت در یک ولتاژ دیودِ پیوندِ p, n اشکنِّه و دیود در اون جهت دیگه هیچ مقاومتی ندارنه و مثل اتا رسانا عمل کنِّه.
پدیده بشکسِّنِ بهمنی
وقتی اختلاف پتانسیل معکوس میون p, n دیود زیاد باوِّه ،عرض تخلیه ی ناحیه زیاد بونه و و اینتا منجر به زیاد بیِّن میدان الکتریکی این ناحیه ی دله بونه که باعث شتاب بیتنِ حاملهای بار آزاد بونه و وشون با سرعت اتمهای سیلیکون جا برخورد کنِّنه واونهای الکترونِ پیوندی ره کنِّنه و دواره اونها اَی شتاب گیرنِنه و مثل بهمن که اتفاق کفنه یکدفعه تعداد خله زیادی حامل بار با سرعت و شتاب بالا باعِثِ بشکسِّن پیوند بوننه.
پدیده‌ی بشکسِّنِ زنری
پدیده ی بشکسِّن زنری شبیه بشکسِّن بهمنی تا حدودی هسِّه اما ونه منشإ ناخاصی های ناخواسته( غیر اون عناصر دوپینگ) هسِّنه.
رج:فیزیکی کمیتون رج:الکترونیک
تیغیه
جمعیت
اینتا روستا، ویلکیج جنوبی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۲۱۵ نفر (۴۴خانوار) بی‌یه.
منابع
تیغیه
فولادشهر
فولادشهر اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که لنجان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۸۸٬۴۲۶ نفر جمیعت داشته.
قطعنومه ۱۹۶۶ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۶۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۲ دسامبر ۲۰۱۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره دیوان جرایم بین‌المللی برای یوگسلاوی پیشین هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۴۶۳‌ام دله ۱۴تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۱تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۱۳۰۰ امنیت شورا
قطعنومه ۱۳۰۰ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۳۱ مه ۲۰۰۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره خاورمیونه وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۱۴۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
آهن‌کتی
جمعیت
اینتا روستا، دهستان پایین خیابان لیتکوه دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۱۴۲ نفر (۳۷خانوار) هسه.
منابع
اهن کتی
خان شیخون
خان شیخون اتا شهر نومه هسته که سوریه دله دره. این شهر سال ۲۰۰۶ سرشماری گادِر، ۵۰٫۹۴۰ نفر جمعیت داشته و ادلب (استان) دله دَیی‌یه.
منابع
رج:سوریه شهرون
توما سبیه
توما سبیه شاعر، مترجم و مقاله‌نویس قرن شانزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن شانزدهم میلادی
اریک شویار
اریک شویار نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی رج:زننه آدمون
ئوشار دویل پونچ
ئوشار دویل پونچ (انگلیسی:Devil's Punch Bowl) ئوشاری هسته که همیلتون (انتاریو)، کانادا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 37 m هسته.
منابع
رج:کانادا ئوشارون
فرانسیس ژام
فرانسیس ژام شاعر، رمان‌نویس، نمایش‌نومه نویس و منتقد قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
دورانگو
دورانگو مکزیک ِاتا از سی و یِتّا ایالت هسته که ونه نیشتنگا شهر دورانگو هسته.
منابع
* رج:مکزیک ایالات
عباسیون
بعد از خلافت عومر، عوثمان و علی، امویون حکومت هکردنه و بعد ِات‌کم ضعیف بَینه و حکومت به عباسیون که از نوادگون عباس بن عبدالمطلب، عموی پیومبر، و از بنی هاشم بینِه بَرسی‌یه. عباسیون به کومک ابومسلم (بهزادان) و ونه کایرون (سیو جمه‌ئون)، خلافت ره به دست بیاردنه اما بعد ابومسلم ره بکاشتنه و حکومتی ظالمته از امویون به وجود بیاردنه. بعدأ قیومایی مِن‌جومله خیزش المقنع هم علیه عباسیون صورت بَیته که سرکوب بَینه.
منبع
رج:عراق تاریخ رج:ایران تاریخ رج:آسیا رقد بورده کشورون
همزه (سوره)
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۹ تا آیه داینه.
دییه لینکون
رج:قرآن
عصر
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۳ تا آیه داینه.
فلاورجان
فلاورجان اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که فلاورجان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۳۸٬۳۱۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:فلاورجان شهرستان
اون‌نان، شیمانه
اون‌نان اتا شهر نوم هسته که جاپون ِشیمانه استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۴۳٬۲۶۹ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۵۵۳٫۳۷ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۷۸٫۲ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۴-۱۱-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
گوش‌لو
گوش‌لو، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ساوالان ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۱۶۸۰ نفر (۳۵۵خانوار) بی‌یه.
منابع
گوش‌لو
قطعنومه ۱۹۶۷ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۶۷ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۹ ژانویه ۲۰۱۱ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره ساحل عاج وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۴۶۹‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قارعه
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۱۱ تا آیه داینه.
