cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نروژی
بوکمال (bokmål) اتا کتابی زوونه که دانمارکی ره موندِنه. ولی نینورسک (nynorsk) جدیدِ نروژی هسته که سوئد ِشمال ِمردمون ِزوون واری هسته. این دِتا زوون سال ۱۸۸۵ جه هر دِتا نروژ ِرسمی زوون بَیینه.
منابع
رج:ژرمنی زوونون
سیما بینا
سیما بینا (بزائه‌ی ۱۴ دی ۱۳۲۳، خوسف) ایرانی نوازنده و خونشکر هسته که فلکوریک موسیقی وسّه فعالیت کانده. وه طالبا گروه جه اتا خونش سَره کایری هاکرده. وشون هِدی جه آلمان ، استرالیا، و بریتانیا دله همکاری هاکردنه.
پانویس
رج:زننه آدمون رج:ایران خوننده‌ئون رج:طالبا گروه
حسین دادگر
حسین دادگر یا عدل‌الملک (۱۳۴۹-۱۲۶۰) اتا مازرونی سیاستمدار بی‌یه. وه ۱۳۰۰ هجری قمری، تهران دله دنیا بموئه ولی ونه اصلیت مازرونی بی‌یه. وه پهلوی دوره سیاسی پستون سَر دیّه. وه دوره‌ئون ۳، ۴، ۵، ۶، ۷ و ۸ مجلس دله بابل نماینده بی‌یه و ات دور هم سنای مجلس دله مازرون نمایندگی جه دَیی‌یه. بعضی روزنومه‌ها دله مطلب نوشته. وه دموکرات ِحزب دله دیّه و وشون ِپِشتی ره کارده.
منابع
رج:مازرون نویسندگون رج:گت مردمون بابل رج:مازرونی وزیرون
نی‌ایهاما، اهیمه
نی‌ایهاما اتا شهر نوم هسته که جاپون ِاهیمه استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۱۲۳٬۳۲۹ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۳۴٫۳۰ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۵۲۶ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۳۷-۱۱-۰۳ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:اهیمه شهرون
ارمنی مردمون
ارمنی (ارمنی جه: հայեր) اتتا قدیمی و بومی مردم‌نه که ارمنستون و غربی ِآسیا دله درننه. وشون ارمنیج زوون جه گپ زننه. ارمنیون حدوداً ١١ میلیون نفرنه. different sources:
بن‌بنویشت
رج:ارمنستون
امامزاده ابراهیم (آمل)
امامزاده ابراهیم اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن ۹ ق جه رسنه. امامزاده ابراهیم مازرون استان و آمل شهرستان دله دره. ونه آدرس آمل، داخل شهر، طالب آملی بلوار، گرجی محله هسته. این بنا ۶۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۱۰-۱۰-۱۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:آمل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون امامزاده‌ئون
کارلوس مانوئل آرانا اسروریو
منابع
رج:گواتمالا رییس‌جمهورون
کاسپین ناوگون
کاسپین ناو (روسی جه: Каспийская флотилия) روسیه‌ی اتا قدیمی نیظامی ناوگون هسته که مازرون دریا دله کَته. این ناوگون ره سال 1954 سَره بساتنه.
کاسپین ناوگون (CF) نوامبر 1722 آستاراخان جه گت پتر دستور په حرکت هاکرده. ونه هدایت ره هم اون گادِر دریاسالار فئودور آپراکسین عهده داشته. این کشتی ایران و روسیه جنگون که سال 1722 تا 1723 و اَی دِمرتبه سالونِ 1804 تا 1813 دمباله داشتنه درون دَیی‌یه، و روسیه ارتش ونجه دربند و باکو ره بَییتنه و گلستون پیمون ره بساتنه.
منابع
رج:کشتی‌ئون رج:روسیه ارتش رج:مازرون دریا
لیبرالیسم
لیبرالیسم (انگلیسی جه: Liberalism) واژه‌نومه‌ئون دله آزادی خائی معنی ره دِنه. اصطلاحاً ایده‌ها و تئوریونی که خانّه دولت «شخصی آزادیون» ره شه مهم‌ترین سیاسی هدف قِرار هاده و «برابر ِفرصتون» و «آزادی» ره لازم بدونه، ره لیبرالیسم گانه. کسی که لیبرالیسم ِطرفدار بائه ره گانّه لیبرال.
عقاید
لیبرالون معتقد هستنه که اتا جامعه دله ونه همه‌یِ آدِمون حقوق و فرصت برابر دارِن. البته «برابری» ِمعنی لیبرالیسم و سوسیالیسم دله اتا معنی نَدِنّه. لیبرالون گانّه که دِتا چلیک وَچه وقتی که دنیا بمونه - و حتی قبل از اون - هِدی جه کاملاً حقوق مساوی دارنه و قانون وشون‌ها وسّه اتا حُکم دانّه. هچکی قانون جه مستثنی نی‌یه و همه ونه اتا قانون بـِن زندگی هاکنن.
لیبرالیسم دله «آزادی» اینتی معنی وانه که هرکسی آزاد هسته هر کاری که ونه دِل ونه ره انجام هاده تا جایی که هچکی ره ضرر نزنه. این ضرر بتونده جانی، مالی و... بائه. یا اگه بخائیم ساده‌ته بائیم: «شِما بتوندی شه دَس ره هرچَنده که شمه دِل وِنه ویاز هادین؛ مگر این که شمه انگوس بوره ات‌نفر چـِش درون»
اکثر لیبرالون آزادی بیان، مطبوعات و... ره لازم دونّه و دموکراسی طرفدار هستنه. وشون‌ها گانّه دولتون ونه پچیک بائِن، مقامات پاسخگو بائِن و مردم هم نیازی ندارنه که هچکی وشون وسّه تعین-تکلیف هاکنه. وشون مالکیت قانون ره لازم دونّه و گانّه دولِت ونه مردمون ِجان و مال جه محافظت هاکنه. همین جور لیبرالون گانّه که اگه طبیعی نظم ره بهم نَزنیم و بی‌یلیم که مردم شه بخاستی‌ئون ره انجام هادِن، برابری و برادری جه رسمبی.
تاریخچه
لیبرالیسم زمونی بساته بیّه که رنسانس گادِر اروپایِ مردِم دمبال این بوردنه که شه شاهون ِاختیارات ره کمته هاکنن و بتونِن شه بخاستی‌ئون ره هم انجام هادِن. این تفکر درواقع خاسته مردِم ره رأی ِحق هاده تا وشون بتونن شه قانون ره شه انتخاب هاکِنن و حتا شاه ره برکنار هاکنن.
اولین مدرن ِدولِت که لیبرالیسم ِسَره شکل بَییته، متحده ایالات آمریکا هسته. این کشور ِاساسی قانون همون اول تاسا این هسته که «تمام آدمون برابر دِنیا بمونه و خدا وشون ره ات‌سری حق هِدائه، من‌جمله این حقوق: زندگی، آزادی و سعادت و خوشبختی ِدمبال بوردِن» این جملات فی‌الواقع جان لاک ِعقاید جه بَییته وانه که این شعار ره دائه: «زندگی، آزادی و مالکیت»
چن سال بعد فرانسه گت انقلاب اثر هاکرده. این انقلاب شعار «آزادی، برابری و برادری» بی‌یه. فرانسه اولین کشوری بی‌یه که بائوته تموم مردها بتونّه رأی‌گیری دله شرکت هاکنن. سال ۱۷۸۹ فرانسه دله شهروندان و مردمون ِحقوق ِاعلامیه منتشر بیّه که لیبرالیسم ِپایه‌ئون و حتی حقوق بشر اعلامیه ونه سَر جا تأثیر بَییتنه.
پانویس
رج:سیاسی نظریه‌ئون رج:فلسفی جنبشون رج:اقتصادی جنبشون
پرچیم شخ
پچّیم شِخ یا پرچیم شیخ یا پـــِت اتی جاندار نوم هسته که میچکائون خانواده دله قرار گیرنه و بیش از ۳۶ جور مختلف دارنه.
پرچیم شخ دراز ناخون دارنه و ونه بال خاکی، زرد و اسپه رنگ جا هسته و بعضی‌شون قهوه‌ای یا قرمز رگه هم دارننه. این مرغون ویشته دشت‌کنار یا بینج‌سر درنه و لم‌په چاله دله جا خرنه و کالی سازنّه. وشون خراک هم ویشته بئو هسته.
پرچیم شخ مازرون فرهنگ و رسوم دله هم نقش دارنه. مثل هسته که «پرچیم شخ، آسمون ِتوک» یعنن وه با این پچیک جثه که دارنه، شه ره آسمون ِتوک دونده که اگه دنی بو، آسمون بنه انه. وه ره کنایتاً «اغوز کل» هم گتنه.
