cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آنستازیا نیکولائونا رومانوا
آنستازیا نیکولائونا رومانواشاهدتر (=شاهدخت) آنستازیای کامل نوم جه، علیا حضرت آنستازیا نیکولائِوْنا رومانُوا (انگلیسی جه: Grand Duchess Anastasia Nikolaevna of Russia) (روسی جه: Великая Княжна Анастасия Николаевна Романова, Velikaya Knyazhna Anastasiya Nikolayevna Romanova)، (۱۷ ژوئیه ۱۹۱۸ – ۱۸ ژوئن ۱۹۰۱) نیکلای پچوک‌ترین دتر بی‌یه، وه سه‌تا گت‌تر خاخر الگا، تاتیانا و ماریا نمونه جه و یتا پچوک‌تر برار الکسی نوم جه داشته. با بلشویکشونی انقلوب و روسیه امپراتوری وگردسن(سرنگونی)، آنستازیا هم ونه خونواده همرا به  یکاترینبورگ جنگی قلعه که اینتا دژ  بلشویک نیروئونی دست بیه ، برسینگت(فرستاده) بینه. پس از تیروارون  نیکلای خانواده   ۱۷ ژوئیه ۱۹۱۸یی صواسر اونتا دژی زیرزمین، شایعه بیه  اینتا کیجا زنده هسه و این گمانه زنیون  تا کمنیستونی دوره پایون  دماله داشته.
عزیز سنجر
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:ترکیه شیمی‎دون رج:۱۹۳۰ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
آنستازیا نیکولائونا رومانوا
تمونی(گدری) که آناستازیا بداشت بیه(زاده بیه)، ونه خونواده  این جه کا وشونی چهارمین وچه هم کیجا بیه اندوهگین بینه. دگوت بیه(گفته بیه) که نیکلای دوم خدشی آماده هاکردنی سه که بوره و اینتا کیجا کا وه تازه بداشت بیبیه ره بوینه  یتا دراز(طولانی)راهپیمویی هاکرده. یتا آنستازیا معنائون جه بونه زنجیل ره پاره هاکردن و زندون جه بوریتن(فرار هاکردن).
آنستازیا وونه گتتر خاخر پیش از وه، ماریا به کوچکک جفد(جفت) نوم نامدار بینه. این د خاخر دراز گدر همراه هم بینه.
وله دیم(برعکس)وی روحیه وپیکر بونیون مرض یعنی ، لینگی شصتی مهرئن درگا زا بینه هر د لینگ دله جه درد کشمبیه.
یتا زنا چند گدر بعد ادعا داشته کا وه آنستازیا هسه. اصلی آنستازیایی عکسون:
شارلوت وب
شارلوت وب (انگلیسی جه: Charlotte's Web) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۵۲ میلادی، ئی.بی. وایت وه ره وچه‌گونه سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.
پانویس
رج:انگلیسی کتابون رج:کتابون مقالات
مسیه ۱۰۶
مسیه ۱۰۶ ' یا ان‌جی‌سی ۴۲۵۸''' اتا مرپیچی کهکشون هسته که اشکاری سگ فلکی صورت دله دره و ونه فاصله، زمین جه، ۲۵۰۰۰ نوری سال هسته. ونه ظاهری قدر ره ۹٫۵ بائوتنه.
منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).
رج:مسیه اجرام
جی پونزه
گروه پونزده یا جی پونزه اتا بین‌المللی سازمان هسته که سپتامبر سال ۱۹۸۹ جه تشکیل بیّه و درحال‌توسعه کشورون ونه دله درنه. ایران، الجزایر، آرژانتین، برزیل، شیلی، کلمبیا، مصر، هند، اندونزی، جامائیکا، کنیا، مالزی، مکزیک، نیجریه، پرو، سنگال، سریلانکا، ونزوئلا و زیمبابوه ونه اعضا هستنه.
گروه ۱۵ شه غیرمتعهدون ِنهمین اجلاس دله که بلگراد دله بی‌یه، بساته بیّه. اسا این سازمان هیژده‌تا عضو دارنه ولی هنتا ونه نوم عوض نیّه و وه ره جی15 گانّه.
منصوریه (خوزستان)
منصوریه (خوزستان) خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که بهبهان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۵٬۴۴۱ نفر جمیعت داشته.
جان مک کین
مک کین در سال ۱۹۵۸ از آکادمی نیروی دریایی ایالات متحده فارغ التحصیل شد و در نیروی دریایی ایالات متحده کمیسیون دریافت کرد. او در سال ۱۹۶۳ میلادی در جنگ فدرال آمریکا در سال ۱۹۶۷ در جنگ ویتنام به هواپیما دریایی تبدیل شد و از هواپیما به هواپیما حمله کرد. او در اکتبر سال ۱۹۶۷ در ماموریت بمب گذاری در عملیات نورد تندر در هانوی، او را به قتل رساند، به طور جدی مجروح شد و توسط ویتنام شمالی دستگیر شد. او تا سال ۱۹۷۳ زندانی جنگ بود. او قسمتهایی از شکنجه را تجربه کرد و از انتشار اولیه در خارج از مجموعه رد شد. در طول جنگ، او زخمی هایی را پشت سر گذاشت که او را با معلولیت های جسمانی مادام که او را ترک کرده بود، ادامه داد. او در سال ۱۹۸۱ از نیروی دریایی به عنوان یک کاپیتان بازنشسته شد و به آریزونا رفت و وارد سیاست شد.
منصوریه (خوزستان)
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:بهبهان شهرستان
جان مک کین
منابع
رج:سناتورهای ایالات متحده از آریزونا
مانش کانال
منابع
رج:دریا رج:بریتانیا جوغرافی رج:فرانسه جوغرافی
۷ ژوئن
7 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 7 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
7
ابوالحسن‌کلا
ابوالحسن‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، جنوبی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۰۷۰ نفر (۲۹۷خانوار) بی‌یه.
منابع
ابوالحسن‌کلا
مسیه ۱۰۷
مسیه ۱۰۷ ' یا ان‌جی‌سی ۶۱۷۱''' اتا کروی اساره‌یی خوشه هسته که مرافسای فلکی صورت دله دره و ونه فاصله، زمین جه، ۲۰ نوری سال هسته. ونه ظاهری قدر ره ۱۰ بائوتنه.
جان کری
جان فوربس کری اتا آمریکایی وزیر بی‌یه که ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ خارجی امور وزارت ره آمریکای متحده ایالات دله بعهده داشته. وه پیش از این ماساچوست دله ۱۹۸۵ تا ۲۰۱۳ سناتور بی‌یه. وه آمریکای دموکراتون جلگه دله دره.
مسیه ۱۰۷
منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).
جان کری
منابع
رج:زننه آدمون رج:آمریکای وزیرون رج:ماساچوست سیاستمدارون
مسیه ۱۰۷
منابع
رج:مسیه اجرام
وشمگیر
وشمگیر خله بجنگسته و ویشته آل بویه جه جنگ داشته. این جنگ‌ها ویشته دفاعی بینه و وه فقط خاسته شه نیشتنگا (پایتخت) ِحدود ره حفظ داره. آل بویه هم‌انده سامون جه هم رحم نکارده و ات‌سره ونه مملکت ِوسّه حمله کارده. وشمگیر خله زود مجبور بیّه سامانیون ِتابع بواشه و سال ۹۳۶ میلادی گرگان ره هدائه ماکان بن کاکی دَس. ماکان بمرده په، حسن فیروزان هم وشمگیر ِدِشمنون جه بَیی‌یه.
سامانیون که اول وشمگیر جه دِشمن بینه، ونجه خار بَیینه چون آل بویه که تازه قدرت پیدا هاکرد بی‌یه جه تَرسینه. وشون سعی کاردنه آل بویه سَر ره وشمگیر جه گرم دارِن تا وشون سَر نَزنه که ات‌موقع بورن شرق ِسو و سامانی جائون ره بَیرن. زیاریون دولت این گادِر ات‌جور دیفار بی‌یه که این دِتا قدرتمند ِسلسله میون دَکشی‌بینه. همینسه بی‌یه که وشمگیر تا عُمر داشته دَیی‌یه آل بویه‌ی ِحملات جه دفاع کارده و تبرستون و گرگان وشون میون دَس‌به‌دَس بی‌یه. وشمگیر که خاسته این جنگ‌ها ره هرجور بی‌یه تموم هاکنه حتی حاضر بیّه خلیفه جه رابطه برقرار هاکنه. وه سامانیون ره ضامن بَییته تا خلیفه جه بخائِن که وساطت هاکنه و آل بویه‌ی ِدَم ره بَیره. وشمگیر آخرسر سال ۳۵۶ هجری قمری، اون گادر که دَر آماده بی‌یه ات‌بار دیگه آل بویه ره حمله هاکنه، اتا وراز دَس بکاشته بیّه و ونه ریکا، بهستون، ونه جا حکومت سَر هِنیشته.