دییه لینکون
رج:قرآن
قائم‌شهر شهرداری بنا
قائم‌شهر شهرداری بنا اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پهلوی دوره جه رسنه. قائم‌شهر شهرداری بنا مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس قائم‌شهر، داخل شهر، خیابون پهلوی دله هسته. این بنا ۱۵۳۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۶-۰۷-۱۸ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
قطعنومه ۸۸۰ امنیت شورا
قطعنومه ۸۸۰ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۴ نوامبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره کامبوج هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۳۰۳‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
آواری
آواری (авар мацӀ) اتا قفقازی زوون نوم هسِّه در داغستون. رسم الخط(بنویشتن خط) این زبون دله خط سیریلیک یا همان خط روسی با تغییراتی که زبون آوار جا متناسب هسِّه ،استفاده بونه.آواری زبونای خاستگاه داغستان هسِّه.البته کشورهای آذربایجان ،ارمنستان ،گرجستان و روسیه و ترکیه دله هم درنه.
فریدون‌شهر
فریدون‌شهر اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که فریدون‌شهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۳۹٬۳۹۲ نفر جمیعت داشته.
حور (نمین)
حور ، اتا روستای نوم هسته از توابع ویلکیج ِبخش، نمین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
فریدون‌شهر
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:فریدون‌شهر شهرستان
حور (نمین)
جمعیت
اینتا روستا، ویلکیج جنوبی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۳۱۴۱ نفر (۶۴۴خانوار) بی‌یه.
منابع
حور
تکاثر
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۸ تا آیه داینه.
علی بن ربن طبری
ابوالحسن علی بن سهل بن ربن طبری (کوتاه: ابن ربن طبری) دوکتور ، ریاضیدون اخترشیناس ، موترجم ، ادیب و از دانشمندون برجسته قرن سیُّم ه. ق در حدود سنه ۱۹۲ه. ق در تبرستون «احتمال زیاد آمل » کنار هکته. وه که استاد رازی هسته از پیشگامون بنویشتن کیتاب در زمینه طب هم بیه. کیتاب "فردوس الحکمه " که از بنویشتئون این دانشمند هسه، ابلین گت مجموعه از نوع خادش در ایسلامه که در سنه ۲۳۴ه. ق و در ۳۶۰ فصل بنویشته بیه. دکتر ذبیح ا. . . صفا بائوته: کیتاب فردوس الحکمه کیتاب جامعی هسته در طب که با روش منطقی بنویشته بیه ئو این همون روش هسته که بعدأ علی بن عباس مجوسی در کامل الصناعه و ابوعلی سینا در کیتاب قانون به کار بوردنه. ابن ربن آثار متعدد دیگری هم دانه که موهمترین اونا به این قرارنه:الدین و الدوله فی اثبات النبوه النبی و محمد «دین مسیحیت دله و حقانیت ایسلام» ، عیرفان الحیاه ، فی الترقی و. . . اینتا دانشمند عالی قدر ایحتمالأ به سنه ۲۴۷ه. ق بمرده.
منبع
رج:دانشمندون رج:گت مردمون آمل
قطعنومه ۱۳۰۱ امنیت شورا
قطعنومه ۱۳۰۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۳۱ مه ۲۰۰۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره غربی صحرا وضعیت خوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۱۴۹‌ام دله ۱۲تا موافق رای، ۱تا مخالف رای و ۲تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ژاک امیو
ژاک امیو نویسنده و مترجم قرن شانزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن شانزدهم میلادی
النبک
النبک اتا شهر نومه هسته که سوریه دله دره. این شهر سال ٢٠١٤ (میلادی) سرشماری گادِر، ٩٠،٠٠٠ نفر جمعیت داشته و ریف دمشق (استان) دله دَیی‌یه.
منابع
رج:سوریه شهرون
امیل شارتیه
امیل شارتیه فیلسوف و روزنومه‌نگار قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
رسکت برج
رسکت اتا برج نوم هسته که اتا مله به همبن نوم دله دره. این برج ره باوندیون بساتنه و ونه سر ره کتیفه‌ئی به دِتا خط پهلوی و کوفی بنویشتنه. اسا میراث فرنگی دَره وه ره دِباره‌سازی و تعمیر کانده.
منبع
رج:برج‌ئون رج:ساری تاریخی جائون
گلزار
ممرضا گلزار (بزائه ۱ فروردین ۱۳۵۶) بازیگر، گیتاریست، خوننده و مدل تبلیغاتی آگهی‌ئون ایرانی هسته. وه اواخر دهه ۷۰ شمسی ایران دله به شهرت برسی‌یه.
بیرون بگردستن
رج:زننه آدمون رج:ایران بازیگرون
کنسی
جمعیت
اینتا روستا، دهستان دشت سر سفلی دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۸۷۴ نفر (۲۱۳خانوار) هسه.
منابع
کنسی
قطعنومه ۱۹۶۸ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۶۸ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۶ فوریه ۲۰۱۱ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره ساحل عاج وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۴۸۲‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
کردکلا تکیه
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون تکیه‌ئون
مجیدآباد (پارس‌آباد)
مجیدآباد ، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ساوالان ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۶۳۱ نفر (۱۴۰خانوار) بی‌یه.