منابع
رج:پرنده
واتیکان
واتیکان اتا پچیک دولت-شهر هسته که کلاً رم ِشهر درون دره و ونه سامونِ گرد-تا-گرد ایتالیا خاک دله هسته. واتیکان اتا مطلقِ سلطنتی حکومت دارنه و پاپ اونجه زندگی کنده که کاتولیک کلیسایِ گت‌ترین مقوم هسته. واتیکان گتی حدود ۰٫۴۴ کیلومتر مربع هسته و دنیایِ پچوک‌ترین کشور هسته. ونه جمیعت هم حدود ۱۰۰۰ نفر هسته و کم‌جمعیت‌ترین کشور دی وونه.
اون گدر که مسیحیت ِدین دنیا دله تنک-ترو بی‌یه، حواریون دکلستنه روم امپراتوری دله تا شه وسّه په‌روون جذب هاکنن. سنت پیتر اتا حواری بی‌یه که بمو رمِ شهر دله و اینجه وه ره بکوشتنه و ونه بمردی‌جا سر کلیسا بساته بیّه. واتیکان نماد که دِتا طلایی و نقره‌ای کلید هسته، اتا آسنی و داستان ره سِراق دنه که سن پیتر معنوی و دینی حاکمیت ره عیسی مسیح جه بیته و ای گت کنستانتین رمِ شهرِ حکومتِ کلید ره هم وه ره هادا؛ همینسه پاپ ونه هم مذهبی و هم دولتی قدرت ره سر بائه. زمونی که رومِ امپراتوری مسیحی بیّه، رمِ شهرِ اسقف‌هنیشت همینجه که سن پیترِ مقوم بی‌یه، کاتولیکِ مذهبِ مرکز بیّه. قرون وسطا دله امپراتوری تیکه-تیکه بیّه و ایتالیایِ کشور هم چن‌تیکه بی‌یه و اتا واحدِ حکومت نداشته و هر منطقه‌ای شه وسّه حکومت داشتنه که بعضی‌شون جمهوری و بعضی‌شون سلطنتی بینه. خله مناطق ونه میونی بنه، پاپی ایالتون ِحکومت دله قرار داشتنه که پاپ وشون سره مستقیماً سلطنت کرده. زمونی که ایتالیا دله انقلاب راه هکته و کشور ات‌دست بیّه، پاپی ایالتون ره سردخاتنه و ونه قدرت ره بشکنینه و پاپ ره ونه کلیسا دله محاصره هکردنه ولی ونه دینی مقوم باعث بی‌یه که ترسینه وه ره تن دکفن. واتیکان کشور زمونی رسماً کشور بیّه که سال ۱۹۲۹ مقدسِ تختِ نهاد و بنیتو موسولینی (ایتالیا نخست‌وزیر) توافق هکردنه.
واتیکان و مقدس تخت دِتا نزدیک و مرتبط نهاد هستنه ولی اتا نینه؛ مقدسِ تخت اسقف‌هنیشتی هسته که واتیکان دله دره و پاپ واتیکانِ سراسقف هسته که مقدسِ تختِ مقوم ره دارنه ولی واتیکان اتا رسمی دولت هسته که کشورون برسمیت اشناسنّه. مقدسِ تختِ تاریخ تا مسیحیت ِاولین قرن جه رسنه ولی واتیکان مودرنِ دوره شنه. سفارت‌خنه‌ئون و نماینده‌ئونی که اینجه دارنه، مقدسِ تختِ اسم ره دارنه؛ نا واتیکان‌ئه. واتیکانِ مصوبات و اداری نومه‌ها ره ایتالیایی زوون نویسنّه ولی مقدسِ تختِ رسمی زوون هنتا لاتین زوون هسته. وشون دِتایِ پاسپورت هم دکّل فرق کنده. سن پیر کلیسا که دنیایِ گت‌ترین کلیسا هسته، واتیکان دله قرار دارنه.
پانویس
رج:ایتالیایی‌زوون کشورون رج:سلطنتی کشورون
کرکین
کرکين (kerkin) اتا جور گوشکِ (gušek) نوم هسته.
رج:گوشکون
نبی‌آباد
نبی‌آباد اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۳۶ نفر (۶۷خانوار) بی‌یه.
منابع
نبی‌آباد
هیلاریوس
هیلاریوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ساردنی، غربی روم دله دنیا بموئه و۱۹ نوامبر ۴۶۱ تا ۲۹ فوریه ۴۶۸ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
حاج محتشم‌السلطنه
حسن اسفندیاری که وه ره حاج محتشم‌السلطنه گاتنه (بزائه ۱۸ ذی‌الحجه ۱۲۸۳ قمری - بمرده‌ی ۵ اسفند ۱۳۲۳ شمسی) عباس میرزای ِوزارت خارجه‌ی ِدفاتر ِرییس بی‌یه. وه قاجارون دوره ویشته وزیر بی‌یه و سیاسی پست ره داشته. ونه معروف کتاب «اخلاق محتشمی»ئه.
منابع
رج:مازرون نویسندگون رج:مازرونی وزیرون
بیسائو
بیسائو اتا شهر هسته که بیسائو گینه ِکشور ره نیشتگا هسته.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:بیسائو گینه شهرون
آغلی
آغلی (aqeli) اتا جور سمي گوشکِ (gušek) نوم هسته.
رج:گوشکون
پرایا
پرایا اتا شهر هسته که کیپ ورد ِکشور ره نیشتگا هسته.
زنتسوجی، کاگاوا
زنتسوجی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِکاگاوا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۵٬۱۸۰ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۳۹٫۸۸ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۸۸۲ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۵۴-۰۳-۳۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
ورا روخنه
وِررا اتا روخنه نوم هسته که ۳۰۰ کیلومتر بلندی دارنه. این درکا که آلمان کشور شنه، ۵٬۴۹۷ کیلومتر مربع ره شه حوضه درون دارنه و ونه ئو، آخرسر وسر روخنه دله کلنه.
منابع
رج:آلمان درکائون
۱۵ ژوئیه
۱۵ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۹۶اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۹۷اُمین روز إستِنه. ۱۵ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۶۹ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۱۵
درزی‌کلا آخوندبابا
درزی‌کلا آخوندبابا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۹۸ نفر (۹۲خانوار) بی‌یه.
منابع
درزی‌کلا آخوندبابا
پالرمو دونشجار
دانشگاه پالرمو (ایتالیایی: Università degli Studi di Palermo) اتا دونشجار هسه ایتالیا پالرمو داه کا  48/338 تا دونشخا دارنه. 1806 دله وه ره بنا هاکردنه ..
سیمپلیسیوس
سیمپلیسیوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ایتالیا دله دنیا بموئه و۳ مارس ۴۶۸ تا ۱۰ مارس ۴۸۳ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
جعفر جهان
جعفر جهان (بزائه ۱۲۸۴ شمسی، کربلا دله) اتا مازرونی نویسنده بی‌یه که اول تهران دله شه درس ره بخوندسته و بعد بورده اروپا. اَی بمو ایران و این دَفه دور سه سیاسی پستون و بعدته وکالت ره امتحان هاکرده. وه آخرسر «ایران نو»ی نشریه ره بساته و ضیاالدین طباطبایی پِشت دربمو. وه فرانسوی ره هم قیشنگ بلد بی‌یه و اواخر معلمی کارده.
منابع
رج:مازرون نویسندگون
گون بلان
گون بلان (gun belan) اتا جور بخردنی گوشکِ (gušek) نوم هسته.
رج:گوشکون
ایمامزاده خلیفه
ایمامزاده خلیفه اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۸۱ نفر (۴۱خانوار) بی‌یه.
منابع
امامزاده خلیفه
فلیکس سوم
فلیکس سوم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه رم دله دنیا بموئه و۱۳ مارس ۴۸۳ تا ۱ مارس ۴۹۲ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
جعفر شریعتمداری
جعفر شریعتمداری مازرونی مترجم و نویسنده بی‌یه که ویشته فرانسوی بنویشته‌ئون جه کومک گیته یا وشون ره ورگاردنی‌یه.
پورت لوییس
پورت‌لوئیس اتا شهر هسته که موریس ِکشور ره نیشتگا هسته. این شهر جزیره دله کته و بندر دارنه.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:موریس شهرون
افریین ریس مونت
خوزه افریین ریس مونت یک گواتمالا عمومی و سیاستمدار بود که به عنوان رئیس جمهور گواتمالا خدمت کرد. در هوهوتانانگو متولد شد، او دیکتاتور بود که در نتیجه یک کودتای دولتی در ۲۳ مارس ۱۹۸۲ قدرت را در دست گرفت.
منابع
رج:گواتمالا رییس‌جمهورون
گوشک
گوشک (gušek) یا قارچ (انگلیسی جه: Fungus) اتّا جاندار هسته که نا گیاهه و نا جانور. اینتا رج دله همه هتروتروف (فارسی: دگرخوار) هستنه که رشد هاکردن و تکثیر وسّه آلی ترکیبون ره نیاز دارنّه تا شه انرژی و کربن ره وشون جا بئیرن.
منابع
رج:زیست
موناش دونشجار
موناش دونشجار (انگلیسی: Monash University; ‎/ˈmɒnæʃ/‎) اتا دونشجار هسه استورالیا دله کا 1958 بنا بویه و ویکتوریا استن کوهنه ترین دونشجار هسه.
رنکینگ
کیو ئس ونه رنک ره 58 بزوئه جئآن دله.
دونشخنه ئون
موناش دَتّا دونشخنه دارنه :
زعفران‌کلا
زعفران‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
مکرره دونشجار
مکرره دونشجار (انگلیسی: Makerere University) اتا دونشجاراوگاندا دله هسه.
امس
منابع
رج:آلمان درکائون رج:هلند درکائون
زعفران‌کلا
منابع
زعفران‌کلا
غزل غاز
غـَزِل غاز، کله غاز یا قَتلِ غازکه وه ره خارجی زوون فلامینگو گننه، اتی صحرایی مرغ نوم هسته. غزل غاز چن جور هسته که بعضی‌شون اسپه پر دارنه و بعضی دیگر قرمز-اسپه هستنه. مازرون مردم قدیم گاتنه اونان که قرمز هستنه، کوچ گدر کربلا سر جه رد بینه. البته غزل‌غاز ویشته جایی کوچ کشنه که ئو وَر دوو، چون ونه زندگی ویشته ئو پلی هسته و دریو جه خراک گیرنه.
منابع
رج:پرنده
ژلازیوس اول
ژلازیوس یکم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه آفریقا دله دنیا بموئه و۱ مارس ۴۹۲ تا ۲۱ نوامبر ۴۹۶ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
اردبیل شهرون فهرست
این لیست دله اردبیل اوستان شهرون ره طبق اونچی سال‌های ۱۳۸۵، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ شمسی جمیعت داشتنه، وینّی:
سان‌اوکی، کاگاوا
سان اوکی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِکاگاوا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۵۴٬۸۳۲ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۵۸٫۹۰ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۳۴۵ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۲-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
سید رحیم
سید عبدالرحیم منصف موسوی مازندرانی اتا مازرونی شاعر بی‌یه که قاجارون ِدوره دیی‌یه. ونه معروف ِکتاب ِنوم «بدایع الافکار» هسته که محمدکاظم میرزا (فتعلی شا ریکا) دستور په، بنویشته بیّه. این کتاب دله وه شه معاصر شاعرون ِاشعار ره هم بیارده.
۱۷ ژوئیه
۱۷ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۹۸اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۹۹اُمین روز إستِنه. ۱۷ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۶۷ روز کار دارنه.
سید رحیم
منابع
رج:مازرون شاعرون
۱۷ ژوئیه
بریم بگردستن
۱۷
پورتو نووو
پورتو نووو اتا شهر هسته که بنین ِکشور ره نیشتگا هسته. «پورتو نووو» نومِ معنی لاتین زوونون دله «نو بندر» معنی ره دنه.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:بنین شهرون
ولی‌آباد (ساری)
ولی‌آباد اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
منابع
ولی‌آباد (ساری)
مونته نگرو
مونته نگرو (صربی جه: Црна Гора یا Crna Gora — تلفظ: Ц|تسرنا گُرا / t͡sr̩na: 'ɡɔra) اتا کشور هسته که اروپایِ جنوب‌شرقی دره و ونه نیشتگا (=پایتخت) پودگوریتسا هسته. این کشور آدریاتیک دریا پَلی دَره و یورویِ پول جه استفاده کانده. سال ۲۰۱۱ مونته‌نگرویِ جمعیت ۶۲۰٬۰۲۹ نفر بی‌یه.
نوم
مونته نگرو نوم «سیو کوه» معنی ره دِنه و قرن پونزهم میلادی جه استفاده بی‌یه. البته اون گادِر مونته‌نگرویِ منطقه پچوک‌ته بی‌یه و وشون عثمانی جه اَنده جنگ هاکردنه که این سامون ِگتی ویشته بیّه.
جوغرافی
آدریاتیک دریا این کشور ِجنوب‌غربی دَره و مونته‌نگرویِ غربی کشور کرواسی، شمال‌غرب بوسنی و هرزگوین و شمال‌شرق صربستون هستنه.
مونته‌نگرویِ شمالی بخش‌ها کوهستونی هستنه و ونه ارتفاع وقتی جنوب و غرب جه رسِنه کم وانه تا جایی که آدریاتیک ِساحل جه برسه.
منابع
رج:اسلاوی کشورون رج:یوگوسلاوی رج:مدیترانه
فرح آباد
فرح آباد مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که ساری شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۲۱۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:مازرون اوستان شهرون فرح‌آباد
شیکوکوچوئو، اهیمه
شیکوکوچوئو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِاهیمه استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۹۱٬۶۸۸ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۴۲۰٫۱۰ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲۱۸ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۴-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:اهیمه شهرون
جینگا (ترانه)
جینگا اتا شعر نوم هسته که کیوس گوران شه پس ته کویی؟ ِآلبوم دله بخوندسته. این داستان ونه زندگی خـَوِری هسته.
وه شه وچگی خَوِر گانه که شه رفخ، قربون، همراهی مَله دله جه شی‌یه شهر و راه دله وسّه هراز روخنه جه گذر هاکرد بائن. وشون شهر دله مدرسه وچون میون فقیر و دیاتی بینه و ناظم وشون ره تحویل نَیته ولی وشون درس همه جه بتتر بی‌یه. وه شه پی‌یر خَوِری هم گانه که کمونیستی عقیده داشته و ژاندارمری جه اِمونه و وه ره لَت‌کش وَردنه. حتی وه ره گیتنه وردنه تا شه پی‌یر ِقمطری بخاردن ره هارشه و بستینکلا درس بَیره. ولی ونه پی‌یر کِتا نموئه. وه اتا چپ ِمعلم هم داشته که وشون وسّه تاریخ داستان‌ها ره گاته ولی وه ره هم شوئنه، که کاغذ دمدائه، پاسبون بکوشته.
این داستان دله کیوس نتیجه‌ئون و درس‌هایی دنه که تاریخ جه مخاطب یاد بَیره.
عادل خلعتبری
جمال‌الدین عادل خلعتبری مازرونی نویسنده و شاعر بی‌یه. وه سال ۱۲۸۴ دنیا بموئه. ونه مهم ِکارون جه «دانشوران ِادبی انجمن» و «ایران ِاولین ادبی سالنومه» ِبساتن و «شمال ِانجمن ِاتحادیه»ی ِتشکیل هدائن بی‌یه.
منابع
رج:مازرون شاعرون رج:مازرون نویسندگون
طنطا دونشجار
طنطا دونشجار ( عربی جه : جامعة طنطا) اتا دونشجار مصر دله هسه کا 1972 بنا بویه. ونه سلار مجدی عبد الرعوف الجوهری سب هسه و اتا دولتی دونشجار هسه.
تونس (شهر)
تونس ِشهر بندری هسته که تونس ِکشور ره نیشتگا هسته. اینتا شهر جایی بسات بیّه که قدیم کارتاژ تمدن دینه و استعمار گدر فرانسه اونجه ره داشته. تونس اسا اتا عربی-بربری فرهنگ دارنه.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:تونس شهرون
آناستازیوس دوم
آناستازیوس دوم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه دله دنیا بموئه و۲۴ نوامبر ۴۹۶ تا ۱۹ نوامبر ۴۹۸ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
هشتل برج
هشتل برج اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن ۸ و ۹ قمری جه رسنه. هشتل برج مازرون استان و آمل شهرستان دله دره. ونه آدرس آمل، روستای هشتل علیا هسته. این بنا ۳۴۸ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۲۱-۰۳-۲۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:آمل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون امامزاده‌ئون
۱۸ ژوئیه
۱۸ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۹۹اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۲۰۰اُمین روز إستِنه. ۱۸ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۶۶ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۱۸
کلکاشمبک
کلکاشمبک اتا سور هسته کا قبل وهار اخرین سشمّه نماشون  جه شروع بونه و  تا نصمشو طول کشنه  و باتا اصلیترین چی کا داینه اینتا هسه کا تش روشن کننه .. اینتا سور اولین سور ، نوروجیج سورئون مجموعه جه هسته.