نوم و تبار
زیاریون ِخاندان ِخَوِری تاریخ‌نویسون بنویشتنه که وشون گیلون جه بینه و وشون خاندان ِنسبت «آغش وهادان»، که کیخسروی ِزمون گیلون ِحاکم بی‌یه، جه رِسِنه. ات‌سری دیگه گانّه «وردانشائ گیلونی» زیار ِجَد بی‌یه. زیار ِزِنا هم «تیدای ِپادوسپان» ِکیجا بی‌یه و ونه دایی، هروسندان، پادوسپانیون ِشا بی‌یه. زیار شه مرداویج و وشمگیر ِفرمانروایی گادِر تا سال ۳۳۷ میلادی زنده بی‌یه.
وُشمگیر ِنوم دِتا کلمه‌ی «وُشم» و «گیر» جه بَییته بیّه. وشم گیلکی دله همون ورده هسته که فارسی دله وه ره «بلدرچین» گانّه؛ «گیر» هم «بَییتن» ِمعنی ره دِنِه که سَرجمع ونه نوم یعنی «کسی که ورده گَنّه». احتمالاً این نوم ره ونه سَر بی‌یشتنه چون بلدرچین ِشکار جه خاشِش اِمو. البته ونه نوم ره بعضی جائون «وُشْمه‌گیر»، «وَشْمِگیر» و «دِشمن‌گیر» هم ثبت هاکردنه.
وُشمگیر و مرداویج ِروابط
وشمگیر، مردآویج ِخورد ِبرار، اول اتا معمولی کشاورز بی‌یه. مرداویج قوی بیّه په، عباسیون ِخلیفه، المقتدر بالله، جه متحد بیّه و این گادِر ات‌نفر، «ابن‌جَعد» نوم، ره بَرِسِنی‌یه دیلم تا وشمگیر ره ونه پَلی بَوِرِن. این قاصد وشمگیر ِملاقات جه اینتی گزارش هِدا که:
این داستان تاریخ‌نویسون وسّه خله مهم هسته. ابن اثیر قاصد زوون جه وشمگیر ره بی‌خَور و عامی معرفی کانده؛ کتابونی که خلیفه پـِشتی ره کاردنه، وشمگیر ره این داستان په تحقیر هاکردنه که احتمالاً قصد داشتنه این کارها جه خلیفه‌ی مخالفون ره کم‌ارزش هاکنن. البته این احتمال هم دَره که وشمگیر اتا اِرباب بی‌بائه و دَر شه رعیتون ره سَر زوئه، اینتی موقع هم نخاسته که اتا پـِلاخاری جِـمِه دَکانه.
با اون‌که وشمگیر شه برار دَس جه خله عصبانی بی‌یه و حتی ونه دعوت ره قبول نکارده، مرداویج اصرار جه وه ره مجبور هاکرده که بئه ونه پَلی. و اینتی بیّه که وشمگیر شه برار ِحُکم په، سیاست دله وارد بیّه و شهر ری دله والی بگردسته.
زمونی که کرج ِولایت ره مرداویج هِدا علی بویی ره، علی مهربونی جه بتونسته مرداویج ِدِشمنون سَر ره شه پَلی جمع هاکنه. مرداویج علی ِولایت هدائن جه پشیمون بیّه؛ علی بویی بِجُمبِسته و قیام هاکرده. وه ۹۰۰ نفر جه اصفهان ره بَییته و مرداویج که ترسی‌یه و وحشت هاکرد بی‌یه، وشمگیر ره مأموریت هدائه که اتا لشکر همراهی اون شهر ره علی جه بَیره. علی هم این لشکرکشی په، فرار هاکرده و بورده جنوب. مردآویج ِجنگ‌ها وشمگیر جه اتا خار ِجنگجو بساته.
برار ِبمردن و ونه حکومت ِشروع بیّن
مرداویج سال ۳۲۳ هجری قمری اصفهان دله بمرده و ونه لشکری‌ئون ونه جنازه ره بَوردنه ری. وشمگیر تیسا به لینگ وشون پیشواز بورده. این گادِر، دیلمی سپاهیون و ریش‌سفیدون اصفهان و خوزستان و دیگه جائون جه بمونه ری دله و اونجه وشمگیر ره جانشین بخوندستنه. مرداویج ره چال هاکردنه په، وشمگیر ونه لشکری‌ئون جه بیعت هاکرده و زیاریون ِامیر بگردسته.
وشمگیر زیاریون ِامیر بیّه په، ونه دشمنون آماده بَیینه که ونه سامون ره بَیرن. خوزستان ِدیلمی سپاهیون «شیرج بن لیلی»، «بلقسم بن بانجین» و «ابن وهبان» واری بوردنه وشمگیر پَلی و وه «ابن وهبان قصبانی» ره شه وزیر هاکرده و دِ نفر دیگه ره گرگان و تبرستون ِداشتن وسّه بَرسنی‌یه. وشمگیر سعی کارده انده پول بَشنه و بذل و بخشش هاکنه که سپاهیون ِدِل دله راه پیدا هاکنه و محبوب بَواشه.
سامانیون و آل بویه
اول نصر بن احمد سامانی خاسته که تبرستون و گرگان ره بَییره. وه دستور هدا که خراسان ِسپهسالار، محمد بن مظفر چغانی، نیشابور جه بوره و قومس ره بَییره و ماکان بن کاکی جه بخاسته کرمان جه بوره چغانی لشکر دله تا هِدی جه گرگان و ری ره فتح هاکنن. ماکان چغانی جه زودته دامغان جه برسی‌یه و بلقسم بن بانجین جه بجنگسته ولی شکست بخارده و چغانی که برسی‌یه دِتایی وردگاردستنه نیشابور دله؛ اونجه سامانیون ِامیر وه ره نیشابور ِحاکم هاکرده.
وشمگیر که حاکم بیّه په، حسن بویی، که مرداویج وه ره شه پلی گروگان داشته، ری جه دَربورده و بورده شیراز شه برار پلی. وه اونجه شه برار جه اتا لشکر بَییته و اصفهان و همدان و جبال ِدیگه شهرون ره حمله هاکرده و اتا-اتا وشون ره گیته. وشمگیر هم اتا لشکر ره بَییته و بورده ونه دیم‌به‌دیم هِرِسّائه و اصفهان، همدان، کاشان، قم، کرج، ری، قزوین و… دله بجنگستنه. علی بویی هم عباسی خلیفه ره مجبور هاکرده که بصره سپاهیون ره بَرِسِنه تا وشمگیر جه جنگ هاکنن.
ماکان جه اتحاد دَوِستِن
سال ۳۲۴ قمری بلقسم، که گرگان دله حاکم بی‌یه، چوگان دَر بازی کارده که بَمرده و «ابراهیم بن کوشیار» ونه جا تخت هنیشته. این زمون وشمگیر ماکان بن کاکی وسّه نومه بَرِسِنی‌یه و وه ره بائوته که گرگان و تبرستون ِحکومت عوض، ونجه متحد بَواشه. ماکان، که همیشه ونه دِل وسته گرگان سَر حکومت هاکنه، مخفی وشمگیر جه توافق هاکرده و سال ۳۲۵ قمری بورده اون شهر دله، حکومت ره بَییته.
آذربایجون ِقضیه
سال ۳۲۶ قمری «لشکری بن مردی» که وشمگیر ِعوامل جه جبال دله بی‌یه، اتا گتِ سپاه جه آذربایجون ره حمله هاکرده و «دیسیم بن ابراهیم کُرد»، آذربایجون ِحاکم، ره شکست هِدا و اردبیل، که ونه نیشتنگا بی‌یه، ره بَییته. دیسیم که ات‌خله شکست بخارد بی‌یه، بورده وشمگیر پَلی و کومک بخاسته. وشمگیر هم حاضر بیّه هر سالونه صد هزار دینار خراج، خطبه و سپاهیون ِتأمین هزینه و وردگاردنی‌ین بَدِل وه ره کومک هاکنه. دیسیم بتونسته این توافق په، ارمنستون دله شه دِشمنون ره شکست هاده و منطقه ره زیاریون ِنوم جه شه سامون دله بَییره.
سامانیون و آل بویه‌ی ِجنگ
وشمگیر که بتونسته گرگان و شه شرقی سامون اوضاع ره کنترل هاکنه و آذربایجون ره بَییره، آل بویه سو بورده و بتونسته سال ۳۲۷ قمری وشون ره شکست هاده و اصفهان ره بَییره و حسن بویی ره اخراج هاکنه تا خطبه ره هم شه نوم هاکنه. وه این شهر ِبَییتن په، الموت قلعه سو بورده و اینتی شه حکومت وسّه اتا خار توک پیدا هاکرده که ونه سَر هِرِسّه و اینتی خله قوی بیّه.