منابع
مجیدآباد
عادیات
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۱۱ تا آیه داینه.
دییه لینکون
رج:قرآن
سیموس داغتکین
سیموس داغتکین نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته. ونه اصل و نَسِب ترکیه کوردستون جه وَرگِردِنه. وه فرانسوی، کوردی و ترکی جه کتاب نویسِنه.
لیبریا
لیبریا حدوداً ۳.۵ میلیون جمعیت دانّه. ونه رسمی زوون انگلیسی هسته و مسیحیت، اسلام و بعضی دیگه ادیان این کشور دله رواج دانّه. الماس، آهن، کائوچو، قهوه و کاکائو این کشور جه ویشته صادر وانه.
تقسیمات
لیبریا 15 ایالت دانه:
منابع
رج:انگلیسی‌زوون کشورون رج:آفریقایی کشورون رج:آفریقا اتحادیه رج:آمریکا تاریخ
قطعنومه ۸۸۱ امنیت شورا
قطعنومه ۸۸۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۴ نوامبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره آبخاز، گرجستون هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۳۰۴‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ئوشار دوون
ئوشار دوون (انگلیسی جه:Devon Falls) ئوشاری هسته که سری‌لانکا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 97 متر هسته.
منابع
رج:سری‌لانکا ئوشارون
ماه دکتی
ماه دکتی یا فارسی زبون دله ماه گرفتی یا خسوف وقتی پیش اینه که زمین میونِ ماه و خورشید قرار گیرنه.با اینکه هر ماه اتا بار زمینِ دور خورشید گردنه ولی ماه دکتی هر ماه اتفاق نکفنه.
ماه دکتی ِعلت
علت هم اینتا هسِّه که صفحه ای که در کره سماوی ماه ونه دله حرکت کنِّه و صفحه ی حرکت زمین با هم 5 درجه زاویه دارننه.که اینتا باعث بونه که هر ماه این سه کره منظومه خورشیدی اتا خط دله نکفن.
مدت ماه گرفتگی
ماه دکتی مدت زمان مثل خورشید بیتن (کسوف) کتاه نیه وونه علت هم گت تر بین زمین هسِّه. ( ونه قطر دِ برابرِ ماه هسِّه)
ناقص ماه دکتی
ناقص ماه دکتی دله فقط اتا کم سایه زمین ماهِ رو کفنه.
ماه دکتی نیمسایه
اینتا ماهدکتی دله زمینِ سایه ماه ره نرسنه و ماه قرمز تیره بدی بونه. رج:زمین اشناسی
قطعنومه ۱۹۶۹ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۶۹ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۴ فوریه ۲۰۱۱ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره شرقی تیمور وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۴۸۷‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۱۳۰۲ امنیت شورا
قطعنومه ۱۳۰۲ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۸ ژوئن ۲۰۰۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره عراق و کویت میون وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۱۵۲‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
طالقانی تپه
طالقانی تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره دوم و اول پیش از میلاد جه رسنه. طالقانی تپه مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس قائم شهر، ابتدای خیابان تهران، کوچه طالقانی هسته. این بنا ۱۹۵۴ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۷۶-۰۹-۱۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
علویجه
علویجه اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که نجف‌آباد شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۸٬۰۶۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:نجف‌آباد شهرستان
کیا افراسیاب چلاوی
کیا افراسیاب چلاوی اتا تبرستونی سیاست‌مدار، شاعر، سپهسالار و فرمانروا، چلاویون ِخاندان جه بی‌یه. افراسیاب اوایل فخرالدوله حسن باوندی ِحکومت گادِر سپهسالاری جه بَرِسی‌یه ولی ات‌کم بگذشته په وه ره بَکاشته و شه چلاویون ِسلسله ره بساته و اینتی میون سال‌های ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۹ میلادی تبرستون ِحکومت سَر دَیّه.
هامادا، شیمانه
هامادا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِشیمانه استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۱٬۳۲۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۶۸۹٫۶۰ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۸۸٫۹ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۱۰-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
کیا افراسیاب چلاوی
کیا افراسیاب که تیناری نَتونِسته تبرستون ره کنترل داره، اتا معروف مِلّا مِنبِر په بورده. میرقوام‌الدین مرعشی، که وه ره میربزرگ هم گاتنه، اتا گتِ مِلّا بی‌یه که سربدارون ِتفکرات ره مازرون دله بیارده و ات‌خله په‌رو جمع هاکرده، افراسیاب هم ونه کومِک جه شه حکومت ره قوی‌ته هاکرده. افراسیاب و میربزرگ میون کم‌کم اختلاف دَکِته و وشون همدیگه جه سِوا بَیینه و تا جایی پیش بوردنه که جلالک مارپرچیم جنگ دله مرعشیون ِپه‌روون افراسیاب ره بَکاشتنه و ونه سامون ره مرعشیون بَییتنه شه وسّه.
هامادا، شیمانه
بیرون بگردستن
رج:شیمانه شهرون
کیا افراسیاب چلاوی
کیا افراسیاب مازرونی ادبیات دله هم اتا تأثیرگزار ِشاعر هسته. وه ات‌خله دِبیتی این زوون جه بائوته که ات‌سری ظهیرالدین مرعشی ِکتاب دله دَره و ات‌سری ره هم اتا اسکندرنومه‌ی وسط الحاقی بَنویشتنه که پیدا بیّه.
