cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عثمانی
افزایش تهدیدها از جانب روسیه
سلاطین عثمانی همچنین سعی در ایجاد اصلاحات در سیستم آموزش نیز نمودند. دانشگاه «مهندسان بحر همایون» (دانشگاه فنی استانبول امروزی) به سبک دانشگاه‌های غربی تأسیس شد. در سال ۱۷۳۴، یک مدرسه ساخت توپخانه با شیوه‌های اروپایی در قسطنطنیه ایجاد شد، اما علمای اسلامی با آن مخالفت کردند و سلطان مجبور شد تا نظر آنان را بپذیرد. این مدرسه در سال ۱۷۵۴ به شکل مخفی مجدداً بازگشایی شد. در ۱۷۲۶، ابراهیم متفرقه، یک مجارستانی که اسلام آورده بود، وزیر اعظم داماد ابراهیم پاشای نوشهری و مفتی اعظم و سایر علمای دینی را راضی کرد تا اجازه چاپ کتاب با دستگاه چاپ را به او بدهند که در نهایت منجر به آن شد که سلطان احمد سوم این مجوز را صادر کند که کتاب‌های غیردینی به شیوه‌های نوین چاپ شود. هرچند این اتفاق مخالفت بسیاری از روحانیان مسلمان و البته کاتبان را در پی داشت، با این حال نخستین کتاب در سال ۱۷۲۹ به چاپ رسید.
در سال ۱۷۶۸، شبه‌نظامیان اکراینی تحت حمایت روسیه وارد شهر تحت کنترل عثمانیِ بالتا شدند، مردم شهر را کشتند و در نهایت آن را به آتش کشیدند. این اتفاق، منجر به آن شد که پادشاه عثمانی به روسیه اعلان جنگ بدهد. جنگ شش سال طول کشید و در پایان آن، عثمانی به همه مسیحیان مولداوی و والاکیا آزادی مذهبی اعطا کرد. در سال‌های پایانی قرن هجدهم، بسیاری از شخصیت‌های سیاسی عثمانی به این عقیده بودند که شکست‌های پیاپی آنان در برابر روس‌ها به اصلاحات گسترده پتر کبیر که منجر به مدرن‌سازی کشور و سپاه روسیه شده بود، بازمی‌گردد و عثمانی نیز باید دست به چنین اصلاحاتی بزند. سلیم سوم نخستین کسی بود که برای مدرن‌سازی ارتش عثمانی دست به اقدام جدی زد، اما اقدامات او با مخالفت مقامات مذهبی و فرماندهان نیروهای ینی‌چری روبرو شد. ینی‌چری‌ها که نگران به خطر افتادن جایگاه خودشان در صورت ایجاد یک ارتش منظم و همیشگی بودند، علیه دولت مرکزی شوریدند. اقدامات سلیم در نهایت منجر شد تا او جان و تاج تخت خود را از دست بدهد، اما محمود دوم، جانشین او، به بهانه شورش روی داده سپاه ینی‌چری را در ۱۸۲۶ منحل کرد. در دوران «سؤال شرقی» (دوره‌ای که به دلیل زوال عثمانی، قدرت‌های اروپایی بر سر فتح قلمروهای آنان به رقابت می‌پرداختند)، انقلاب صربستان (۱۸۰۴–۱۸۱۵) روی داد که این مسئله منجر به یک سری بیداری‌های ملی در بالکان شد. در سال ۱۸۳۰ عثمانی اجباراً پذیرفت که صربستان به صورت رسمی بخشی از عثمانی باشد، اما پادشاه و سلسله پادشاهی خود را داشته و پادشاه در اداره کشور خود کاملاً مستقل عمل کند. در سال ۱۸۱۱، وهابی‌های خاندان سعودی در عربستان بر عثمانی شوریدند. دولت مرکزی که توان سرکوب کردن آنان را نداشت، از محمدعلی پاشا، والی مصر درخواست کرد تا به این شورش پایان دهد و اقدامات محمدعلی در نهایت منجر به سقوط نخستین دولت سعودی شد. در ۱۸۲۱، یونانیان بر سلطان شوریدند. این اتفاق در نهایت به انقلاب یونان شهرت یافت و منجر به آن شد که یونان در سال ۱۸۲۹ به اولین کشوری شد که توانسته‌است به صورت رسمی از عثمانی مستقل شود. در سال ۱۸۳۰، فرانسه الجزایر را فتح کرد و عثمانی قادر نبود تا آنان را از این منطقه بیرون کرده و آن را پس بگیرد. یک سال بعد، محمدعلی پاشا به امید اینکه عثمانی را براندازد و خود به سلطان جدید تبدیل شده و سلسله تازه‌ای را روی کار آورد، در مصر شورید. سپاه او که توسط فرانسویان تعلیم دیده شده بود، به رهبری پسر محمد علی یعنی ابراهیم پاشا سپاه عثمانی را شکست داد و تا دویست مایلی قسطنطنیه پیشروی کرد. سلطان محمود دوم که هیچ راهی پیش پای خود برای جلوگیری از پیشروی سپاه ابراهیم پاشا نمی‌دید، از دشمن همیشگی امپراتوری، یعنی روسیه درخواست کمک کرد و تزار نیکولای یکم ارتشی را برای کمک به وی فرستاد. در نهایت، این سپاه روسی با موفقیت مانع پیشروی ابراهیم پاشا شد. با این حال، عثمانی در ۱۸۳۳ رسماً علاوه بر مصر، محمد علی پاشا را به عنوان والی کرت، حلب، تریپولی، دمشق و سیدون به رسمیت شناخت و در عوض، محمدعلی نیز از ادعای خود بر تاج و تخت عثمانی چشم پوشی کرد. با توجه به اینکه اگر به خاطر دخالت روس‌ها نبود، بسیار بعید بود تا محمود دوم و سلسله عثمانی از این واقعه جان سالم به در ببرند، امروزه این اتفاق آغازگر دوره‌ای دیده می‌شود که باب عالی حتی توانایی دفاع و حفظ خودش را هم نداشت.
مدرن‌سازی و آغاز زوال
در دوران تنظیمات (۱۸۳۹–۱۸۷۶)، اصلاحاتی در امپراتوری عثمانی انجام پذیرفت که منجر به ایجاد یک ارتش مدرن شد، سیستم بانکداری به وجود آمد، چندین قانون دینی با قوانین سکولار جایگزین شدند، کارخانه‌های مدرن ایجاد شد و حتی قوانینی تصویب گردید که از شدت مجازات همجنسگرایی کاست. در سال ۱۸۴۰، وزارت پست عثمانی نیز ایجاد گردید.
جمعیت مسیحی امپراتوری، از آنجایی که مسیحیان نسبت به جمعیت مسلمان از نظر تحصیلات عالیه وضعیت بهتری داشتند، از مسلمانان پیشی گرفت. این مسئله، باعث رنجش مسلمانان که اکثریتِ امپراتوری بودند، شد. در سال ۱۸۶۱، حدود ۶۶۵ مدرسه برای محصلان مسیحی (که حدود ۱۴۰٬۰۰۰ نفر بودند) در امپراتوری وجود داشت، درحالی که جمعیت مسلمانان چند برابر بود، تعداد مدارس مخصوص آنان بسیار کمتر بود ؛ آن هم درحالی که در مدارس مسیحی علوم روز جهان تدریس می‌شد و مدارس اسلامی محدود به تدریس زبان عربی و علوم اسلامی بودند. همچنین نوشتن لسان عثمانی - که یک زبان ترک تبار بود - با الفبای عربی - که یک زبان سامی بود - کار را برای آموزش کودکان عثمانی زبان سخت می‌کرد. با توجه به اینکه اکثریت دانشجویان در دانشگاه‌های عثمانی را مسیحیان تشکیل می‌دادند، نقش آنان در اقتصاد امپراتوری بسیار افزایش یافت. در سال ۱۹۱۱، حدود ۶۵۴ عمده‌فروشی در استانبول وجود داشت و درحالی که تعداد یونانیان و ترک‌زبانان شهر تقریباً برابر بود، یونانیان صاحب ۵۲۸ تای آن‌ها بودند که خود اهمیت جمعیت مسیحی در اقتصاد امپراتوری را نشان می‌دهد. حتی در بسیاری از موارد، مسیحیان و یهودیان از حمایت کنسول‌گری‌ها و سفارت‌های کشورهای اروپایی برخوردار بودند که باعث می‌شد که برخلاف مسلمانان، محدودیت قوانین عثمانی شامل آنان نشود.
باشی بوزوق‌ها که بخشی از نیروهای نظامی عثمانی بودند، در سال ۱۸۷۶ به شدت شورش بلغارها را سرکوب کرده و بیش از صد هزار نفر را به قتل رساندند. با این حال، پس از شکست قاطعانه عثمانی در برابر روسیه، بلغارستان به عنوان یک بخش خودمختار از امپراتوری عثمانی درآمد. همچنین در پیامدهای این جنگ با روسیه، قلمروهای اروپایی عثمانی بسیار کاهش یافتند. رومانی کاملاً مستقل شد و روند استقلال صربستان و مونتنگرو نیز کامل گردید. در سال ۱۸۷۸ نیروهای اتریش-مجارستان دو ولایت بسنی و نوی پازار در بالکان را اشغال کردند.