سامانیون که بدینه ماکان وشون ره خیانت هاکرده، سال ۳۲۸ قمری ابوعلی چغانی (خراسان ِسپهسالار) ره گرگان سمت بَرِسنینه و چغانی بی اونکه ماکان بفهمه تا گرگان ِنزدیکی بورده و این شهر ره شه محاصره دله بَییته و هفت‌ماه داشته تا ماکان مجبور بیّه وشمگیر جه کومک بخائه. وشمگیر شه سردارون، ابی‌داود سفاهی و شیرج بن لیلی، ره برسنی‌یه اما شیرج بن لیلی که بدی‌یه نتونده دِشمن ره شکست هاده، دِ طرف میون صلح دَوِسته و ماکان ِاجازه ره بَییته تا شهر دله جه بریم بئه و وردگارده تبرستون. چغانی هم گرگان ره بَییته و امیر نصر وسّه فتح‌نومه برسنی‌یه. وقتی تموم زیاری سپاهیون بوردنه گرگان دله، اصفهان سپاهی جه خالی بیّه. این مسئله آل بویه‌ی طمع ره ویشته هاکرده و رکن‌الدوله حسن بویی بار دیگه، بی اینکه هِچکی مقاومت هاکنه، اصفهان ِشهر ره فتح هاکرده و وشمگیر ِبعضی سردارون ره دستگیر هاکرده.
سامن
سامن همدان اوستان ره اتا شهر هسته که ملایر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۷۲۴ نفر جمیعت داشته.
وشمگیر
مخالفون ِاتحاد؛ عمادالدوله‌ی ِفتوحات
ابوعلی چغانی چن وقت گرگان دله دَیی‌یه و خرابی‌ئون ره دِباره بساته و بعد «ابراهیم بن سیمجور» ره شه جا هِنیشِنی‌یه. علی بویی چغانی وسّه نومه بنویشته و ونجه بخاسته که هِدی ره کومک هاکنن تا ری ره بَییرن و وشمگیر کار ره تموم هاکنن. این اتحاد په، چغانی دامغان سو و علی بویی ری سو حرکت هاکردنه. وشمگیر این اتحاد جه آگاه بیّه و شه لشکر ره گرد بیارده و ماکان، که ساری دله دیّه، ره تبرستون جه بخاسته؛ ماکان هم حسن بن فیروزان ره شه جا هِنیشِنی‌یه و بورده ری. چغانی و علی بویی ری نزدیکی هِدی ره بَدینه و این دِتا مخالفِ ارتش محرم سال ۳۲۹ قمری همدیگه جه جنگ هاکردنه و این جنگ دله ابوعلی چغانی موفق بیّه که وشمگیر ِسپاه ِقلب ره محاصره هاکنه و ماکان بن کاکی که اونجه دیّه ره بکاشه. وشمگیر فرار هاکرده و لاریجان جه بورده آمل. چغانی هم ماکان و دیگه فرماندهون ِسَر ره قطع هاکرده و بَرسنی‌یه بخارا. بعضی‌ها بنویشتنه که وشمگیر ِسپاهیون ِتلفات این جنگ دله شیش‌هزار نفر بی‌یه.
سامن
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
وشمگیر
مخالفون ِاتحاد؛ عمادالدوله‌ی ِفتوحات
وشمگیر که فرار هاکرده په، علی بویی بورده ری و تا آخر ِزمستون اونجه دَیی‌یه بعد که بَدی‌یه سامانیون ِنیشتنگا خله ونجه دوره، ونه سامون دله دَکِته و زنجان، ابهر، قزوین، قم، کرج، اراک، همدان، نهاوند، دینور و تا حلوان ِسامون ره بَییته و همه جا شه وسّه حاکم بی‌یشته و باج جمع هاکرده ولی چون دونسته که نتونده سامانیون جلو هِرسّه، همه ره پس هدائه.
حسن فیروزان ِماجرا
وشمگیر که فرار هاکرده وردگاردسته تبرستون تا جدید ِارتش جمع هاکنه و ری ره دِباره بَییره. حسن بن فیروزان، که ماکان ِعم‌قالی (=عامی‌پسر) بی‌یه، بائوته که وشمگیر باعث بیّه که ماکان بَمیره و وه ره شهر دله راه ندائه. وشمگیر هم شیرج بن لیلی ره بَرسنی‌یه ساری و حسن فیروزان فرار هاکرده و بورده گرگان. وشمگیر هم ونه دمبال بورده و حسن اَی فرار هاکرده و بورده عراق. حسن فیروزان عراق دله چغانی جه رَفِق بیّه و وه ره تحریک کارده که گرگان ره بَییرن. سال ۳۳۱ هجری قمری، چغانی گرگان وسّه لشکر بیارده و وشمگیر ساری جه عقب‌نشینی هاکرده و چغانی ساری ره چن ماه محاصره داشته ولی زمستون بموئه په، دِتا گروه صلح هاکردنه و وشمگیر شه ریکا، سالار، ره گروگان هدا چغانی دَس و خطبه ره سامانیون وسّه هاکرده. این ماجرا که تموم بیّه ابوعلی چغانی حسن فیروزان و سالار بن وشمگیر ره بَییته و بورده خراسان سو و زیاریون ِنیرو دیگه کم بیّه.
همین گادِر امیر نصر سامانی بخارا دله بمرده و حسن فیروزان، که ناراضی بی‌یه، فرصت پیدا هاکرده تا چغانی ِامکانات ره بَیره و سالار بن وشمگیر جه بوره گرگان، دامغان و سمنان ره بَییره شه وسّه. وشمگیر هم که بَدی‌یه اوضاع اینتی بیّه بازار دَکته و ری ره بَییته. حسن فیروزان و وشمگیر اَی دِباره متحد بَیینه و سالار بورده شه پییر پَلی.
اتحاد ِمقدمه
سال ۳۳۱ هجری قمری بی‌یه که رکن‌الدوله حسن بویی ات‌بار دیگه اصفهان جه بورده قزوین و قصد هاکرده که وشمگیر ِضعیف بیّن جه استفاده هاکنه و ری ره دِباره بَییره. وشمگیر که دونسته حسن لشکر خله ونه لشکر جه گ‌ته هسته، اَی فرار هاکرده و بمو تبرستون دله. وشمگیر ِچنتا سردارون که وشون ِنوم «شیرمرد» و «گردگیر» بی‌یه، بوردنه حسن پَلی و وشمگیر ره پِشت هاکردنه. حسن بویی هم شکنجه و ظلم جه بتونسته وشمگیر ِنزدیکون جه مال و ثروث بَییره. این آدمون که حسن ره پول هدانه «ابوعلی کاتب»، «احمد بن محمد العمری»، «ابوعمرو زریزادی» و «ابولحسن مامطیری» بینه.
وقتی وشمگیر بموئه تبرستون دله، حسن فیروزان دِباره وه ره پـِشت هاکرده و ونجه بجنگسته و حتی وه ره شکست هدائه. وشمگیر وسّه فقط اتا چاره بموندست بی‌یه وه کارن کوهون جه بورده شهریار بن شروین، باوندیون ِاسپهبد، پَلی و اونجه جه بورده بخارا. وه دَرشی‌یه بخارا، راه دله ابوعلی چغانی ره بدی‌یه و چغانی که خاسته ری ره بَییره، شه راه ره ادامه هدائه و وه ره بائوته که بوره بخارا ولی چغانی شه ری نزدیکی دیّه که ونه لشکر ونجه خیانت هاکردنه و مجبور بیّه وردگارده.
این گادِر ِاوضاع ِتحلیل
ماکان که بمرده و وشمگیر شکست بخاردن شروع بیّه په، کم‌کم زیاریون ِسیاسی و نظامی قدرت تبرستون و گیلون وسّه محدود بیّه و وشمگیر بَیی‌یه اتا عامل که سامانیون ِدستور ره اجرا کارده؛ وه اگه خاسته شه سامون و ملک ره داره، وسّه هرچی که سامانی امیرون گاتنه ره انجام هاده. وشمگیر خله زود سامانیون ِتابع بیّه. سامانیون هم که ات‌نفر دمبال دَیینه تا وه ره شه سامون ِدور پرچیم هاکنن، وشمگیر جه حمایت هاکردنه و وه ره اتا دیفار واری، شه و آل بویه‌ی میون قرار هدانه.