کیا افراسیاب وَچون، ونه بَمردِن په، تبرستون جه فرار هاکردنه. اسکندر شیخی، که افراسیاب ِپچیک ریکا بی‌یه، چن سال په‌یی‌ته تیمور ِهِمراهی وَردگردسته آمل دله و این شهر ِحکومت ره تیموریون ِنوم جه اداره کارده.
باوندیون
ساسانیون ِرِقِدبوردِن په جه تبرستون دله مستقل یا نیمه‌مستقل حکومت‌ها دَیینه، که وشون دله باوندیون ِسلسله اتا معروف ِخاندان هستنه. باوندیون ِاسپهبدون ره، چون وشون ِحکومت ِدوره طولانی بی‌یه، سه‌تا چِلّه (=شاخه) دله تقسیم کانّه: اولین دوره ملک‌الجبال، دومین دوره اسپهبدیه و سومین دوره کین‌خواریه هسته.
کین‌خواریه (باوندیون ِآخرین چلّه) ره حسام‌الدوله اردشیر سال ۶۳۵ هجری قمری بِساته. این چِلّه‌ی اسپهبدون ویشته ایلخانان ِدستور په حکومت داشتنه و وشون سامون محدود بی‌یه. این وضع تا قرن هشتم هجری که باوندیون کوچ هاکردنه رستمدار دله، دمباله داشته.
باوندیون بِریمی (= خارجی) اوضاع
فخرالدوله حسن ِگادِر (کین‌خواریه‌ی ِاسپهبدون جه) سربدارون قدرتمند بَیینه و امیر مسعود (سربدارون ِحاکم) خراسان تا تبرستون ره تحت نظر بَییته و حتی بتونسته قومس، جرجان و استرآباد ره بَییره. وه وقتی این مناطق ره بَییته، خاسته تبرستون ره هم حمله هاکِنه. فخرالدوله حسن که امیرمسعود ِبخاستی چیون جه آشنا بی‌یه و ونه نقشه ره دونِسته، ونجه صلح هاکرده و مسعود ره آمل دله راه هِدا ولی اتا توطئه جه وه ره شهر دله گیر دِمبِدا و بَکاشته.
باوندیون دِله‌‎یی (= داخلی) اوضاع
فخرالدوله حسن که بتونسته سربدارون ِشر جه راحت بَوو، اسا دِتا دله‌یی قدرت جه وسّه سَر هاکِنه. این دِتا قدرت چلاویون و جلالیون بینه که همدیگه جه رقابت و دشمنی داشتنه و وشون ِرقابت تبرستون ِاوضاع ره خِراب هاکرد بی‌یه. این دِتا خاندان ِآدِمون هم باوندی حکومت ِوزیرون و درباریون ره تشکیل دانه و وشون ِدشمِنی انگیزه خانوادگی منافع بی‌یه.
افراسیاب، چلاویون ِرهبر، حسن باوندی ِ«بِرار زن» هم بی‌یه و ونه انتخاب جه باوندیون ِارتش ِسپهسالار بَییبی‌یه. افراسیاب ِدَئیشتِن (=انتخاب هاکردِن) چلاویون ِقدرت ره ویشته کارده و موازنه ره بهم زوئه، همینسه جلالیون ره وَر بَخارده و بوردنه رویان ِاستاندار و پادوسپانیان ِسلسله‌ی ِحاکم، جلال‌الدوله اسکندر، پَلی شکایت و ونجه بِخاستنه فخرالدوله جه هاپه. پادوسپانیون ِحاکم اتا گتِ لشکر جه باوندیون ره حمله هاکرده. فخرالدوله که پادوسپانیون ِلشکر ره بَدی‌یه، بَفهمِسته که نتونده ونه دیم‌به‌دیم مقاومت هاکنه و جلالیون جه صلح‌بخا بَیّه و تلاش هاکرده که جلالی و چلاوی ِدِتا خاندان ره آشتی هاده و موزانه ره وَردِگاردِنه ولی افراسیاب چلاوی ره این کار جه خاشِش نِمو.
افراسیاب چلاوی خاسته فخرالدوله‌ی ِمحبوبیت ره کم‌ته هاکِنه و ونه نزدیکون ره ونجه دورته هاکنه. افراسیاب اول «درویشی و سرداری ِگپ» ره راه دینگوئه که اون گادِر خراسان دله خله مطرح بی‌یه و اصرار داشته که فخرالدوله هم این مسلک ِپه بوره. افراسیاب چن وقت بگذشته په، بائوته که فخرالدوله حسن ونه زِنای ِکیجا (افراسیاب ِخورد ِکیجا) ره بِگائه ولی این کارها جه نتونسته شه هدف جه بَرِسه و آخرسری ۲۷ محرم ۷۵۰ هجری، شه دِتا ریکا که وشون نوم «کیا محمد» و «کیا علی» بی‌یه، جه بخاسته که فخرالدوله ره بَکاشِن و این دِ نفر وقتی دَیینه فخرالدوله وسّه گرمابه دله شاهنومه سوت‌خونی کاردنه، وه ره بَکاشتنه.