جوبا
جوبا اتا شهر هسته که جنوبی سودان ِکشور ره نیشتگا هسته.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:جنوبی سودان شهرون
نعیمی
فضل‌الله نعیمی استرآبادی که وه ره نعیمی گتنه، (۷۴۰ قمری طبرستان، استرآباد - ۷۹۶ یا ۷۹۸ قمری آذربایجون، گنجه) شاعر، عارف و صوفی بی‌یه که حروفیه فرقه ره بساته و شه مخصوصِ په‌روون ره رمبش دمبدا. وه شه کتابون ره ویشته طبری زوون جا نوشته و اتی گرگانی لهجه داشته. ونه بتترین کتابون محبت نومه، جاودان نومه و نوم نومه هستنه. نعیمی وسّه اهل حق خله احترام قائل هستنه و وه ره شاه فضل یا شاه فضل ولی ونگ کنّه. نعیمی ِپه‌روون خله آناتولی و قفقاز ِاسلامی رمبش‌ئون سر تأثیر داشتنه و خِدی وشون تا صفویه و قاجار گدر، ایران دله هم دینه.
زندگی
فضل‌الله نعیمی ۷۴۰ قمری، زمونی که تیمور گورکانی خاسته منطقه دله کور-کاشم هاکنه، استرآباد (گرگان) دله دنیا بموئه. ونه پی‌یر نوم ابومحمد عبدالرحمان جلال‌الدین بی‌یه که استرآباد دله قاضی‌القضات بی‌یه. وه شه پی‌یری ارث ره ول هاکرده و اتا گوشه هکته و فقیری سر کرده و درویش بیّه؛ همینسه وه ره حلال‌خور لقب هدانه. ونه نمونه ابراهیم ادهم بی‌یه و ونه واری، شه لباس ره دشندی‌یه و گالشی لباس تن هاکرده. ات‌که بگذشته، بورده مله‌گردی و سفر و تا اصفهان و اَی تبریز بورده و اونجه «علوم خفیه» یاد بیته که علم اعداد، جفر، علم اسماء و علم حروف ره شامل بی‌یه. فضل‌الله نعیمی کم‌کم په‌روون پیدا هاکرده و ونه کار جایی بکشی‌یه که تیمور ره دعوت هاکرده که ونه په‌روو بوو ولی تیمورِ ریکا، میرانشاه، ونجه چپ بیّه و بورده وه ره بکوشته. ونه سر و تن ره سیوا هاکردنه و سیوا-سیوا تش بزونه.
منابع
رج:گت مردمون گرگان رج:حروفیه رج:مازرون نویسندگون
زوری ریس
زوری ریس یک گواتمالا n سیاستمدار است. او دختر اواخر عموم و رئیس جمهور گواتمالا افریین ریس مونت است. او در کنگره گواتمالا کنگره از چهار اصطلاح خدمت کرد و در آنجا رئیس کمیته روابط خارجی بود. او همچنین در کمیته فرماندهی اتحادیه بینالمللی پارلمان (یپو) خدمت کرده و رئیس گروه آمریکای لاتین آیپو است که در آن نمایندگان پارلمان از کشورهای آمریکای لاتین به اتفاق آراء انتخاب شدند. زوری کاندیدای ریاست جمهوری حزب ویوا (ویسیون کن والرس) در انتخابات سال ۲۰۱۵ بود.
منابع
رج:زننه آدمون رج:بچه های رهبران ملی
لوئیس ایناسیو لولا دا سیلوا
لوئیس ایناسیو لولا دا سیلوا برزیل رییس‌جمهور هسته. وه سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۰۶ دِبار پشت‌هم رییس‌جمهور بیه و ای دِباره سال ۲۰۲۲ رأی بیارده. وه میون این دِ دوره دادگاه دله محکوم به فساد بئی بی‌یه.
منابع
رج:زننه آدمون
مستقل مشترک‌المنافع کشورون
مستقل ِمشترک‌المنافع ِکشورون ِاتحادیه اتا اتحادیه هسته که بعضی کشورونی که قدیم شوروی دله دَیینه، ونه عضو هستنه. این اتحادیه ره روسیه، بلاروس و اکراین بساتنه. ونه مَقِر مینسک، بلاروس دله، هسته ولی ونه نشست‌ها تاوری کاخ ، سن پترزبورگ دله انجام وانه.
اعضا
ناظر ِاعضا
خارج بَیی‌ئون
منابع
رج:سازمان‌ئون بین‌المللی
تقی تقوی
تقی تقوی سال ۱۲۹۴ دنیا بموئه و تهران دله درس بخوندسته. وه آزادی‌خائون و روشنفکرون ِپه دیی‌یه و بتونسته «هراز» ِنشریه ره منتشر هاکنه. وه «مسافرت آذربایجان»، «رضاشاه از سوادکوه تا آفریقا» و «بهترین راه تعلیم و تربیت» ِکتابون ره بنویشته.
منابع
رج:مازرون نویسندگون رج:گت مردمون سوادکوه
تکامل
فرگشت یا اِوولیشن اتا علم هسته که بیولوژی جه هسته. تکامل ِنظریه ره سال ۱۸۵۸ میلادی، چارلز داروین تنظیم و منتشر هاکرده. تکامل اِسا اتی اثبات‌بیی علم هسته که نشون دِنه تموم زنده موجوداتِ تِبار ات‌جا جه رِسِنه و میّن کانده که چتی هر حیوون و گیاهی اتا حیوون و گیاه دیگه جه تغییر شکل هدائه. طبیعی انتخاب باعث وانه که بعضی ویژگی‌ها که موجوداتِ بقا و زنده بموندستن یا تولید مثل وسّه مفیدته هستنه، ویشته شانس پیدا هاکنن که اتا بازه‌ی زمانی بلند مدت دله تکثیر بَوون و اینتی تکامل اتا ژن یا دی‌ان‌ای تغییر هاکرد ره جایگزین نوع قبلی که شانس کمتری داشته تا باقی بمونده، کانده و این اتفاق ِاسم ره گانّه جهش هاکردن. این تغییرات البته خله طول کشنّه و میلیاردها سال طول بکشی‌یه تا پروتئین‌های اولیه تبدیل به فی‌المثل پستاندارون پیچیده‌ای بوون که تونّه فکر هاکنن.
منابع
رج:تکامل
کاسمان‌کلا
کاسمان‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
منابع
کاسمان‌کلا
فیجی
فیجی اتا جزیره‌ای کشور هسته که ملانزی منطقه، آروم اوقیانوس دله دره و  ۲ هزار کیلومتر نیوزلند جه شمال‌ته هسته.ونه گتترین شهر نوم  سووا هسته. فیجی دله سه زوون انگلیسی، فیجیایی و فیجی هندی رسمیت دارنه. ونه جمعیت ۸۶۰ هزار نفر هسته که ۶۵ درصد مردم مسیحی، حدود ۲۸ درصد هندو و ۶ درصد مسلمون هستنه.
قرون هیوده و هیژده میلادی هلندی‌ها و بریتانیایی‌ها فیجی ره کشف هاکردنه و تا سال ۱۹۷۰ بریتانیا کولونی بی‌یه. فیجی خله معادن و جنگل و مزارع دارنه و ونه اقتصاد خاره. وشون شکر صادرات خله هسته و توریسم جه هم پول دریارننه.
تقسیمات
فیجی چهار ناحیه دارنه که جمعاً ۱۴ استان هستنه. جزیره روتوما و شه‌گردون هسته و این تقسیمات دله حیساب ننه.
منابع
رج:هلند قدیمی مستعمرات رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات رج:انگلیسی‌زوون کشورون رج:هندی‌زوون کشورون رج:مشترک‌المنافع کشورون  رج:اوقیانوسیه کشورون
چوک
چوک اتی مرغون نوم هسته که ۴۵ جور وشون‌ها جه دنیا دله پیدا بیّه. ونه اسم ره ونه صدایِ سر جه بیتنه که خال‌کاندی اینتی ونگ دِنه «چووووک». چوک خله پیت کله ره موندنه و ونه تیرتبار جه هسته.
چوک ره مازرون ِفرهنگ و رسوم دله تیناری و تنهایی یا بی‌وفایی نماد دونستنه. قدیم جا گاتنه که وه دوازده الی بیست و چارتا مرغنه یلنه ولی فقط اتا وچه وونه. بعضی قدیم گاتنه وه ره فاطمه نفرین هکرده. وه ره پیرآدمون ِتیناری جا هم شباهت دننه و گانه «فلانی شه سره دله چوک‌چوک‌زن بیّه». نیما یوشیج هم شه اتا نوشعر دله این باور جه استیفاده هکرده.
خلخال
خلخال اردبیل اوستان ره اتا شهر هسته که خلخال شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳۹٬۳۰۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اردبیل اوستان شهرون
رج:خلخال شهرستان
دیاربکر
دیاربکر یا آمِد (کوردی جه: ئامەد یا Amed، آشوری جه: ܐܡܝܕ و ترکی جه: Diyarbakır) اتا شهر هسته ترکیه‌ی کوردستون دله دره.
این شهر دجله درکا پَلی دره و شه ایالت مرکز حیساب وونه. سرشماری سال 2010 سَره، ایالت دیاربکر 1.528.958 نفر جمعیت داشته. سرشماری سال 2010 گادِر، دیاربکر شهر دله هم 843.460 نفر زندگی کاردنه. این شهر شمالی کوردستون گت‌ترین شهر و ترکیه دومین شهر آناتولی منطقه درون هسته.
بعضیون وه ره شمالی کوردستون ِغیررسمی نیشتنگا دونّه ولی ترکیه دولت وه ره قبول ندانّه.
جیبوتی (شهر)
جیبوتی ِشهر جایی هسته که جیبوتی ِکشور ره نیشتگا و مرکزی شهر هسته.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:جیبوتی شهرون
سیماکوس
سیماکوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ساردنی دله دنیا بموئه و۲۲ نوامبر ۴۹۸ تا ۱۹ جولای ۵۱۴ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
۱۹ ژوئیه
بریم بگردستن
۱۹
هومو ساپینس
هومو ساپینس (نام علمی: Homo sapiens) که ونه معنی عاقل ِآدم یا آدمی که فکر کانده وونه، اتی مرحله از آدمونِ تکامل هسته. اِما، آدم‌هایی که اسا زندگی کامبی، هومو ساپینس ِات جیرچله (= زیرشاخه) جا هستمی. غیر این آدم‌هایی که اسا درنه، ات‌جور آدم دیگه هم هومو ساپینس ِجیرچلّه بینه که اسا منقرض بَینه و وشون ره هومو ساپینس ایدالتو گاتنه.
تاریخچه
تقریباً ۱۰ تا ۲۰ میلیون سال پیش کم‌کم شادی‌ئون تبدیل به آدمیزاد بَینه و انسان اولیه تکامل جه بوجود بمو. ولی اَی تقریباً ۱٫۸ تا ۰٫۲ میلیون سال پیش تکامل ویشته تأثیر هاکرده و هومو ارکتوس (= آدمی که شه لینگ‌سر اِستائه) تبدیل این آدمی بیّه که وه ره هومو ساپینس (= آدمی که تونده فکر هاکنه) گانّه. آدمی که تونسته فکر هاکنه، شه دِ چلّه بی‌یه که اتا ره هومو ساپینس ایدالتو گاتنه که ونه فسیل ره اتیوپی دله پیدا هاکردنه و شواهد سِراق دِنّه که وه ۱۶۰٫۰۰۰ سال پیش منقرض بیّه؛ اتا چلّه دیگه همین آدمونی هستنه که اسا درنه. اتی دیگه آدمون هم دَیینه که وشون تبار فرق داشته و وشون ره نئو آندرتال گانّه؛ اینجور آدمون هم ۳۰ هزار سال پیش منقرض بَیینه ولی وشون DNA انسان‌های امروزی جه تا ۵۰۰ هزار سال پیش ات‌جور بی‌یه و احتمالاً وشون با امه اجداد ارتباط داشتنه و وشون نسل ات‌که قاطی‌بزه بیّه چون وشون ژن انسان امروزی دله دره.
انسان‌های امروزیِ آناتومی جه قدیمی‌ترین فسیل‌هایی که کشف هاکردنه، آفریقا شنه و ۱۹۵ هزار سال قدمت دارنه. این زمونی هسته که انسان امروزی تموم دیگر گونه‌ها و جیرچلّه‌ئون مختلف جه سیوا بیّه. تحقیقات ثابت کانده که انسان‌های اولیه‌ کوچ جایی که اسا کشورون نامیبیا و آنگولا درنه جه شروع بیّه و آفریقا جه آدمون بمونه و دنیا دله تنک بَینه. البته انتخاب طبیعی تموم نیّه و همین‌جور تکامل آدمون دله دمباله دارنه. حدود ۱۵ هزار سال پیش تاسا تغییرات زیادی آدمون ِژن دله ایجاد بیی‌یه.
منابع
رج:آدمون تکامل رج:آدمیزاد
هیگاشی‌کاگاوا، کاگاوا
هیگاشی کاگاوا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِکاگاوا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۴٬۹۵۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۵۳٫۳۵ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲۲۸ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۳-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:کاگاوا شهرون
طبیعی انتخاب
طبیعی انتخاب اتا قانون هسته که تکامل دله بکار شونه. این قانون گانه که چتی موجوداتِ ژن جهش کانده و ژن‌هایی که موجودات وسّه مفیدته بائن، شانس ویشتری پیدا کانّه که باقی بموندن.
چنتا مثال جه این قانون ره خامبی توضیح هادیم:
رج:تکامل
جیمز تاؤن (سنت هلنا)
جیمز تاؤن اتا شهر هسته که سنت هلنای جزیره‌یِ نیشتگا هسته.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:سنت هلنا
سوته
سوته اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۹۱۸ نفر (۴۴۹خانوار) بی‌یه.
منابع
سوته
آگوست
آگوست یا آگِست که فرانسوی دله گننه اوت، میلادی تمنا هشّمین ما هسه و اتا اونتا هف ما کا میلادی دله 31 روجی هسنه جه هسه. ونه نوم روم گتِ امپراتور جه انه کا ونه نوم آگوستوس بی‌یه.
بننویشت:
رج:میلادی ماه
هورمیسداس
هورمیسداس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ایتالیا دله دنیا بموئه و۲۰ جولای ۵۱۴ تا ۱۹ جولای ۵۲۳ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
سید زیاک
سید زیاک  یا سیتک (علمی نوم: Vanellus vanellus) اتی مرغون نوم هسته که ۲۸-۳۱ سانتی‌متر قد دارنه و ونه دِ وَرِ بال تک ۶۷-۷۲ سانتی‌متر فاصله دارنه. ونه سر اتا پچیک کاکُل دارنه. دراز قد دارنه و سیو رنگ هسته.
گرگان شهرستان
گرگان شهرستون که قدیم ونه نوم استرآباد بی‌یه، اتا شهرستون هسته که گلستان استان دله دره و ونه اصلی شهرستان هسته. گرگان ِشهر هم این شهرستون ِمرکز هسته و هم استانِ نیشتگائه. شهرستانِ جمعیت سال ۱۳۹۵ گدر، برابر با ۴۸۰٬۵۴۱ نفر (۱۵۰٬۶۴۹ خانوار) بی‌یه که ۲۴۱٬۷۰۰ مرد و ۲۳۸٬۸۰۰ زن بینه.
گرگان بومی مردمون مازرونی مردم هستنه که گرگانی لهجه دارنه ولی معاصر دوره، سیستانی‌ها، ترکمون‌ها، سبزواری‌ها، کاشمری‌ها، نیشابوری‌ها، ترک‌ها، قزاق‌ها و بلوچ‌ها هم اینجه کوچ هکشینه و درنه.
بیلکنت دونشجار
°N, °W
بیلکنت دونشجار(استامبولی تورکی جه: Bilkent Üniversitesi) اتا خصوصی دونشجار ترکیه دله هسه کا آنکارا دله هسه و ونی رنک رنکینگ دله 204 هسه جئان دله. ونه اوستائون انده نومدار بینه کا وه ره میونیج خارتو دله دیم هارکده رنکینگ ور جه.
مارسیا لیتسیا لولا دا سیلوا
شه دید این فبری ۳ ۲۰۱۷.
منابع
رج:اولین بانوان برزیل
اسدالله یمین اسفندیاری
اسدالله یمین اسفندیاری که وه ره حاج یمین‌الممالک گاتنه، اتا معروف ِسیاستمدار بی‌یه. وه چلاویون ِخاندان ِزک و زا جه بی‌یه. یمین الممالک سال ۱۳۰۶ دنیا بموئه، وه سن‌لویی مدرسه و دارالفنون دله درس بخوندسته و بعد دولتی پستون ِدله کار بَییته و ات‌گادِر سفیر و وزیری په، مازرون ِاستاندار بگردسته و بابل ِنماینده بیّه. فهیمه اکبر ونه کیجا بی‌یه. یمین اسفندیاری جزو اولین کسایی بی‌یه که مِیلِس دله پیشنهاد هاکرده زنان ره حق رأی هادن ولی انده وه ره فحش-کتره باتنه که مجبور بیّه شه گپ ره پس هایره.
۲۰ ژوئیه
۲۰ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۲۰۱اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۲۰۲اُمین روز إستِنه. ۲۰ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۶۴ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۲۰
اسدالله یمین اسفندیاری
منابع
رج:مازرون نویسندگون رج:گت مردمون بابل
پارس‌آباد
پارس‌آباد اردبیل اوستان ره اتا شهر هسته که پارس‌آباد شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۹۳٬۳۸۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اردبیل اوستان شهرون
خرطوم
خارطوم اتا شهر هسته که سودان ِکشور ره نیشتگا هسته. این شهر شه معاصر تاریخ دله خله جنگ بچشم بدی‌یه. این شهرِ نوم ره فیل ِخارطوم سر جه بیتنه.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:سودان شهرون
آلوارو آرزو
آلوارو انریکه آرزو یریگوین یک سیاستمدار گواتمالایی بود که از ۱۴ ژانویه ۱۹۹۶ تا ۱۴ ژانویه ۲۰۰۰، ۳۲ ساله بود. او در شش مرتبه شهردار شهر گواتمالا انتخاب شد: در سال ۱۹۸۲ وقتی که او را رد کرد دفتر به دلیل یک کودتای عمومی؛ در سال ۱۹۸۶؛ در سال ۲۰۰۳ پس از خدمت به ریاست جمهوری؛ در سال های ۲۰۰۷، ۲۰۱۱، و ۲۰۱۵ مدت زمانی که او درگذشت.
منابع
رج:گواتمالا رییس‌جمهورون
گل‌چوب
گل‌چوب اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۶۳۸ نفر (۱۸۶خانوار) بی‌یه.
منابع
گل‌چوب
مالتی میدیا دونشجار
مالتی میدیا دونشجار 1996 دله کوئالالامپور دله بنا بویه و موددیریت و مالتی میدیا دونشون ره شه اشش دله دارنه.
مسم
مسم اتا سال رسدوندی هسه کا ونه مبنا ئو و هوا و اکولوجوی و ساتئونی کا خارتیج تاونه هسه. قطبون دله ویشتر خارتیج سو شدت ره ره اشش دله گیرننه.
مسمئون تعداد جورباجور مللئون دله فرق کانده ولی اکثرا 4 فصل دارننه.
رج:فصل ئون
حمیدآباد
حمیدآباد اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۴۰۱ نفر (۶۹۹خانوار) بی‌یه.
منابع
حمیدآباد
آکس گرگ
آکِس گَرِگ اتی مرغون نوم هسته که ئو سر زندگی کننه. این پرنده وقتی تهدید وونه، جای پر هایتن، شونه ئو بـِن. زمستون دله، آکس گرگ مازرون دله ئو کنار خله پیدا وونه.
آروبا
آروبا اتا جزیره‌ هسته که جنوب کارائیب، آنتیل منطقه دله، دره و هلند پادشاهی سامون شنه. این جزیره که ۳۳ کیلومتر درازی دارنه، جنوبی آمریکا قاره دله حیساب انه ولی ونه آب‌وهوا خاشک و بیابونی هسته و همینسه توریستون منطقه ره گرد یارنه.
مشگین شهر
مشگین‌شهر اردبیل اوستان ره اتا شهر هسته که مشگین شهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۷۴٬۱۰۹ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اردبیل اوستان شهرون
رج:مشگین شهر شهرستان
ژان اول
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
داکار
داکار یا ویل د داکار اتا شهر هسته که سنگال ِکشور ره نیشتگا هسته. داکار اتا بندر هسه و سنگالِ غربی‌ترین نقطه سر کته.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:سنگال شهرون
۲۱ ژوئیه
بریم بگردستن
۲۱
مراد قاریلان
مراد قاراییلان (بزائه ۱۹۵۴) پ‌ک‌ک ِغیررسمی رهبر بی‌یه که عبدالله اوجالان ِزندون بوردِن په این سازمان ره رهبری کارده. آمریکا، بریتانیا، استرالیا، آلمان، اروپای اتحادیه، ناتو و سازمان ملل وه ره تروریست دونّه. وه شه جا ره هدائه جمیل بایک و بسه هوزات ره و شه مسلحانه مبارزه‌ی فرمانده بیی‌یه.
بیرون بگردستن
رج:پ‌ک‌ک رج:زننه آدمون رج:کوردستون سیاست مدارون
گرگان قدیمی شهر
گرگان قدیمی شهر اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ اسلامی دوره جه رسنه. گرگان قدیمی شهر گلستان استان و گرگان شهرستان دله دره. ونه آدرس گرگان، بافت قدیم هسته. این بنا ۴۱ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۱۰/۰۶/۲۴ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:گرگان تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
شمس آل رسول مزار
شمس آل رسول مزار اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن ۹ ق جه رسنه. شمس آل رسول مزار مازرون استان و آمل شهرستان دله دره. ونه آدرس خرابه‌های شهر قدیم آمل (محله پائین بازار) هسته. این بنا ۱۰۵۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۸-۰۳-۳۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:آمل تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون امامزاده‌ئون
ایتامار فرانکو
یتمر آگوستو کوتیرو فرانکو یک برزیل سیاستمدار که به عنوان ۳۳ رئيس جمهور برزيل از ۲۹ دسامبر ۱۹۹۲ تا ۱ ژانويه ۱۹۹۵. قبلا او رئیس جمهور معاون رئیس جمهور برزیل از ۱۹۹۰ تا زمان استعفای رئیس جمهور فرناندو کولور د مولو
فلیکس چاروم
فلیکس چهارم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه سامنیوم دله دنیا بموئه و۱۳ جولای ۵۲۶ تا ۲۲ سپتامبر ۵۳۰ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
وابسته جستارون
رج:پاپون
زاغ گرگ
زاغ گَرِگ اتی مرغ نوم هسته که ئو سر زندگی کنده. زاغ گرگ فقط شمالی نیم‌کره دله دره و زمستون‌ها مازرون دله، ئو په پیدا وونه.
میتویا، کاگاوا
میتویا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِکاگاوا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۹٬۹۹۷ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۲۲٫۶۶ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۳۱۴ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۶-۰۱-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
سییو، اهیمه
سییو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِاهیمه استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۴۳٬۴۷۶ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۵۱۴٫۷۹ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۸۴٫۵ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۴-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:اهیمه شهرون
گرمی (شهر)
په‌نویس
رج:اردبیل اوستان شهرون
رج:گرمی شهرستان
چناربن کشتلی
چناربن کشتلی اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۴۳ نفر (۱۳۶خانوار) بی‌یه.
منابع
چناربن کشتلی
اردشیر برزگر
اردشیر برزگر اتا مازرونی تاریخدون و نویسنده هسته. وه سال ۱۳۱۳ شمسی بابل دله دنیا بموئه. برزگر اتا سفر بورده باکو و اَی وردگردسته بابل. وه این گادِر اتا کتاب بنویشته که ونه نوم «تاپورستون ِکامل ِتاریخ» (فارسی نوم:تاریخ مفصل تاپورستان) هسته. ونه کتاب پنج‌تا بخش دله تقسیم بی‌یه. اولین بخش تاپورستون ِپیش از تاریخ ِدوره شنه. دومین بخش تنسر ِنومه خَوِری‌ئه. سومین بخش قدیمی و رقد بورده جائون ِلیسته و چارومین بخش دله تاریخی و فرهنگی واژه‌ئون دره. آخرین بخش هم بعضی گتِ آدمون ِزندگی و... ره بنویشته.
منابع
رج:مازرونی تاریخدونا رج:گت مردمون بابل
اسفندین
اسفندان اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۶۱۷ نفر (۳۱۴خانوار) بی‌یه.
منابع
اسفندان
محمدشاه قاجار
محمد شاه یا مَمِّد شا اتا قاجارون شاه بی‌یه که ۱ آبان ۱۲۱۳ تا ۲۲ شهریور ۱۲۲۷ شمسی، ایران دله حکومت کرده. وه عباس میرزا ریکا بی‌یه و فتعلی شاه که عباس‌میرزا ره خله دوست داشته، دستور هدا بمرده په، ونه جاسر ونه نوه هنیشه و حتا روسیه جه قرار هاکرده که وشون محمدشاه ره سلطنت برسنن. محمد شاه ۱۴ دی ۱۱۸۶ شمسی، تبریز دله دنیا بمو و بعد از وه، گردِ قاجاری شاهون تبریز دله دنیا اِمونه.
محمد شاه ۱۴ سال حکومت هاکرده و قائم مقام فراهانی و حاجی میرزا آقاسی ونه صدراعظم‌ها بینه. ونه دوره ایران و انگلیس جنگ اولین‌کش اتفاق دکته که افغانستان ِکشورِ بساتن اونجه جه شروع وونه. وه عثمانی جه هم ارزروم پیمون ره دَوِسته که ونه دله ایران-عثمانی ِسامون و سرحد میّن بیّه. محمدشاه آخرسر نقرس بیته و ۲۲ شهریور ۱۲۲۷ ، تجریش دله بمرده. وه ره قم چال هاکردنه.
منابع
رج:قاجارون شاهون
بونیفاس دوم
بونیفاس دوم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه رم دله دنیا بموئه و۲۲ سپتامبر ۵۳۰ تا ۱۷ اکتبر ۵۳۲ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
آغا محمد خان
آغا محمد خان قاجار اتا قاجاری شاه بی‌یه که این سلسله ره ایران ِاصلی حکومت هاکرده. وه لطفعلی خان زند ره جنگ دله شکست هدا و شه دیگر رقیبون ره هم اتا-اتا کنار بزو تا شه نو حکومت ره برپا هاکرده. آغا محمد خان زمونی که زندیه حکومت کردنه، گرو دیّه وشون پلی تا قاجار ایل شورش نکنن. اونجه وه ره اخته هاکردنه و ونه دول ره بَورینه. همینسه وچه‌دار نیّه و شه برار-زا، فتعلی شاه، ره جانشین قرار هدا. آغا محمد خان زمونی که دیّه قفقاز دله جنگ کرده و خاسته گرجستون ره بیره، شه نوکرونِ دس بقتل برسی‌یه.
ونه پی‌یر محمد حسن خان قاجار و ونه مار جیران خانم بینه و وه ۲۳ اسفند ۱۱۲۰ شمسی، استرآباد دله دنیا بمو. اون گدر مازرون دکت بی‌یه تورکِ ایلاتِ دست و وشونِ نیشتگا استرآباد (گرگان) بی‌یه. آغا محمد خان زمونی که زندیه ضعیف بینه، ۱ فروردین ۱۱۶۱ شمسی شه خد ره شاه بنومسته و گرگانِ کاخ دله اولین‌کش تاجگذاری هاکرده ولی تا خاسته رسماً ایرانِ گردِ مناطق دله شاهی هاکنه، چارده سال طول هکشی‌یه. وه ۱ فروردین ۱۱۷۵ تا ۲۸ خرداد ۱۱۷۶ رسماً ایران شاه بی‌یه و این دوره، حاج ابراهیم اعتمادالدوله ونه صدراعظمی مقوم ره داشته.
آسنی دره که گنه آغا محمد خان شوشی ِشهر دله چادر بزو و خاسته گرجستون ره بیره. این گدر شه غلومون ِجا خربزه بخاسته. خربزه ره لاپ بزو و نصف ره بخرده و نصف دیگه ره هدا که بَوِرن. ات‌که بگذشته په، باته «مه خربزه باقی ره بیرین بیارین» ولی غلوم‌ها ونه خربزه بقیه ره بخرد بینه. همینسه باته این دِتا غلوم که مه خربزه ره بخردنه ره بکوشین. اون روز جمعه بی‌یه و اتا وزیر-وزرا پیشنهاد هدا که فردا اون دِ نفر ره بکوشن که جمعه روز بهشتی نوون. شاه راقاضی دکته و باته فردا این دِتا ره کشمبه. ولی شو، دِتا غلوم شاه ره خو دله بکوشتنه. ونه جسد ره نجف بَوِردنه و چال هکردنه.
منابع
رج:قاجارون شاهون
متیو آندروود
متیو دیلون آندروود (بزائه 23 آوریل 1990) اتا آمریکایی بازیگر هسته که ونه بتترین نقش «نیکلودئون» بی‌یه که فیلم «زوی 101» دله دیّه.
۲۲ ژوئیه
۲۲ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۲۰۳اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۲۰۴اُمین روز إستِنه. ۲۲ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۶۲ روز کار دارنه.
مظفرالدین شاه
مظفرالدین شاه قاجار اتا قاجارون شاه بی‌یه که ۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ تا ۱۲ دی ۱۲۸۵ شمسی، ایران دله حکومت کرده. ونه دوره بی‌یه که مشروطه انقلاب نتیجه هدا و مظفرالدین شاه اولین اساسی قانون ره امضا هاکرده. مظفرالدین شاه زمونی که سلطون بیّه، خله پیر بی‌یه و همیشک ناخِشی داشته. وه هم ناصرالدین‌شاه دستوری، فرنگ سفر بورده و حتا این‌سه خارجی کشورون جه وام بیته.
منابع
رج:قاجارون شاهون رج:مشروطه دوره
کوکی
کوکّی، ککو، ککّی اتی کوترمونا پرنده هسته که بهارماه ونه خونِش درإنه. حدود چهل سانت بلندی دارنه و کوتر جه گتته هسته. مازرون فرهنگ دله وه ره بهارِ برسی‌ین نماد دونستنه و مازرونی آسونی ونسه تعریف کردنه.
زرچ
منابع
رج:پرنده
دودوما
دودوما اتا شهر هسته که تانزانیا ِکشور ره نیشتگا هسته. پیش‌ته دارالسلام، تانزانیایِ نیشتگا بی‌یه که وه ره تغییر هدانه.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:تانزانیا شهرون
سائوتومه
سائوتومه اتا شهر هسته که سائوتومه و پرینسیپ ِکشور ره نیشتگا هسته. سائوتومه اتا از دِ جزیره‌ئونی هسته که کشور ره تشکیل هدانه و وه چون گت‌ته بی‌یه، نیشتگا بیّه.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:سائوتومه و پرینسیپ
۲۳ ژوئیه
۲۳ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۲۰۴اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۲۰۵اُمین روز إستِنه. ۲۳ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۶۱ روز کار دارنه.
بیلی گراهام
ویلیام فرانکلین گراهام جر. یک آمریکایی اوانگلیست، یک شخص برجسته مسیحی مسیحی و یک مقدمه باپتیست جنوبی که در اواخر دهه ۱۹۴۰ به خوبی شناخته شده در سطح بین المللی بود. یکی از فیلمسازان او "او را در میان رهبران مؤثرترین مسیحیان" قرن بیستم قرار داده است.
۲۳ ژوئیه
بریم بگردستن
۲۳
آلفردو کریستالی
مجلس ملی یک قانون مجازات ویژه برای جوانان پیشنهاد کرد و در دوران ریاست جمهوری کریستیانی تصویب شد. وزیر دادگستری او رنه هرناندز بود. این قانون در تاریخ ۶ مه ۱۹۹۵ به اجرا در آمد. این قانون کودکان را از محاکمه به عنوان بزرگسالان محافظت می کند و جنایات انجام شده توسط جوانان جوان دیگر تحت مجوز قانون مجازات محاکمه نمی شوند بلکه تحت قانون مجازات جوانان قرار می گیرد که در مورد افراد زیر سن قانونی ۱۲ و ۱۶ ساله حداکثر مدت برای یک فرد که مرتکب جرم می شود، در اصل فقط ۵ سال است.
راین
راین اتا گتِ روخنه نوم هسته که ۱٬۲۳۳ کیلومتر بلندی دارنه. این درکا شه هِدار دله، آلمان، هلند، فرانسه، اتریش، لیختن اشتاین و سوئیس کشورون جه گذرنه. ونه حوضه ۱۸۵٬۲۶۳ کیلومتر مربع هسته و ونه ئو، آخرسر شمال دریا دله کلنه.
بیلی گراهام
منابع
رج:امریکن اوانگلیکالس
راین
راین شه ات‌خله پچوک‌تر درکا جه تشکیل وونه؛ وال، لِک، لیپه، رنائو، روهر، نِگِر، موسله، موسلوته، سار، سائور، لاهن، اوهم، فلدا، ماین روخنه، رگنیتز، نکار، اسچاچ، ایل روخنه، ئاره و…
آلفردو کریستالی
منابع
رج:زننه آدمون رج:السالوادور رییس‌جمهورون
راین
منابع
رج:آلمان درکائون رج:هلند درکائون رج:فرانسه درکائون رج:اتریش درکائون رج:سوییس درکائون رج:لیختن اشتاین
ژان دوم
ژان دوم (پاپ) رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه رم دله دنیا بموئه و۲ ژانویه ۵۳۳ تا ۸ می ۵۳۵ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
ماساریک دونشجار
دانشگاه ماساریک چک جمبوری دیمین گترترین دونشجار هسه کت 1919 دله بنا بویه و چک جمبوری دله خلی اهم هسه اینتا دونشجار. نتّا دونشخنه دارنه و 35111 تا دونشخا دارنه و
ژان دوم
وابسته جستارون
رج:پاپون
چا-جی-یون
چا جی یون (کرهئیج جه : 차지연؛ باشتن روج۲۲ فبریه ۱۹۸۲) آکتر و خونشکر هسه و وه کنسّونیج کرهئیج هسه.
ونه زیوش:
چا جی یون ۲۰۱۵ دله   یون اون جا کا وه دی آکتر و خونشکر هسه جا  ویلاج هاکرده و اتا وچه دی داینه.
دیا(بریم-درگا) هماسیئون
رج:زننه آدمون
پنبه‌چوله بالا
پنبه‌چوله بالا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۸۰۰ نفر (۳۹۷خانوار) بی‌یه.
منابع
پنبه‌چوله بالا
جافاء کک
بن بنویشت:
رج:بخاردنی‌ئون
طرابلس (لیبی)
طرابلس اتا شهر هسته که لیبی ِکشور ره نیشتگا هسته. اینتا شهر، لیبیِ شمالی منطقه دره و مدیترانه وَر کته.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:لیبی شهرون
کان‌اونجی، کاگاوا
کان اونجی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِکاگاوا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۴٬۰۲۰ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۱۷٫۴۷ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۵۴۵ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۷-۰۳-۱۲ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:کاگاوا شهرون
پائین محله کشتلی
پائین‌محله کشتلی اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۸۱۹ نفر (۲۴۴خانوار) بی‌یه.
منابع
پائین‌محله کشتلی
۲۴ ژوئیه
۲۴ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۲۰۵اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۲۰۶اُمین روز إستِنه. ۲۴ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۶۰ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۲۴
آگاپتوس اول
آگاپتوس یکم رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه رم دله دنیا بموئه و۱۳ می ۵۳۵ تا ۲۲ آوریل ۵۳۶ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
بیگ بنگ
اون نقطه که خله گرم و انبس بی‌یه، بترکسته و کم‌کم تَنِک بیّه و اینتی سرد هم بیّه. وقتی سرد در-بی‌یه، ذرات زیراتمی و بعداً ساده اتمون بوجود بمونه. تا اینجه فقط میاه یا ابری وجود داشته که ونه جنس هیدروژن، هلیوم و لیتیم بی‌یه. این ابرها جاذبه قانون جه هِدی جه جمع بَینه و اساره‌ئون و کهکشونها ره بساتنه. البته دانشمندون اتا تاریک ماده ناشناخته ره هم کشف هاکردنه که اون ابرهای پَلی دیّه.
منابع
* رج:فیزیک رج:اساره‌شناسی رج:مدرن فیزیک
بیله سوار
رج:بیله سوار شهرستان
نوردیک شورا
نوردیک شورا یا شمالی مجلس ات‌سری کشورون ِشورا هسته که ونه دَرون ویشته اسکاندیناوی کشورون جه عضو هستنه. اینان کشورون ِمردم اتی فرهنگ دارنه و جهونی جنگ دوم په، سال 1953 این شورا ره بساتنه.
منابع
رج:اسکاندیناوی رج:سازمان‌ئون بین‌المللی
پنبه‌چوله پایین
پنبه‌چوله پایین اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِرودپی بخش دله دره.
تورنگ تپه
سال ۱۹۳‌۰ اتا آمریکایی گروه ره فردریک آر. وولسین بیارده که تورنگ تپه ره چرخه‌تو هاکنن و کانزاس موزه و پنسیلوانیا دانشگاه وه ره پشتی کردنه ولی وشون خله چیزی پیدا نکرد بینه و همینسه پروژه دخته.
پنبه‌چوله پایین
جمعیت
اینتا روستا، شمالی رودپی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۰۲۶ نفر (۵۱۸خانوار) بی‌یه.
تورنگ تپه
په‌نویس
رج:گرگان تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، گلستان دله
پنبه‌چوله پایین
منابع
پنبه‌چوله پایین
سرهلدان
سرهلدان اتا کوردی کلموئه که ات‌سری شورشون وسّه کار شونه. این شورشون دهه 1990 تاسا، هر ساله شمالی کوردستون دله انجوم وونه و مردِم ونه گادِر ترکیه حکومت وسّه ونگ کانّه «بسّه» (کوردی جه: Êdî Bese). این مراسم سالانه 15 فوریه جه که عبدالله اوجالان زندونی بیّه شروع وانه و تا 21 مارس که نوروز هسته دمباله دانّه. ترکیه دولت تا سال 2013 حاضر نیّه وشون بخاستی چیون ره گوش هاده ولی نوروز 1392 شمسی گادِر حاضر بیّه وشون ره آوانس هاده و ات‌کمه پ‌ک‌ک جه کنار بئه، اوجالان هم اتا نومه دله مردِم جه بخاسته که آروم بواشِن ولی موبارزه ره دمباله بَیرن.
منابع
رج:کوردستون رج:ترکیه جنگون
تلا تاجک
تلا تاجک (tela tajek) اتا جور بخردنی گوشکِ (gušek) نوم هسته.
رج:گوشکون
سیلوریوس
سیلوریوس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه ۱ ژوئن ۵۳۶ تا ۱۱ نوامبر ۵۳۷ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
فسدوال
فسدوال (فرونسئیج جه : Festival)اتا روج بیا اتا دوره سورئون بیا آیینئون، بیا چنتا دبی(کالچرال) برنومئون  (نمائش و فیلم بررسی واری) کا  اتا جا دله کا خاص هسه ورگذار وونه ره گننه. ج
فسدوال تیئون(جورئون)
امروجروج خلی فیلم فسدیوال درنه دینیا دله :
تیاتر فسدوال
فجر تیاتر فسدوال: ایرون دله
گمیشان تاریخی شهر
گمیشان تاریخی سایت اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرون اولیه اسلامی تا قرن ۷ هجری جه رسنه. گمیشان تاریخی سایت گلستان استان و گرگان شهرستان دله دره. ونه آدرس گرگانِ غرب‌وَری، دشت دله. هسته. این بنا ۱۰۳۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۳/۱۲/۱۹ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
فری تاؤن
فری‌تاون اتا شهر هسته که سیرالئون ِکشور ره نیشتگا هسته.
تواون، اهیمه
تواون اتا شهر نوم هسته که جاپون ِاهیمه استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۵٬۵۱۷ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۱۱٫۴۵ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۶۸ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۴-۰۹-۲۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
ژوئن
جوئن یا ژوئن (فرونسئیج جه : Juin) میلادی شیشمین ما هسه و اتا 30 روجی مائون جه هسه.
فری تاؤن
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:سیرالئون شهرون
ژوئن
بننویشت:
رج:میلادی ماه
تواون، اهیمه
بیرون بگردستن
رج:اهیمه شهرون
نستور کیرشنر
نستور کارلوس کرچنر جونیور یک سیاستمدار آرژانتینی بود که از سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷ به عنوان رئیس جمهور آرژانتین و از سال ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۳ به عنوان فرماندار استان سانتا کروز، آرژانتین سانتا کروز فعالیت کرد. به لحاظ ایدئولوژیک، پرونیست و سوسیال دموکرات، او از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ رئیس جمهور بود، با رویکرد سیاسی خود به عنوان کیرچنریسم شناخته شد.
۲۵ ژوئیه
۲۵ ژوئیه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۲۰۶اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۲۰۷اُمین روز إستِنه. ۲۵ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۵۹ روز کار دارنه.
بریم بگردستن
۲۵
اتوبایوگرافی
اتوبایوگرافی، بایوگرافیئی هسه کا نویشتکر شه نویسنه.
ونه فرقئون خاطرئون جا :
اتوبایوگرافی جختیک خاطره نومه (کتاب) جا فرق داینه  اتوبایوگرافی خلی نویشتکر زیوش رو فکوس داینه و رزرز وه ره شرح دینه  امبا خاطره نومئون(  خاطره کتابون) تینار اتا واقعه و اتا خاطره بیا چنتا خاطره ره  گنه.
منبئون:
رج:ادبیات
ابوالفضل لسانی
ابولفضل لسانی اتا مازرونی نویسنده بی‌یه. وه سال ۱۲۷۶ آمل دله دنیا بموئه و ۲۲سالگی گادِر تهران دله، وکیل بیّه. وه سال ۱۳۰۱ «کار» ِمجله ره تأسیس هاکرده. ونه بنویشته‌ئون جه «گناهکار ِمار»، «سیو طلا یا سیو بِلا» و... هستنه.
منابع
رج:مازرون نویسندگون رج:گت مردمون آمل
عبدالفتاح السیسی
عبدالفتاح سعید حسین خلیل سیسی مصر ِرییس‌جمهور هسته. وه اتا کودتا جه ۳ ژوئیه ۲۰۱۳ محمد مرسی ره برکنار هاکرده و شه انتخابات دله نومزه بیّه و بائوته اگه رییس‌جمهور بَواشه، اخوان‌المسلمین ریشه ره دریانّه. حسنی مبارک، قبلی دیکتاتور، و احمد شفیق محمد مرسی ِرقیب، ونجه انتخابات دله حمایت هاکردنه و وه مجموع ۲۵٬۵۷۸٬۲۲۳ رای جه ۲۳٬۷۸۰٬۱۰۴ رای ره بیارده و ۹۶٫۹۱٪ جه رییس‌جمهور بیّه. سیسی جهون دله تنها رئیس جمهور هسته که کُل قرآن ِحافظ هسته.
کامپالا
کامپالا اتا شهر هسته که اوگاندا ِکشور ره نیشتگا هسته.
منابع
رج:آفریقا نیشتگائون رج:اوگاندا شهرون
شهید وطنی استادیوم
شهید وطنی استادیوم اتا فوتوال زمین ِنوم هسته که شاهی دله دره و نساجی فوتوال تیم سره‌یی ورزشگائه.
منابع
رج:مازرون استادیومون
کفشگرکلا
کفشگرکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، شمالی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۲۱۸ نفر (۳۷۱خانوار) بی‌یه.
منابع
کفشگرکلا