آل بویه هرتی بی‌یه خاستنه وشمگیر ِانده ملک ره هم بَییرن و وشمگیر خله وشون جه جنگ هاکرده که این جنگ‌ها ویشته دفاعی بینه و وه فقط خاسته شه نیشتنگای ِاطراف ره حفظ هاکنه. همینسه بی‌یه که وشمگیر تا عُمر داشته دَیی‌یه آل بویه‌ی ِحملات جه دفاع کارده و تبرستون و گرگان وشون میون دَس‌به‌دَس بی‌یه. وشمگیر که خاسته این جنگ‌ها ره هرجور بی‌یه تموم هاکنه حتی حاضر بیّه خلیفه جه رابطه برقرار هاکنه. وه سامانیون ره ضامن بَییته تا خلیفه جه بخائِن که وساطت هاکنه و آل بویه‌ی ِدَم ره بَیره.
اتحاد دَوِستِن
نوح بن نصر، سامانیون ِجدید ِامیر، بخارا دله وشمگیر جه استقبال هاکرده و وشمگیر تجدید قوا وسّه، چن وقت اونجه دَیی‌یه. تبرستون دله هم حسن فیروزان بتونسته اسفاهی، وشمگیر ِسردار، ره بکاشه و آل بویه جه وصلت هاکنه و وشون جه متحد بَواشه. آخرسر سال ۳۳۳ قمری، نوح سامانی اتا سردار، که ونه نوم «منصور بن قراتکین» بی‌یه، ره وشمگیر همراه برسنی‌یه تا سی هزار نفر جه گرگان ره پس بَییرن. ابوعلی چغانی که نیشابور دیّه هم دستور بَییته که بوره قراتکین کومک وسّه. وشمگیر اینتی گرگان ره حسن بن فیروزان جه بَییته و با اونکه قراتکین وردگردسته بخارا، ابوعلی چغانی ری ره فتح هاکرده و تا جبال ره قلع و قمع هاکرده. این گادِر نوح سامانی اِت‌دَفه چغانی ره برکنار هاکرده و ابراهیم بن سیمجور ره ونه جا هِنیشِنی‌یه. ابوعلی چغانی این کار جه بَدِش بمو و بورده آل بویه پَلی، حسن بویی هم ونجه استقبال هاکرده.
احمدآباد (ساری)
احمدآباد اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
وشمگیر
اتحاد دَوِستِن
آل بویه که بغداد ره سال ۳۳۴ هجری قمری بَییتنه په، خلیفه وشون پشتی ره کارده و وشون ِقدرت ویشته بیّه. وشون‌ها سال ۳۳۵ هجری قمری ری و جبال ره بَییتنه و سال ۳۳۶ هجری قمری حسن فیروزان ِکومک جه گرگان وسّه لشکرکشی هاکردنه و وشمگیر سپاهیون دِشمن ره پناه بیاردنه و شهر ره دِدَستی هدانه آل بویه ره. وشمگیر هم اَی دِباره بورده خراسان و گرگان ره حسن فیروزان شه وسّه بَییته. وشمگیر ِارتش ِخیانت دِ بار پشت ِهم سال‌های ۳۳۵ و ۳۳۶ هجری قمری اتفاق دَکِته و ونه دلیل شاید سربازون ِخستگی یا زیاری دولتِ ضعیف دونستن بی‌بو. غیر این دِبار هیچ گادِر تاریخ دله نموئه که زیاری ارتشون شه فرمانده ره خیانت هاکرد بائن.
احمدآباد (ساری)
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۸ نفر (۱۶خانوار) بی‌یه.
وشمگیر
اتحاد دَوِستِن
سال ۳۳۷ هجری قمری نوح سامانی بار دیگه منصور بن قراتکین ره بائوته که نیشابور ِشورشون ره سرکوب هاکنه و دِباره گرگان ره بَیره. وشمگیر هم حسن فیروزان ِوچه ره گروگان بَییته و وه ره مجبور هاکرده که ونجه صلح هاکنه؛ اما این گادِر امیر نوح سامانی و منصور قراتکین دعوا دَکِتنه و منصور لج ِوسّه گروگان ره هِدا شه پییر ِدَس و وردگردسته نیشابور. وشمگیر بورده گرگان و حسن فیروزان زوزن دله بموندسته. این زمون حسن بویی خاسته گرگان ره بَییره و وشمگیر همینسه بورده چالوس دله جا بخارده. حسن بویی وقتی داشته وشمگیر ره تعقیب کارده، شه برار (علی) ِبمردن خَور ره بشناسته، همین وسّه تبرستون ِبی‌خیال بیّه و وردگردسته فارس تا لشکری‌ئون ات‌موقع شورش نَکانِن.
منصور قراتکین که حسن بویی چِش ره دور بدی‌یه ری، کرمانشاه و تا اصفهان ره بَییته و هر شهر وسّه اتا والی انتخاب هاکرده و بعد وردگردسته نیشابور؛ ولی چن وقت ویشته ناگذشته که وه هم همون نیشابور دله بمرده. وشمگیر هم ثائر بالله علوی، تبرستون علویون ِشا، جه متحد بیّه و آمل ره هِدا وه ره؛ ولی سربازون شورش هاکردنه و ثائر ره شهر دله جه دَر هاکردنه. حسن بویی هم شیراز جه بموئه ری و وشمگیر ره حمله هاکرده و وشمگیر ابیورد ِراه جه فرار هاکرده و اَی بورده سامانیون ِسامون دله. نوح سامانی این دَفه ابوعلی چغانی ره دِباره سال ۳۴۰ هجری قمری خراسان ِسپهسالار هاکرده و دِ سال بعد وه ره برسنی‌یه که حسن بویی جه جنگ هاکنه تا ری ره بَییره. چغانی هم حسن بویی جه صلح هاکرده و قراری بی‌یشتنه که آل بویه ری ِحکومت بَدِل هر سال دویست هزار دینار هاده سامانیون ره. نوح و وشمگیر این صلحنومه جه راضی نَیینه و چغانی ره عزل هاکردنه. چغانی ات‌بار دیگه بورده حسن بویی ِجمع دله و سال ۳۴۳ هجری قمری این دِ نفر دِ وَر جه تبرستون ره حمله هاکردنه تا وشمگیر ره دِباره فراری هادِن و وه بوره مشهد. حسن بویی، خلیفه جه بخاسته که خراسان ِمنشور ره چغانی نوم وسّه بنویسه و خلیفه این کار ره هاکرده.
احمدآباد (ساری)
منابع
احمدآباد (ساری)
وشمگیر
آروم ِدوره
نوح دوم ِبمردن په، ونه ریکا، عبدالملک، سامانیون ِشا بیّه. همین گادِر ابوعلی چغانی که تازه خراسان ِامارت ره خلیفه جه بَییت‌بی‌یه، بمرده. عبدالملک ِدوره، وشمگیر بتونسته تبرستون و گرگان ره فتح هاکنه و شیش سال وسّه بی‌هیچ مشکلی حکومت هاکنه تا این که سال ۳۵۱ هجری قمری حسن بویی سه هزار نفر همراهی ونه سامون وسّه نِهـِب هاکرده. این بار وشمگیر بورده گیلون و اونجه شه لشکر ره مرتب هاکرده و وردگردسته تا تبرستون و گیلون ره بَییته.
«لنگر، وشمگیر ِریکا» این دوره شه پییر دستور جه گیلون دله امارت داشته؛ وه «سیاه‌گیل بن هروسندان» (وشمگیر پسردایی) ِبمردن په، شه سامون ِگت‌ته هاکردن وسّه حمله هاکرده و «ابوالقاسم حسین الثائر بالله» ره اسیر هاکرده و ونه چِش ره کور هاکرده و بعد وه ره برسنی‌یه شه پییر پَلی. حسن بویی این اتفاق په، «ابومحمد الحسن الناصر» ره تحریک هاکرده و ونجه بخاسته که لنگر ره شکست هاده. ابومحمد ِلشکری‌ئون هوسم ره بَییتنه و ۳۵۳ هجری قمری لنگر ره بکاشتنه.
مهدی زیدی ِشورش
سال ۳۵۵ و ۳۵۶ هجری قمری، ات‌نفر، «ابوعبدالله المهدی‌الدین الله زیدی» نوم، گیلون و دیلم ِمردمون ِحمایت جه، حکم جهاد هدا و عراق ِمردم ره کومک وسّه بخاسته. وه بتونسته زیاریون ره گیلون جه بریم هاکنه و حتی خاسته تبرستون ره هم بَیره که موفق نیّه و وشمگیر جه شکست بخارده.
آخرین طمع
وشمگیر ِخیال که تبرستون وسّه راحت بیّه، خاسته شه آخرین آرزو که ری ِحکومت بی‌یه جه هم بَرسه ولی این کار وسّه فقط حسن بویی مانع بی‌یه. وشمگیر این گادِر نومه دله آل بویه جه، منصور سامانی پَلی شکایت کارده. آل بویه هم که کرمان ره بَییته، اونجه‌‎ی حاکم بورده بخارا و منصور پَلی، آل بویه دَس جه شکایت هاکرده. سامانیون آخر تصمیم بَییتنه اتا گتِ لشکر جه ری ره بَییرن و وشمگیر جه هم بخاستنه که وشون ِهمراهی ره هاکنه. وشمگیر این لشکر ِفرماندهی ره بَییته. اون‌سی حسن بویی شه برارون جه کومک بخاسته و شه اهل و عیال ره راهی هاکرده اصفهان. عضدالدوله دیلمی هم کرمان جه بورده خراسان تا حسن ره کومک هاکنه. وشمگیر این گادِر گرگان دله شه لشکر ره آماده کارده که حمله ره شروع هاکنن. وه این زمون اتا نومه حسن بویی وسّه بنویشته و شه نومه دله حسن ره ناخِش ِگپ بزوئه.