چلاوی–مرعشی ِاتحاد
فخرالدوله حسن ِبَمردِن په، وِنه وَچون جلال‌الدوله اسکندر جه پناه بخاستنه و یک سال په‌یی‌ته اسکندر فخرالدوله‌ی ِانتقام بَییتن وسّه آمل ره لشکر دَکشی‌یه ولی با اون‌که «کیا محمد» ره بَکاشته؛ جنگ دله شکست بخارده و وَردِگِرسته. مردِم میون هم خله‌ها چلاویون ِحکومت جه مخالف بینه و کیا جلال متمیر (فیروزکوه ِقلعه ِحاکم)، کیا اسکندر سیاوش (فیروزکوه ِولایت ِحاکم)، پولادقبا (دماوند ِحاکم) و کیا حسن (لاریجان ِمله‌ئون ِحاکم) بعضی گت ِآدِمون جه بینه که حسن ِبَمردن جه متأسف بَیینه و چلاویون جه ناراضی بینه؛ ولی پادوسپانیون ِشکست بخاردِن ِمهم‌ترین دلیل قوام‌الدین مرعشی ِحمایت بی‌یه. کیا افراسیاب که هیچ حامی و پشتیبونی نِداشته، این مِلّا جه رابطه ایجاد هاکرده و کم‌کم شه حکومت ره ونه په‌روون کومِک جه قوی‌ته هاکرده.
قوام‌الدین سربدارون ِسامون دله دَیی‌یه و وقتی وَردِگِرسته تبرستون، همون موقع بَیی‌یه که چلاویون و جلالیون ِمیون آشتی بَییبی‌یه. اون گادِر که کیا افرسیاب ِریکا فخرالدوله حسن ره بَکاشته وه مصلحتاً شه ره قوام‌الدین ِمُرید سِراق هِدا تا ونه نفوذ جه مردِم دله استفاده هاکنه. این مسئله اَنده دِمباله پیدا هاکرده که قوام‌الدین کیا افراسیاب ِاتا ریکا لقب ره بی‌یشته «شیخی». ظهیرالدین مرعشی تبرستون و رویان و مازرون تاریخ ِکتاب دله این اتحاد خَوری بنویشته:
قوام‌الدین ِموافقت ِدلیل هم کیاافراسیاب جه این بی‌یه که شه هوادارون ره اینتی ویشته هاکِنه و ونه نوم ره معروف‌ته بَواشه. منوچهر ستوده مازرون درویشون ِکتاب دله بنویشته:
مرعشیون و چلاویون ِسِوا بَیّن
قوام‌الدین ِایدئولوژیکی نظریات و ونه گپون باعث بَیینه که کیا افرسیاب ره ونجه ترس بَیره. کیا افراسیاب ِنگرانی این بی‌یه که تبرستون ِمردم قوام‌الدین ِجذب بَواشِن و اونچی که تبرستون علویون و سربدارون جه بَدی‌بینه یا بِشناس‌بینه وسّه، اتا دینی حکومت په دَوون و بِخائِن چلاوی حکومت ره تهدید هاکِنن. میرقوام‌الدین خله ساده‌پوش بی‌یه و ساده غذا خارده و شه نظریات دله مساوات ره عملاً سِراق دائه و کیا افراسیاب هم اوایل این نظریات په دَیی‌یه ولی وقتی حکومت جه بَرسی‌یه دیگه اینان کارها ره نَکارده و درویشی زندگی جه دوری هاکرده.
این فرق و فَسِلون باعث بَیینه که افراسیاب مرعشیون جه سِوا بَواشه و وشون جه وه ره ترس بَییره. این مسائل ِپه، کیا افراسیاب ات‌سری سُنّی مِلّائون جه مشورت هاکرده و تصمیم بَییته که یا قوام‌الدین ره مجبور هاکِنه که درویشی زندگی جه دَس بَکشه یا وه ره بایکوت هاکنه آخرسر هم قوام‌الدین ره دِمبِدائه زندون.
قوام‌الدین ِزندونی بیّن په، افراسیاب جلالیون جه صلح هاکرده و وشون جه مشورت بخاسته. همین گادِر قوام‌الدین ِاتا ریکا ره قولِنج بَییته و مریضی جه بمرده. این اتفاق باعث بیّه مرعشیون ِپه‌روون خشمگین بَواشِن و این اتفاق ره قوام‌الدین ِکرامات جه دونِن و ونه آزادی ره بِخائِن و اینتی افراسیاب ره مجبور هاکردنه که وه ره آزاد هاکِنن.