بنجامین دزرائیلی، نخست‌وزیر بریتانیا، در جریان کنگره وین توانست ولایت‌های عثمانی در بالکان را به این دولت بازگرداند؛ در عوض، اداره قبرس به انگلستان واگذار شد. در سال ۱۸۸۲، بریتانیا همچنین نیروهای خود را به مصر فرستاد تا یک شورش را سرکوب کند. این مسئله باعث شد تا سلطان عبدالحمید دوم ارتش خود را به حالت آماده‌باش درآورد، زیرا بیم آن را داشت که بریتانیایی‌ها به دنبال طرح‌ریزی یک کودتا در عثمانی هستند. عبدالحمید چنان از کودتا در هراس بود که حتی به نیروهای خود اجازه تمرینات نظامی نمی‌داد، زیرا می‌ترسید که این پوششی برای کودتا باشد. در سال ۱۸۸۲، ژنرال کلمار فرایهر فن در گلتس، از افسران ارتش آلمان، به قسطنطنیه رفت تا در به‌روز سازی ارتش عثمانی به باب عالی یاری رساند. نیروهایی که توسط او تعلیم داده شده بودند، در سیاست‌های سال‌های پایانی امپراتوری نقش سرنوشت سازی بازی کردند.
در میان سال‌های ۱۸۹۴ تا ۱۸۹۶، حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار ارمنی توسط دولت عثمانی کشته شدند که این اتفاق به کشتار حمیدیه معروف شد و به عنوان پیش‌زمینه‌ای بر نسل‌کشی ارامنه دیده می‌شود.
پس از اینکه عثمانی در دهه‌های پایانی خود، بخش‌های وسیعی از قلمروهای سابق خود را در کریمه، بالکان، قفقاز و مدیترانه از دست داد، حدود ۷ تا ۹ میلیون نفر از این مناطق به آناتولی (ترکیه آسیایی کنونی) و تریس شرقی (ترکیه اروپایی کنونی) مهاجرت کردند. همچنین با شکست عثمانی در جنگ اول بالکان، حدود ۴۰۰ هزار مسلمان و ۴۰۰ هزار غیر مسلمان به آناتولی مهاجرت کردند که البته بسیاری از آنان به دلیل وبا در جریان فرار از سرزمین‌هایی که عثمانیان در بالکان از دست داده بودند، جان خود را از دست دادند. جاستین مک‌کارتی، از تاریخ‌نگاران معاصر، برآورد می‌کند که در صد سال آخر امپراتوری عثمانی، چند میلیون مسلمان در شبه جزیره بالکان کشته شده‌اند.
انقراض
سقوط امپراتوری عثمانی (۱۹۰۸–۱۹۲۲) در جریان دومین دوره مشروطه، دوره‌ای که با انقلاب ترکان جوان به نظر می‌رسید وضعیت بهتر خواهد شد، رخ داد. در دوره دوم مشروطه عثمانی، قانون اساسی ۱۸۷۶ مجدداً برقرار شد و فضای چند حزبی در این امپراتوری برقرار گردید. آغاز دوره دوم مشروطه به شهروندان امپراتوری این امید را داد که عثمانی به دولتی آزاد تبدیل خواهد شد، سیستم قضایی مدرن خواهد شد و با افزایش توان مجدد امپراتوری، عثمانیان قادر خواهند بود تا از خود در برابر قدرت‌های خارجی دفاع کنند. اما در عمل، این دوره پایان دولت عثمانی را رقم زد.
رهبران ترکان جوان که پیش از این مجبور به فعالیت‌های زیرزمینی بودند، حالا می‌توانستند احزاب خود را داشته باشند. در میان این حزب‌ها، دو حزب «کمیته اتحاد و پیشرفت» و «حزب آزادی و آشتی» نسبت به سایرین برجسته‌تر بودند. همچنین احزاب قومی مانند حزب سوسیالیست دموکراتیک کارگران یهودی فلسطین و جنبش ملی ارمنیان نیز در این دوران تأسیس شدند که البته با واکنش مثبتی از سوی دولت مرکزی همراه نبود. درحالی که عثمانی درگیر مسائل داخلی بود، اتریش مجارستان رسماً بوسنی و هرزگوین را در سال ۱۹۰۸ ضمیمه خاک خود کرد. همچنین باوجود اصلاحات در ارتش عثمانی که حالا به یک ارتش مدرن تبدیل شده بود، این امپراتوری در جنگ با ایتالیا تقریباً همه قلمروهای خود در شمال آفریقا را از دست داد. همچنین با شکست در جنگ بالکان، همه قلمروهای اروپایی نیز از چنگال باب عالی خارج شدند. در سال‌های پایانی منتهی به جنگ جهانی اول، وضعیت سیاسی امپراتوری عثمانی بسیار ناپایدار بود و چهار کودتا در عرض چهار سال روی داد. ورود عثمانی به جنگ جهانی اول با حمله غافلگیرکننده آن‌ها به سواحل روسیه در دریای سیاه در تاریخ ۲۹ اکتبر ۱۹۱۴ روی داد. در عرض چند روز پس از حمله، روسیه و متحدانش، بریتانیا و فرانسه، به عثمانی اعلان جنگ دادند. باوجود شکست نهایی عثمانیان در این جنگ، آن‌ها در ابتدای جنگ موفق به کسب چند پیروزی در نبردهایی مانند گالیپولی نیز شدند.
در جریان جنگ جهانی اول، دولت عثمانی برای تبدیل کردن آناتولی (ترکیه کنونی) به یک منطقه ترک‌زبان، آن هم درحالی که ترکان تا پیش از جنگ در کنار یونانیان، ارمنیان، کردها و آشوریان تنها یکی از قومیت‌های آناتولی بودند، دست به کشتار سیستماتیک و سازمان‌دهی شده یونانیان، ارمنیان و آشوریان زد. تنها در جریان نسل‌کشی ارامنه بیش از ۱٫۵ میلیون نفر توسط ترکان کشته شدند. در سال ۱۹۱۵، دولت عثمانی از بین بردن جمعیت ارمنی آناتولی را آغاز کرد. این نسل‌کشی در جریان و پس از جنگ جهانی اول در دو فاز انجام پذیرفت: با کشتنِ مردان بالغ یا انتقال آنان به اردوگاه‌های کار اجباری یا دیپورت کردن زنان، پیرها، کودکان و نوزادان در راه‌پیمایی مرگ به سوی بیابان‌های سوریه. در جریان اخراج جمعیت ارمنی از سرزمین‌هایشان از طریق راهپیمایی مرگ در جریان نسل‌کشی، گزارش‌های زیادی از تجاوزهای گسترده به زنان نیز گزارش شده‌است. همچنین در جریان راهپیمایی زنان و کودکان ارمنی از آناتولی که توسط اسکورت نیروهای ترک انجام می‌پذیرفت، هیچگونه آب یا غذایی در اختیار آنان قرار نمی‌گرفت. اتفاقات مشابه‌ای برای جمعیت یونانی و آشوری امپراتوری نیز رخ داد که سرانجام راه را برای تأسیس جمهوری ترکیه هموار ساخت. درحالی که در دو سال ابتدایی جنگ، به نظر می‌رسید که عثمانی در خاورمیانه دست بالا را دارد، شورش اعراب که در سال ۱۹۱۶ روی داد، باعث شد تا اوضاع به ضرر آنان شود. با امضای متارکه مودروس در سی‌ام اکتبر ۱۹۱۸، تقسیم و تجزیه امپراتوریِ شکست خورده عثمانی میان نیروهای پیروز جنگ آغاز شد. با اینکه امپراتوری، از جمله پایتخت آن یعنی قسطنطنیه، به اشغال نیروهای بریتانیایی و فرانسوی درآمده بود، آنان به سلطان این اجازه را دادند که بتواند عنوان خود را به صورت ظاهری حفظ کند. با این حال، با اشغال شهرهای ترک‌نشین، جنبش‌هایی آغاز گردید که سرانجام منجر به پیروزی آنان در جنگ استقلال ترکیه به رهبری مصطفی کمال (که بعدها آتاتورک نام گرفت) و تأسیس جمهوری ترکیه شد. سلطنت عثمانی در روز یکم نوامبر ۱۹۲۲ ملغی اعلام شد و هفده روز بعد، سلطان محمد ششم از ترکیه خارج گردید. دو سال بعد، در سوم مارس ۱۹۲۴، خلافت عثمانی نیز ملغی اعلام شد.
بن‌بنویشت
رج:ترکیه تاریخ رج:آسیا رقد بورده کشورون رج:آفریقا رقد بورده کشورون رج:اروپا رقد بورده کشورون
ینگجه‌ملامحمدحسن
ینگجه‌ملامحمدحسن، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، اردبیل ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، غربی ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۸۲۲ نفر (۱۷۸خانوار) بی‌یه.
منابع
ینگجه‌ملامحمدحسن
کالمار اتحادیه
کالمار (دانمارکی، سوئدی و نروژی جه: Kalmarunionen) اتا اتحادیه نوم بی‌یه که اسکاندیناوی دله وجود داشته و سه‌تا کشور سوئد، دانمارک و نروژ ره میون سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۵۲۳ میلادی شامل بی‌یه. این اتحادیه‌یِ کشورون شه وسّه استقلال داشتنه ولی نهایتاً اتا مشترکِ پادشاه نسوم بـِن قرار گیتنه.