وشمگیر ِبمردن قضیه
مورخون بنویشتنه که روز ۱ محرم ۳۵۷ هجری قمری منجّمون وشمگیر جه بخاستنه که اون روز اسب سوار نواشه. وه که ظهر ِنماز ره بخوندسته په، بورده تا منصور سامانی ِهدیه‌ئون ره هارشه. این هدیه‌ئون ِدله اتا اسب دیّه که وشمگیر دل خاسته وه ره سوار بَواشه. وه وقتی اسب جه تَجِسته، لم و لِفار دله اتا زخمی وراز بدی‌یه؛ اون وراز بموئه و اسب ره حمله هاکرد و وشمگیر سر جه بنه بخارده و بمرده.
مرگ په
وشمگیر که بمرده ونه ریکا، بهستون، که گرگان دیّه، حاکم بَیی‌یه ولی وشمگیر ِسردارون و سپاهیون ونه خورد ِریکا، کاووس، ره ویشته قبول داشتنه و همینسه ونجه بیعت هاکردنه و وه گرگان دله حکومت ِتخت سَر هنیشته. بهستون مجبور بیّه قدرت داشتن وسّه آل بویه جه کومک بخائه و شه کیجا ره حسن بویی زن هاکرده. سال ۳۶۶ هجری قمری بهستون بمرده و کاووس مستقلاً گرگان و تبرستون ِحاکم بیّه.
خانواده
وشمگیر قهستان ِحکام ِکیجا جه ازدواج هاکرد بی‌یه. وه باوندیون دله هم اسپهبد شروین ِکیجا ره داشته. وشمگیر سه یا چار تا ریکا داشته و این اختلاف اون ِوسّه هسته که بعضی مورخون سالار ره همون لنگر دونّه. لنگر اون ریکا بی‌یه که گیلون ِامارت ره داشته و همونجه اتا جنگ دله بمرده. دِتا ریکا دیگه بهستون و کاووس بینه.
وزیرون
«ابوعبدالله حسین قمی» که وه ره عمید گاتنه وشمگیر ِاولین وزیر بی‌یه که مرداویج ِگادِر، ری دله دیّه و وشمگیر ِکارون ره انجام دائه. عمید ات‌کم بگذشته په، مرداویج ِوزیر بیّه. مرداویج ِقتل ِپه، وشمگیر «عبدالله ابن وهبان قصبانی» ره وزارت سَر هِنیشنی‌یه و عمید زیاریون جه سِوا بیّه. ابن وهبان ِوزیری دوره جه هچّی ندومبی و میِّن وانه که وه این گادِر فقط مملکت ِکارون ره حل کارده و ونه سَر نومه‌بنویشتن جه گرم بی‌یه.
مذهب
وشمگیر ِمذهب سَر منابع اختلاف دارنه و هچکی دقیقاً ونه دین ره ندونده. «برتلس» وه ره زرتشتی دونده. این حکایت که ابن‌جَعْد اولین بار وشمگیر ره کشاورزون ِهمراه بینج دِکاشتِن سَر بدی‌یه جه، برتلس گانه: «زرتشتیون ِرسم این بی‌یه که هر سال ات‌روز ره اربابون شه کشاورزون دله شینه و تیم تنک کاردنه.» «مادلونگ» ولی گانه که دیلمی‌ئون این زمون زیدی بینه. شهادتین و قرآن که وشمگیر ِسکه‌ئون ِپشت دَره سِراق دِنه که وه اسلام ره اقلاً قبول داشته. «محمدعلی مفرد» هم گانه که وشمگیر ِانتقاد مرداویج جه اِما ره سِراق دِنه که شیعیون گیلون دله همه جه ویشته بینه و وشمگیر زیدی بی‌یه ولی وشمگیر وقتی حکومت جه برسی‌یه بفهمسته که ونه واقعیت ره هارشه و حتی حاضر بیّه خلیفه نوم جه سکه بزنه.
وشمگیر ِدوره زیاریون ِسامون تنگ‌ته بیّه و همیشه وه دَرجنگسته. وشمگیر تجربه جه بفهمسته که نتونده این همه سُنّی حکومت میون، اتا جدید ِمذهب جه طرفداری هاکنه، چون اگه این کار ره هاکرد بی‌بو، روش‌های مختلف جه ونه سَر بِلا یاردنه.
وه شیعی احکام ِپه، عباسیون ِحکومت ره مشروع ندونسته. وه گت ناصر ِوچون جه نزدیک بی‌یه و «ابوجعفر محمد بن احمد ناصر» ره آمل دله حاکم شرع هاکرده. این احتمال هم وجود دانّه که خلیفه همین مسائل وسّه ونجه بد داشته و بقیه ره ضد وه تحریک کارده. وشمگیر شه برار جه ویشته تعصب داشته و فقط شه اطرافیون ِاصرار په مجبور بیّه عباسیون ِتبعیت ره قبول هاکنه و سیو جمه تن هاکنه.
ونه رابطه علویون جه میّن نی‌یه که چتی بی‌یه. وه ثائربالله علوی جه پیمان دَوِسته و شه پیمان ره بشکنی‌یه، آمل ِمردِم ِمشکلات ره اتا علوی جه بسپارسته که حل هاکنه و این اواخر اتا زیدی (ابوعبدالله داعی) ونه ضد شورش هاکرده. اینچنینی هچکی مورخون دله دنی‌یه که باوّه وشمگیر اتا کار هاکرده که دین جه مخالف بائه. شاید این مسئله دلیل این بائه که وه شه برار جه ویشته دینی مسائل ره رعایت کارده.
ناسیونالیسم
وشمگیر عکس ِمرداویج تاریخ جه خاشِش نِمو و ونه دِل نخاسته که ساسانیون حکومت ره دِباره بسازه. «ایران‌دوستی» فقط اتا چی بی‎‌یه که زیاریون ونجه بتونن شه سلسله ره راه دینگِنن. وشمگیر و ونه وچون مرداویج واری اینتی اَرمون نداشتنه و واقع‌بین و قانع بینه. وقتی وشمگیر بقیه‌ی شائون وسّه سکه بزو و خطبه بخوندسته، دیگه ونه وسّه هچّی قدرت نموندسته که ایرانی ملیت ِدمبال بوره؛ همینسه ونه بَدِل قوم‌مداری، که ونه حکومت ره مردم سَر توجیه کارده، ره تقویت هاکرده.
شکار هاکردن
با اون‌که وشمگیر شه حکومت دوران - پشت‌به‌پشت ِجنگ‌ها وسّه - خله آزاد ِوقت نداشته، ولی هر زمون که بی‌کار بی‌یه، شی‌یه شکار. عمر خیام شه نوروزنومه‌ی ِکتاب دله بنویشته که وشمگیر باز (یا جول) ِتربیت هاکردن سَره خله توانایی داشته و اتا کتاب هم «شکر» نوم جه بنویشته که مازرونی زوون جه بی‌یه باز ِتربیت و شکار هاکردن ره یاد دائه امّا اِسا این کتاب جه هِچّی باقی نموندِسته.
مطالعه وسّه
رج:زیاریون رج:مازرونی‌زوون شاعرون
کاماایشی، ایواته
کاماایشی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایواته استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۴۱٬۳۴۸ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۴۴۱٫۴۲ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۹۳٫۷ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۳۷-۰۵-۰۵ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:ایواته شهرون
توماس لیندال
توماس لیندال (بزائه‌یِ ۱۹۴۷) اتا سوئدی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۵ میلادی، دی‌ان‌ای ِنوج بزوئن مکانیسم ره بفهمستن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:سوئد شیمی‎دون رج:۱۹۴۷ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
مسیه ۱۰۸
مسیه ۱۰۸ ' یا ان‌جی‌سی ۳۵۵۶''' اتا مرپیچی کهکشون هسته که کشتی‌نشون فلکی صورت دله دره و ونه فاصله، زمین جه، ۴۵۰۰۰ نوری سال هسته. ونه ظاهری قدر ره ۱۱ بائوتنه.
منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).
رج:مسیه اجرام
میانرود (خوزستان)
میانرود (خوزستان) خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که دزفول شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۹٬۰۳۳ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:دزفول شهرستان
بنشو
بنشو (فرونسئی جه : Métro)، انگیلیسی جه : Rapid transit, subway) اتا جور دشتئی ترانزیت سیستم هسه .   برخلاف اتبوس یا ترامبا،  بنشو اتا برقی ترانزیت سیستم هسه  کا تنل دله جه شونه و انه.
گت شهرون دله مهمولا اینتا ترانزیتی سیستم دره و ونه خدمتئون اغلب شه کش الکتریکی رجشوئون(ترنئون، قطارئون) جا ارائه وونه.
اولین بنشو دنیو دله متروپولیتن بیه کا 1863 بساته بویه امبا اسا قسمتی هسه لندن بنشو جه.
2021 دله چین ویشترین بنشو سیستم ره داشته و ویشترین اسنجه (استیشن، ایسگا) ره دی نیویورک بنشو داینه.. اولین بنشو لندن متروپولیتن بیه. و اولین تمون بیه کا رجشو ره الکتریکی انرجی جا بکشینه.
.
کراد
کَراد، کِرات، لالکی یا للیکی ات‌تی دار نوم هسته. ونه تن ات‌خله تلی دانّه و ونه چله‌ئون جه بنشنه مشعل بساتن. این دار کاج خانواده جا هسته و ونه چو خله سفت و سنگینه. ونه تیم غلاف‌مونائه و ونه ولگ خوشه ره موندنه.
سانسکریت دله، «کِرا» (khara) زخم‌زننده و نوک‌تِج ِمعنی ره دِنه که درویش‌علی کولائیان معتقده همینسه، کراد ِریشه همون سانسکریتی کلموئه. این دار تنه خله تلی دارنه.
کراد تیم ره اگه گو بخاره، ونه اشکم دله نوج زنده و انده گت وانه تا گو ره کاشنه.
ادبیات دله
قدیم ات خیالی داستان دیّه که گاتنه ایمام علی ره ونه دشمنون دمبال هاکردنه و وه فرار هاکرده و بدی‌یه اتا دار دره، دار جه بالا بورده و دار ِتـَنه تلی دربموئه و دشمنون نتونستنه که دار جه بالا بئن و وه ره بَیرن و این دار ره بعداً «کراد دار» بنومِستنه.
نیما یوشیج، روجای کتاب دله کراد دار ره نامردون په تشبیه کانده. وه گانه:
منبع
رج:دارون
۸ ژوئن
8 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 8 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
8
اترجشو
اترجشو ( اینگیلیسی جه : Monorail ) ااینتا اتا ریلی ترانزیت سیستم هسه  کا اتا ریل داینه  کا   واگون اونتا ریل سر سوئاره.
مینوشهر
مینوشهر خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که خرمشهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱٬۲۸۹ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:خرمشهر شهرستان
سرکان
سرکان همدان اوستان ره اتا شهر هسته که تویسرکان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۵۵۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
دلکش
عصمت باقرپور بابلی (۳ اسفند ۱۳۰۳، بابل دله بزائه – ۱۱ شهریور ۱۳۸۳، تهران دله بمرده) دلکشِ هونری نوم جه، اتتا معروف خونش‌کر سنتی، فولکلور و پاپ حوزه‌ئون دله بی‌یه. وه ره گننه «ایرانِ حنجره‌طلایی زنا»، «هونرِ قافله‌ی تش». وه شه ترکون ره فارسی و تبری جه بخوندسته‌. ونه تبری جه خونشا ربابه جان، کتکته شلواز، کیجا، بانو هسه. وه چندتا ترک هم شه بساته و اونگادر ونه تخلوص نیلوفر بی‌یه.
دزدک
دزدک اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
دلکش
بن‌بنویشت
رج:مازرون خونش‌کرون رج:گت مردمون بابل رج:گت مردمون مازرون
یاچیماتا، چیبا
یاچیماتا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِچیبا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۷۵٬۳۶۹ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۷۴٫۸۷ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱٬۰۰۷ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۹۲-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
دزدک
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۸ نفر (۱۰خانوار) بی‌یه.
یاچیماتا، چیبا
بیرون بگردستن
رج:چیبا شهرون
دزدک
منابع
دزدک
۹ ژوئن
9 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 9 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
9
پال مودریچ
پال مودریچ (بزائه‌یِ ۱۹۵۵) اتا آمریکا‌یی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۵ میلادی، دی‌ان‌ای ِنوج بزوئن مکانیسم ره بفهمستن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۹۵۵ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
سرحمام ابوالحسن‌کلا
سرحمام ابوالحسن‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، جنوبی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۰۹ نفر (۱۱۴خانوار) بی‌یه.
منابع
سرحمام ابوالحسن‌کلا
مسیه ۱۰۹
مسیه ۱۰۹ ' یا ان‌جی‌سی ۳۹۹۲''' اتا میله‌یی مرپیچی کهکشون هسته که کشتی‌نشون فلکی صورت دله دره و ونه فاصله، زمین جه، ۵۵۰۰۰ نوری سال هسته. ونه ظاهری قدر ره ۱۱ بائوتنه.
منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).
رج:مسیه اجرام
دمق (رزن)
دمق همدان اوستان ره اتا شهر هسته که رزن شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۷۸۳ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
اژه
اژه اتا دریو نوم هسته که یونان و آناتولی میونه کَته و ات‌خله یونانی جزیره ونه دله درنه. اژه جایی کته که سیو دریا و مدیترانه دریا سیوا وونه.
او تلا
او تِلا یا ئو تلا اتی مرغون نوم هسته که همیشک ئو پلی درنه.
ماخون
ماخون( ایسپانیولی: Maján) اتا رستاق(دهسّون) ایسپانیا  هسه کا  سریا دله هسه.
ویجیگیئون:
ماخون ۳۰ کیلومترمربع گتی و ۱۶ نفر غلت(دواش) دارنه.
میداوود
میداوود خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که باغ ملک شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۳٬۵۹۰ نفر جمیعت داشته.
دله‌یی نوم و بریمی نوم
زوون‌شناسی دله، بریمی نوم یا خارجی نوم نومی ره گننه که دیگرون به اتتا قوم یا مله یا ات‌کشور یا ات منطقه بائورن، ودله‌یی نوم یا شه‌یی نوم نومی ره گننه که اهالی همون مله یا مملکت شه خد ره بائورن. مثال وسه، «چین» اونتا کشورِ بریمی نوم هسته که تبری‌زوونون این کشور ره گننه؛ ولی افرادی که چینینه و چینیدگپ زننه شه مملکت ره نائورِننه چین؛ وشون شه مملکت ره گننه «جون‌گو». که جون‌گو، چینِ دله‌یی نوم محسوب وانه.
بن‌بنویشت
رج:زوون
گینجر من
گینجر من (انگلیسی جه: The Ginger Man) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۵۵ میلادی، J. P. Donleavy وه ره رومان سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.
پانویس
رج:انگلیسی کتابون رج:کتابون مقالات
مسیه ۱۱۰
مسیه ۱۱۰ ' یا ان‌جی‌سی ۲۰۵''' اتا کوتوله بیضوی کهکشون هسته که کشتی‌نشون فلکی صورت دله دره و ونه فاصله، زمین جه، ۲۲۰۰ نوری سال هسته. ونه ظاهری قدر ره ۱۰ بائوتنه.
منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).
رج:مسیه اجرام
جیمز ماتیس
جیمز نورمن ماتیس یک جانباز آمریکایی و مقام سابق دولت است که از ۲۶ ژانویه تا دسامبر ۲۰۱۸ به عنوان وزیر دفاع ایالات متحده خدمت کرده است. وی از اختلافات سیاسی با رئیس جمهور دونالد تامپف استعفا داد. ماتيس در جنگ خليج فارس، جنگ در افغانستان بازنشسته سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده عمومی (ایالات متحده) و جنگ عراق.
منابع
رج:زننه آدمون رج:دبیران دفاع ایالات متحده
لاقون
لاقون، اتا کلا هسه گیلون شفت دله
غلت(دواش):
اینتا کلا جیر ده دله دره و 460 نفر غلت داینه
اسلام‌شهر آق‌گل
اسلام‌شهر آق‌گل همدان اوستان ره اتا شهر هسته که ملایر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۲۵۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
بوسیدانگ
بوسیدا نگ (انگلیسیج جه : Bosideng) اتا چینیج جمه کمپونی هسه ، کا  ۱۹۷۵ بنا بشتنه وه ره. ونه مرکزیج دفتر دی شانگهای دله هسه.
۱۰ ژوئن
10 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 10 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
10
ژان-پیر سوواژ
ژان-پیر سوواژ (بزائه‌یِ ۱۹۴۴) اتا فرانسه‌یی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۶ میلادی، دستگاه‌های مولکولی بساتن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:فرانسه شیمی‎دون رج:۱۹۴۴ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
هفتکل
هفتکل خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که هفتکل شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۴٬۸۷۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:هفتکل شهرستان
تیرنی
تیرنی دریا اتا دریو نوم هسته که ایتالیایِ غربی‌وَر قرار دارنه. این دریا شه مدیترانه جزو هسته. ساردنی، کورسیا، سیسیل و ایتالیایِ اصلی بنه، دریایِ دوره ره بیتنه.
منابع
رج:دریا رج:ایتالیا جوغرافی رج:مدیترانه
گاوان‌کلا
گاوان‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، جنوبی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۱۰ نفر (۲۸۰خانوار) بی‌یه.
منابع
گاوان‌کلا
زیک
زیک یا زیگ اتا پچوک پرندوئه که ویشته خاکستریه و پرچین دله کالی سازنه. ونه دِتا بال بِن سرخه. ونه ونگ خله خاره و گانّه که غمگین صدا دانّه.
ادبیات دله
زیک مازرونی ضرب‌المثل، اصطلاحات و شعرون دله خله حضور دانّه. فی‌المثل اینتا کچیک پرنده مشهوره که ترسنیک هسِّه و همینتا وسه ترسنیک آدمون ره «زیک زله» گننه یا نیما یوشیج، روجایِ کتاب دله گانه:
منبع
رج:پرنده
آجین
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
کانتون جنگ
کانتون جنگ (28 دسامبر 1857 - 1 ژانویه 1858) اتا جنگ نوم هسته که تریاک دومین جنگ په اتفاق دکته. ونه سره بریتانیا و فرانسه ات‌دفغه چین ِاتا شهر ره که ونه نوم کانتون بی‌یه ره بییتنه.
منابع
رج:چین تاریخ رج:فرانسه جنگون رج:بریتانیا جنگون رج:چین جنگون
استار ورد
استارورد (انگلیسی جه : Starworld) اتّا مصریج کمپونی هسه کا 1990 وه ره بنا بشتنه.
آهودشت (ساری)
آهودشت اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۰۲ نفر (۹۷خانوار) بی‌یه.
منابع
آهودشت (ساری)
رامبد جوان
رامبد جوان (بزائه‌یِ ۱ دی ۱۳۵۰، تهران) تئاتر، سینما و تلویزون بازیگر هسته که تلویزون دله کارگردانی و مجری‌کَری هم داشته.
شهباز
شَهباز یا شاباز اَت‌تی اِشکاری پرندو ئه که البرز و زاگرس و قفقاز کوهون دله دَره. این پرنده نسل خَله نادره و دَره منقرض وونه. این پرنده شاهین جه خودتِر و باز جه گَت‌تِر هسته.
منابع
رج:پرنده
۱۱ ژوئن
11 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 11 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
11
ایونیا دریا
ایونیا دریا یا یونانِ دریا اتا دریو نوم هسته که یونان و ایتالیا میونه کَته و مدیترانه شمالی مناطق شنه. این دریایِ شمال‌وَری آدریاتیک دره.
منابع
رج:دریا رج:یونان جوغرافی رج:ایتالیا جوغرافی رج:مدیترانه
شیرین‌سو
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
هندیجان
هندیجان خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که هندیجان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲۹٬۰۱۹ نفر جمیعت داشته.
فراسر استودارت
فراسر استودارت (بزائه‌یِ ۱۹۴۲) اتا آمریکا‌یی-بریتانیایی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۶ میلادی، دستگاه‌های مولکولی بساتن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
هندیجان
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:هندیجان شهرستان
فراسر استودارت
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا شیمیدون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۹۴۲ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
کلارستاقی لهجه
کلارستاقی لهجه یا کلارستاق تبری یتا لهجه مازرونی زوون هسه که چالوس، کلاردشت و عباس‌آباد دله صحبت هاکُننه(کُننه). قدیم دَس (جا) این لهجه ره کلارستاقِ دله کلارستاقی تَوَری یا چالِس رستاقی گومَنه(گوتنه) که اسا کلارستاقی تبری لهجه معروف بَویه. کلارستاق دله امیری شعر ره تَوَری شعر گوننه. قدیم جا چالوسه دله مردمشون دو لهجه کلارستاقی و کجوری ره دونسنه و اسا همین حالت ادامه دارنه و مردمشون هردو تبری لهجه ره گپ زننه. رودیگر اشمیت چالوس لهجه ره مازرونی زوون لهجه دونه. حبیب برجیان کجور لهجه و کلار لهجه ره مازرونی زوون لهجه دونه. ایران کلباسی کلاردشتی لهجه ره مازرونی زوون لهجه دونه. فرزاد بختیاری مرکیه چالوس لهجه و کلارستاق تبری ره مازرونی زوون لهجه دونه.
زیکا
زیکا اتا ویروسی مریضی نوم هسته که آمریکا قاره دله شیوع پیدا هاکرده. این مریضی ِعامِل اتا لل هسته که وقتی آدِم ره نیش بَزنه، اتی مریضی گیرنه. ات‌چاروم (=ربع) کسونی که زیکا بَییتنه علائمی داشتنه که اینان هستنه: آدِم ره تو گیرنه و ونه تن کورک دَرکانده و ونه چش پـِت وانه و مفاصل درد گیرنه. وَچونی که این مریضی جه دِنیا بـِئِن، وشون ِسَر و مغز پچیک وانه و اصطلاحاً «میکروسفالی» گیرنه.
کلارستاقی لهجه
بن‌مایه
رج:مازرونی زوون
رودبارکلا
رودبارکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
زیکا
اواخر سال ۲۰۱۵ جه زیکا خله جنوبی آمریکا و کاراییب دله شایع بیّه. اینتی که برزیل ِبهداشتِ وزیر گاته، حدود ۳۸۹۳ مورد چلیک دَرنه که احتمال دانّه وشون ِمار زیکا داشت بائه و وشون میکروسفالی دارِن. جهونی بهداشت سازمان گانه سال ۲۰۱۶ دله شاید تا سه-چار میلیون آدِم این قاره دله زیکا بَییرِن.
تاریخچه
این مریضی ره اولین بار اوگاندا دله، که آفریقا شِنه، بدینه که سال ۱۹۴۷ ثبت بیّه. اون گادِر تاسا آمریکا دله اینتی چی ندی بینه.
رودبارکلا
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۴ نفر (۵۰خانوار) بی‌یه.
زیکا
تاریخچه
حدود یک ماه دله کشورونی که این مریضی وشون دله پیدا بیّه تعداد ۲۳ کشور جه بَرِسینه. برزیل بالاترین آمار ره دانّه و کلمبیا، اکوادور، السالوادور، گواتمالا، هائیتی، هندوراس، مکزیک، پاناما، پاراگوئه، پورتوریکو، سورینام و ونزوئلا دله هم این مریضی پیدا بیّه. جهونی بهداشت سازمان گانه بجز شیلی و کانادا بقیه کشورونی که آمریکا قاره دله دَرنه، این ویروس ره پیدا کانّه.
رودبارکلا
منابع
رودبارکلا
زیکا
تاریخچه
اسا بعضی کشورون کلمبیا و جاماییکا واری، شه مردمون جه بخاستنه که فعلاً بارداری و وَچه بِزائِن دمبال نشوئِن تا وضعیت اسپه بَوو.
منبع
رج:مریضیون رج:بهداشت رج:ویروس رج:جنوبی آمریکا
اینزای، چیبا
اینزای اتا شهر نوم هسته که جاپون ِچیبا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۰٬۲۸۰ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۵۳٫۵۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱٬۱۲۷ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۹۶-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:چیبا شهرون
بیل‌پی ابوالحسن‌کلا
بیل‌پی ابوالحسن‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، جنوبی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۹۲ نفر (۱۴۱خانوار) بی‌یه.
منابع
بیل‌پی ابوالحسن‌کلا
بلند چک
بلند چک یا قلم پا اتا رج آوست هستنه که شه چند جور دارنه. این پرنده ۳۷ سانتیمتر بلندی دارنه و ونه بلندِ چک قرمز هسته و ونه تن سیو و گردن و دم اسپه هستنه. وه ره ئو وَر پیدا بنشنه هاکردن و کم‌جول ئو سر بنه گیرنه.
هادی عامل
هادی عامل (بزائه ۱۳۳۴ مشهد دله) اتا ایرانی کشتی‌گیر و تلویزونی-رادیویی مجری هسته. وه اتا زابلی پییر و نشابوری مار جه مشهد دله کنارهکته و سال ۱۳۴۸ جه کشتی دله بورده. وه اینتا په جوونون رجه دله و كشور آموزشگاه‌ئون دله قهرمون بیّه ولی شه دَسّ ِمصدومیت وسّه کشتی ره ول هاکرده و کم‌کمک سال ۶۳ جه بورده گزارشگری سَروقت.