جلالکِ مارِ پرچیم
قوام‌الدین وقتی زندون جه آزاد بیّه، شه حامیون و فامیل‌ها هِمراه بورده دابو دله و شه دفاعی آمادگی ره ویشته هاکرده. اتا جنگ دله که سال ۷۶۰ هجری قمری جلالک مار پرچیم ِنوم جه اتفاق دَکِته، مازرون ِدرویشون قوام‌الدین ِرهبری جه بتونِستنه چلاویون ِارتش ره شکست هادِن. این جنگ دله افراسیاب چلاوی و ونه چارتا ریکا بَمِردنه و ونه بعضی حامیون و ونه آخرین ریکا، اسکندر شیخی، جنگ ِمیدون جه فرار هاکردنه و دَربوردنه که مَیِّن کانده که چلاویون این زمون دیگه تبرستون ِمردم دله دیگه حامی نداشتنه.
ادبیات
نظامی گنجوی ِکتابون دله که پاریس ِموزه‌ئون دله کَتِنه، مخزن‌الاسرار و خسرو و شیرین میون خیام ِبعضی شعرون ره بنویشتنه و اسکندرنومه دله هم ات‌خله «دِ بیتی» ره مازرونی زوون جه اتا الحاقی خط جه بنویشتنه که نسبتاً قدیمی هم هستنه. این رباعیات ِوزن، ایرانیون – و لااقل تبرستونیون – ِملی وزن هسته و خلیل بن احمد ِبحریات جه نینه.
این دِبیتی‌ها مازرونی زوون ِتاریخ و ادبیات دله خله ارزش دارنه؛ این زوون ِقدیمی‌ترین بنویشته‌ئونی که هَنتا باقی بموندستنه، قرن‌های چاروم تا نهم هجری قمری هستنه و ۱۲ بیتی که افراسیاب ِشِنه یک‌پنجم شعرونی هستنه که این مجموعه دله دَرنه. افراسیاب ِشعرون این مجموعه دله بقیه جه راحت‌ته بَخوندسته وانّه و اَمه اِسایی زوون جه نزدیک‌ته هستنه. اتا فرق دیگه که این شعرون بقیه‌ی اشعار جه دارنه، این هسته که اینان ِشعر بائوتِن ِدلیل ره نَنویشتنه.
این اشعار آخرین شعرونی هستنه که مازرونی زوون جه بائوته بَیینه؛ چون وقتی تبرستون ِساسانی‌تبار ِسلسله‌ئون رِقِد بوردنه دیگه مازرونی ِبزمی و رزمی ادبیات هم سَر بَیّه. تمام الفاظ این شعرون دله مازرونی زوون ِاصیل ِآوانگاری جه بَنویشته بَیینه ولی وشون دله «فارسی‌گرایی» هم بَدی‌یه وانه. مثلاً «ا» جه «و» بَدِل استفاده هاکردنه.
یادداشتون
<references group="یادداشت‌ها"/>
منابع
افراسیاب رج:مازرونی‌زوون شاعرون
اِزی
اِزی یا اِزِّی ، فارسی زبون دله شپش برنج نوم دارنه.
عسگران
عسگران اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که تیران و کرون شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۴٬۸۵۸ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:تیران و کرون شهرستان
قجرمحله
قجرمحله، روستائی هسه از توابع بخش مرکزی شهرستان آمل در استان مازندران ایران.
جمعیت
اینتا روستا، دهستان پایین خیابان لیتکوه دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۲۶۱ نفر (۶۵خانوار) هسه.
منابع
قجرمحله
لوئی د مسور
لوئی د مسور شاعر قرن شانزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن شانزدهم میلادی
ملاکندی
ملاکندی، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ساوالان ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۹۶۹ نفر (۱۸۳خانوار) بی‌یه.
منابع
ملاکندی
پل کلودل
پل کلودل شاعر، نمایش‌نومه نویس، مقاله‌نویس و دیپلمات قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
فیلیپ دی فولکو
فیلیپ دی فولکو نویسنده، مقاله‌نویس، شاعر و فیلم‌نومه‌نویس قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
جهانگیر نصر اشرفی
جهانگیر نصر اشرفی اتا مازرونی موسیخی‌دون هسته که مازرونی ۱۴۶۸ سال بهشهر دله دنیا بمو.
وه شعر هم گانه، این بـِن اتا ونه دِ بیتی ره ویندِنی:
رج:مازرونی‌زوون شاعرون رج:مازرون موسیقی
سکلیم
سِکِلیم( کسر اول ودیِّم )فارسی زبون دله پولک و عربی زبون فلس ره گننه.سکلیم ماهیون پوست رو قرار دارنه و بخردن وسه ونه وره در بیارن.ماهی های سکلیم دار و میگو ( که ونه تن رو هم سکلیم جنس جا هسِّه)اسلام شرع دله حلال هسِّنه. و وشون ره بتونِّنه بخرن. رج:ماهی‌
قطعنومه ۸۸۲ امنیت شورا
قطعنومه ۸۸۲ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۵ نوامبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره موزامبیک وضعیت هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۳۰۵‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قابوس‌نامه
قابوس نومه یا قابوس نامه اتا گت کتابه که فارسی و تبری جه قرن پنجوم دله بنویشته بیّه و ونه نویسنده عنصر المعالی کیکاوس بن قابوس هسته و این کتاب جه وه خاسته شه وچه وسه، گیلان‌شا، چل و چار باب دله پند بنویسه. وه بخاسته اینتی شه تجربیات ره شه وچه ایختیار بیله و وه ره رونمایی هکنه و زندگی موختلف مسائل و هونرون ووو زمونه ره وه ره یاد هاده تا اگه تاج نرسه رائون موختلف زندگی ره بلد بائه. اول بنویشتن کتاب ۴۷۵ قمری/۱۰۶۴-۱۰۶۵ میلادی یعنی ۶۳ سالگی کیکابوس بی‌یه.