روح‌الله خمینی
{{جعبه زندگینامه }}
سیّد روح‌الله مصطفوی موسوی خمینی که وه ره امام خمینی هم گتنه (۱ مهر ۱۲۸۱ – ۱۳ خرداد ۱۳۶۸) ایرانی ملا و سیاستمدار بی‌یه که انقلاب ۱۳۵۷ دله مهمترین شخصیت بی‌یه و جدیدِ حکومت دله رهبری مقوم ره داشته. وه ولایت فقیه نظریه ره بساته که شیعیون ِباور ره ات‌که تغییر هدا و باته چتی ونه امام زمان غیبت گدر ملائون ِحکومت ره داریم. ونجه ویشته از چـِل‌تا كتاب بمونسته که اخلاق، فقه، عرفان، فلسفه، حدیث، شعر و تفسیر جه گپ زننه و ویشته وشون ره پیش از انقلاب بنویشته.
خمینی زمونی که محمدرضاشاه دیّه، ات‌صوه عاشورای سال ۱۳۴۲ گادر، شاه خوری نخش گپ باته و دستگیر بیه و ۱۰ ماه زندانی بکشی‌یه و این صوه سال ۱۳۴۳، کاپیتولاسیون خوری گپ بزو و ۱۵ سال تبعید بیّه. وه ات‌سال ترکیه و عراق دله و آخرسری هم فرانسه دله تبعید دیّه. وه تبعید دوران ایران ِسیاسی‌اوضاع پیگیر بی‌یه و پیغوم و پسغوم برسی‌ین جه، اسلام‌گرائون و شاهِ مخالفون ره رهبری کارده و این زمون ولایت فقیه ِنظریه ره هدا. شاه که ایران جه بورده تا شه ناخِشی ره عمل هکنه، وه ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ بموئه ایران دله و ۲۲ بهمن انقلاب ونه رهبری جا پیروز بیّه.
انقلاب ۱۳۵۷ په، خمینی حجاب ره زنان‌سه اجباری هاکرده. هزارون نفر، چپ ِجریون جه بی تا شاهِ فامیل‌ها، ونه امضاء جه اعدام بینه. ونه دستور جه دانشگاه‌ها تصفیه بینه و «ضدانقلابِ اساتید و دانشجوها» ره اتا «فرهنگی انقلاب» دله اخراج هکردنه. وه خله از شه قبلی متحدون ره سرکوب یا اعدام هاکرده. تابستون سال ۱۳۶۷ بیش از ۳،۰۰۰ نفر زندونی ونه «حکومتی حکم» جه زندان‌ها دله اعدام بینه.
قطعنومه ۱۱۹۷ امنیت شورا
قطعنومه ۱۱۹۷ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۸ سپتامبر ۱۹۹۸ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره آفریقا وضعیت خوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۹۲۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
شا جومونگ
دنیا به‌موئن
گوگوریو سوت درس بین کوره کوهنه بنویشته‌ئون جا مونه‌ند گوانگائتو سنگی لوح هسه.گت‌ترین بنویشت با أتاکمه تقئیر سامگوک یوسا جا،سامگوک ساگی ئو دانگمیونگ سئونگ وانگ پیئون دانگ گوک ایسانگ گوکجیپ جا به دس به‌مو. خله گپون اینتا سر که وﻩنه پر کی بیه دره.برخی کورﻩئی بنویشته‌ئون دﻩله جومونگ ره حه‌موسو ریکا (به مأنی:آسمون ریکا) ئو یوها (به مأنی:هابک درکا خدا کیجا) بئوته‌نه. بئوت بیه که حه‌موسو یوها ره زمونی که داشته درکا پلی حموم کرده بدیه ولی درکا خدا وه ره قبول نکرده ئو وه بورده آسمون.درکا خدا یوها ره اوبالسو جا تبعید که‌ننه،أتا جا که وه اونجه دانگ بویو شا جا، گوموآ آشنا بونه ئو وﻩنه سیقه بونه.یوها که خورشید سو جا باردار بیه أتا تؤخم دﻩنیا ایارنه.گوموآ سأی هکرده تا تؤخم ره نابود هکه‌نه ئو همینتا وﻩسر وه ره هدا حیوونون ره تا وه ره بخرن ولی وه شون به جای ایکه وه ره بخرن وه‌نه جا نگهبونی که‌نه‌نه تا ستمه نوینه.آخرسر گوموآ تؤخم ره یوها ره پس دﻩنه ئو تؤخم دﻩله جا أتا ریکا دﻩنیا ئه‌نه که وﻩنه نوم ره جومونگ ئه‌له‌ننه که کورﻩئی زوون دﻩله یأنی زیل کموندار.
قطعنومه ۱۱۹۷ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
شا جومونگ
دانگ بویو جا بوردن
جومونگ اینتا وﻩسر که أتا خار مه‌حارت تیرئه‌شتن دﻩله داشته همه وه ره ئه‌شناسینه.آخرسر وه گوموآ ریکائون حسودی وﻩسر مجبور بونه که دانگ بویو جا بوره.اونجوری که سوت دﻩله به‌مو وختی داشته شه اسب جا فرار کرده أتا گت درکا ره رسه‌نه.اونجه کوزون ئو مائیون ئه‌نه او سر ئو وﻩنه وﻩسر أتا پل درس که‌نه‌نه.وختی که وه أتا به‌نه‌سر ره که درکا جنوب ور دیه ره برسیه گو موسو دانگون جولیون (باک بویو) فرمونروا وه ره حله تحویل گیرنه.وه دونه‌سه که جومونگ أتا گت مردی هسه همینتا وﻩسر شه کیجا سوسانو ره دﻩنه وه ره.بأد گو موسو بمردن ۳۷ پیش میلاد جا جومونگ باک بویو هفته‌مین دانگون(شا) بونه.وه تموم جولیون ۵ تا تیره ره همدیگه جا أتا که‌ننه ئو أتا موتمرکز شائی کشور سازنه.
گوگوریو اولین شا
۳۷ پیش میلاد جا،جومونگ گوگوریو ره درس که‌ننه ئو گوگوریو اولی گت شا بونه.همون سال دﻩله بیریو قبیله شا سونگ یانگ جومونگ کومک جا ماگال قبیله ره شه‌کهست دﻩنه ئو جومونگ ره په‌روو بونه.۳۴ سال پیش میلاد جا جولبون سونگ شهر به‌سات بونه ئو جومونگ وه ره شه ایمپراتوری نیشته‌گا ئه‌لنه.۴ سال بأد ئو ۲۸ سال پیش میلاد جا جومونگ جنرال بو ویوم ره راهی که‌ننه تا ئوکجه شانشیر ره بیره.همون سال دهله جومونگ مار یوها،دانگ بویو کاخ دﻩله میرنه ئو وﻩنه وﻩسر أتا گت عزاداری بئیت بونه.حال دﻩله که وه فقط شا سیقه بیه ئو شابانو نیه.جومونگ أتا آدم ئو أتا خله هدیه گوموآ قدردونی وﻩسر راهی که‌ننه.۱۹ سال پیش میلاد جا جومونگ اولی زنا یه‌سویا شه ریکا همرا یوری دانگ بویو جا ئه‌نه گوگوریو ئو یه‌سویا شابانو بونه.سوسانو جومونگ دوومین زنا که شه ریکائون موقئیت جا گوگوریو آینده دﻩله ترسیه شه دﻩتا ریکا همراه ئو أتی مردم هم کت گوگوریو ره ول که‌ننه شونه أمروزی جه‌نوبی کوره دﻩله.جومونگ شه گت ریکا یأنی یوری ره شه جانه‌شیر که‌ننه.
بمردن ئو جانه‌شیر
جومونگ میلادی ۱۹ سال دﻩله،۴۰ ساله‌گی سن دﻩله بمرده.شازده یوری که وﻩنه ولیأهد بیه شه پر ره أتا هرمی شه‌کل قبر دﻩله دفن که‌نه ئو وه ره چومو سئونگ وانگ نوم ئه‌لنه.
میراس
گوگوریو شانشیر فرمونرو آخر سر گت تر بونه ئو أتا گت دولت آسیا شرق دﻩله بونه.گوگوریو ایمپراتوری ۷۰۵ سال موننه ئو اینتا زمون دﻩله ۲۸ تا شا جومونگ نسل جا (گو خانواده) وﻩنه دﻩله حوکومت هکردنه تا ایکه تانگ-سیلا أتا نیرو وﻩشون ره حه‌مله که‌نه‌نه.جومونگ وچون أمروزه شه خانوادگی نوم ره گو ئه‌له‌ننه. مازرونی ۱۵۱۹-۱۵۱۸ سال دﻩله ام بی سی تیلویزیون أتا چه‎کوتی فیلم جومونگ زندگی جا به‌ساته که وه‌نه نوم جومونگ سوت بیه.
خانواده
رج:گت مردمون کره رج:کره شائون
اکیناوا
اوکیناوا اوستان (جاپونی جه: 沖縄県) جاپون جنوبی‌ترین اوستان هسته. این اوستان ویشته از صدتا جزیره، ریوکوی جزایر جه هسته. این اوستان نیشتنگاء، ناها هسته که جزیرهٔ اوکیناوا دلوئه.
منابع
Wikipedia contributors، "Okinawa Prefecture،" Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Okinawa_Prefecture&oldid=193286443 (accessed February ۲۲، ۲۰۰۸).
اکیناوا
کندوان کاروانسرا
کندوان سنگی کاروانسرا اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ صفویون دوره جه رسنه. کندوان کاروانسرا مازرون استان و چالوس شهرستان دله دره. ونه آدرس جاده کرج چالوس، بعد از تونل کندوان هسته. این بنا ۳۰۷۴۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۹۰-۱۰-۰۸ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. این کاروانسرا که صفوی دوره شنه، سنگ جه بساته بیّه و ونه معماری اتا چار ضلعی ره موندنه که گنبد-گنبد دارنه و ونه پنج‌تا گنبد هنتا سالم بموندستنه.
په‌نویس
رج:چالوس تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:مازرون کاروانسرائون
تاکایشی، اوساکا
تاکایشی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِاوساکا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۰٬۰۷۷ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۱٫۳۵ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۵٬۲۹۳ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۶۶-۱۱-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:اوساکا شهرون
لمی لمان کوکو
لمی لمان کوکو نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
قطعنومه ۱۸۲۹ امنیت شورا
قطعنومه ۱۸۲۹ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۴ اوت ۲۰۰۸ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سیرالئون وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۹۴۸‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
موریس دو گوئرن
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
ادل
ادل لوری بلو ادکینز (انگلیسی جه: Adele Laurie Blue Adkins)‏ (بزائه ۵ مهٔ ۱۹۸۸) که بیشتر وه ره ونه هنری لقب جا اشناسننه، خونش‌کر و ترانه‌نویس انگلیسی هسِّه. ونه جهونی شهرت بخاطر ونه اتا آلبوم موسیقی که ۲۱ ونه نومه هسِّه. که ۲۱ ژانویهٔ ۲۰۱۱ منتشر بیِّه.
آلبوم‌ها
سال ۲۰۰۸ آلبوم «۱۹» ره ادل منتشر هکرده. اینتا آلبوم وقتی دیِّه ضبط بیه ادل ۱۹ ساله بیه وه اولین آلبوم استودیویی ادل هسِّه.
آلبوم ۲۱ هم ونه اولین آلبوم استودیویی هسِّه.
اینتا خونش‌کر انگلیسی شهرت فوق‌العاده‌یی پیدا هکرده و ونه آلبوم‌ها از پرفروش‌های انگلستون هسِّه.
رج:بریتانیا خوننده‌ئون
افغانستان
افغانستان یا افغانسّون اتا آسیایی کشور هسه. اینتا کشور آسیای میون کته اُ کول ِسر بنه هسته اُ خاشکی‌دکت مملکت هسته که هیچ دریوئی جه راه ندارنه. افغانسّون دیسایگون(همسایگون) ، پاکستان جنوب اُ شرق ور جه، ایران غرب ور جه، تاجیکستان اُ ازبکستان اُ ترکمنستان شمال ور جه اُ چین ات‌که شمال شرقی ور جه هستنه. افغانون ِنیشتگا (=پایتخت) کابل هسه و وشون رسمی زوون دری (فارسی) هسته. افغانسّون دله نژادی و زوونی تنوع وجود دارنه پشتوها، تاجیکون، هزاره‌ها، اوزبکون، بلوچ‌ها و غیره این کشورِ جمیعت ره تشکیل دِنّه. افغانستان قدیم تاریخ دارنه و گتِ خراسونِ دله دَیّه. اینتا سامون تاریخ بعنوان اتا مستقل کشور، صفویون جه سیوا بیّن جا شروع وانه. افغانستان شه جدیدِ تاریخ دله خله جنگ بدی‌یه و بریتانیا، شوروی و ناتو-آمریکا اونجه لشکرکشیونی داشتنه و اسلامی جهاد هم خله این کشور تاریخ و سیاست دله تأثیر دارنه. اسا طالبان، که اتا تروریست گروه بشناسی وانه، افغانستان ره شه میس دله دارنه.
تاریخ
سرزمین‌های دربردارنده افغانستان نقطه مرکزی راه ابریشم و مهاجرت انسان‌ها به. باستان‌شناسان شواهدی از سکونت انسان‌ها تا بیش از ۵۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح به‌دس باردنه. تمدن شهری ممکن هسه اینتا قلمرو دله، بین ۳،۰۰۰ تا ۲،۰۰۰ سال پش از میلاد شروع به.
پیش از اسلام جایی که اسا افغانستان دره، ایرانی قبایلی دیینه که وشون ره سکایی گاتنه. این منطقه قدیم‌الایام جه گت خراسان ِجزء بی‌یه و اسلامی دوره‌ئون گادِر هم اتا مهم منطقه بیّه چون خراسان جه خله سلسله‌ئون بلند بَیینه و قدرت ره شه دس داشتنه. طاهریون، سامانیون، غزنویون، غوریون، سلجوقیون و چغتاییون واری سلسله‌ئون خراسان جه راست بَیی‌بینه. ترک‌تبار مردمون خله خراسانیون جه ارتباط داشتنه و وشون خون هئی بخارده و اَی مغولون هم که بمونه، این منطقه دله خله قدرت داشتنه و تیموریون اینجه جه هرستانه و بوردنه هند ره بَیتنه.
قاجارون ِدوره بی‌یه که بریتانیا افغانستان ره اشغال هاکرده و اونجه امیرون - که این گادِر بارکزایی ِسلسله جه بینه - جا بخاسته توافق هاکنن که شه سامون‌سر ره تعیین هاکنن و مرزی که اسا پاکستون-افغانستون وسط دره ره دقیقاً میّن هاکردنه. بریتانیا خاسته اینتی هند و روسیه میون اتا حائلی دیفار بکشه و افغانستان ره هندِ پیش‌مرگ هاکنه که روسیه دَم ره بَیره. قاجارون موفق نَیینه که افغانستان ره حفظ هاکنن و پاریس پیمون دله رسماً ایران قبول هاکرده که این کشور ره برسمیت بشناسه.
امان‌الله خان شاهی بی‌یه که سعی هاکرده این کشور دله اصلاحات انجام هاده و افغانستان ره مدرن هاکنه ولی مخالفون جنگ شروع هاکردنه و یک سال دله‌یی جنگ بی‌یه ولی بارکزایی ِشاهون با این که خله صدمه بخاردنه، قدرت ره حفظ هاکردنه و محمد نادر شاه بقدرت برسی‌یه. اما محمدنادر ره هم ترور هاکردنه و بکاشتنه تا سال ۱۳۱۲ شمسی محمد ظاهرشاه شاه بیی‌یه. محمدظاهرشاه محبوبیت داشته ولی آخرین شاهی بی‌یه که افغانستان بخادش بدی‌یه. ونه عامی‌پسر، محمد داوود خان، کودتا هاکرده و شاه ره تبعید هاکرده و افغانستان جمهوری ره بساته. این جمهوری عمر خله نیّه و ونه تنها رییس هم همون داوود خان بی‌یه.
سال ۱۳۵۷ شمسی شوروی ِطرفدارون دکلستنه افغانستان دله و جنگ سرد ِاوضاع دله این کشور درون اتا دست‌نیشت دولت بساتنه که وه ره افغانستان دموکراتیک جمهوری گاتنه. این حکومت زمون مسلمون‌ها که کمونیسم ره بی‌خدایی دونستنه، خله مخالفت هاکردنه و حتا کشورون دیگه جه افراطی مسلمون‌ها و جهادیون جمع بَیینه تا افغانستان ره شوروی دَس جه نجات هادن. آمریکا و غربی کشورون هم مجاهدون ره کومک کاردنه چون خاستنه شوروی ره شکست هادن.
شوروی ِدست‌هنیشت دولت سال ۱۳۶۶ شمسی جنگ دله سقوط هاکرده و مجاهدون افغانستان اسلامی دولت ره بساتنه. ولی خادی مجاهدون هم چن دسته بینه. اتی گروه که بقیه جه افراطی‌ته بینه و وشون رهبری ره اتا عربستونی - اسامه بن لادن نوم - بعهده داشته، طالبان ره تشکیل هدانه و جدیدِ حکومت جه هم جنگ دکتنه و برهان‌الدین ربانی، که اسلامی دولتِ رییس بی‌یه ره چار سال بیّه په، دَرهاکردنه. طالبان شه حکومت اسم ره بی‌یشته افغانستان اسلامی امارت و شه ره اتا گت‌ته سازمان دله جا هدا که وه ره بعداً القاعده بائوتنه.
طالبان ِاسلامی امارت ره فقط دِ تا کشور پاکستون و امارات برسمیت بشناسینه و وشون حکومت حتا متحد ملل سازمان دله عضو نیی‌یه. طالبان ِخشونت دنیا دله معروفیت پیدا هاکرده و وشون مجازاتون و اسلامی شریعتِ اجرا هاکردن روزنومه‌ئون دله جا درزوئه. سال ۲۰۰۱ میلادی و ۱۱ سپتامبر روز دله، طالبان دِ تا مسافرکشی بالون ره آمریکا دله بدزدی‌یه و وشون ره انتحاری بزوئه ساختمون‌ها دله. این کار باعث بیّه ات‌خله آمریکایی بمردنه و جورج بوش که آمریکای رییس‌جمهور بی‌یه، جری بیّه و افغانستان ره حمله هاکرده و طالبان ره سرکوب هاکرده. اون گادِر مجاهدونی که شمال ائتلاف دله دَیینه و هنتا طالبان جه جنگستنه و مقاومت کاردنه، آمریکایِ کومِک جه موفق بَیینه کابل ره بَیرن و افغانستان اسلامی جمهوری ره تشکیل هادن. البته وشون ِاتا مهم رهبر - که احمد شاه مسعود بی‌یه - این جنگ‌ها دله بمرده. اون گادِر جه ناتو و آمریکاییون ات‌خله نیرو ره افغانستان دله داشتنه تا این کشور دِباره طالبان دَس نکفه.
سال ۲۰۲۱ میلادی جو بایدن دستور هدا که آمریکاییون و ناتو بعد بیست سال وردگردن شه کشور. آمریکا پیش‌ته اتا پیمون طالبان جه دَوِست بی‌یه ولی همین که کشور ره خالی هاکردنه، طالبان کوهون جه دکلستنه بجیر و تموم شهرون ره خله سریع بَییتنه و ارتشی که این بیست سالی افغانستان وسّه بسات بینه، خله زود شکست بخارده. افغانستان ِاسلامی جمهوری ِرییس‌جمهور، اشرف غنی، هم فرار هاکرده و بورده تاجیکستان.
جوغرافی
افغانستان اتا کشور هسه که میونی آسیا دله دره. اینتا کشور هماسینون شمال ور جا تاجیکستون، اوزبکستون و تورکمنستون هسنه. ونه دیگه همساینون نوم ایران غرب ور پاکستون جنوب ور و چین شرق ور هسنه. افغانستان اتا ایرانیج زوون کشور هسه. ونه ویشتر مردم ایرانیج و موسلمون هسنه.
افغانستان کول دله اتا کوهستونی کشور هسه. اینتا کشور گت کوهون نوم هیندوکوش و سولیمان هسه. ونه گتی ۶۵۲۰۰۰ کیلومتر مروبع هسه و ۲۱ میلیون نفر جمعیت دارنه. ونه گت رودون نوم آمودریا، کابل، هریرورد و هیرمند هسه. اینتا کشور نیشتگا کابل هسه. ونه دیگه گت شهورن نوم هسه: قندهار، هرات، مزارشریف و غزنین.
ولایات
افغانستون ره ۳۴ تا «ولایت» جه رَسِد هاکردنه.
فرهنگ
ویشتر افخانئون مردمون پشتویی زوون ره گپ زننه. ونه دیگه شمال دله مردم فارسی زوون ره گنش کننه. افغانستان مردمون ویشتر موسلمون هسنه، ولی وشون دله اتی کمه بودایی هم درنه.
قومیت
افغانستان دله ویشترین جمیعت ره سه قومیت پشتون، تاجیک و هزاره دارنه. غیر این سه‌گروه، اقوام دیگر هم کشور گوشه-کنار درنه و هرکامین شه زوون و فرهنگی مختلف دارنه. آمار دقیقی این اقوام جمیعت جه وجود ندارنه و فقط تقریب زندنه که هرکامین چنده جمیعت دارن:
قدیم‌ته پشتون‌ها کوهی بینه و جنوب‌شرقی طرف دَیینه؛ وشون بنه‌وار سرد و کم‌قوت زمین و صعب‌العبور بی‌یه. شمالی مناطق که اونجه‌ی خاک بتتر هسته و کشاورزی وانه، تاجیک و اوزبک دَیینه و وشون بنه‌وار شوروی ِسامون جه تا کابل و مزارشریف رسی‌یه. مرکزی مناطق هم هزاره‌ئون و ایماق مردم دیینه؛ هزاره‌ها هم تاجیک‌ها واری فارسی زوون جه گپ زنّه ولی وشون لهجه و مذهب فرق کانده و هزاره اکثراً شیعه هستنه. افغانستان جنوبی‌وَر کویری هسته و بلوچی مردم اونجه درنه. ایران سامون وری که غربی‌ور وانه هم قدیم فارس بینه. اتا نورستان منطقه هم شرقی طرف دره که قدیم وه ره «کافرستون» گاتنه و اونجه مردم هندو-بودایی بینه ولی افغانی شاهون اونجه ره مسلمون هاکردنه و ونه اسم ره بی‌یشتنه نورستان.
افغانستان حکومت قدیم‌تاسا ویشته پشتون‌ها دست دیی‌یه و وشون همیشک سعی داشتنه که شه هم‌زوون ره کشور دله تنک‌ترو هاکنن تا کشورِ فرهنگ و زوون ات‌جور باوه و اصطلاحاً دولت-ملت بساجن. همینسه اسا پشتون‌ها تموم افغانستان دله بکلست هستنه و ویشترین جمعیت ره دارنه.
ایقتصاد
افخانئون پیل یکا افغانی هسه. اینتا کشور اتا دنیا فقیرترین کشور هسه.
پانویس
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات رج:آسیایی کشورون رج:اسلامی کشورون رج:اسلامی جمهوریون رج:فارسی‌زوون کشورون رج:سارک
کراسنودار
کراسنودار اتا از روسيه جمهوری‌ئون نوم هسته که ونه نیشتنگاء کوبان هسّه. وه روسیه ره جنوب‌غربی وَر دره، ونه نوم شوروی زمون ئکترینودر بی‌یه.
منابع
رج:قفقاز رج:روسیه ایالتون
قطعنومه ۷۶۵ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
آق‌چه‌کند
آق‌چه‌کند، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، اردبیل ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، کلخوران ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۵۶۷ نفر (۱۲۶خانوار) بی‌یه.
منابع
آق‌چه‌کند
صلوات (مشگین‌شهر)
صلوات ، اتا روستای نوم هسته از توابع مرادلو ِبخش، مشگین شهر ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
ئوشار باکر
ئوشار باکر (انگلیسی:Baker's Falls) ئوشاری هسته که سری‌لانکا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 20 m هسته.
صلوات (مشگین‌شهر)
جمعیت
اینتا روستا، صلوات ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۹۷۰ نفر (۲۰۰خانوار) بی‌یه.
ئوشار باکر
منابع
رج:سری‌لانکا ئوشارون
صلوات (مشگین‌شهر)
منابع
صلوات
قطعنومه ۳۱۴ امنیت شورا
قطعنومه ۳۱۴ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۸ فوریه ۱۹۷۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره جنوبی رودزیای ِوضعیت هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱٬۶۴۵‌ام دله ۱۳تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۲تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
علاالدوله کاکویه
ابوجعفر محمد بن رستم دشمنزیار که وه ره علاءالدوله حسام‌الدین هم گاتِنه (بزائه‌ی ۳۹۸ ه‍.ق - بمرده‌ی ۴۳۳ ه‍.ق) اتا بویی اسپهبد بی‌یه که اصفهان دله حکومت داشته. وه اوائِل آل بویه په‌روو بی‌یه و وشون وسّه اصفهان دله کار کارده ولی اون گادِر ِاوضاع ات‌جور بی‌یه که وه تحریک بَیّه و شه اتا مستقل ِحکومِت بِساته که ونه نوم ره کاکوییون بی‌یِشته و اصفهان دله شه نوم جه سکه بزوئه. ونه بمردن په، سال ۴۲۰ شمسی، ونه ریکا، ابومنصور فرامرز، ونه جا اصفهان دله هِنیشته. علاالدوله‌ی ِدربار دله ابن سینا دَیی‌یه و اتا دانشنومه ره ونه نوم جه «علایی دانشنومه» بی‌یِشته.
لقبون
ونه پییر نوم «رستم بن مرزبان» بی‌یه که سیده ملک خاتون ِدایی بی‌یه و وه سیده خاتون ِدایی‌وَچه بی‌یه همینسه وه ره فخرالدوله‌ی ِدربار دَرون «ابن کاکویه» نوم جه اِشناسینه و تاریخدونا وه ره علاءالدوله کاکویه هم بنومِستنه چون ونه سلسله نوم آل‌کاکویه بی‌یه.
خلیفه القادر بالله سال ۳۹۷ شمسی ونه حکومت ره برسمیت بشناسی‌یه و وه ره «عضدالدّین، علاءالدّوله، فخرالمله و تاج الاُمّه، حسام‌امیرالمؤمنین» لقب هِدا.
نیومکزیکو
نیومکزیکو اتا ایالت نوم هسته که متحده ایالات امریکا دله دره. این ایالت جنوب غربی ِمنطقه دله دره و ونه نیشتنگا سانتا فه هسته. این ایالت ۲۰۸۵۵۳۸ نفر جمعیت دانّه و ونه گتی ۳۱۴۹۱۷ کیلومترمربع هسته. این ایالت تاریخ ۶ ژانویه ۱۹۱۲ دله، متحده ایالات آمریکایِ ایالت بگردسته و اسا ونه گت‌ترین شهر آلبوکرکی هسته.
این ایالت دله ایسپانیولی اتی رسمی زوون هسته و اکثریت ره این زوون ِگِنِش‌کَرون دارنه که ۴۶٫۳ درصد هستنه. ۶۸٫۴ درصد این ایالت دله اسپه‌پوست هستنه که وشون دله ۴۰٫۵ درصد ایسپانیایی‌تِبار نینه.
بیرون بگردستن
رج:آمریکای ایالتون رج:آمریکای جنوب غربی ایالتون رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
چالوس بانک سپه
چالوس بانک سپه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پهلوی دوره جه رسنه. چالوس بانک سپه مازرون استان و چالوس شهرستان دله دره. ونه آدرس شهر چالوس، خیابان امام خمینی هسته. این بنا ۳۱۳۱۹ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۹۴-۰۶-۱۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:چالوس تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
دموکراسی
دموکراسی اتا یونانی وآزه هسه که معنی مازرونی بونه مردم سالاری. دموکراسی یعنی ات‌چی رای گیری جه انتخاب هاکردن. دموکراسی دله اکثریتِ هارشا اجرا وانه و اقلیتون شه بخاستی جه نرسنّه.
دموکراسی نظام اتا حوکومت ره بوت بونه که ونه دله مردمِ رای جا حوکومت‌گرون انتخاب بونّه. اسا ویشتر دنیا کشورون وشون حوکومت مردم سالاری هسه.
معایب
دموکراسی اتا گتِ مشکل دارنه که وه ره اکثریت دیکتاتوری گانّه؛ این مشکل وقتی پیش اِنه که اکثریت بخائِن اقلیتونِ حقوق ره لینگ‌لو هاکنن.
اتا مثال یارمی: طبق دموکراسی همه چی ونه اکثریت هارشا جه تصمیم‌گیری بَوائه، پس اگه اتا جمع دله همه رأی هدانه که ات‌نفر (بدون دلیل یا با دلیل) حق رای نداره، اون کسِ رأی باطل وانه؛ یا مثلاً اگه اتا سِره دله همه رأی هادن که خنه‌یِ تمومِ کارها ره ات نفر انجام هاده، اون نفر ونه اکثریتِ نظر ره احترام بی‌یله!
همینسه کارشناسون گانّه اجماع همیشه ونه دموکراسی یا همون رای‌گیری جه اولویت داره و این راه بتـّر هسته. راه‌حل دیگه‌یی که وجود دارنه این هسته که ات‌سری حقوق اولیه تعیین هاکنیم؛ مثلاً دموکراتیکِ کشورون دله اساسی قانون، شهروندی حقوق و یا حقوق بشر نتونّه رای‌گیری جه نقض بَوون.
اتا مشکل دیگه این هسته که مردم شاید جمع دله پوپولیسم و دماگوژی ِگرفتار بَوون. همینسه بعضی کشورون دله دِتا مِیلس سازنّه که اتا مردمون رای جه انتخاب وانه و اتا دیگه (سنا) اعضا ره کسایی که وشون کار سیاستمداری هسته، انتخاب کانّه؛ اینتی سنایِ اعضا خـُبره‌ئون وانّه.
منابع
رج:سیاسی نظریه‌ئون
تهران اوستان
تهران اوستان که تهران شهر ونه مرکز و ایران نیشتگا هسته، شمال ور مازرون اوستان، جنوب ور قم اوستان، غرب جنوب ور مرکزی اوستان، غرب ور قزوین اوستان و شرق ور سمنان اوستان جا محدود هسته. ونه جمیت سال دله۲۰۰۷، ۱۳ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر تخمین بزه بییه. کرج، ری، شمیرون، اسلام‌شهر، ورامین، شهریار اوستان ره گت شهرون هستنه.
منبع
رج:ایران اوستانون
شمالی کارولینا
شمالی کارولینا اتا ایالت نوم هسته که متحده ایالات امریکا دله دره. این ایالت جنوبی ِمنطقه دله دره و ونه نیشتنگا رالی هسته. این ایالت ۹۷۵۲۰۷۳ نفر جمعیت دانّه و ونه گتی ۱۳۹۳۹۱ کیلومترمربع هسته. این ایالت تاریخ ۲۱ نوامبر ۱۷۸۹ دله، متحده ایالات آمریکایِ ایالت بگردسته و اسا ونه گت‌ترین شهر شارلوت هسته.
بیرون بگردستن
رج:شمالی کارولینا رج:آمریکای ایالتون رج:آمریکای جنوبی ایالتون
ونوشه
وَنوشه اتی گُل نوم هسته که ونوشه‌ئون تیره (Violaceae) جوئه که ویشته نواحی موعتدل دله پیدا وونّه. ونوشه اتتی گُل هسته که ونه انباره (= ساقه) پچیکه و ونه رنگ وَنِفش، یا زرد و وَنِفش‌ئه و البته ونه دیگه رنگون هم ات‎‌کمه بعضی جائون پیدا وونه. ونوشه طب سنتی دله دَیی‌یه و هنتا هم پزشکی دله دره.
مازرون دله ونوشه شه جنگل دله دَرنه، ولی اسا دیگه باغچه‌ئون دله ململ بی‌ین وسّه وه ره کارنّه، وه ره اینجه زمستون گادِر کارنّه. مازرونی ادبیات دله هم ونوشه جه اتا وِهاری گل جه نوم بَورده وونه.
ونوشه گردی اتا قدیمی آداب و رسوم که ات‌کمه پیش از عیدی مازرون دله اجرا وونه. حدود 20 تا 25 روز پیش از نوروز ات عده جوونون و میانسالون جمع وانّه شونّه کوه و سی سَر و هرکاجه ورف کَته، ورف ره دَس جه کنار زنّه تا شه چِش جه بَوینن اگه ات‌جا ونوشه دَره، بورِن و مردِم ره خَور هادِن که عید دَره نزدیک وانه. مراسم توم بیّن په، جوونون اتا شعر ونوشه خَوری خوندنّه و راه کفنّه شونّه شه مَله.
منابع
رج:گیاهون رج:مازرون فرنگ
پایین کولا
کولا یا پایین کولا اتا منطقه نوم هسته که سه‌تا روستای پایین کولا، وارِد مَله و سانِخِل جه تشکیل بَئی‌یه.
کلمه‌ی معنی
کولای ِواژه وسّه معنی‌های مختلفی بیاردنه و هر کی ات‌جور وه ره معنی کانده که بعضی معانی اینان هستنه:
کولای ِجغرافیا
پایین کولای ِمَله ساری ِجنوب‌شرقی ِشیش کیلومتری واقع بَیّه و سه‌تا روستا جه تشکیل وانه. این سه‌تا روستای ِرسمی نوم پایین کولا، وارِد مَله و سانِخِل هسته. این سه‌تا روستا همه اول کلیجان رستاق سفلی دله دَیینه و جدیدِ تقسیمات دله میاندورود کوچک دله قِرار بَییتِنه.
پایین کولای ِجنوب و جنوب‌غربی جه تجن ِروخنه و ونه جنوب‌شرقی ِهشت کیلومتری جه، بالا کولا دَره و ونه شرق ره جنگل دانّه و ونه غربی سمت پچ‌کلا (=پرچیکلا)، تنگ‌لته و خان‌عباسی ِروستائون و ونه شمال مرمت و خارکش ِروستائون قرار دارنه.
این قشنگ ِمَله باغستون‌ها و طبیعی جنگلون ِمیون دَره و ونه ئو و هوا معتدل و لطیف هسته. این روستا و ونه نزدیک ِروستائون ساری ِاولین کوهپایه‌ئون ِپه قرار دارنه.
کولای ِتاریخ
کولا مازرون تاریخ دله اتا مهم ِروستا بی‌یه و همین وسّه ونه نوم ره بنشنه تبرستون ِتاریخی کتابون دله پیدا هاکِردِن.
کولای ِمَله‌ئون
پایین کولا اِسا چنتا روستا جه تشکیل وانه که هرکامین شه وسّه سِوا-سِوا دهیاری دارنه. وشون نوم اینتی هسته: پایین‌کولا، وارد و سانخیل. کولای ِروستا ره مَله آدِمون «یور مَله»، «یار مَله» و این اواخر «کولا» هم گانّه. «وارِد مَله» دله دِتا ناحیه دَرنه که وشون نوم «لَکّوز» و «میون‌دَره» (=میاندره) هسته و این دِتا ناحیه مردِم شه ره واردی نَدونّه. پایین‌کولا دله قدیم تاسا تکیه‌ئون ِمقوم خله مهم بی‌یه و هر مَله و ناحیه شه وسّه تکیه دانّه.
کشاورزی
پایین‌کولا دله همه جه ویشته بینج کارِنّه که ویشته تجن ِروخنه پَلی و مله‌ی پنج کیلومتری یا کانال‌بَکشی ئو پَلی دِکاشته وانه. مَله دله و ونه اطراف دار و قلم‌باغ هم دارنه. (پرتقال، نارنگی، آغوز، سه (= سیب)، میوه (= گلابی)، لیمو و اِنار واری) قدیم توتون هم خله کارِستنه ولی اسا دیگه خله محدود و کم بَیّه. گندِم هم تولید وانه.
وشون دله بینج ِدِکاشتِن دائماً ئو خانه و توتون وسّه اوّل ِنشا اتا مقطع ئو خانه. ولی بقیه چیون که کارِنّه دیمی هستنه و وارش ِئو جه استفاده کانّه البته تازگی کشاورزون چا هم کَندِنّه و اینتی دَستی قلم‌باغ و… ره ئو دِنّه یا بعضی‌ها قطره‌یی سیستم جه استفاده کانّه.
این محصولات میون توتون، پرتقال، نارنگی، بینج و گندِم ره روشِنّه و بقیه چیون ره شه استفاده هاکردن قایده تولید کانّه. کشاورزی هِمراهی بعضی خانواده‌ئون گو، گاسفن، کرگ و... هم پرورش دِنّه که شه استفاده قایده هسته و بَروتِن وسّه کم‌ته تولید وانه.
گت ِآدِمون
این آدِمون کولای ِمعروف ِکسون بینه که اِسا دیگه دَنینه و بَمِردنه:
بِریمْ بَگِردِستن
رج:ساری شهرستون روستائون
ادیسون
توماس آلوا ادیسون (۱۱ فوریه ۱۸۴۷ - ۱۸ اکتبر ۱۹۳۱) مخترع و بازرگون آمریکایی بی‌یه. وه وسایل زیادی ره طراحی یا کامل هاکرده که مهم‌ترین و معروفترین وشون الکتریکی لامپ هسته.
ادیسون شه عُمر دله بتونسته ۲۵۰۰ امتیاز اختراع ره موتحده ایالات آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان دله شه اسم سر ثبت هاکنه که رقمی حیرت‌انگیز و باورنکاردنی به نظر رسنه. واقعیت این هسته که ویشتر ونه اختراعات تکمیل بیی کارون دانشمندون قبلی بی‌یه و ادیسون کارمندون و متخصصون پرشماری شه پَلی داشته که ونه تحقیقات سر کومک کاردنه. دهنی ذغالی تلفون، ماشین چاپ، میکروفون، گرامافون، دیکتافون، کینتوسکوپ (نوعی دستگاه نمایش فیلم)، دینام موتور و لاستیک مصنوعی از جمله مواد و وسایلی هستنه که به دست ادیسون و ونه همکارون بساته بَینه.
ادیسون از اولین مخترعانی بی‌یه که بتونسته با موفقیت زیادی شه اختراعات ره به تولید انبوه برسونه.
سیارک ۳
سیارک ۳ (نماد: ) ۳مین سیارک کشف بیی هسته که ۰۱ سپتامبر ۱۸۰۴ کشف بیه.
قدر مطلق سیارک برابر 5.33 هسته.
ایتصال به بیرون
رج:سیارک
قطعنومه ۱۱۹۸ امنیت شورا
قطعنومه ۱۱۹۸ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۸ سپتامبر ۱۹۹۸ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره غربی صحرا وضعیت خوری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۹۲۹‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ئوشار سری دیت
ئوشار سری دیت (انگلیسی:Namtok Sri Dit ) ئوشاری هسته که تایلند درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 27 متر هسته.
آندره پیر دو ماندیارگه
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
انزآب‌علیا
انزآب‌علیا، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، اردبیل ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، کلخوران ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۱۵۸۱ نفر (۳۶۶خانوار) بی‌یه.
قطعنومه ۱۸۳۰ امنیت شورا
قطعنومه ۱۸۳۰ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۰۷ اوت ۲۰۰۸ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره عراق وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۹۵۰‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
برنار سیمونه
برنار سیمونه رمان‌نویس قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
ژورف بوشاردی
ژورف بوشاردی نمایش‌نومه نویس قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
قطعنومه ۳۱۵ امنیت شورا
قطعنومه ۳۱۵ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۵ ژوئن ۱۹۷۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره قبرس ِمسئله هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱٬۶۴۶‌ام دله ۱۴تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۱تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
قطعنومه ۷۶۶ امنیت شورا
قطعنومه ۷۶۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۱ جولای ۱۹۹۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره کامبوج وضعیت هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۰۹۹‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
ئوشار بامباراکاندا
ئوشار بامباراکاندا (انگلیسی:Bambarakanda Falls) ئوشاری هسته که سری‌لانکا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 263 m هسته.
منابع
رج:سری‌لانکا ئوشارون
کنده‌کندی
کنده‌کندی، اتا روستای نوم هسته از توابع مرادلو ِبخش، مشگین شهر ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
جمعیت
اینتا روستا، صلوات ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۴۵۹ نفر (۹۴خانوار) بی‌یه.
منابع
کنده‌کندی
چالوس حریربافی کارخنه
چالوس حریربافی کارخنه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پهلوی دوره جه رسنه. چالوس حریربافی کارخنه مازرون استان و چالوس شهرستان دله دره. ونه آدرس خیابان امام، میدان نماز بازار روز جنب بهزیستی هسته. این بنا شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۹۶-۰۹-۱۸ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:چالوس تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
fa:مجموعه کارخانه حریربافی
جنوبی اوستیا
جنوبی اوستیا اتا خدگردون جمهوری هسه که گورجستون شمال‌وَر دره. وه استقلال مدعی هسه ولی گورجستون و خله کشورون دیگه ونه استقلال ره به رسمیت نشناسنّه. فقط روسیه و آبخازیا و چنتا خورد کشور و جمهوری، ونه استقلال ره به رسمیت بشناسینه.
قطعنومه ۷۶۷ امنیت شورا
قطعنومه ۷۶۷ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۴ جولای ۱۹۹۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سومالی هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۱۰۱‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
حامد تیبوشی
حامد تیبوشی نقاش و شاعر قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
تازه‌کندشریف‌آباد
جمعیت
اینتا روستا، کلخوران ِدهستون درون قرار داینه و براساس ایران ِسرشماری سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۷۳۵ نفر (۱۴۵خانوار) بی‌یه.
فیدل کاسترو
کاسترو زمونی که دانشجو بی‌یه به اتا گروه دانشجویی اضافه بیّه که علیه فساد سیاسی مبارزه کاردنه. وه سال ۱۹۴۷میلادی عضو حزب مردم کوبا بیه که به حزب ارتدوکس هم شهرت داشته. وه سپس رهبر جناح چپ حزب بیّه و همون سال داوطلب عضویت اتا گروه مسلح دله بیّه تا علیه دیکتاتوری رافائل تروخیو دومینیکن هاپه. این گروه نتونسته کوبا جه دربوره.
وه ۱۹۵۹ میلادی بتونسته، نظام فالگنسیو باتیستا ره شکست هاده.
منابع
رج:زننه آدمون رج:گت مردمون جنوبی امریکا رج:کوبا رهبرون
گابریل روا
گابریل روا نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی
فوجی‌ایدرا، اوساکا
فوجی ایدرا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِاوساکا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۵٬۸۹۲ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۸٫۸۹ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۷٬۴۱۲ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۶۶-۱۱-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:اوساکا شهرون
قطعنومه ۱۱۹۹ امنیت شورا
قطعنومه ۱۱۹۹ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۳ سپتامبر ۱۹۹۸ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره کوزوو وضعیت خورری هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۹۳۰‌ام دله ۱۴تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۱تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
گلشیفته فراهانی
گلشیفته فراهانی (بزائه ۱۹ تیر ۱۳۶۲ تهران) ایرانی بازیگر و نوازنده هسته. وه بهزاد فراهانی و فهیمه رحیم‌نیا وچه و شقایق فراهانی ِخاخِر هسته.
قطعنومه ۱۱۹۹ امنیت شورا
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
گلشیفته فراهانی
زندگی‌نامه
وه شه سایت دله بائوته وقتی خاستنه ونه نوم ره گلشیفته بی‌یلن، اداره ثبت‌احوال نی‌یشته و همینسه ونه پییر-مار ونه نوم ره رهاورد بی‌یشتنه.
گلشیفته فراهانی موسیقی دانشجو بی‌یه. وه سینما دله بازی هاکردن ره سال ۱۳۷۶ فیلم گلابی‌دار جه، داریوش مهرجویی همزاهی جه، شروع هاکرده.
وه ات مشت دروی فیلم دله، شه حجاب ره کنار بی‌یشته و همینسه ممنوع‎الخروج بیی‌یه.
وه اژدهای جای فیلم که رولند جفی کارگردونی هاکرده دله هم بازی‌هاکرده و أی این دفه دور سه «خورشت آلو کرگ جه» دله مرجان ساتراپی سه بازیگری هاکرده.
ژانویه ۲۰۱۲، اتا پچیک فیلم دله که پخش بیّه وه چنتا فرانسوی بازیگر همراهی، لخت بیّه. همینتی مجله فیگارو ونه لخت عکسون ره پخش هاکرده.
پیوند به بیرون
فراهانی
کنستانتین چرننکو
کنستانتین استینویچ چرننکو (بزائه‌ی ۲۴ سپتامبر ۱۹۱۱ - بمرده‌ی ۱۰ مارس ۱۹۸۵) شوروی ِگتِ سیاست‌مدار و شوروی ِاتحاد ِکمونیست ِحزب ِدبیرکل بی‌یه که ۱۳ فوریه ۱۹۸۴ تا شه بمردن گادر و (۱۳ ماه) شوروی ِرهبری ره دَس داشته. وه کوتاهترین رهبری ره شوروی دله دانه.
رج:گت مردمون روسیه رج:شوروی رهبرون
تئوفیل گوتیه
تئوفیل گوتیه نویسنده، شاعر، نقاش و منتقد هنری قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
ئوشار بارهی‌پانی
ئوشار بارهی‌پانی (انگلیسی:Barehipani Falls) ئوشاری هسته که اوریسا، هند درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 399 m هسته.
شمالی داکوتا
شمالی داکوتا اتا ایالت نوم هسته که متحده ایالات امریکا دله دره. این ایالت میونی غربی ِمنطقه دله دره و ونه نیشتنگا بیسمارک هسته. این ایالت ۶۹۹۶۲۸ نفر جمعیت دانّه و ونه گتی ۱۸۳۱۰۷ کیلومترمربع هسته. این ایالت تاریخ ۲ نوامبر ۱۸۸۹ دله، متحده ایالات آمریکایِ ایالت بگردسته و اسا ونه گت‌ترین شهر فارگو هسته.
بیرون بگردستن
رج:شمالی داکوتا رج:آمریکای ایالتون رج:آمریکای میونی غربی ایالتون
آبوویان
منابع
آبوویان
قطعنومه ۱۸۳۱ امنیت شورا
قطعنومه ۱۸۳۱ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۱۹ اوت ۲۰۰۸ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره سومالی وضعیت ره بررسی هاکردن هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۵٬۹۵۷‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
بن‌بنویشت
رج:قطعنومه مقالات
ئوشار سنت آنه
ئوشار سنت آنه (انگلیسی:St. Anne Falls) ئوشاری هسته که کبک (استان)، کانادا درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 230 ft هسته.
پروژه:تکذیب‌نومهٔ همه‌گونی
ویکی‌پدیا هیچ تضمینی شه اعتبار وسّه ندنه
گرچه اینتا سایت دله چیزون خله خاری هم پیدا بونه ولی اِما وشون ره تضمین نکامبی و این بنویشته‌ئون گرچه ونه منبع‌دار و معتبر بائن، ولی تضمین‌بَیی نینه. شِما هم هرچی که ونه دله دره ره بتوندی کار بزنی.
فیلوته اونه‌دی
فیلوته اونه‌دی شاعر، رمان‌نویس و منتقد تئاتر قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه هسته.
قطعنومه ۳۱۶ امنیت شورا
قطعنومه ۳۱۶ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۲۶ ژوئن ۱۹۷۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره خاورمیونهٔ ِوضعیت هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۱٬۶۵۰‌ام دله ۱۳تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۲تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
هانری برگسون
آنری برگسون یا هانری برگسون فیلسوف مشهور فرانسوی ۱۸ اکتبر ۱۸۵۹ دنیا بموئه و ۴ ژانویه ۱۹۴۱ سن ۸۱ سالگی دله بمرده. وه بزائه اتا لهستونی پی‌یر و انگلیسی مار بی‌یه و ۱۸ سالگی دله اتا گت ِجایزه ریاضیات ره به خاطر حل مسئله‌ای مطرح بیی از پاسکال بییته. وه نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه فرانسوی زوون جه فلسفی و ادبی کتاب نوشته.
ولی برگسون شه تحصیلات ریاضی ره په نیته و آکادمیک تحصیلات ره فلسفه و روان‌شناسی رشته‌ئون دله دمبال هاکرده و شه اولین اثر ره سال ۱۸۸۶ با عنوان «انگیزه ناخودآگاه حالتون هیپنوتیز دله» در حالی بنویشته که اثر معروف زیگموند فروید و بروئر در مورد هیستری (جنون) تا ده سال پس از اون یعنی سال ۱۸۹۶ منتشر نینه. همین علاقه که برگسون ناخودآگاه ِخاطرات جه داشته، باعث بیّه که وه سرپرستی انجمن تحقیقات روانی لندن ره عهده بیره.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی رج:فرانسوی فیلسوفون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون رج:روان‌شناسون
سامیان
منابع
سامیان
ئوشار بارکانا
ئوشار بارکانا (انگلیسی:Barkana Falls) ئوشاری هسته که کارناتاکا، هند درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع ریزشگاه، 850 پا /259 متر هسته.
قطعنومه ۷۶۸ امنیت شورا
قطعنومه ۷۶۸ امنیت شورا متحدِ مللِ سازمان که تاریخ ۳۰ جولای ۱۹۹۲ تصویب بَیّه، اتا بین‌المللی سند درباره اسرائیل-لبنان هسته. اینتا قطعنومه، نشست ۳٬۱۰۲‌ام دله ۱۵تا موافق رای، ۰تا مخالف رای و ۰تا ممتنع رای جه تصویب بَیّه.
پانویس
رج:قطعنومه مقالات
آسیا
آسیا گت ترین هه ریم (منطقه) ئون دره، وه شه ۶۰٪ دنیا ره جمعیت ره داره نه.
جوغرافیا
آسیا را از اروپا کوههای اورال و دریاچه‌های خزر، سیاه و ازوف جدا کانه، مرز بین آسیا و افریقا همانا کانال سوئز بیه، آمریکای شمالی را از آسیا تنگه برینگ جدا کانده. آسیا در بین دو دریای بزرگ یخ بسته شمال و هند موقعیت دارنه. بلندترین قله جهون اورست به ارتفاع ۸٬۸۴۸ متر و گودترین دریاچه‌ای دنیا آمور به عمق ۱٬۶۲۰ متر هم در قاره آسیا قرار دارنه.
۴/۳ قاره آسیا را کوههای بلند و تپه‌ها تشکیل دهنه، بلندترین رشته‌کوه‌های این قاره عبارت وانه از هیمالیا، قراقروم، پامیر، تیانشان، هندوکش، قفقاز بزرگ، و التای. همچنین سلسله کوه‌های نسبتاً کمتر در این قاره واقع بونه که مهم‌ترین آنها را رشته‌کوههای تبت، ایران، ارمنستان، و آسیای صغیر تشکیل وانه. قاره آسیا در کنار اروپا هسه. بیشتر جمعیت آسیا را چین وهند تشکیل دنه.فلات‌های اسیا از غرب به شرق عبارت‌اند از اناتولی ایران تبت و مغولستان ناهمواریهای اسیا ۱ فلاتها:شامل فلاتهای بلند با ارتفاع زیاد و فلاتهای کم ارتفاع قدیمی ۲ سرزمینهای پهناور و پست جلگه ای در شمال و جنوب اسیا ۳ سرزمین‌های دارای کوه‌های اتش فشونی'''
اطلاعات آماری
مساحت: ۴۳،۴ میلیون کیلومتر مربع (همراه جزایر). تعداد کشورهای آسیا: ۴۸ کشور مستقل و همچنان مستعمره پرتغال و انگلیس نیز وجود دارنه. ارتفاع متوسط از سطح دریا: ۹۶۰ متر. بلندترین نقطه: اورست ۸٬۸۴۸ متر. گودترین نقطه جهان: دریاچه مرده (بحرالمیت) به عمق ۲۰۰ متر پایینتر از سطح دریاهسه. متراکم‌ترین نقطه زمین از نظر جمعیت جزیره جاوه در کشور اندونزی هسته. شابلون:کتاب جغرافی سال دوم راهنمایی و ویکی پدیای پارسی. جمعیت قاره آسیا حدود یک سوم جهان را در بر گنه.
تاریخ
معروف هسته کا اولین تمدنها آسیا دله پیدا بیننه هنته:سومر واری
مردمون
ایتا قاره خله تنوع نژادی دارنه ونه شرق دله همه زردپوستنه و ونه غرب دله عرب و ترک و فارس هسته و ونه جنوب هندی دره و ونه شمال مردمون سیبریایی هستنه البته قابل کر دره کا این نژادها فرهنگ نزدیک دارننه
ایقتصاد
رج:قاره ئون
موسی کوناته
موسی کوناته نویسنده قرن بیستم میلادی اهل فرانسه هسته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی رج:زننه آدمون
بلبل
بِلبِل اتا پچیک پرنده نوم هسته که ونه خِشِ خونِش معروف هسته و ادبیات دله ونجه خله نوم وَرنه.
منبع
رج:پرنده
کلاردشت سرم‌سازی کارخنه
کلاردشت سرم‌سازی کارخنه اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. کلاردشت سرم‌سازی کارخنه مازرون استان و چالوس شهرستان دله دره. ونه آدرس میدان حسن کیف، جنب اداره آتش‌نشانی هسته. این بنا ۳۱۸۸۹ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۹۶-۰۹-۲۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
په‌نویس
رج:چالوس تاریخی جائون رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
fa:کارخانه سرم‌سازی رازی کلاردشت
هرمان ملویل
هرمان ملویل ، (۱ اوت ۱۸۱۹ - ۲۸ سپتامبر ۱۸۹۱)، رمان‌نویس، شاعر و نویسنده پچیک داستان‌ئون آمریکایی هسته. ونه آثار ونه زمون چندان مورد استقبال قرار نییتنه و حتی رمان‌ئونی که درباره دریا بنویشته از تعداد ونه طرفدارون ره کم هاکرده. اما سال‌ها بعد و دهه ۱۹۲۰ میلادی گادِر، رمان «موبی‌دیک» وه اتا از برترین شاهکارون ادبیات آمریکا و جهون بشناسی‌یه بیّه.
نویسندگی
ملویل بنویشتن ره بوستن دله و براساس شه تجربیات دوران دریانوردی شروع هاکرده. ونه چارتا کتاب اول بیشتر به خاطره‌نگاری نزدیک بینه تا رمان؛
اوهایو
اوهایو اتا ایالت نوم هسته که متحده ایالات امریکا دله دره. این ایالت میونی غربی ِمنطقه دله دره و ونه نیشتنگا کلمبوس هسته. این ایالت ۱۱۵۴۴۲۲۵ نفر جمعیت دانّه و ونه گتی ۱۱۶۰۹۹ کیلومترمربع هسته. این ایالت تاریخ ۱ مارس ۱۸۰۳ دله، متحده ایالات آمریکایِ ایالت بگردسته و اسا ونه گت‌ترین شهر کلمبوس هسته.
بیرون بگردستن
رج:اوهایو رج:آمریکای ایالتون رج:آمریکای میونی غربی ایالتون
غزنویون
منابع
رج:ایران تاریخ رج:هند تاریخ رج:افغانستون تاریخ رج:پاکستون تاریخ
آگاراک
آگاراک اتا شهر هسته که ارمنستون ِسیونیک استان دله دره و سال ۱۹۹۵ اتا شهر بَیی‌یه. اسا هم ۵٬۱۱۲ نفر جمعیت دانّه.
منابع
آگاراک