منابع
رج:ایران کشتی‎گیرون رج:گت مردمون خراسان
باتا پاوجارئون
باتا پاوجارئون (کوشئون) (انگلیسی جه : Bata Shoes)اتّا پاوجار و جمه کمپونی هسه
اینتا کمپونی کا ۱۸۹۴ دله  چک دله بنا بویه  ونه مقر  سوییس  لوزان  دله هسه. اینتا کمپونی ۵۲۰۰ خردزوشی دکون جه ویشتر داینه کا  ۷۰لزمی(کشفر) دله   و هیجدتا لزمی(کشفر) دله دی بساتن ره بتونده انجوم هادنه.
هویزه
هویزه خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که هویزه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۶٬۱۵۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:هویزه شهرستان
ایرلند دریا
ایرلندِ دریا اتا دریو نوم هسته که بریتانیا جزیره و ایرلند جزیره میونه کَته و وشون دِتا ره سیوا کنده. من جزیره هم اینتا دریا دله دره.
منابع
رج:دریا رج:بریتانیا جوغرافی رج:ایرلند
برزول
برزول همدان اوستان ره اتا شهر هسته که نهاوند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۷۲۹ نفر جمیعت داشته.
شیشم بکشی‌ین
شیشم بکشی‌ین ونگ تولید هاکاردن تگ جه، ره گننه.
برزول
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
اصطخری
أبو إسحق إبراهیم بن محمد الفارسی که وه ره گاتنه اصطخری اتا ایرانی جوغرافی‌دون بی‌یه که سدهٔ ۴ هجری قمری و ۱۰ میلادی گادِر زندگی کارده.
وه ابن حوقل جه هم‌دوره بی‌یه. وشون همدیگه ره هند دله بدینه و خله جاهان همدیگه واری بنویشتنه و همدیگه واری سفر هاکردنه و حتی وشون کتابون نوم هم ات‌تی هستنه. اصطخری هند تا اطلس اوقیانوس ره بدی‌یه و ویشته نقشه کشی‌یه.
منابع
رج:جوغرافیدونا رج:گت مردمون فارس رج:ایران نویسندگون
اوفوناتو، ایواته
اوفوناتو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایواته استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۴۲٬۱۱۹ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۳۲۳٫۲۸ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۳۰ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۵۲-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:ایواته شهرون
مایک پومپو
جان فوربس کری یک سیاستمدار و وکیل آمریکایی است که از آوریل ۲۰۱۸ به عنوان وزیر امور خارجه ایالات متحده وزیر امور خارجه ایالات متحده خدمت کرده است. او یک افسر سابق ارتش ایالات متحده است و مدیر آژانس اطلاعات مرکزی از ژانویه ۲۰۱۷ تا آوریل ۲۰۱۸ بود.
پومپو عضو نمایندگان مجلس ایالات متحده از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۷ بود که نماینده بود. او نماینده کانزاس کمیته ملی جمهوریخواه و عضو هیئت نمایندگی کنگره ایتالیایی ایتالیا بود. پومپو عضو حزب جمهوریخواه حزب حزب حزب است.
منابع
رج:زننه آدمون رج:دبیران دولت ایالات متحده
برنارد فرینگا
برنارد فرینگا (بزائه‌یِ ۱۹۵۱) اتا هلند‌یی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۶ میلادی، دستگاه‌های مولکولی بساتن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:هلند شیمی‎دون رج:۱۹۵۱ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
آوست
آوِست یا آووسِت اتی مرغون رج هسته که شه انواع و اقسام دارننه.
۱۲ ژوئن
12 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 12 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
سقندین‌کلا
سقندین‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
۱۲ ژوئن
بریم بگردستن
12
سقندین‌کلا
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۷۶ نفر (۱۲۷خانوار) بی‌یه.
منابع
سقندین‌کلا
گل‌تپه (کبودرآهنگ)
گل‌تپه همدان اوستان ره اتا شهر هسته که کبودراهنگ شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۶۹۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
جوکار
جوکار همدان اوستان ره اتا شهر هسته که ملایر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۵۲۹ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
شاتاریز
شاتاریز ( آذربویجونیج ترکی جه : Şatariz) اتا مسکونی گزر(منطقه)هسه  قره باغ دله کا   کاشاتاق استن دله دره.
دیا(بریم-درگا) هماسئون
رج:قره باغ رج:آذربایجون
ویس (خوزستان)
ویس (خوزستان) خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که باوی شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۵٬۱۰۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:باوی شهرستان
صالح شهر
صالح شهر خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که گتوند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۷٬۷۷۹ نفر جمیعت داشته.
پطرس
پطرس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه بساید دله دنیا بموئه و۳۰ تا ۶۴/۶۷ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
صالح شهر
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:گتوند شهرستان
پطرس
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
شب‌کلا
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۰۶ نفر (۴۷خانوار) بی‌یه.
منابع
شب‌کلا
بالا میرکلا
بالامیرکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، جنوبی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۱۶ نفر (۱۳۳خانوار) بی‌یه.
منابع
بالامیرکلا
۱۳ ژوئن
13 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 13 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
13
بیز
بیز ات‌تی دیمِ حالت هسته که سراق دنه ناراحتی، جاج‌بزه بی‌ین یا ناخوش بی‌ین ره.
بن‌بنویشت
رج:بدن
فرسفج
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
دتا شهر آسنی
دِتا شهرِ آسنی یا دِ شهرِ داستان (انگلیسی جه: A Tale of Two Cities) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال 1859 میلادی، چارلز دیکنز وه ره تاریخی رومان سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۲۰۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.
پانویس
رج:انگلیسی کتابون رج:کتابون مقالات
لابرادور دریا
لابرادور اتا دریو نوم هسته که کاندا و گرینلد میونه کَته و اطلس اوقیانوس ِدامنه دله قرار دارنه. این دریایِ نوم ره لابرادور ِجزیره‌مونا جه بیتنه که کاندا شنه.
منابع
رج:دریا رج:کانادا جوغرافی
گوریه
گوریه خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که شوشتر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲٬۹۹۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:شوشتر شهرستان
لینوس
لینوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه مرکزی توسکانی دله دنیا بموئه و۶۴/۶۷ تا ۷۶/۷۹ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
ژاک دوبوشه
ژاک دوبوشه (بزائه‌یِ ۱۹۴۲) اتا سوئیسی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۷ میلادی، میکروسکوپ الکترونی کرایو بساتن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:سوئیس شیمی‎دون رج:۱۹۴۲ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
اروپا چمپیوز لیگ
یوفا چمپیوز لیگ یا اروپا چمپیوزلیگ، که ونه معنی اروپای ِقهرمون‌های ِلیگ هسته، ات سری فوتوال ِمسابقات هسته که توسط یوفا تشکیل کانده و سال ۱۹۵۵ جه اروپای ِبتترین باشگائون ونه دله هِدی جه کا کانّه. این مسابقات ِکاپ معتبرترین کاپی هسته که اتا باشگا بتونده فوتوال جه بَییره.
این مسابقات دله دِ دور دارنه. (اول گروهی و بعد حذفی) این مسابقات دله ۸ تا ۴ تیمی گروه درنه که هر گروه جه ۲تا تیم دور حذفی شونّه. کسی که این کاپ ره پیروز بَوائه، جهون باشگائون کاپ و اروپا سوپر کاپ دله راه پیدا کانده.
رئال مادرید موفق‌ترین تیم این رقابتون هسته که ۱۲ بار این جام ِقهرمون بیّه.
ملانیا ترامپ
ملانیا ترامپ سابق مدل مد و فعلی اولین بانوی ایالات متحده یک متولد اسلوونیایی است. او زن ۴۵ ساله است و.س. رئیس جمهور دونالد ترامپ.
منابع
رج:زننه آدمون رج:اولین بانوان ایالات متحده رج:ترامپ خانواده
اروپا چمپیوز لیگ
کاکرون
اول سه‌دور حذفی مسابقات ِپه مَیـِّن وانه که کامین تیم‌ها تونّه چمپیوز لیگ دله دوائن؛ تیم‌هایی شرکت دارنه که اروپایی کشورونِ لیگ دله اول-دوم-سوم بَیی بائن و بعضی کشورون سهمیه فرق کانده. ۱۶ تیمی که بتونستنه راه پیدا هاکنن ونه گروهی بَوون تا نصف-به-نصف حذف بوائن و تیم‌هایی که شه گروه دله سوم بوائن شونّه اروپای لیگ دله کا کانّه. مرحله بعد ره ماه می برگزار کانّه و رقابتون حذفی وانه و تا فینال هر مرحله بموندسته تیم‌ها تعداد نصف وانه.
چن سالی هسته که میزبان ره ونه یوفا دله انتخاب هاکنن و فقط فینال این میزبانِ شهر دله برگزار وانه. این شهر ره پیش از مسابقات انتخاب ونه هاکرد بائن.