این کتاب دله مازرونی شعر هم پیدا وونه مثلاً اتا بیت که این بِن وینّی باستونی تبری جه هسته:
عنصرالمعالی شه این شعر ره اینتی فارسی جه ترجمه هاکرده:
منبع
رج:مازرونی زوون کتابون رج:فارسی کتابون
ئوشار دویت
ئوشار دویت (انگلیسی:Dewitt Falls) ئوشاری هسته که همیلتون (انتاریو)، کانادا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 7 m هسته.
ئوته‌رزهن
ئوته‏رزه‏ن هاسه ئه‏تا شاهر آلمان ده‏له، هامبورگ ناهه ده‏له. وه‏نه ده‏له داره‏نه نیشته‏نه ۱۷۸۶۵ آده‏م ئو خاله خار ئه‏شناسه‏نه وه ره رؤز باغ وه‏سه.
رج:آلمان شهرون
رز (نمین)
رز ، اتا روستای نوم هسته از توابع ویلکیج ِبخش، نمین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ویلکیج جنوبی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۳۱۰ نفر (۶۰خانوار) بی‌یه.
منابع
رز
قطعنومه ۱۹۷۰ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
طالخونچه
طالخونچه اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که مبارکه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۹٬۹۲۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:مبارکه شهرستان
سقزچی (نمین)
سقزچی ، اتا روستای نوم هسته از توابع ویلکیج ِبخش، نمین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ویلکیج جنوبی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۵۶۳ نفر (۱۴۰خانوار) بی‌یه.
منابع
سقزچی
برتراند راسل
برتراند آرتور ویلیام راسل (به انگلیسی: Bertrand Arthur William Russell؛ بزائهٔ ۱۸ مه ۱۸۷۲ - بمردهٔ ۲ فوریه ۱۹۷۰) گت فیلسوف، منطقدون، ریاضیدون، مورخ، جامعه‌شناس و صلح‌خاه بریتانیایی قرن بیستوم بی‌یه که سال ۱۹۵۰ میلادی نوبل ادبیات جایزه ره هم بَوِرده.
منابع
راسل راسل راسل رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
مرزبان بن رستم پریمی
منبع
رج:مازرونی‌زوون شاعرون رج:باوندیون شائون
قطعنومه ۱۳۰۳ امنیت شورا
قطعنومه ۱۳۰۳ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۴ ژوئن ۲۰۰۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبرس وضعیت خوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۱۵۵‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
گوآناخوآتو
گوآناخوآتو مکزیک ِاتا از سی و یِتّا ایالت هسته که ونه نیشتنگا شهر گوآناخوآتو هسته.
منابع
* رج:مکزیک ایالات
فردریک لونورمان
فردریک لونورمان رمان‌نویس قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
ابراهیم‌آباد جدید
ابراهیم‌آباد جدید، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، قشلاق شمالی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۲۰۰۶ نفر (۴۳۲خانوار) بی‌یه.
منابع
ابراهیم‌آباد جدید
اسپیج
اسپیج یا اسپیچ عمومی نوم  ۳۰۰۰ تا تون بیشتر بئوی بی بال  دسته اسپیج‌سانون دله  هسِّه. وشون آدمونِ عامل بیماری هسِّنه.اسپیجها خارجی انگلِ تمام پرندگون و کاله‌دارون ، بجز کاله‌دارون مارغِنِه(مرغنه) کر هسِّنه ،مثل شوپرپری، نهنگ، دلفین، دریویی وراز و ملیجه خوار سکلیم دار.
زیست شناسی
بیشتر اسپیجا آشغال و کثافت خوار هسِّنه و زوائد و چیزهای بمونس شه میزبانِ تنِ روی جا تغذیه کنِّنه.اما بعضی از اونا ترشحات چرب و خون جا تغذیه کنِّنه.بیشتر انواع اسپیجا جانورون مشخصی ره برای دیِّن انتخاب کنِّنه و حتی بعضی وشون دله ،جاهای مخصوصی ره جانورونِ تنِ رو انتخاب کنِّنه.اگر چه یک تا سه نوع وشونِ دله معمولا کاله‌دارونِ تن ِ رو دره و دو تا شش نوع پرندگان تنِ رو ،ولی تا پونزده نوع هم اتا جانورِ تنِ رو بدی بیِّه.انواع مختلفی هم سرِ پوستِ رو و می دله زندگی کنِّنه.وره اگر جانورِ زنده یِ تنِ جا جدا هکنن نتونِّه مدت زیادی زنده بمونه.
اسپیجِ رنگ از قهوه ای کمرنگ تا خاکستری تیره متغیره.اگر چه وقتی خون بخرن تیره تر بوننه. اسپیجِ تیم میزبان می تن چسبنه و ونه رو گت بونه و باعث کل بیِّن جانور بونه.
