cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قطعنومه ۱۹۷۱ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۷۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۳ مارس ۲۰۱۱ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سازمان ملل عملیات لیبریا دله هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۴۹۳‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
اروج‌قشلاق حاج‌عمران
اروج‌قشلاق حاج‌عمران، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، قشلاق شمالی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۳۷۰ نفر (۷۳خانوار) بی‌یه.
منابع
اروج‌قشلاق حاج‌عمران
پاتریک لووی
پاتریک لووی نویسنده و فیلم‌نومه‌نویس قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
گیوم بوشه
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن شانزدهم میلادی
پاتریک لووی
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
عراق
عراق  یا عیراق اتا کشور نوم هسه که آسیای ِقاره و خاورمیونه دله دَره. اینتا کشور گتی ۴۳۸۰۰۰کیلومتر مربع هسه. ونه نیشتنگا (=پایتخت) نوم هم بغداد هسه. عراق عربستون، کویت، اردن، سوریه، ایران و ترکیه جه هم‌سامون هسته. این کشور عرب اتحادیه دله هم عضو هسته. عراق دله دِتا روخنه، دجله و فرات نوم، دَرنه که وشون ِبین ره بین‌النهرین گانّه. بین‌النهرین دِنیای ِقدیمی‌ترین جائون جه هسته.
اینتا کشور ۳۲٬۵۸۵٬۶۹۲ نفر جمعیت دارنه. عراق مردم ویشته عربی‌زوون جه گپ زنّه و ایسلام دین په‌روو هسنه. ولی وشون میون اتی کورد درنه که کوردی زوون جه گپ زنّه. عربون ۷۵٪-۸۰٪، کوردها ۱۵٪–۲۰٪، ترکمونا، آشوریون و بقیه سرجمع ۵٪ ره تشکیل دِنّه. حدود ۶۰٪-۶۵٪ درصد تشیع، ۳۲٪-۳۷٪ درصد تسنن و ۳ درصد مسیحیت په‌روو هستنه.
اینتا کشور حوکومت جمهوری هسه. وشون ِکشور ِپول ِیکای ِنوم دینار هسه. ونه ایقتصادی نیشتنگا نوم بصره هسه. عیراق ِقدیمی تمدن‌ها جه بابل، آشور و سومر بینه. وه ره «تمدن گَره‌ئون» جه دونّه. اینتا کشور شه معاصر ِدوره دله خله جنگ بَدی‌یه. این کشور ایران، کویت، آمریکا، داعش و… جه جنگ هاکرده و ات‌خله دله‌یی جنگ هم داشته.
تاریخ
عراق ِمنطقه ات‌خله قدیمی تمدن و فرهنگ داشته. سومریون، اکدیون و آشوریون هزارون سال پیش ونه بین‌النهرین و دیگه قسمتون دله دَیینه. این مناطق بعداً هخامنشیون، سلوکیون، اشکانیون، ساسانیون و روم امپراتوری دله دَکِتنه. اسلام ِبموئن په عراق عباسیون ِنیشتنگا بَیی‌یه و عربون این مناطق دله ساکن بَیینه تا اونکه موغولون بمونه و بغداد ِحکومِت سقوط هاکرده. قرون دهم تا سیزدهم شمسی، عراق بارها ایران و عثمانی میون تَب‌بَزه‌کا بی‌یه. عراق قبل جهونی جنگ اول، عثمانی دله دَیی‌یه. این جنگ په عثمانی رِقِدبورده و عراق ره بریتانیا بَییته شه وسّه. عراق سال ۱۹۱۹ بریتانیای ِکولونی بیّه و ۱۹۳۲ اتا سیوا کشور بیّه.
عراق ِاستقلال په، اتا پادشائی وه ره کنترل کارده. 14 ژوئیه 1958 عبدالکریم قاسم اتا کودتا جه جمهوری بساته و شائون ره کنار بَزوئه. اَی په‌یی‌ته عبدالسلام عارف و بعدش عبدالرحمان عارف هِدی سَر کودتا هاکردنه و سرآخر بعثیون، بتونستنه کشور ره شه میس دله بَیرِن.
مردمون
عراق دله عربون، کوردون، ترکمونون، آشوریون، کلدانیون، منداییون و صابئین و... دَرنه. کوردون گتترین اقلیت هستنه و عراق ِشمال و شمال‌شرقی دله زندگی کانّه. وشون سال ۱۹۹۱ تاسا شه وسّه اتا سیوا دولت دارنه که ونه نوم کوردستون اقلیم هسته. عراق مرکزی قسمتون سُنّی عربون، ونه جنوبی شهرون شیعیون دَرنه. غیر این سه‌تا قِسمِت پچوک‌پچوک ِاقوام و ادیان هم دَرنه که وشون ِدله‌دله دَرنه. اکثراً کوردها سُنی هستنه و فقط «فیلی کوردها» این میون شیعه هستنه.
ترامادول
ترامادول (ژنریکی نوم: Tramadol) که ونه تجاری نوم ترامال،  ترامد و بایومادول هسته. اتا مسکن دوا هسته که تریاک ره موندنه و ات‌جور اپیویید حیساب اِنه. این دوا ره درد ِتسکین وسِّه تجویز کانّه. ونه مصرف درد ِتسکین وسّه معمولاً کمتر از ۵ روز و به مقدار ۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌گرم هر ۸ ساعت تجویز وانه. این دوای عوارض خله تریاک ره موندنه و ونه واری هم آدم ره معتاد کانده.
منابع
رج:الکل‌ها رج:دوائون رج:اعتیاد
قطعنومه ۸۸۴ امنیت شورا
قطعنومه ۸۸۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۲ نوامبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره ارمنستون-آذربایجون هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۳۱۳‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
عراق
سیاست
عراق دله اتا شه‌گردون (=خودمختار) ِحکومِت دَره که وه ره کوردستون اقلیم گانّه. این کشور پارلمونی جمهوری هسته و ونه دله نخست‌وزیر اصلی قدرت ره دانّه ولی وشون اتا رییس‌جمهور هم ونه دارِن. وشون اتا قانون بی‌یشتنه که نخست‌وزیر حتماً ونه شیعه بائه و رییس‌جمهورون این کشور دله سنی هستنه. مجلِس ِرییس هم ونه کوردی بائه.
وزیری حموم
وزیری ِحموم ساری وسط و کلبادی سره وَر و ئوامبار نو مله دله قرار دانّه و از لحاظ نوع معماری، مصالح و ساختمونی ویژگیون از ابنیه هارشائی و مشهور مازرون اشمارس‎وانه. اینتا بنا هم متعلق به قاجارون‌ گادر هسته.
قطعنومه ۸۸۴ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
عراق
تقسیمات
عراق ۱۸ استان دانّه:
وزیری حموم
شمارهٔ ثبت ۶۲۶۹ جه این بنا ایران ملی آثار دله قرار بیته.
منبع
رج:ساری تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون حموم‌ئون
لیلانجنی
لیلانجنی  اتا پیل یکا نوم هسه که سوازیلند پیل یکا هسه.
عراق
منابع
رج:آسیایی کشورون رج:عرب کشورون رج:اوپک رج:عربی‌زوون کشورون رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات رج:اسلامی کشورون
قطعنومه ۱۳۰۴ امنیت شورا
قطعنومه ۱۳۰۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۶ ژوئن ۲۰۰۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره کنگو دمکراتیک جوموری وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۱۵۹‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
شورچال گلوگاه
این منطقه از جائون مسکونی قرون ابّـِل ئو دیّـِم ایسلامی بیه ئو آثار باستونی فراوونی در دل تپه‌ئون وه جای بیتنه که موتأسفونه بخش قابل توجوهی، توسوط حفارون غیرموجاز، از دل خاک خارج بیه ئو از موزه‌ئون خارجی، سر در بیارده که نیازمند استقرار یگون حفاظت میراث فرنگی هسته.زمینون وه موتعلق به ساکنون کوپچی مله گلوگاه بیه ئو در فاصله کمی از ساحل دریو قرار بیته ئو مکونی سرسبز ئو بیسیار بدینی هسته که نیازمند سرمایه گوذاری ئو توجوه ویشتری هسته.
شاهین‌شهر
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:شاهین‌شهر و میمه شهرستان
شهریار ابل (باوندی شاء)
شهریار ابل ، شروین ابلِ ریکا
شهریار شروین ریکا (بمرده ۲۱۰ ق / ۸۲۵ م) از فرمانروایون باوندیون بیه.
شهریار ابل وچه شروین ابل وچه سرخاب ابل که به رسم گروگان پیش هارون الرشید - خلیفه عباسی - دیه بعد از بیماری خلیفه، پیش پیر بورده ئو با بمردن شروین، رشته کارا ره در دست بیته. بد از بمردن ونداد ، ونه ریکا کارن یار قدیمی دوران زندون دینش هم رشته رفقی ره دِمندا ئو خادش ره فرمانبوردار شهریار نوم هدا. در 201 هـ.ق. عبدالله بن خردادبه، والی طبرستون از سوی عباسیون ، بسیاری ارتفاعات طبرستون ره تصرف هکرده ئو شهریار ره دمبدا عقب «تاریخ طبری، ج 8، ص 556؛ ابن اثیر: الکامل، ج 6 / صص 327 و 328». ظاهراً پس از این پیروزیا، مأمون شهریار و کارن جه بخاسته که برای جنگ با رومیون در رکابش حاضر بواشن. شهریار نموئه ولی کارن دعوت وه ره قبول هکرده ئو از خلیفه خاری بدیه. شهریار ناخِش از رفتار کارن، خله از سره ئون وه ره بیته. مازیار کارن وچه، قبول نکارده اینتا کار ره ئو به موقابله را بیته ولی شکست بخارده ئو به پیش عموزای خادش ونداُمید بورده. شهریار وه ره از وندامید طلب هکرده ، اینتا هم مازیار ره به بند بکشیه ولی مازیار زندونبان ره گول بزو ئو از زندون دربورده ئو به بغداد بورده. بعدأ شهریار بمرده. برخی جانشین وه ره جئفر دونه، ولی ابن اسفندیار از جئفر حرف نزنده ئو شاپور ره جانشین وه دونده. گذشته از این نوم جئفر اینتا روزگار دله که باوندیون هنوز به ایسلام درنمو بینه، با واقعیت فرنگی و دینی منطقه همخونی ندانه.
منبع
محک ویکی پدیای فارسی:شروین پسر رستم(دیگه زوونا«کنار ولگ»دله دره)
رج:باوندیون شائون
امیل بودن
امیل بودن نویسنده قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
آق‌بلاغ‌مصطفی‌خان
آق‌بلاغ‌مصطفی‌خان، اتا روستای نوم هسته از توابع ویلکیج ِبخش، نمین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
منابع
آق‌بلاغ‌مصطفی‌خان
پابلو نرودا
پابلو نرودا (۱۲ ژوئیه ۱۹۰۴ - ۲۳ سپتامبر ۱۹۷۳) مستعار نوم ريكاردو نفتالی ريس باسوآلت شیلیایی شاعر و نوبل ادبیات جایزه برنده بی‌یه. وه شه مستعار نوم ره یان نرودا چکی شاعر ِنوم جه بییته.
منابع
نرودا، پابلو نرودا، پابلو
قطعنومه ۱۹۷۲ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۷۲ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۷ مارس ۲۰۱۱ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سومالی وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۴۹۶‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
یوزباشی تپه
یوزباشی تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد جه رسنه. یوزباشی تپه مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان نوکنده کلا، روستای المشیر هسته. این بنا ۷۸۴۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۱-۱۲-۱۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
کردکتی
جمعیت
اینتا روستا، دهستان پایین خیابان لیتکوه دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۱۵۲ نفر (۴۰خانوار) هسه.
منابع
کردکتی
آلزاس
آلزاس (آلزاسی جه: s Elsass’) اتا ناحیه فرانسه دله هسته که شرقی سامون دله دره و آلمان و سوییس همسایگی کته. پیش از جهونی جنگ اول آلمان دله دیّه و ورسای پیمون په فرانسه جمع دربموئه.
آیدین آغداشلو
آیدین آغداشلو (بزائه ۸ آبان ۱۳۱۹ رشت) نقاش، نویسنده و طراح هنرمند معاصر ایرانی هسته. ونه پییر قفقازی مهاجرون جه بی‌یه و ونه ۱۲ سالگی گدر بمرده و وه از اون گدر شه مار جا زندگی کارده. جوونی گدر پری وزیری‌تبار (هنرپیشه تئاتر) که هنری نوم شهره آغداشلو جا بشناسی‌یه وونه جه، ازدواج هاکرده. ولی ونجه سِوا بیّه و مجدداً سال ۱۳۵۹ فیروزه اطهاری که ونه دانشجو بی‌یه جه ازدواج هاکرده. وه اسا تهران دلوئه و ونه خانواده تورنتوی کانادا دلونه.
اسلام‌آباد جدید
اسلام‌آباد جدید، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، قشلاق شمالی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۱۷۲۶ نفر (۳۵۲خانوار) بی‌یه.
منابع
اسلام‌آباد جدید
مازرون ِ بَبـِر
مازرون ِ بَبـِر که ونه علمی نوم Panthera tigris virgata هسسه مازرون جنگلون دله زندگی کرده ، آخرین باری که وه گـِلستون جنگل دله بدی‌یه بَیّه ۱۳۳۸ خورشیدی سال بی‌یه. مردم وه ره سـِرخ شیر گاتنه.
مازرون بَبـِر ، بنگال بَبـِر جا روشن تر بیه ، ونه رنگ نارنجی مایل به سـِرخ بیه. ونه بدن می بنگال بَبـِر جا بـِلِند تر و سیبری بَبـِر جا کِتا تر بیه. ونه هیکل هم بنگال بَبـِر جا گت تر و سیبری بَبـِر جا خورد تر بیه.
مازرون بَبـِر مارال ٬ وراز ٬ شوکا ٬ آغو ٬ پرنده ئون ٬ خزنده ئون وحشی بامشی ره اشکار کرده. اون گدر که وشنا بیه و کمبود غذا داشته تلمار و گومش و سایر اهلی حیوونون ره خـِرده. ونه نسل ، اشکار بی‌رویه و زیست ِموحیط ره نابود هاکردن وسّه از بین بوردنه. وه دلیلم این بیه که مازرونه ببر در نیزارها وه وچیله ره دنیا بیارده و زندگی هاکردنه اوجه.به مرور زمان که نیزار ها و جنگل نزدیک ساحلشونه از بین بشینه این موجود مجبور بویه به سمت جنگل بوره که توجه خرس و پلنگ وه سر مزاحمت ایجاد هاکمینه و وچیله ره خورمینه.بنابراین این ببر انقدر شکار بویه که به مرور زمان نابود بویه.
منابع
رج:بامشی‌مونائون رج:مازرون
گگه
اونتا مردی یا ریکایی دیگری ره گگه یا گگا یا برار وانه که ونه جا، اتا پی‌یر و مار یا کم‌دس(=حداقل) اتا مار یا اتا پی‌یر جا بائن.
گيلون
اتا استان هسته که مازرون غرب ور قرار بئیته و وشون زوون و فرهنگ خله امه واری هسته. مازرون واری سبز هسته و ونه مردمون چای و بینج کشت کننه.
درگواینیان
درگواینیان اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ ور (بخش) دله دره. اینتا شهر پروانس آلپ-کوت دازور ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۳۷٬۰۸۸ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
قطعنومه ۸۸۵ امنیت شورا
قطعنومه ۸۸۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۶ نوامبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سومالی هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۳۱۵‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ئوشار دیک کریک
منابع
رج:آمریکا ئوشارون
صفی‌آباد کاخ
صفی آباد کاخ اتا کاخ هسته که سی سر دره. وه اشرف شهر په دره. اینتا کاخ اتا از صفویون ِدوره بنائون هسته که قاجارون دوران خراب بدا بیی‌یه، ولی رضا شاه گدر، وه ره بازسازی هاکردنه.
منابع
رج:بهشهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
اسلام‌آباد (پارس‌آباد)
په‌نویس
رج:اردبیل اوستان شهرون
رج:پارس‌آباد شهرستان
شیزوئوکا (شهر)
شیزوئوکا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِشیزوئوکا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۷۱۰٬۹۴۴ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱٬۳۸۸٫۷۸ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۵۱۲ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۸۸۹-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:شیزوئوکا شهرون
سمیرم
سمیرم اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که سمیرم شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲۵٬۱۲۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:سمیرم شهرستان
الادیزگه
الادیزگه، اتا روستای نوم هسته از توابع ویلکیج ِبخش، نمین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ویلکیج مرکزی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۱۵۴۰ نفر (۲۶۶خانوار) بی‌یه.
منابع
الادیزگه
دینه‌کش تپه (المشیر)
دینه‌کش تپه (المشیر) اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد جه رسنه. دینه‌کش تپه (المشیر) مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان نوکنده کلا، روستای المشیر هسته. این بنا ۷۸۴۸ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۱-۱۲-۱۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
استفان ملیاد
استفان ملیاد شاعر، کتاه داستان نویسنده و نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
قطعنومه ۱۹۷۳ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۷۳ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۷ مارس ۲۰۱۱ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره جنگ داخلی لیبی (۲۰۱۱) هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۴۹۸‌ام دله ۱۰تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۵تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
عبس
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۴۲ تا آیه دارنه.
قطعنومه ۱۳۰۵ امنیت شورا
قطعنومه ۱۳۰۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۱ ژوئن ۲۰۰۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره بوسنی و هرزگوین وضعیت هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۱۶۲‌ام دله ۱۴تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۱تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
گاستون آرمان دو کیاوه
گاستون آرمان دو کیاوه نمایش‌نومه نویس قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
تکویر
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۲۹ تا آیه داینه.
لیبی
لیبی (عربی جه: ليبيا) اتا کشور نوم هسه که آفریقا قاره دله دره. لیبی مصر، سودان، چاد، نیجر، الجزایر و تونس جه سامون دانّه.
لیبی ِگـَتی (=مساحت) حدوداً ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع هسته که چارومین گت ِکشور آفریقا دله و هیودَهمین کشور جهون دلوئه. ۱٫۷ میلیون نفر جمعیت ۶٫۴ میلیون نفری جه لیبی ِنیشتنگا (=پایتخت)، طرابلس، دله دَرنه.
جوغرافی
اینتا کشور گتی۱۷۷۵۰۰۰ کیلومترمربع هسه.اینتا کشور ۶.۴ میلیون نفرجمعیت دارنه. ونه نیشتنگاء(=پایتخت) نوم طرابلس هسه.
فرهنگ
ونه مردم ویشتر عربی زوون جه گپ زنّه و ایسلام ِدین ره په‌روو هستنه.
سیاست
اینتا کشور حکومت تا عربی بهار گادِر سوسیالیستی-عربی ِجمهوری بی‌یه و ونه رییس جمهور هم معمر قذافی بی‌یه که ۴۰ سال رهبر نوم جه حکومت کارده. اتا انقلاب په قذافی ره ونه مخالفون بکاشتنه و ناتو همراهی جه اتا موقتی دولت بساتنه. ولی این دولت خله دووم نیارده چون لیبی ِاوضاع قارش-میش بیّه و همه هِدی جه شهرون و روستائون ِتصرف وسّه جنگینه.
ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم دینار هسه.
تاریخ
اینتا کشور میلادی نوزدهوم سده دله ترکیه دس دیه ولی وره اتا کمه قبل جهونی جنگ اول سر بَییتِن جا ایتالیا ترکیه دس جا در یارنه. اینتا کشور جهونی جنگ دوم په اتا سیوا کشور بیّه.
پانویس
رج:آفریقایی کشورون رج:ایتالیا قدیمی مستعمرات رج:عربی‌زوون کشورون رج:عرب کشورون رج:عرب اتحادیه رج:آفریقا اتحادیه رج:اوپک
ژاک پولتیه دو مان
ژاک پولتیه دو مان شاعر و ریاضی‌دان قرن شانزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن شانزدهم میلادی
آب‌بخشان
آب بخشان، روستائی هسه از توابع بخش مرکزی شهرستان آمل در استان مازرون ایران.
جمعیت
اینتا روستا، دهستان بالاخیابان لیتکوه دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۸۶۱ نفر (۲۳۶خانوار) هسه.
منابع
آب بخشان
کورن‌وال
کورن وال اتا ناحیه هسته که انگلیس ِجنوب‌غربی‌ترین وَر دره و اتا جزیره مونا ره موندنه. این منطقه جمعیت کم هسته ولی اتی ناسیونالیستی جریون این منطقه دله دره. وشون ِبومی زوون کورنی هسته که انگلستان دله برسمیت بشناسی وونه.
منابع
رج:بریتانیا جوغرافی رج:بریتانیا شهرون
ملاله یوسف‌زی
ملاله یوسف‌زی یا گل مکئی (بزائه ۱۲ ژوئیه ۱۹۹۷) اتا نوجوون کیجا هسته که شه درس بخوندستن وسّه طالبان جلو هرسّائه و اونان ونه سمت شلیک هاکردنه. وه حقوق بشر ِفعال بیی‌یه و اکتبر ۲۰۱۲ همینسه طالبان وه ره ترور هاکرده.
ملالی اتا کتاب بنویشته که ونه نوم «من ملاله هستمه» هسته. وه این داستان دله اعتقاد دانّه که این تنها ونه داستان نی‌یه بلکه داستان ۶۱ میلیون وچه‌یی هسته که درس و تعلیم جه محروم بیینه.
«آنجلینا جولی»، آمریکایی بازیگر، ۲۰۰ هزار دلار ۴۰تا کیجای تحصیل وسّه هدائه «صندوق ملاله» ره. دیویس گاگنهایم هم قرار هسته که ونه زندگی جه اتا فیلم بسازه.
بن بنویشت
رج:زننه آدمون رج:گت مردمون پاکستون رج:پشتون رج:ترور بیی‌ئون رج:ساخاروف بیته‌ئون رج:نوبل بیته‌ئون
گوئررو
گوئررو مکزیک ِاتا از سی و یِتّا ایالت هسته که ونه نیشتنگا شهر چیلپاسینگو هسته.
منابع
* رج:مکزیک ایالات
سفیدشهر
سفیدشهر اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که آران و بیدگل شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۷٬۸۰۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:آران و بیدگل شهرستان
قطعنومه ۸۸۶ امنیت شورا
قطعنومه ۸۸۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۸ نوامبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سومالی هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۳۱۷‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
عبدالحسین مختاباد
منبع
رج:مازرون سیاست‌مدارون رج:مازرون نوازندگون
ایریل
ایریل، اتا روستای نوم هسته از توابع ویلکیج ِبخش، نمین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ویلکیج مرکزی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۳۴۶ نفر (۶۷خانوار) بی‌یه.
منابع
ایریل
مطففین
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۳۶ تا آیه داینه.
ملک بهمن قلعه
این قلعه از گت قلعه‌ئون البرز هسته که در جاده هراز بخش لاریجان شهرستون آمل و موشرف به قریه شاهون دشت در ۷۵ کیلومیتری جنوب آمل قرار دانه این قلعه موتعلق به شائون پادوسبانیون هسته که در سنه (۴۵ الی ۱۰۰۵) هـ. ق. به رویان نور و کجور و رستمدار حکومت داشنه بنای قلعه بر روی صخره‌ای حدود ۲۲۰میتر بالاتر ازسطح اراضی شوندشت از لاشه سنگون گت ئو خورد ئو ملات گچ بساته بیه که بصورت طبقه طبقه ئو شامل اوتاقون ئو قسمتون موختلف ساختمونی هسته.
منابع
رج:پادوسپانیون قلعه‌ئون رج:آمل تاریخی جائون
ئوشار دیلان
ئوشار دیلان (انگلیسی:Dillon Falls) ئوشاری هسته که اورگن، ایالات متحده آمریکا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 15 ft هسته. اینتا ئوشار ِنسبی پهنا 50 ft متر هسته.
قطعنومه ۱۹۷۴ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۷۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۲ مارس ۲۰۱۱ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره افغانستان وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۵۰۰‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
مری ولستون‌کرافت
مری ولستون‌کرافت (بزائهٔ ۲۷ آوریل ۱۷۵۹ لندن - بمردۀ ۱۰ سپتامبر ۱۷۹۷) گت نویسنده بریتانیایی هسته. وه خاهون ِبرابری اجتماعی و آموزشی زنان بی‌یه. ونه گت کتاب احقاق حقوق زنان نوم داشته که سال ۱۷۹۲ منتشر بیه و از متون کلاسیک فمینیستی هسته. وه رمان‌ها و مقالات متعدد و همچنین سفرنومه و فرانسه ِانقلاب ِتاریخ ره بنویشته.
بعدا مری ویلیام گادوین جا ازدواج هاکرده که اتا فیلسوف آنارشیست بی‌یه و ۱۱ روز پس از دومین کیجای دنیا بموئن سَره بمرده. .
منابع
ولستون‌کرافت، مری ولستون‌کرافت، مری
اوزن‌تپه سفلی
اوزن‌تپه سفلی، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، قشلاق شمالی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۶۴۳ نفر (۱۴۵خانوار) بی‌یه.
منابع
اوزن‌تپه سفلی
قطعنومه ۱۳۰۶ امنیت شورا
قطعنومه ۱۳۰۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۵ جولای ۲۰۰۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سیرالئون وضعیت هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۱۶۸‌ام دله ۱۴تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۱تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
سده لنجان
سده لنجان اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که لنجان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۹٬۱۰۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:لنجان شهرستان
بروج
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۲۴ تا آیه داینه.
هینر سلیم
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی رج:زننه آدمون
پیر لوئی
پیر لوئی شاعر و رمان‌نویس  قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
قطعنومه ۸۸۷ امنیت شورا
قطعنومه ۸۸۷ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۹ نوامبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره اسرائیل-سوریه عربی جوموری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۳۲۰‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
بن بنویشت
رج:قطعنومه مقالات
افراکتی پل
افراکتی پل اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. افراکتی پل مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان بالا تجن، روستای پایین افراکتی هسته. این بنا ۷۸۵۴ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۱-۱۲-۱۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون پل‌ها
هاماماتسو، شیزوئوکا
هاماماتسو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِشیزوئوکا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۸۱۱٬۴۳۱ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱٬۵۱۱٫۱۷ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۵۳۷ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۱۱-۰۷-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:شیزوئوکا شهرون
اینچئون آسیایی کائون
۲۰۱۴ آسیایی کائون (= بازیون)  آسیایی کائون هیودهمین دوره هَسته. این مسابقات ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۴ جه تا ۴ اکتبر ۳۶تا رشته دله انجام بیّه. این سومین بار بی‌یه که جنوبی کره این کائون ره میزبان بیّه.
بیرون بگردستن
رج:آسیایی کائون رج:اینچئون
تجنک
تجنک، روستائی هسه از توابع بخش مرکزی شهرستان آمل در استان مازندران ایران.
جمعیت
اینتا روستا، دهستان پایین خیابان لیتکوه دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۵۳۰ نفر (۱۲۵خانوار) هسه.
منابع
تجنک
طارق
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۱۷ تا آیه داینه.
سرلینگ دون
سر لینگ دون (به انگلیسی و فارسی: 69) ات تی از روش‌ئون بگائستن هسته که ونه دله دِنفر همدیگه وَروَر اتجور همدیگه پَلی لِشونّه که دهون هر ات نفر نزدیک به دول یا کوس ات دیگه بائه. این حالت دله هردِ نفر به‌شکل هم‌زمون بتونّه سکس دهنی ره انجام هادن.
معادل فارسی
این کلمه فارسی دله معادل نداشته تا اینکه فرنگی‌ئون پِشتی اسا چن وقته که فارسی دله هم وه ره 69 گانّه چون دِنفر شکل مثل شکل عدد 69 انگلیسی وانه.
منبع
رج:بگائستن
مانکس زوون
مانکس زوون اتا زوونه که گویدئیک زوون‌ئون زیرچلّه‌ئون جه هسته. گویدئیک زوون شه اتا چله سلتی زوون‌ئون وونه. من جزیره ِمردم که بریتانیا غرب درنه، این زوون جه گپ زنّه.
این زوون ات‌بار سال ۱۹۷۴ گدر بمردن آخرین اصلی گنشکر جه منقرض بیّه، اما با توجه به اینکه صدها نفر دیگه این زوون ره شه دومین زوون هاکردنه، دِباره احیا بیّه و اسا خله از منی وچون ِماری‌زوون مانکسی هسته.
منابع
مانکس
قطعنومه ۸۸۸ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
افراکتی حموم
افراکتی حموم اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. افراکتی حموم مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان بالاتجن، روستای افراکتی هسته. این بنا ۸۸۰۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۲-۰۳-۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون حموم‌ئون
فیلیپ سگور
فیلیپ سگور نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
بریس (نمین)
بریس ، اتا روستای نوم هسته از توابع ویلکیج ِبخش، نمین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، ویلکیج مرکزی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۱۲۰۴ نفر (۲۷۳خانوار) بی‌یه.
منابع
بریس رج:ایران شهرون
ئوشار دینر
ئوشار دینر (انگلیسی:Dinner Falls) ئوشاری هسته که کوئینزلند، استرالیا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 260 متر هسته.
اعلی
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۱۹ تا آیه داینه.
بدر غزوه
غزوه‌ی بدر یا بدر الکبری اولین گت ِجنگ زمون محمد میون مسلمونا و اهل مکه بی‌یه که ۱۷ رمضون سال دوم پس از هجرت شهر بدر دله اتفاق دکته. پیروزی مسلمونا این جنگ دله نفوذ مکه ره تا حد زیادی کم هاکرده و جایگاه سیاسی مسلمونا ره مدینه دله قوی‌تر هاکرده. از زمون هجرت مسلمونا به مدینه، بقای اقتصادی وشون به حمله به کاروون‌ئون مکه وابسته بی‌یه. وقتی خَوِر حرکت کاروون ثروتمند ابوسفیان مکه جه، به محمد برسی‌یه، قریب به ۳۰۰نفر از مسلمونا حمله به وشون وسّه آماده بَینه و این میون، سپاه مکه شامل ۱۰۰۰سرباز وشون مقابله وسّه آماده هاکرد بی‌یه، با وجود برتری تعدادی مکیون، مسلمونا برنده بَینه و خله مکیون جه بکوشته و اسیر بَینه. قرآن دله این پیروزی جه به عنوان اتفاقی الهی یاد بَیی‌یه.
منابع بررسی وسّه
هرچن به بائوته‌ی ویلیام مونتگومری وات، قرآن دله اشارهٔ صریحی به درگیری‌ئون اولیهٔ مسلمونا پیدا نوانه ، اما به بائوته ممد حوسن طباطبایی، روحانی شیعه، قرآن دله آیات ۱۲۱ تا ۱۲۸ سوره آل عمران صریحأ به بدر اشاره هاکرده. همچنین طبق گت ِدایرةالمعارف اسلامی، سورهٔ انفال شأن این نبرد دله نازل بیّه.
معمولاً قدیمی‌ترین و مورداعتمادترین منبع تاریخی بررسی این اتفاق وسّه نومهٔ عروة بن زبیر به عبدالملک (خلیفهٔ اون گادر) بدونسته وانه؛ هرچن خله از مطالب وه به افسانه شباهت دانّه. منابع اولیهٔ تاریخی دله این اتفاق مفصلاً شرح هدا بَیی‌یه.
تئودور دو بز
تئودور دو بز متخصص الهیات قرن شانزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
بدر غزوه
پیش از جنگ
پس از هجرت مسلمونا به مدینه، اهالی مکه دارایی‌ئون رهابَیی مهاجرین مسلمون ره بَییتنه. اون گادر آیاتی نازل بَیبی‌یه که به مسلمونا، برابر کسایی که وشون ره مجبور به انکار دینشون کانّه یا از فرابخوندستن مردم به خدا منع کانّه، اجازهٔ بجنگستن دائه، و مسلمونا این ره اعلان جنگی از جانب خدا علیه بت‌پرستون ِقریش دونستنه. طی اولین سال سکونت مسلمونا مدینه دله، محمد اجازه هدائه پچیک حمله‌ئون علیه کاروونای خاصی از مشرکون انجام بواشه. سهیل هشمی نظرات دربارهٔ این درگیری‌ئون ره بررسی کانده و گانه: دربارهٔ درگیری‌ئون اولیه میون مورخین متقدم و مستشرقین متأخر، با سیره‌نویسون، اختلاف‌نظر وجود دانّه: به بائوته اغلب تاریخ‌نگارون مسلمون متقدم، در طی این دورون محمد سیاست جدیدی ره برابر مکه بَیته: بجنگستن با مکیون به تلافی رفتار وشون با مسلمونا. و طبق بائوته خله از خاورشناسون هم، این حملات با هدف جبرون فقر اقتصادی ناشی از مهاجرت مسلمونا به مدینه انجام بی‌یه. بعضی بائوتنه «این درگیری‌ئون نشون‌دهندهٔ تغییری اساسی در خط مشی پیامبر جهت تکیه بر تنازع خشونت‌آمیز بی‌یه که با آیات جنگ‌دوستانه مدنی تجویز بیّه.» اما محمد هیکل گانه «این درگیری‌ئون لشکرکشی نظامی نَینه؛ بلکه پچیک حمله‌ئونی بینه که با هدف خسته‌هاکردن مکیون و نشون هدائن قدرت جدید مسلمونا و اثبات لزوم صلح و سازش با مسلمین انجام بی‌یه.» به باور هشمی، هر دِ دیدگاه بر مبنای حدس و گمون هسته. من‌حیث‌المجموع، «به‌سختی بنشنه این واقعه و وقایعی که مسبب وه بینه ره به‌روشنی شرح هدائن». همینتی، پیشگیری از اقدام نظامی احتمالی وشون علیه مسلمونا و تموم‌هاکردن به آزار و اذیت اقلیت مسلمون باقی‌بموندسته مکه دله و دَوِستن مسیر کاروون‌ئون مکه تا شام  (یا به تعبیری دیگر «تهدید حیات اقتصادی مکه») ، هم به عنوان اهداف محمد فعالیت نظامی علیه مکیون جه ذکر بَینه.
قطعنومه ۱۹۷۵ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۷۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۱۱ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره ساحل عاج وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۵۰۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
تئودور دو بز
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن شانزدهم میلادی
بدر غزوه
پیش از جنگ
طی اتا از همین درگیری‌ئون ماه رجب (که از ماه‌ئون حرام بی‌یه) همون سال، مسلمونا با کاروونی قریش جه نخلة دله(جایی میون مکه و طائف) درگیر بَینه و عمرو بن حضرمی (از مردمونمکه) بمرده. قریش فرصت جه بهره بَورده و جنگی تبلیغاتی علیه مسلمونا به راه دمبدائه: وشون ره به بجنگستن ماه‌ئون حرام دله (که نزد اعراب عملی قبیح و نامتعارف بی‌یه) متهم هاکرده، تا میون مسلمونا و کل اهالی شبه جزیره، دشمنی ایجاد هاکنه.
جنگ
هر سال دِتا گت ِکاروون تجاری مکه جه درشینه و سود حاصل از وه بخش عمدهٔ درآمد اهل مکه ره شامل بی‌یه و همهٔ تاجرون مکه ونه دله همباز(=شریک) بینه و تقریباً همه‌ی مکیون وسّه مهم بی‌یه. از اونجه که کاروون حداکثر بتونسته از ۸۰ مایلی مدینه رد بواشه، مسلمونا مدینه فقط با نگهبونای همراه کاروون سروکار داشتنه و تونستنه وه ره حمله هاکنن و بی‌اونکه کسایی مکه جه به وشون معترض بواشه. جمادی‌الاول یا جمادی‌الثانی سال دوم پس از هجرت، ابوسفیان گت ِکاروون تجاری ره به مقصد شام رهبری کارد و محمد از این باخَوِر بیّه و ۱۵۰-۲۰۰نفر از مسلمونا حمله‌ی ونه وسّه ذی‌العشیرة دله هاکردنه و کمی بعد بفهمستنه که کاروون چن روز پیش اونجه جه بگذشته، پس تصمیم بَیتنه بردگرستن کاروون به مکه ِگادِر وشون ره سر دَخاسِن. زمون بردگرستن کاروون شام جه به مکه، محمد، طلحه بن عبیدالله و سعید بن زید ره به الحوراء برسنی‌یه تا پس از بگذشتن کاروون از اونجه، به وه خَور هادن. پس از اینکه این دِتا به اونجه برسینه، اتا از رئیسون جهینه وشون جه استقبال و وشون ره شه سره دله مخفی هاکرده تا کاروون با ۴۰نفر و نزدیک به ۵۰۰۰۰ دینار طلا، اونجه جه بگذشته و اون دِنفر با این خَور به مدینه بردگرستنه. اما محمد چون ترسی‌یه حمله وسّه دیر بواشه، تا بردگرستن این دِنفر صبر نکارده و همینسه این دِنفر جنگ دله دنی‌بینه. و همینتی عثمان؛ که مدینه دله بموندسته تا شه مریض ِزنا جه، رقیه (پیغمبر ِکیجا)، مراقبت هاکنه. سپاه مسلمونا متشکل بی‌یه از ۳۰۰ تا ۳۱۷نفر (۸۲ تا ۸۶نفر مهاجرین جه، ۶۱نفر اوس جه و ۱۷۰نفر خزرجیون جه ) و ۲ یا ۳ اسب (متعلق به زبیر بن عوام و مقداد بن اسود) و ۷۰ شتر؛ که هر دِ یا سه نفر از اتا شتر، به‌نوبت، استفاده کاردنه و محمد هم به همراه علی و کسی دیگر اتا شتر داشتنه و بنابراین بیشتر مسیر تیسابه لینگ بگذشته. مسلمونا پرچمی اسپه‌رنگ داشتنه.
تا بدر
مسلمونا ۱۲ یا ۱۳رمضون مدینه جه بریم بمونه و نزدیکی بدر محمد دِ نفر ره پیش دمبدائه تا کاروون جه خَور بیارن و زمونی که این دِتا چاهی پَلی که بدر ِمردم ونجه ئو کشینه، گپ‌بزوئن دِتا روستایی ره بشناسنه که «کاروون فردا یا پس‌فردا رسنه…» و فوراً با این خَور بردگرستنه. کمی پس از اینکه اونجه جه بوردنه، ابوسفیان که شخصاً بموبی‌یه تا از امنیت مسیر مطمئن بواشه، به اونجه برسی‌یه و اتا روستایی خَور تجسس اون دِ نفر ره بشناسته، پس بردگرستن و مسیر حرکت کاروون ره به سمت سرخ دریا منحرف هاکرده. ابوسفیان شه کاروون وسّه، که به ناحیه‌یی برسی‌بینه که به‌راحتی توسط مسلمونا مدینه قابل دسترسی بینه، مکه جه درخواست کومک هاکرده، و سپاه مکه متشکل از ۹۵۰ سرباز که تقریباً همهٔ جنگجوئون قریش ره شامل بینه، به‌رهبری ابوجهل به سمت بدر راه دکته.
اون گادِر که مسلمونا جُحفة(در جنوب بدر) دله خیمه بزونه، کاروون ابوسفیان به نقطه‌یی برسینه که سپاه قریش بین کاروون و مسلمونان دیّه، پس به سپاه پیغوم هدائه از همون راه بردگردن که کاروون درامان هسته. سپاهیون قریش تمایل به بازگشت داشتنه و برخی سرون وشون هم مخالف پیشروی بینه، و احتمالاً بنی‌زهره و بنی‌عدی به مکه بردگردستنه، اما ابوجهل بر پیشروی و قدرت‌نمایی و برپایی جشن و سرور بدر دله اصرار داشته و با مابقی سپاه به سمت بدر راه دکته. سپاهیون پیش بوردنه و العُدْوَةِالقُصْوَی دله یَلَیْل دله(بین بدر و عقنقل) پشت تپهٔ عَقَنْقَل خیمه بزونه.
به بائوته‌ی وات، «بدون شک وه(ابوجهل) و یارونش گمون کاردنه انده قدرت دارنه که محمد جرئت بجنگستن با وشون ره ندانّه».
نزدیکی بدر، مسلمونا دِ نفر از سقائون لشکر قریش ره دستگیر هاکردنه، و از اونجه که بفهمستنه سپاه قریش درحال پیشروی به سمت وشون هسته و احتمالاً پیش از وه از این موضوع بی‌خور بینه. اون گادر محمد از شه سربازون مشورت بخاسته و اول ابوبکر و بعدش عمر شه نظرون ره بائوتنه و بعد مقداد بن عمرو [نماینده مهاجرین] تمایلش به جنگ ره اعلام هاکرده. اما طبق بیعت عقبه، انصار فقط زمونی که مسلمونا مدینه دله دینه موظف به دفاع از وشون بینه و دیگر اینکه وشون با فرض اینکه قرار هسته به کاروونی تجاری حمله هاکنن، محمد ره همراهی هاکردنه، لذا محمد با هدف دونستن نظر انصار، دِباره از افرادش مشورت بخاسته و اونگادر سعد بن معاذ [نماینده انصار] آمادگی انصار برای بجنگستن با قریش ره اعلام هاکرده. پس محمد فوراً دستور پیشروی هدائه تا پیش از دشمن به ئو چاه‌ئون بدر برسه. چاه‌ئون سراشیبی ملایم سر قرار داشتنه و محمد پس از برسی‌ین به اولین چاه دستور توقف هدائه و اتا از انصار هپرسی‌یه دستور توقف این جه از جانب خدا بی‌یه یا نظری شخصی، و محمد بائوته مه نظر هسته، و شخص درخاست هاکرده چاه‌ئون نزدیک دشمن پلی هرستن و ئوانباری شه وسّه بسازن و دشمن وسّه ئو نی‌یلن، و محمد قبول هاکرده و تا صبح روز بعد همونجه دیینه و محمد شو ره با نیایش بگذرنی‌یه و آیاتی هم نازل بیّه(سورهٔ ۸، آیهٔ ۱۱). وه مدت زیادی ره با عبادت سپری هاکرده تا آیهٔ تضمین‌کنندهٔ پیروزی ره بَییته. وه به پیروونش بائوته همهٔ کوشته‌بیی‌ئون این جنگ دله شهیدنه و مستقیماً به بهشت شونّه.
بدر دله
خیمهٔ مکیون پشت تپه‌یی بی‌یه و بدی‌ین نواشه. سپیده‌دم هفدهم رمضون، قریشیون تا بالای عقنقل پیشروی هاکردنه، و سپس پایین سراشیبی خیمه بزونه و طرفین درگیری بتونستنه همدیگر ره بَوینن. چن نفر از مشرکون همون موقع نزدیک بمونه و همگی به جز حکیم بن حِزام کوشته بَینه. وقتی بدینه تعداد مسلمونا از اونچی فکر کاردنه کمتر هسته، عمیر بن وهب جمعی ره برسنی‌یه تا بوینه کسای دیگری هم کمین هاکردنه یا نا، و وه گشت بزوئه و کسی ره ندی‌یه، بردگردسته و خَوِر ره بائوته ای بائوته که: «…هیچکه از وشون کوشته نوانّه مگر اونکه کسی از شِما ره بکاشن…» و وه مکه دله به غیب‌گویی شهرت داشته و همین باعث تأثیرپذیری بیشتر سپاه از ونه حروفا بیّه. حکیم بن حزام عتبة پَلی بورده و ونجه بخاسته خون‌بهای شخص مقتول رویداد نخلة (عمرو بن حضرمی) ره به ونه برار، عامر بن حضرمی، هادن تا اتا از بهانه‌ئون اصلی این جنگ ره رفع هاکنه و از جنگ دکتن جلوگیری هاکنه. عتبة قبول هاکرده، و وه ره بائوته وه هم ابوجهل ره راضی هاکنه تا جنگ ره ول هاکنه. عتبة پیش سپاه بورده و بائوته: «ای مردمون قریش، بجنگستن با محمد و پیروونش هیچ سودی شِمه وسه ندانّه. اگر وشون ره بکاشین، هرکومتا شِما جه به دیگری که شمه فامیلون ره [از بین مسلمونا] بکوشته بیّه، با تنفر إشنه. پس بردگردین و محمد ره دیگر اعراب وسّه بی‌یلین…» اما پیش از اینکه تصمیم سپاهیون جنگ وسّه عوض بواشه، ابوجهل عتبة ره به «بترسی‌ین از بکوشته‌بیّن خادش و ونه وچه(که بین مسلمونا بی‌یه)» متهم هاکرده، و همچنین عامر پَلی بورده و وه ره ترغیب هاکرده که فرصت انتقام‌گیری ره از دست نده.
محمد به افرادش بائوت بی‌یه از بکاشتن کسایی که از بنی‌هاشم هستنه، چون به‌اکراه حاضر به بجنگستن بینه، صرف‌نظر هاکنن.
مسلمونا از موقعیت برتری ناحیه برخوردار بینه. سپاه مکه از لحاظ شمار نفرات و تجهیزات نظامی خله بتّر بی‌یه، اما برابر وضع تزلزل‌آمیز قریشیون، مسلمونا از روحیهٔ خله بهتری برخوردار بینه.
اول، اسود بن عبدالاسد اتا ئو‌انبار پَلی که مسلمونا بساته بینه بورده و حمزه بن عبدالمطلب وه ره بکاشته. سپس عتبة پیش بموئه و جنگ تن‌به‌تن وسّه موبارز طلب‌هاکرده؛ پس میون عتبة و شیبة (عتبة ِبرار) و ولید(عتبة ِریکا) قریش جه، و عبیدة بن الحریث و حمزه بن عبدالمطلب و علی مسلمونا جه، جنگی سه‌به‌سه درهایته و زمونی که شیبة بدست حمزه، و ولید بدست علی بکوشته بَینه، عتبة، عبیدة ره زخمی هاکرده و اون‌گادر حمزه پیش بورده و عتبة ره بکاشته و به کومک علی، عبیدة ره به لشگرگاه بردگاردنی‌یه و وه چن روز بعد بمرده. کمی بعد از سوی سپاه مکه چنتا کال تیر کپّل بَیی‌یه و دِ مسلمون ره بکوشته، و اون‌گادِر گت ِجنگ شروع بیّه. مسلمونا با قدرت حمله هاکردنه و صفوف مکیون ره بشکنینه، و خله زود شکست لشکر قریش دله دکته و اکثرشون حین جنگ رَم‌هاکردنه و قریب به ۷۰نفر وشون جه بمردنه و تقریباً به همین تعداد اسیر بَینه، و خله از گت‌گتون ِقریش مثل ابوجهل (توسط معوِذ بن عفرا) و امیه بن خلف بکوشته بَینه. از جانب مسلمونا، فقط ۱۵تن (۶ نفر مهاجرین و ۸نفر انصار جه) جنگ ِمیون یا پس از اون بکاشته بَینه.
به بنویشته ممد حوسن طباطبایی تفسیر المیزان دله به نقل از کتاب ارشاد شیخ مفید، شیعه و سنی معتقدنه که سی و پنج نفر از سپاهیون مکه به دست علی بکاشته بَینه. علاوه بر این افراد دیگری هم هستنه که در خصوص کایری(=مشارکت) علی بکوشتن وشون دله اختلاف وجود دانّه.
پس از نبرد
مسلمونایی که این جنگ ِدله شرکت هاکردنه «بدریّون» لقب بیتنه و وشون به عنوان اشخاصی شایسته‌تر حساب بینه.
غنائم و اسیرون
سهیل، عباس (عموی محمد)، عقیل و نوفل (عموزائون محمد) اسیرون مهم جه بینه. محمد با اسیرون به‌نیکی رفتار کارده و جز ات‌دِ نفر از وشون، همگی با هدائن فدیه یا به دلایل دیگر آزاد بَینه. محمد مانع رفتارای خشن (که اعراب وسّه معمولی بی‌یه) با اسیرون بی‌یه، و به طور کلی سیاست وه آزادهاکردن اسیرون با فدیه بی‌یه. وه چن نفر ره که دشمنای خطرناک مدینه و اسلام دونسته، بکاشته و بقیه ره ببخشی‌یه.
پس از جنگ، میون مسلمونا تقسیم غنائم جنگی وسّه اختلاف پیش بموئه تا اینکه آیاتی نازل بیّه و محمد بائوته غنائم و اسیرون به طور مساوی بین کسایی که جنگ دله شرکت داشتنه تقسیم وانه. بخشی از غنائم هم به فقیرون مدینه به‌خصوص زنان و وچونی که پس از جنگ بیوه و یتیم بَینه اختصاص پیداهاکرده.
مکه دله
پس از این جنگ، مهم‌ترین شخص مکه، ابوسفیان بیّه.
مدینه دله
پس از این جنگ، محمد جایگاه مستحکم‌تری مدینه دله پیداهاکرده. به بائوته‌ی وات، اعتمادبه‌نفس و اعتباری که مسلمونا با این پیروزی کسب هاکردنه، عواملی بی‌یه که بدون وشون اسلام به‌سختی تونسته به جایگاه کنونیش برسه.
در نظر مسلمونا، این پیروزی نتیجهٔ امداد الهی بی‌یه. وشون بر این باور بینه که خدا شه فرشته‌ئون ره وشون وسّه برسنی‌یه.
به بائوته وات، «این مصیبت که بر سر اهل مکه بموئه مجازاتی بی‌یه که پیش‌تر آیات مکی دله پیش‌بینی بیّه و بنابراین صحت ادعای پیغمبری محمد ره معلوم هاکرده».
پیروزی این جنگ دله باعث بیّه اهل مدینه شرکت لشکرکشی‌ئون مسلمونای دله آماده‌تر بائن. احتمالاً قبایل میون مدینه و سرخ دریا برای اتحاد با محمد آماده‌تر بَینه؛ چراکه قریش تابستون اون سال دله جرئت نکارده کاروونی ره به سوریه برسنه
جنگ‌ئون بعدی
پس از غزوهٔ بدر، غزوهٔ احد روی هدائه و مسلمونا مکیون جه شکست بخاردنه. ابوسفیان این جنگ ره در برابر جنگ بدر بدونسته، و به محمد وعدهٔ جنگی دیگر ره سال بعد وسّه بازار موسمی بدر الصفراء دله هدائه. محمد و پیروونش به وعده‌گاه بمونه، اما ابوسفیان میونه‌ی راه پشیمان بیّه و بردگردسته.
وابسته جستارون
رج:ایسلام
رج:ایسلام تاریخ رج:جنگ
زواره
زواره اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که اردستان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۸٬۸۳۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:اردستان شهرستان
ژاک بولنژه
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
دهستان سیاهکلرود
Siahkalrud Rural District is a rural district (dehestan) in Chaboksar District, Ramsar County, Mazandaran Province, Iran. At the 2006 census, its population was 5,986, in 1,845 families. The rural district has 18 villages.
غاشیه
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۲۹ تا آیه داینه.
قطعنومه ۸۸۹ امنیت شورا
قطعنومه ۸۸۹ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۵ دسامبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبرس هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۳۲۲‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۱۹۷۶ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۷۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۱ آوریل ۲۰۱۱ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سومالی وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۵۱۲‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۱۳۰۷ امنیت شورا
قطعنومه ۱۳۰۷ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۳ جولای ۲۰۰۰ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره کرواسی وضعیت هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۴٬۱۷۰‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
تیرکان
تیرکان، روستائی هسه از توابع بخش مرکزی شهرستان آمل در استان مازندران ایران.
جمعیت
اینتا روستا، دهستان بالاخیابان لیتکوه دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۴۸۰ نفر (۱۱۹خانوار) هسه.
منابع
تیرکان
اوزن‌تپه علیا
اوزن‌تپه علیا، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، قشلاق شمالی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۲۴۱ نفر (۴۹خانوار) بی‌یه.
منابع
اوزن‌تپه علیا
گزنه
گَزَنه (علمی نوم : Urtica dioica) گیائی از تلکون گزنه ،علفی ئو پایا با اتا پایه منشعب هسته. ساقه اون راس ئو چارگوشه ئو برگای اینتا گیا دپوشنیه از کرکونی هسته که جیزبکاردن ئو آدم تن ره کُش یارنه.
دارویی خواص
درمون دسگاِ تنفوسی، کاتاره چنیک(معده)، خلاف قند خون، ویشته هکردن سرخونِ گلبولای خون. صرف نظر از جنبه‌ئون خوراکی که بپته (مثل ایسفیناج) بخارده وانه ئو سرشار از مواد مئدنی ئو مغزی هسته اینتا گیا دله ماده‌ای به نوم سکرتین هسته که بهترین عامل تَریک ئو به کار دمبدائن غودد ترشحی هاضمه چنیک دله هسته,تروک (روده) ,کبد,لوزالمعده ئو زهره(کیسه صفرا) هسته. خاصیت موهم دیگه وه کومک بساتن به دِرِس بین گلبولای سرخ ئو در نتیجه تنفوس موناسب سلولای بدن هسته. از نظر دوکتورا اینتا گیا خواص عجیبی دانه مدر هسه ئو بخصوص کسونی که از رماتیسم ,نقرس,سنگ کولیه ناراحتنه باید به وه توجه هکنن. ضد ایسال هسته به ویژه در اسهالای خطرناک که هنگوم شیوع وِبا پیدا وانه بکار شونه ,خونروشها(خون روش بینی,سینه ئو...)ئوخلطای ناراحت کوننده(در سرماخوردگی ئو بیتن مجاری تنفسی)ره آروم کانده. مقوی هسه ئو به مارون شیرده جهت زیاد بین شیر کومک کانده .خون ره تصفیه کانده ئو ضدکرم هسه .ایستیئمال خارژی وه مواردرماتیسم دله موفقیت آمیز بیه.غرغره داهون با نتیجه دارویی اینتا گیا اتا ماده ضروری ضدعفونی هکردن داهون وسه,رفع ورم ئو جراحات لثه ئومداوای آنژین به شومار شونه,لوسیون و کمپرسای گزنه مراقبتای زیبایی دله (مانند تمیزکردن پوست ,از بین بردن آکنه ,اگزماوجلوگیری از ریزش موی سر) به کار شونه. قسمتای مورد ایستیفاده: برگا,سرشاخه‌ئون گلداروریشه گزنه مورد ایستیفاده قرار گنه.
دئین جوغرافیائی
ئیران دله ییلاقون سمت تهرون, شمیرانات ئو کرج دله دامنه‌ئون البورز, کندوان , پل زنگوله , مازرون ، گیلون هرزویل ئوجنگل نودی دله , عمارلو , راه کبوترچاک به زردچیان , رودبار , آستارا , بندرگز ئو آذربایجون دله دامنه‌ئون سهند پلی , زنقاب , دیلمون وارسباران به شکل خودرو بدیه وانه.
منبع
رج:گیاهون
زرین‌شهر
زرین‌شهر اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که لنجان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۶۰٬۱۱۸ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:لنجان شهرستان
جمنان گردکوه تپه
جمنان گردکوه تپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ خله سال جه رسنه. جمنان گردکوه تپه مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس جنوب شرقی شهر قائم شهر هسته. این بنا ۸۸۰۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۲-۰۳-۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:قائم‌شهر تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
لکورنو
لکورنو اتا شهر نوم هسته که فرانسهِ سن-سن-دنی دله دره. اینتا شهر ایل-دو-فرانس ِشهرستون میون قرار بییته و سال ۲۰۰۶ سرشماری سَره، ۳۷٬۰۳۴ نفر جمعیت داشته.
منابع
رج:فرانسه شهرون
جابلو
جابلو، اتا روستای نوم هسته از توابع ویلکیج ِبخش، نمین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
منابع
جابلو
اولتان (پارس‌آباد)
اولتان ، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، پارس‌آباد ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
ئوشار دیالوما
ئوشار دیالوما (انگلیسی:Diyaluma Falls) ئوشاری هسته که سری‌لانکا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 220 متر هسته.
منابع
رج:سری‌لانکا ئوشارون
اولتان (پارس‌آباد)
جمعیت
اینتا روستا، قشلاق شمالی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۳۶۱۰ نفر (۸۱۰خانوار) بی‌یه.
منابع
اولتان رج:اردبیل اوستان شهرون
بلد
اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۲۰ تا آیه داینه.
نومازو، شیزوئوکا
نومازو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِشیزوئوکا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۲۰۶٬۸۱۸ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۸۷٫۱۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱٬۱۰۵ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۲۳-۰۷-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:شیزوئوکا شهرون
قطعنومه ۱۹۷۷ امنیت شورا
قطعنومه ۱۹۷۷ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۰ آوریل ۲۰۱۱ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره عدم گسترش سلاح‌های کشتار جمعی هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۶٬۵۱۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
اولیویا روزنتال
اولیویا روزنتال نویسنده رمان‌نویس و دراماتورژ قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
رومانی
رومانی (رومانیایی جه: România) اتا کشور هسته که اروپای ِجنوب‌شرقی دله دَره. ونه نیشتنگا (=پایتخت) نوم بخارست هسته. رومانی غرب جه مجارستون و صربستون، شمال‌شرقی و شرق جه مولداوی و اوکراین و جنوب جه بلغارستون ره وَر خانّه.
رومانی ِگَتی (=مساحت) ۲۳۸،۴۰۰ کیلومتر مربع جه اروپای اتحادیه‌ی ِنهمین گت ِکشور هسته و ۱۹ میلیون جمعیت جه اروپای اتحادیه دله هفتمین جمعیت ره دانّه.
این کشور ِرسمی زوون رومانیایی هسته و ونه پول ِیکا قدیم جه لئو بی‌یه و اسا یورو ونه جا ره دَر گَنّه. رومانی ِمردم ویشته مسیحیت ِپه‌روو هستنه که حدوداً ۸۷ درصد ارتودوکس ِچلّه شِنه.
رومانی ِمردم اتا جوگی ِقوم ِتیر و تِبار جه هَستنه که ونه نوم داچیا بی‌یه. این قوم ِآدِمون و رومی‌ها جه وَصلِت هاکِردنه و رومانیایی ِتیره ره بِساتنه. وشون ِزوون هم ایتالیایی جه نزدیکه.
سال ۱۹۴۴ میلادی رومانی ِکشور ره شوروی ِسرخ ارتش اشغال هاکِرده و تا سال ۱۹۵۸ وه ره داشته. این گادِر شوروی اتا کمونیسمی حکومِت ره رومانی دله بِساته و اَی شه کشور جه بریم بِمو. این کمونیستی حکومِت میون ۱۹۴۵ تا ۱۹۸۹ رومانی دله دَیی‌یه و این چـِل سالی اتا دیکتاتورمونا حکومِت بی‌یه.
سال ۱۹۸۹ نیکلای چائوشسکو، رومانی ِکمونیست ِدیکتاتور مردم ِشورش په کنار بورده و مردِم اتّا چن حزبی حکومِت ره ونه جا بیاردنه. این انقلاب ِپه رومانی رُشد هاکِرده و تا دَه سال طول بَکشی‌یه که اتا پول‌دار ِکشور بَواشه. رومانی ۲۹ مارس ۲۰۰۴ ناتو و ۱ ژانویه ۲۰۰۷ اروپای اتحادیه دله عضو بیّه.
مردِمون
سال ۲۰۱۱ آمار گاتِنه که رومانی ِجمعیت اون سال ۱۹٬۰۴۳٬۷۶۷ نفر بی‌یه. این کشور اون منطقه‌ی ِبقیه کشورون واری زادوولد ِمنفی رُشد جه دیم‌به‌دیم هَسته و ونه جمعیت دَر کم وانه. اکتبر ۲۰۱۱ رومانیایی‌تِبارون ۸۸٫۶ درصد، مجارون ۶٫۵ درصد و جوگیون ۳٫۲ درصد ره تشکیل دانه. رومانی اتا سکولار ِکشور هسته و رسمی دین نِدانّه ولی ونه جمعیت ِاکثریت مسیحیت ِپه‌روو هَستنه. سرشماری سال ۲۰۰۲ میلادی گاته ۸۶٫۷ درصد شه ره مسیحی ارتودکس دونّه.
منابع
رج:جوگی رج:اروپا اتحادیه رج:اروپا کشورون رج:ناتو
زاینده‌رود (شهر)
زاینده‌رود شهر اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که لنجان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۹٬۴۶۳ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:لنجان شهرستان
فصل ۱۹۵۱ فرمول یک مسابقات
فصل ۱۹۵۱ فرمول یک مسابقات سال ۱۹۵۱ میلادی دله برگذار بیه. این مسابقات دله جان مانوئل فانجیو آلفا رومئو تیم جا که آلفا رومئو خودرو ره سوار بیه قهرمون بیه. جان مانوئل فانجیو که این مسابقهٔ اول جا خط ۴ رو قرار داشته، شه بهترین زمان ره ۵ امین دور دله بدست بیارده و کلاً بتونسه ۳۱ امتیاز بدست بیاره.
منابع
رج:فصل ۱۹۵۱ فرمول یک مسابقات
ایدالگو ایالت
ایدالگو مکزیک ِاتا از سی و یِتّا ایالت هسته که ونه نیشتنگا شهر پاچوکا هسته.
منابع
* رج:مکزیک ایالات
رضا شاه
رضا شاه (۱۲۵۶ سوادکوه، مازرون دله – ۱۳۲۳ ژوهانسبورگ، جنوبی آفریقا دله) ایران شاه بی‌یه (میون ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰) و پهلویون ِسلسله‌یِ مؤسس بی‌یه. رضاشاه ِحکومِت قاجارون ِانقراض جه شروع و جهونی جنگ دوم ِتموم بیّن گادِر توم بیّه.
منابع
رج:پهلوی رج:گت مردمون مازرون
اینچئون
اینچئون یا اینچان اتا شهر جنوبی کره دله هسته. این شهر جنوبی کره‌ی ِشمال‌غرب واقع بَیی‌یه.
منابع
رج:جنوبی کره شهرون
قطعنومه ۸۹۰ امنیت شورا
قطعنومه ۸۹۰ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۵ دسامبر ۱۹۹۳ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره آنگولا هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۳۲۳‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
آرتور برند
آرتور برند رمان‌نویس  قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
ایسلند
ایسلند ِجمهوری اروپای ِشمالی‌­ترین کشور هسته که شه اتا جزیروئه که اطلس اوقیانوس ِشمال دَره و شمالی قطب جه نزدیکه. ایسلند ِنیشتنگا (=پایتخت) و گت‌ترین شهر نوم ریکیاویک هسته و این کشور دله ۳۲۰ هزار نفر زندگی کانّه. این کشور ِپول ِیکا نوم کرون هسته و ونه رسمی زوون ایسلندی هسته که اتا نوردیک ِزوون هسته. این کشور ِ۹۳٫۳۶ درصد شه نژاد ره ایسلندی دونّه که اتی ژرمنی نژاد هسته. ایسلند ِمردِمون ِفرهنگ نوردیک ِکشورون جه نزدیکه. حدوداً ۸۸ درصد این کشور دله مسیحیت و پروتستان په‌روو هَستنه.
ایسلند دله قرن نوزَّهُم ناسیونالیسم خله بیّه و ۱ دسامبر سال ۱۹۱۸ این کشور دانمارک جه سِوا بیّه ولی وشون ِشاهون اتا خاندان جه بینه و هِدی جه مربوط بینه. جهونی جنگ دوم دله، هم‌اِتَنده رابطه هم دانمارک جه قطع بیّه و سال ۱۹۴۴ ایسلند دله جمهوری اعلام بیّه. دهه‌ئون ۱۹۵۰ و ۱۹۷۰ ایسلند چنبار بریتانیا جه ماهی‌گیری ِحق وسّه اختلاف پیدا هاکِرده و کاد جنگون (Cod wars) ره پیش بیارده که سه‌بار اتفاق دَکِتنه: اولین صوه ۱۹۵۸، دومین دفعه ۱۹۷۳-۱۹۷۲ و آخرین صوه ۱۹۷۶-۱۹۷۵.
ایسلند تا قرن بیستم جهون ِفقیرترین کشورون جه بی‌یه ولی جهونی جنگ دوم ِتموم بیّن په بتونِسته ماهی‌گیری و مارشال طرح کومِک جه رشد هاکِنه و تا دههٔ ۱۹۹۰ اتا پولدار ِکشور بیّه و حتی ونه کار اتجا بَرِسی‌یه که اِسا ونه انسانی توسعه‌ی شاخص اولین رُتبه ره دِنیا دله دانّه. ایسلند دله مالیات کم هَسته و بازارون آزادِنه.
اولین آدِمونی که ایسلند دله ساکن بَیینه نروژ جه سال ۸۷۴ بمو بینه. اینگولفور آرنارسون، اتا نروژی بی‌یه که شه قبیله و تیر-طایفه ره شه هِمراه اینجه مستقر هاکِرده. اینتی بی‌یه که ایسلند ۱۲۶۲ تا ۱۹۱۸ نروژ ِسامون دله حیساب بی‌یه و این سال جه دانمارک وه ره شه سامون دله حیساب بیارده. سال ۱۹۱۸ ایسلند اتا سِوا کشور بیی‌یه.
اولیه آدمون
ایسلند زارا ماقبل تاریخ ندارنه. وایکینگ‌ها دوره اینتا جزیره ره نورس مردم کشف هکردنه. حدود 1130 میلادی اتا کتاب، Íslendingabók نومی، بنویشتنه که وشون تاریخچه ره تا 870-930 میلادی سِراق دِنه. اتی کتاب قرن دوازهم میلادی جه دره که ونه نوم Landnámabók هسته و اینتا دله بنویشتوئه که اولین شهری که ایسلند دله بساتنه و ونه دله ساکن بینه، سال 874 میلادی نروژی مردمون ِدَس بساته بیّه و اولین خانواده‌ای که بمونه، ریکاویک دله منزل هکردنه و اونجه اولین بازار کم‌کم بساته بیّه. این کتاب دله چارصدتا شهر ره نوم وَرنه که این گدر نروژی مهاجرون بمونه و بساتنه تا زمین‌صاحاب بوون. زمین‌شناسی و باستان‌شناسی ِکشفیات هم دیار هاکردنه که ایسلندِ جزیره اقلاً حدود 870 میلادی آدمون ِمنزل‌هکرد بی‌یه. ایسلندی زوون هم زوون‌شناسون ره سراق دنه که این مردمون حدود قرن 9 و 10 نروژِ غربی شهرون جا سیوا بینه.
البته ایسلند پیش‌تر هم وجود داشته و بعضی اروپایی‌ئون وه ره اشناسینه. پیتاس، اتا یونانی کاشف که قرن چاروم پیش از میلاد دیّه، اتا جزیره ره نوم وَرنه که Thule نوم دارنه و شیش شوئندروز ونه بریتانیا جه شمال‌طرفی ئو دله بوری تا ونجه برسی. ایرلندی ماهی‌گیرون هم اینتا جزیره ره اشناسینه و ایرلندِ بعضی مسیحی راهبون شینه اونجه که تیناری خدا ره پرستش هاکنن ولی زمونی که وایکینگ‌ها رُش هکتنه، این راهبون جزیره جه بوردنه که کافرون جا اتجا دنی‌بون.
جن کتی (بالا کروا)
جن کتی (بالا کروا) اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد و اسلامی دوره جه رسنه. جن کتی (بالا کروا) مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان نوکنده کلا، یک کیلومتری شرق روستای بالاکرفا هسته. این بنا ۱۰۲۶۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۲-۰۷-۰۱ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.