منبع
رج:بئو
قطعنومه ۸۸۳ امنیت شورا
قطعنومه ۸۸۳ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۱ نوامبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره لیبی عربی جوموری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۳۱۲‌ام دله ۱۱تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۴تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
گوهر تپه
گوهرتپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ تاریخی جه رسنه. گوهرتپه مازرون استان و بهشهر شهرستان دله دره. ونه آدرس شمال غرب رستم کلا، کنار جاده بهشهر به نکا هسته. این بنا ۵۴۰۶ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۰-۱۲-۲۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
گوهر تپه قدیمی کتی‌ئون دله قدیمی شهری وجود دانّه که هزارون سال قدمت دانّه. قبرئون بموندسته از اینتا باستونی شهر, سنگ‌ئون قیمتی تراش هدا بیّه , جواهر , سکه‌ئون طلا و نقره , قبرئون باستونی , مردمون هستکا, کوزه‌ئون و صنایع دستی قبل از ۳۰۰۰ سال پیش جه پیدا بیّه. گوهر تپه‌یِ بِنِه بوتِن هنتا تموم نیّه و ونه کار باقی بمونسته.
په‌نویس
رج:بهشهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون تاریخ
شرشردره
اینتی قشنگ خواره. روستای گرجی محله بهشهر که بورین همه ونه جا ره دوندنه. اینتی خواره جنگل هسته.
ونه بسته ره رد هکنی. اث کم که بوردی رسنی. اسا بعدن ونه عکسا ره شماره سراغ دمبه.
۱۵۱۷ (میلادی)
۱۵۱۷ میلادی
گری کاسپارف
گری کیمویچ کاسپارف (به روسی: Га́рри Ки́мович Каспа́ров) شطرنج جهونی قهرمون (۲۰۰۰ تا ۱۹۸۵) ۱۳ آوریل ۱۹۶۳ باکو دله اتا یهودی پییر و اتا ارمنی مار جه دنیا بموئه. وه ۱۹۸۰ گت استاد بیی‌یه، ۵ سال بعد بعد از بَوردِن آناتولی کارپف شطرنج قهرمون بیّه و تا سال ۱۹۹۳، اون گدر که به دلیل اختلاف شطرنج جهونی فدراسیون جه فینال مسابقه ره وِل هاکرده، این عنوان ره داشته. پس از اون هم تا سال ۲۰۰۰ که ولادیمیر کرامنیک جه بباخته واقعی قهرمون شطرنج بنومسّه بی‌یه. کاسپارف ۱۰ مارس ۲۰۰۵ شه کناره‌گیری ره حرفه‌ای شطرنج جه اعلام هاکرده و بورده سیاسی فعالیتون سَروقت. وه پیشگامون آنالیز شطرنج هسته و شه دستیارون همراه شه حریفون ره آنالیز کارده.
کاسپاروف بتترین ریتینگ ره که درجه 2851 هسته ره دانّه و این رکورد هنتا نشکسته. وه مدت 255 ماه بتترین شطرنجبازون دنیای دله اول بی‌یه. کاسپاروف یازده‌تا شطرنج اوسکار جایزه ره بییته که اینان همه ونه رکورد محسوب وونّه.
منبع
رج:زننه آدمون کاسپاروف کاسپاروف
ماساچوست
ماساچوسِت یا مَسِچوسِتز اتا ایالت هسته که آمریکای شرق‌وَر کته و نیوانگلند ایالت‌ئون جه هسته. ونه نیشتنگاء بوستون، و ونه گت‌شهرون امهرست هسته.
شهرضا
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:شهرضا شهرستان
ماساچوست
نام
اینتا ایالت نوم بومی زوون‎ئون جا بییتنه و ونه معنی «خورد ِسی پَلی» وونه.
منابع
* رج:آمریکای ایالتون
آندره آسپیر
آندره آسپیر نویسنده و شاعر قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
ئوشار دهوئاندهار
ئوشار دهوئاندهار (انگلیسی:Dhuandhar Falls) ئوشاری هسته که مادایا پرادش، هند درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 30 m هسته.
اودا، شیمانه
اودا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِشیمانه استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۹٬۵۹۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۴۳۶٫۱۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۹۰٫۸ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۱۰-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:شیمانه شهرون
ارخازلو
ارخازلو، اتا روستای نوم هسته از توابع ویلکیج ِبخش، نمین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ویلکیج مرکزی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۶۷۱ نفر (۱۳۶خانوار) بی‌یه.
منابع
ارخازلو
پلک سفلی
پلک سفلی، روستائی هسه از توابع بخش مرکزی شهرستان آمل در استان مازندران ایران.
جمعیت
اینتا روستا، دهستان بالاخیابان لیتکوه دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۷۲۱ نفر (۱۸۴خانوار) هسه.
منابع
پلک سفلی
فرانسه شهرون فهرست
شهرونی که ۲۰٬۰۰۰ نفر جه ویشته جمعیت دارنه و فرانسه دله درنه، اینان هستنه:
منابع
ف
پریجا تپه
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله