cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاول هایزه
پاول هایزه اتا آلمانی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه آلمانی زوون جه رمان، درام، کچیک آسنی، نمایش‌نومه و شعر نوشته.
منابع
رج:آلمان نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
تالش-مغان شه‌گردون جمهوری
تالش-مغان شه‌گردون جمهوری ات‌تی شه‌گردون جمهوری بی‌یه که خله عمر نکارده. ونه ریاست جمهوری ره علی‌اکرم همت‌زاده داشته که ژوئن تا آگوست ۱۹۹۳ (دِ ما) تالش گشتاسبی اداره ره به‌عهده بَییته. این جمهوری آذربایجون ِجنوب‌شرقی‌ترین منطقه دله قرار داشته و آستارا، لریک، لنکران، ماساللی و یاردیملی رایونون جه تشکیل بی‌یه.
حیدر علیف قدرت بییتن په، ده هزار نفر لنکران مردم جه، همت‌اف مقر پَلی تظاهرات هاکردنه و ونه خلع قدرت ره بخاستنه که حوادثی ره پیش بیارده و باعث بیّه که این جمهوری بساته بَواشه.
پانویس
رج:شوروی تاریخ رج:تالش رج:آذربایجون تاریخ
کیه
کیه یا کی یا خِنه یاخونه ات‌جا هسته گه مردم ونه دله دم زیوش کانّــه. کیه جورباجور هسته و مثلا آپارتمون دی دامی و ویلا و بنگلو و ... دی درنه.
کسوت
کسوت اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، گرماب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۳۹ نفر (۶۲خانوار) بی‌یه.
منابع
کسوت
موریس مترلینک
موریس مترلینک اتا بلجیکی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه فرانسوی زوون جه شعر و درام نوشته.
دیزج دیز
دیزج دیز غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که خوی شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۷ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸٬۲۸۲ نفر جمیعت داشته.
موریس مترلینک
منابع
رج:بلژیک نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
دیزج دیز
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:خوی شهرستان
لار روخنه
لار اتا روخنه نوم هسته که مازرون و تهران اوستان میون کته. این روخنه ئو دماوند نزدیکی جه سرچشمه گیرنه و دشت لار جه انه تا لار سد پشت جمع وونه و ونه سرریز شونه هراز روخنه دله و اینتی مازرون دریا دله کلنه.
لار روخنه پرآب بی‌یه و ونه سرچشمه کلون‌بستک (ارتفاع ۳۰۰۰ متر) بی‌یه که لواسون دله دره. اتی چلّه‌ئون هم اینتا روخنه تن وصله خِرنه که دلی‌جوی، آب باران و سفیدآب نوم دارننه.
حاجیلار
حاجیلار غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که چایپاره شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۶ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۳۹۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:چایپاره شهرستان
بهرام سوم
بهرام سوم ساسانیون ِشیشمین شاهنشاه بی‌یه که سال ۲۹۳ میلادی، یک‌سال جه هم کمتر، ایرانشهر سر حکومت کرده. وه ساسان خاندان جه بی‌یه و بهرام دوم ِریکا بی‌یه. ونه عامی (عمو)، نرسی، شورش هاکرده تا شاه بیّه و احتمالاً وه ره بکوشته.
دازمهر
دازمهر یا داذبرزمهر (فارسی جه: دادمهر) تبرستون دله، گاوباریون اسپهبد بی‌یه. دازمهر، گت فرخان ِگتِ‌ریکا بی‌یه و سال ۷۲۱ تا ۷۳۴ میلادی اسپهبدی هاکرده. ونه فرمونروایی دوره تبرستون ِاوضاع خله آروم بی‌یه. ونه گادِر تبریون وسّه عربون ره باج هادِن ولی اگه ندابائن هم این ِوسّه جنگ نیّه.
بهرام سوم
منابع
رج:ساسانیون شاهون
دازمهر
منابع
رج:گاوباریون
باکله
باکّــله اتا گیاه نوم هسته گه ونه ولگ مرغانه واری هسته و ونه میوه غلاف ره موندنه، غلاف دله تیم دره گه این تیم هم باکّله نوم دارنه.
سانیو-اونودا، یاماگوچی
سانیو-اونودا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماگوچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۵٬۵۲۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۳۲٫۹۹ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۴۹۳ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۰۳-۲۲ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:یاماگوچی شهرون
آتئیسم
آتئیسم یا بی‌خدایی یعنن خدای وجود داشتن ره قبول نکاردن. آتئیسم دمبالکرون ره «آتئیست» گانّه. وشون حرف این هسته که ننشنه اثبات هاکرده که موجودی بنوم خدا دره. عصر روشنگری که فرانسه انقلاب جه شروع بیّه، کم‌کم عالمونی بمونه که شه ره آتئیست بنومستنه و باتنه که خدایی وجود ندارنه و این جریون هنتا دمباله دارنه.
آتئیست‌ها شه چن‌تی هستنه؛ بعضی‌شون گانّه که آدمون هیچ گادِر نتونّه خدایِ وجود داشتن یا نداشتن ره کاملاً اثبات هاکنن و همینسه شه ره «اگنوستیک» (=ندانم‌گرا) نومنّه. اتی دیگه که «هارد آتئیست» هستنه، گانّه خدائونی که ادیان تعریف کانّه هیچ‎جوره نتونده وجود داره و وه ره کاملاً ونه رد هاکردن. اتی دیگر آتئیست هم درنه که خدا ره قبول ندارنه، ولی دین یا عرفان ره قبول دارنه؛ مثلاً بودیسم ِبعضی په‌روون شه ره آتئیست دونّه. ات گروه هم درنه که «آپاتئیسم» هستنه و گانّه اصلاً مهم نی‌یه که خدا وجود داره یا نا چون امه زندگی دله تأثیر نکانده.
آتئیسم گانه که تئیست‌ها (=خداباورون) وظیفه هسته که اول ثابت هاکنن که خدا وجود دارنه و اگه وشون موفق نَیینه، پس خدایی دنی‌یه. وشون‌ها خداباورون ِبرهان‌ها ره جواب دِنّه و خصوصاً علم ِسَر تأکید دارنه؛ مثلاً علیت ِجواب ره بیگ بنگ دله وینّه یا آدم و حوایِ جایگزین ره تکامل دونّه.
ادیان معمولاً بی‌خدایی ره ممنوعه و گناه دونّه. اسلام واری که الحاد، کفر و ارتداد وسّه خله بدجور-بچم مجازات بی‌یشته.
منابع
رج:دین رج:خدا
گرهارد هاوپتمان
منابع
رج:آلمان نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
کلود کوهن تانوژی
کلود کوهن تانوژی اتا فرانسه فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۹۷ میلادی، لیزرِ نور جه اتم‌ها ره تله دمدائه وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:فرانسه فیزیکدون
انجیل‌چال
انجیل‌چال اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
۱۹۶۰ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} رم ۱۹۶۰ المپیک (رسمی نوم: Games of the XVII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که هیودهمین کش ایتالیا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۵ اوت تا ۱۱ سپتامبر ۱۹۶۰ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره جیووانی گرونچی اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۷ ورزش و ۲۳ رشته وجود داشته و ۵۳۳۸ نفر، ۸۳تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
منابع
رم، ۱۹۶۰
ربط (شهر)
ربط غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که سردشت شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۲ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۵٬۷۵۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:سردشت شهرستان
دیگو گودین
دیگو گودین (؛ بزائه February 16, 1986) اتا اوروگوئه‌یی فوتوالیست هسته. وه اوروگوئه ِتیم ملی و اتلتیکو مادرید وسّه بازی کانده.
بیرون بگردستن
رج:زننه آدمون رج:ویارئال فوتوالیستون رج:اتلتیکو مادرید فوتوالیستون رج:اوروگوئه فوتوالیستون
مرجی
مِـــرجی اتا خورد گیاه هسته گه ونه دکاشتن معمولا خاکهای فقیر دله (گه بقیه گیاهون ره بَنشِنه دکاشتن) انجام وونه. مرجی خله رنگون دارنه سِــرخ، سبز نارنجی و غیره. مرجی‌پلا با ممیج ره خله از ایرونیا دوست دارنه.
کندسبن
جمعیت
اینتا روستا، گرماب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۹ نفر (۴خانوار) بی‌یه.
منابع
کندسبن
نرسه
نرسه یا نرسی ساسانیون هفتمین شاهنشاه بی‌یه که ۲۹۳ تا ۳۰۳ میلادی، ایرانشهر سر حکومت کرده. وه ساسان خاندان جه بی‌یه و شاپور اول ِریکا بی‌یه که بهرام سوم ره بکوشته و ونه جا ره بیته.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
زرآباد (خوی)
زرآباد (خوی) غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که خوی شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۱۴۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:خوی شهرستان
دانیل چی تسوئی
دانیل چی تسوئی اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۹۸ میلادی، ات‌جور مایع کوانتومی کشف هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
۲۸ اکتبر
28 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 28 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
۱۹۶۴ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} توکیو ۱۹۶۴ المپیک (رسمی نوم: Games of the XVIII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که هیژدهمین کش جاپون دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۰تا۲۴ اکتبر ۱۹۶۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره امپراتور هیروهیتو اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۹ ورزش و ۲۵ رشته وجود داشته و ۵۱۵۱ نفر، ۹۳تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
منابع
توکیو، ۱۹۶۴
بیس‌کتی
بیس‌کتی اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۷ نفر (۶خانوار) بی‌یه.
منابع
بیس‌کتی
سردشت
سردشت غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که سردشت شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۲۷ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴۶٬۴۱۲ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:سردشت شهرستان
کجرستاق
کجرستاق اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، گرماب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
کجرستاق
ایگور اول
ایگور اول یا کییف ِایگور (شرقی اسلاوی و روسی جه: Игорь; قدیمی نروژی جه: Ingvar; اکراینی جه: Ігор, Ihor) اتا کییفی شاه بی‌یه که روس‌ها سَر حکومت کارده. وه میون سال‌های ۹۱۳ و ۹۴۴ مازرون دریا ره حمله هاکرده.
منابع
رج:اکراین تاریخ رج:روسیه تاریخ رج:روسیه شائون
رومن رولان
رومن رولان اتا فرانسه‌ای نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه فرانسوی زوون جه رمان نوشته.
منابع
رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
سرو (شهر)
سرو شهر غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که ارومیه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۸۰۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:ارومیه شهرستان
ریچارد شیردل
ریچارد اول یا ریچارد شیردل (بزا ۸ سپتامبر ۱۱۵۷ - بمرد ۶ آوریل ۱۱۹۹)، (به انگلیسی : Richard The lion heart و به فرانسوی: Richard coeu rdelion)، بریتانیا شا، ۶ ژوئیه ۱۱۸۹ تا ۶ آوریل ۱۱۹۹ بی‌یه، وه هنری دوم و الینور د آکیتن وچه و جانشین هسته.
ریچارد صلیبی جنگون دله شرکت داشته و اتا از صلیبی رهبر صلاح‌الدین ایوبی ضد بی‌یه که شکست بخاردنه و بریتانیا خزانه اینتی خالی بیّه. بعداً آلمان دله وردگرستن گادِر، لئوپولد پنجم وه ره زندونی هاکرده و ونه آزادی وسّه اونچی که بریتانیای خزانه دله جه دیّه ره دِ برابر ویشتر بخاسته.
ریچارد شه آزاد بین په، فرانسه جه بجنگسته و فیلیپ دوم که وه ره فیلیپ اوگوست گاتنه جه شکست بخارده. وه دَیی‌یه اتا قلعه ره آخرسری فرانسه دله محاصره کارده که اتا تیر وه ره چک هایته و بمرده.
منابع
ر
خرارد توفت
خرارد توفت اتا هلند فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۹۹ میلادی، کوانتومی ساختار سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:هلند فیزیکدون
فرندز
فرندز یعنن رفقون اتا آمریکایی سریال بی‌یه که ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۴ NBC کانال دله پخش بی‌یه و دَه فصل دمباله داشته. این سریال شیش‌تا رفقِ داستان ره تعریف کانده که منهتن، نیویورک دله درنه و خله هِدی جه نزدیکی دارنه و همیشک ات‌جا وشون سر جمع هسته. ویشته سریال دِتا لوکیشن دله فیلم‌برداری بیّه؛ اتا آپارتمون که دِتا دیم‌به‌دیم سوئیت دارنه و اتی کافه که ونه نوم «سنترال پارک» هسته. این سریال خله محبوب بی‌یه و ده‌ها میلیون نفر وه ره اِشانه. این سریال حتا تأثیراتی فرهنگ و جامعه دله داشته که هنتا آمریکا دله هارشی وونه.
منابع
رج:آمریکایی سریالون
نادر کوهستانی
بن‌مایه
رج:زننه آدمون رج:ایرانی تنظیم‌کرون
قرمز کاک
قَرمِز کاک (قدیم طبری: خَربِزکا) ات میوه از گلسرخیان خانواده هسّه.
وه وحشی نوع مازندرون ویشه خله یافت وونه.
پهن‌کش
پهن‌کش اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۰ نفر (۴خانوار) بی‌یه.
منابع
پهن‌کش
مارتینیوس ولتمن
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:هلند فیزیکدون
قائم‌شهر شهرستان
قائمشهر یا شاهی اتا شهرستون هسته که مازرون استان دله دره. این شهرستون، مازرون دله ویشترین جمیعت انبسی ره دارنه. قائمشهر ِشهر ونه مرکز هسته. این شهرستون تنها شهرستونی مازرون دله هسته که فقط اتا بخش دارنه.
رج:ایران شهرستانون
دریا خنکدار
دریا خنکدار سنگدهی ئه‌تا از تبرستون شبکهٔ مجری‌ئون هسته.
سلماس
سلماس غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که سلماس شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۹۲٬۸۱۱ نفر جمیعت داشته.
دریا خنکدار
منبع
رج:گت مردمون ساری رج:مازرونی مجریون
سلماس
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:سلماس شهرستان
ورنر فون هایدنشتام
ورنر فون هایدنشتام اتا سویدی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه سوئدی زوون جه شعر و رمان نوشته.
منابع
رج:سوئد نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
ول‌ویاز
ول‌ویاز واز هاکاردن دهون و جول نفس بکشیئن هسته گه معمولا همراه با بکشیئن دست و لنگ انجام وونه و نشونگر خو هسته.
هرمز دوم
هرمز دوم ساسانیون هشتمین شاهنشاه بی‌یه که ۳۰۳ تا ۳۰۹ میلادی، ایرانشهر سر حکومت کرده. وه ساسان خاندان جه بی‌یه و نرسه ِریکا بی‌یه که ونه پی‌یر حکومت جه کنار بکشی‌یه تا وه شاه بوو.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
۲۰۲۲
۲۰۲۲ دِ هزار و بیست و دومین میلادی تقویم ِسال هسته. ۲۰۲۲ یا 2022 میلادی تقویم ِدله اتا سال هسته. این سال مهمترین اتفاقون روسیه-اکراین جنگ و قطر فوتوال جام جهونی هستنه.
متحد ملل سازمان این سال ره ماهی پرورش هدائن و شیشه سال بنومسته.
منابع
رج:میلادی سال
سیلوانه
سیلوانه غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که ارومیه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۶۱۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:ارومیه شهرستان
۲۹ اکتبر
29 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 29 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
29
رابیندرانات تاگور
رابیندرانات تاگور اتا هندی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه بنگالی زوون و هندی زوون جه شعر و آسنی گته. ونه شعرون که انگلیسی زوون جه دگاردست بَینه، باعث بیّه اروپا دله بشناسی بوو و طرفدار پیدا هاکرده. وه اولین کسی بی‌یه که آسیا دله نوبل جایزه ره بیته. وه هند ِاستقلال ره خاهون بی‌یه. هم هند ملی خونش و هم بنگلادش ملی خونش ره وه بنویشته.
منابع
رج:هند نویسندگون رج:بنگلادش نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
یاماگوچی (شهر)
یاماگوچی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماگوچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۱۹۲٬۰۰۸ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۷۳۰٫۲۳ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲۶۳ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۱۰-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:یاماگوچی شهرون
سیمینه
سیمینه غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که بوکان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۱ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۳۴۵ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:بوکان شهرستان
۱۹۶۸ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} مکزیکوسیتی ۱۹۶۸ المپیک (رسمی نوم: Games of the XIX Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که نوزهمین کش مکزیک دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۲تا۲۷ اکتبر ۱۹۶۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره گوستاوو دیاز اورداز اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۸ ورزش و ۲۴ رشته وجود داشته و ۵۵۱۶ نفر، ۱۱۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
باباکلا
باباکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
۱۹۶۸ تابستونی المپیک
منابع
مکزیکوسیتی، ۱۹۶۸
باباکلا
جمعیت
اینتا روستا، گرماب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۴۹ نفر (۱۲۰خانوار) بی‌یه.
ژورس آلفروف
ژورس آلفروف اتا روسیه فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۰۰ میلادی، هترواستراکچرز ِنیمه‌هادی ره بساته وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
باباکلا
منابع
باباکلا
ژورس آلفروف
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:روسیه فیزیکدون
بجدم
بجدم اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
منابع
بجدم
کارل گیلروپ
کارل آدولف گیلروپ اتا دانمارکی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال ره، هنریک پونتوپیدان جه هم‌بازی، برنده بیّه. وه دانمارکی زوون جه شعر و رمان نوشته.
منابع
رج:دانمارک نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
تالش
تالِش اتا منطقوئه که گیلان شمال (ایران دله) دله و آذربایجون ِجنوب‌شرقی دره. ایران ِتالش سه‌تا شهرستون تالش، رضوانشهر و ماسال جه تشکیل بیی‌یه.
مردم
تالش ِمردِم ِماری‌زوون تالشی هسته ولی این منطقه دله گیلکون، ترکون و تاتون هم زندگی کانّه. اینجه‌ی مردِم ویشته دِوازَّه‌ایمامی شیعه هستنه؛ البته ات‌سری هم شافعی سنی تالش ِمرکز و شمال دله درنّه.
۱۹۷۲ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} مونیخ ۱۹۷۲ المپیک (رسمی نوم: Games of the XX Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیستمین کش آلمان دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۶ آگوست تا ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۲ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره گوستاو هینمن اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۱ ورزش و ۲۸ رشته وجود داشته و ۷۱۳۴ نفر، ۱۲۱تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
تالش
تاریخ
تالش اون‌گادِر که شوروی، آذربایجون ره ایران جه سِوا هاکرده، دِتیکه‌ی جه سِوا بیّه و هنتا هم اینتی هسته. گیلون سرخ جمهوری گادِر، جنوبی تالش ره میرزا پچیک‌خان شه سامون دله داشته و اصلاً ونه جنبش تالش جه شروع بیی‌یه. بعدها، اون‌گادِر که شوروی دَیی رِقِدشی‌یه، شمالی تالش دله «تالش-مغان شه‌گردون جمهوری» کار سر بموئه که دِ ما حکومت سر کبّی‌یه و اَی آذربایجون جمهوری وه ره رِقِدبدائه.
منابع
* رج:گیلون استان رج:تقسیم‌بیی مناطق
۱۹۷۲ تابستونی المپیک
این دوره اتا گتِ حاشیه هم داشته که اتا فلسطینی گروه، که وشون نوم «سیو سپتامبر» بی‌یه، بوردنه اسراییلِ ورزشکارون ره مونیخ دله گروگان بیتنه. آلمان پلیس هرچی قِد داشته، کار بزو که هرچی سریع‌ته ماجرا ره هم بیاره. آخر ۱۱ نفر اسرائیلی  کاکرون و ۵تا فلسطینی چریک و چنتا آلمانی کماندو بمردنه تا قائله دخاته. این آسنی جه چنتا فیلم و کتاب هم بساتنه.
منابع
مونیخ، ۱۹۷۲
ساها
ساها یا ساینه اتا تاریک جا هسته گه بدلیل قرار بئیتن اتا جسم میون نورِ چشمه و صفحه‌تصویر دِرِست وونه.
پی‌چالک
پی‌چالک اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
پی‌چالک
الیا کازان
الیا کازان آمریکایی کارگردون  نویسنده و تهیه کننده هسته. وه نیویورک دله اکتورز استودیوق ِآموزشگاهِ موسس هم هسته.
هنریک پونتوپیدان
هنریک پونتوپیدان اتا دانمارکی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال ره، کارل گیلروپ جه هم‌بازی، برنده بیّه. وه دانمارکی زوون جه رمان نوشته.
الیا کازان
الیا کازان دِبار اوسکار بتترین کارگردانی، چاربار گلدن گلوب بتترین کارگردانی و سه‌بار تونی جایزه ره بَییته. کازان اتا اوسکار هم این سه بَییته که شه عمر ره هنر وسّه صرف هاکرده.
بیرون بگردستِن
رج:گت مردمون نیویورک رج:امریکا بازیگرون رج:امریکا کارگردونا رج:اوسکار بیته‌ئون
کودتا
کودتا اون گادِر خَوِری گانّه که اتا پچیک دسته (که معمولاً نظامیون هستنه)، زورپشتی اتا حکومت ره برکنار کانّه و شه ونه جا ره گیرنه و نظامی حکومت ساجنّه.
منابع
رج:سیاست
مقز
مَقِز یا مَهِز یا ماهِز یا ماز یا کور ماز از گَــدترین گروه‌های حشره‌ئون هسته. کورماز معمولا ۱۷ روز زندگی کانده.
بن‌مایه
رج:بئو
آذرنرسه
آذرنرسه یا آذرنرسی ساسانیون نهمین شاهنشاه بی‌یه که سال ۳۰۹ میلادی، چن ماه وسّه، ایرانشهر سر حکومت کرده. وه ساسان خاندان جه بی‌یه و هرمز دوم ِریکا و جانشین بی‌یه که ساسانی اشراف وه ره شاهی ِتخت سر جه جیر بکشینه چون گتنه که مردم ره ظلم کرده.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
سیه‌چشمه
سیه‌چشمه غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که چالدران شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۷٬۸۰۴ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:چالدران شهرستان
تیبوت کورتویس
تیبوت کورتویس (Thibaut Courtois؛ بزائه May 11, 1992) اتا بلژیکی دروازه‌بان هسته که چلسی جه قرضی بورده اتلتیکو مادرید دله.
کانتون
کانتون اتا جوغرافیایی-سیاسی تقسیمات واحد هسته. هر کانتون اتا شهرستان دستوری هسته که چنتا شهر و مله جه تشکیل وونه. کشورهایی که شه تقسیمات ره کانتون‌ها جه رسد کننه، معمولاً این کانتون‌ها ره اختیارات دنه که قانون بی‌یلن و شه‌گردون دولت دارن. سوییس و ایتالیا و فرانسه واری کشورون شه تقسیمات دله کانتون دارنه.
تیبوت کورتویس
بیرون بگردستن
رج:زننه آدمون رج:چلسی فوتوالیستون رج:اتلتیکو مادرید فوتوالیستون رج:بلژیک فوتوالیستون
کانتون
منابع
رج:جوغرافی
۱۹۷۶ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} مونترال ۱۹۷۶ المپیک (رسمی نوم: Games of the XXI Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و یکمین کش کاندا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۷ جولای تا ۱ اوت ۱۹۷۶ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره ملکه الیزابت دوم اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۱ ورزش و ۲۷ رشته وجود داشته و ۶۰۸۴ نفر، ۹۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
منابع
مونترال، ۱۹۷۶
سقراط
سُقراط یا سوکراتس  باستانی یونان ِگت فیلسوف بی‌یه که ونه زندگی، شخصیت و تفکرات خله غربی فلسفه سر تأثیر بی‌یشته. وه ۴۷۰ پیش از میلاد تا ۳۹۹ پیش از میلاد، آتن شهر دله دیّه.
سقراط وقتی زنده بی‌یه، وه ره آتن دله همه اشناسینه و ونه شخصیت شناسا بی‌یه و ونه گپ مردم میون خله اختلاف نظر بوجود یارده. آریستوفان شه اتا تیاتری داستان دله که سال ۴۲۳ پ.م بنویشته، ونه نوم ره یارنه. سقراط شه کتابی ننویشته که اسا ونه نوم ره دونیم یا ونه بنویشت باقی بموندست بوئه. در عوض، وه میلس گیته و شه رفقون ِحلقه دله گپ زوئه و شه فکر ره دیگرون جه اشتراک یشته. ونه اصلی‌ترین شاگردون که ونجه نقل هاکردنه افلاطون و گزنفون بینه. این نقل‌ها دله سقراط ره اتا دونا و درستکار آدم سراق دنّه که شه نفس ره کنترل دارنه و خاش-خاش گپ زنده و آدمون ره راقاضی دمدنه.
منبع‌شناسی
زمونی که سقراط زنده بی‌یه، مردم وه ره کتره گاتنه و مسخره کردنه. چنتا نمایش‌نومه دله وه ره ریک هچینه ولی فقط ابرها که آریستوفان بنویشته، اسا باقی بموندسته و امه دس جه برسی‌یه و الباقی منابع دیگر وجود ندارنه. این نمایش‌نومه کمدی هسته و نویسنده همینسه نخاسته دقیقاً سقراط ِشخصیت ره دیار هاکنه و وه ره اونجه اتی بی‌خدا و بی‌اخلاق آدم نشون دنه که خلاف جریون هولی کنده. این نمایش‌نومه باعث بیّه که بعضی تاریخ‌دونان افلاطون ِبائوته چیون ره زیرسؤال بَورِن و ونجه شک هاکنن.
سقراط بمرده په، ونه شاگردون دور هاکردنه ونه خوری کتاب بنویشتنه و ونجه تعریف-تمجید کردنه. این کتابون اتا شیوه دارنه که وه ره دیالوگ یعنی «دِ نفری گپ» گاتنه. دیالوگ‌ها دله سقراط، شه په‌روون، معروفِ سیاسی یا فیلسوف آدمون جه گپ زوئه. این دیالوگ‌ها که ارسطو اینان ره «سقراطی بائوته‌ئون» نومنه، اسا دیگه دنینه. ولی دومبی که آنتیستنس، آشین، فایدون و اقلیدس سقراط گپ ره کتاب هاکرد بینه. اسا فقط افلاطون و گزنفون ِداستان کته که تعریف کانه سقراط چتی کرده و چتی بیّه که بمرده. اسایِ نویسنده‌ئون گانّه که اینتی نی‌یه که هرچی افلاطون و گزنفون تعریف کانّه ره بتونیم واقعیت و تاریخ دونیم و وشون احتمالاً شه دلوس داستان‌سرایی هاکردنه. بعضی جاهان حتا میّن هسته که دیالوگ دله طرف سقراط جه اتی سؤال کانده که عقلانی نی‌یه و معلوم هسته سقراطِ طرفدارون اینتی سؤال ره ونه تک جا باتنه.
گزنفونی سقراط
گزنفون بنویشته‌ئون میون اتا کتاب دره که ونه نوم یادگاری‌ها (Memorabilia) هسته و ویشترین اطلاعات ره سقراط جه این کتاب دله ویمبی. کتاب ِدِتا اولی فصل‌ها دله اتهاماتی که محاکمه دله سقراط ره تهمت بزونه ره گانه و این اتهامات ره دِرو دونده. فصل سه-چار بنظر انه که گزنفون اونچی افلاطون ِبنویشته دله بخوندسته ره اَی تکرار هاکرده و کمته ارزش دارنه. سمپوزیوم (Symposium) هم اتا گزنفون کتابون جا هسته که سقراط این کتاب دله شه رفقون همراه دره شراب خرنه و مست بیّه، گپ زنده. بعضی محققون این کتاب ره هم سقراط ِاندیشه‌ی ِدیار هاکردن وسّه مفید دونه. گزنفون اتی کتاب سره‌داری (Oeconomicus) هسته که سقراط اونجه سره‌خنه مدیریت خوری گپ زنده و گانه کشاورزون ونه چتی بائن و مالکیت ونه چتی بائه. بعید هسته که این اتا کتاب واقعاً سقراط ِنظرات جه بائه.
افلاطونی سقراط
افلاطون، برعکس گزنفون، شه اتا معروف فیلسوف بی‌‍یه که درس ره خوبش بلد بی‌یه. ونه مهارت باعث بی‌یه که سقراط ره بتتر درک هاکنه و همینسه ونه کتاب دله سقراط ِشخصیت و تفکرات بتتر دیار وونه. اتی دیگر نظر این هسته که افلاطون شه فلسفه ره سقراط زوون جه گاته و این شخصیت ره باعث کرده که شه نظر ره مطرح هاکنه و ونجه ابزاری استفاده هاکرده؛ همینسه ونه بائوته‌ها ره قطعی ندونّه و وه ره تاریخی منبع بی‌ین وسّه غیرقابل اعتماد اشناسنّه. وه نا فقط فلسفه ره بتتر بلد بی‌یه، داستان‌نویسی دله هم دست داشته و دیالوگ‌ها ره اتی تعریف هاکرده که تیاتر ره موندنه و مخاطب ره قشنگ حالی کانده سقراط چی گاته.
سقراط، اکثراً افلاطون ِکتابون دله اصلی شخصیت هسته و ونه کلوم و گپ داستان ره پیش وَرنه ولی چنتا کتاب دله هم فرعی نقش دارنه و اتا کتاب دله هم اصلاً ونه نوم دنی‌یه. شاید دلیل این بی‌‌یه که افلاطون خاسته باوه اون داستان‌ها که سقراط نقش کم هسته، خادی ونه شنه و سقراط گپ نی‌یه. ولی تاریخ‌دونان این احتمال ره جدی نییرنه چون بعضی سؤالات ره ننشنه اینتی جواب هدائن. مثلاً افلاطون چه وسّه انده ضبط صوت واری فقط سقراط گپ‌ها ره تکرار هاکرد بائه وقتی که شه تونسته ونه واری خار-خار نظریه هاده؟ یا مثلاًً چه سقراط بعضی کتابون دله گانه که بعضی سؤالات ِجواب ره ندونده ولی اَی دیگر کتابون دله همون سؤالات ره خله خوآش جواب دنه؟ همینسه محققون گانّه که افلاطونی سقراط ره ننشنه تاریخی سقراط جه اتا دونستن و این دِتا شخصیت میون ونه فرق-فصل بی‌یلیم. با این چنین، محققون گانّه افلاطون شه کتابون دله سقراط ِروش جه استفاده کرده و دیالوگ یا جدل ره ونجه یاد بَیته.
تصویری که سقراط جه دیالوگ‌ها دله ویمبی، همونتی هسته که ونه دفاعیات دله ویمبی و این تصویر آریستوفان ِبائوته جه هم شباهت دارنه. سقراط اصرار داشته که طبیعی پدیده‌ها ره اشائه و خاسته طبیعت جا دَر بَوِره که چتی آدمی تونده حدالامکان خار آدم بوئه و اصلاً خار و نخار چچی هستنه.
ارسطویِ سقراط
ارسطو شه کتابون دله بعضی چی‌ها ره گانه که سراق دنه چنده افلاطون و سقراط میون فرق وجود دارنه. ارسطو شه سال ۳۶۷ پ‌م، حدود ۳۰ سال سقراط بمرده په، بورده آتن و اونجه افلاطون ِمکتب دله اسم بنویشته. ارسطو حکماً اونجه ونه سقراط خَوِری هم بشناست بوشه چون ونه حکایت اون روزگار معروف بیی بی‌یه. ارسطو گانه که سقراط خوری، خله سؤال کرده ولی شه جوابی نداشته. وه گانه که سقراط ویشته فضایل و اخلاق په دیّه و طبیعت ِقوانین جه کمته ور شی‌یه. اینتی که ارسطو تعریف کانده، سقراط ونه همون‌جور بی‌بوئه که افلاطون هم ونه خوری گاته.
بیوگرافی
سقراط زندگی جه منابع خله گپ نزونه، ولی اتنده دومبی که ونه پی‌یر «سوفرونیسکوس» نوم داشته و سنگ‌تراش بی‌یه. ونه مار نوم «فنارته» و ونه زنا نوم «زانتیپ» بی‌یه. ونه مار قابله بی‌یه و مردمِ وچه ره دنیا یارده. سقراط اوائل شه پی‌یری ارث ره بیته و موجستمه‌سازی کرده ولی بعداً فلسفه په دکته و فقیری زندگی کرده. وه این گدر گاته که شه مار واری قابله هسته و کومک کانده مردم وچه آدم بوون و زندگی هاکنن. سقراط شه سه تا ریکا داشته. ونه چش‌خنه وق بدا بی‌یه و اینتی نظر اِمو که همیشک مردم ره خیره بیّه. وه خله قشنگ دیم نداشته. سقراط آتنِ ارتش دله خدمت هاکرد بی‌یه و «هوپلیت» ِگروه دله دیّه که اتی خار-خار مسلح گروه بینه. وه خله اهل سفر نیّه و نخاسته شه تفکرات ره دیگر شهرون دله تنک هاکنه. شهر ِاککلسیا (شورای شهر) دله مرتب شرکت نکارده و سیاست ره دمبال نکرده و هیچ حزبی ره قبول نداشته؛ ولی شه شهروندی وظایف ره انجام دائه و هر چند وقت، پونصد نفری شورای دله عضو بی‌یه. سقراط اشراف و ثروتمندون کاته نیّه ولی ونه شاگردون خله‌شون اینتی خانواده داشتنه. حتا اون گادِر که سال ۴۰۳ پ‌م، آتن ِدموکراسی رقد بورده و اتی زورگو حکومت قدرت بیته، سقراط شهر جه در نشی‌یه و همونجه بموندسته. بنظر رسنه که سقراط همجنس‌گرا بی‌یه و جوون-جوون ریکائون ره جذب بی‌یه؛ که البته اون گادِر، یونان دله این کار بد نیّه.
آلکیبیادس، سیاستمدار و ژنرال، شه بنویشته دله گانه که سقراط جنگ دله شجاع بی‌یه، وشنایی و سردی ره تن ندائه و خله مشروب خرده ولی با این چنین شه کنترل ره از دست ندا و شه ره داشته. این ویژگی‌ها ونه فلسفه جه هم تونده ربط داره؛ وه گاته بدن ونه عقل ِدستور په دوو و همینسه احساسات، عواطف یا سختی‌هایی که جسم دی‌یه ره مهم ندونسته. وه دفاعیه  دله گاته که بمردن جه نترسنه چون اونچی ونه سر خانه بئه جه اطلاعی ندارنه و گاته اگه کسی بمردن جه ترسنه، فقط در لاف زنده که دونده بمردن په چه خور هسته. این حکایت دیار کانده که چنده سقراط شه عقل جه اعتماد داشته که حتا بمردن گدر، شه فکر و اراده ره مهم‌ته دونسته تا شه جسم.
اصلی تفکرات
سقراط شه دفاعیه دله گانه که آدمِ عقلی وقتی شروع وونه که متوجه بوو جهل دارنه. وه شه وسّه روش و متدولوژی دارنه و شه طرف مقابل ِاشکالات ره فهمنه و ونه رو یارنه. «سقراطی روش» یا «سقراط ریک هچی‌ین» روشی هسته که سقراط ونجه شه گپ ره پیش وَرده. وه شه ره نادون و احمق سراق دائه و گاته من ندومبه فلان‌چی جواب چچی‌ئه و سؤال هاپرسی‌ین جه طرف ره مجبور کارده که گپ-به-گپ پیش بوره و صحبت ِجهت ره اتی کشی‌یه که طرف ونه بخاستی جه برسه و متوجه بوو که شه حرف ره نقض هاکرده و دره اشتباه کانده. اینتی میّن وونه که سقراط شفتکی اتا ژست بی‌یه ولی حقیقت، وه اتا حکیم بی‌یه. جمهوری کتاب دله و آلکیبیادس ِکتاب دله سقراطِ مخالفون این مسئله جه انتقاد کانّه که سقراط شه تونسته مثلاً عدالت ره تعریف هاکنه، ولی عمداً گاته ندومبه که هارشه ونه طرف چی خانه باوه. آلکیبیادس گانه وه ادعا داشته که مردم‌سه دل سوزننده ولی اونچه دونسته جه وشون ره علم ندائه و اینتی آتن ِمردم ره اتا بازی دله درگیر هاکرد بی‌یه. همینتی گانه که سقراط اتا موجستمه ره موندنه که ونه پوسته، ونه درون ره خف دارنه. حتا زمونی که سقراط ره دادگاه دله محاکمه کردنه، ونه گپ دِ پلی بی‌یه و احتمالاً اَی اونجه هم نادونی ژست جه شه گپ ره خاسته گواه بیاره.
جدای از این، سقراط گاته که هر چیز اتا هدف و غایت دارنه؛ اتا اوسار که درزی (خیاط) دوجنه، ونه هدف این هسته که اسب ره راه بَوِره، اسب‌سوار ِهدف هم این هسته که اتا راه ره سریع‌ته بوره، حرکت هاکردن هم شه حکماً هدفی دارنه… سقراط گانه چون هر چیزی هدفی دارنه، پس آدمِ زندگی هم ونه هدف‌دار بائه و این هدف ونه «دانش» بائه. چون سقراط فکر کرده هر اشتباهی که آدمون کانّه، نادونی و بی‌دانشی جه ریشه دارنه. اگه ات حاکم عادل نی‌یه، یا عدالت ره بلد نی‌یه اجرا هاکنه، یا ندونده که عدالت چنده خار هسته اگه‌نا، شه کمال میل جا عدالت ره بجا یارده.
کارل اشپیتلر
کارل اشپیلتر اتا سوئیسی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه آلمانی زوون جه شعر نوشته و ونه نومدارِ کتاب اولمپیکِ بهار نوم دارنه.
منابع
رج:سوئیس نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
چورت
چورت اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره. این مَله خله توریستی هسته و چورت دریاچه ونه پَلی دَره.
جمعیت
اینتا روستا، گرماب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۱۷۵ نفر (۵۵۶خانوار) بی‌یه.
منابع
چورت
چشمه کیله
چشمه‌کیله یا مزر روخنه اتا روخنه نوم هسته که تنکابن شهرستان دله دره و این شهرستونِ گتِ رود هم هسته.
چشمه‌کیله دوهزار، منطقه تخت سلیمان و الموت ارتفاعات جه سرچشمه گیرنه. چشمه‌کیله دِتا اصلی چله دارنه: ونه اولین چله دوهزار روخنه هسته و دومین چله نوم سه‌هزار روخنه هسته. این دِتا چله هئی جه چالدره سر رسنّه و ۲۴ کیلومتری جنوب شهسوار بهم خِرنه.
مسیر
ونه مسیر اینتی هسته: کوه‌های ترم‌پشته - گوهردره بزرگ و کوچک - سیاه‌بن - سیالان – گاوپشته‌سر – گته‌چال – مازوکله – کنس داربن – سفیدچال – بندپی - سیاه‌کوه – کشدان – میان‌لات – قبله‌کلایه – نوشا – سرگل – موشل – لیلال – خشچال – و عبور از آبادی‌های دوهزار با نام اشتوج بالا و پایین – سید قاسم – نوشا – میانکوه – کلیشم – یالاش – گلستان – محله یاغدشت – برسه – اشکور محله – عسل‌محله – هلو کله – ترس – توسا کلام – قلعه گردن – کشکوه – آغوزکله – شهسوار.
اریک آلن کرنل
اریک آلن کرنل اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۰۱ میلادی، چگالش بوز-اینشتین و میعانات سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
۱۹۸۰ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} مسکو ۱۹۸۰ المپیک (رسمی نوم: Games of the XXII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و دومین کش روسیه دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۹ جولای تا ۳ اوت ۱۹۸۰ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره لئونید برژنف اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۱ ورزش و ۲۷ رشته وجود داشته و ۵۱۷۹ نفر، ۸۰تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
منابع
مسکو، ۱۹۸۰
کله (تش)
''شمه منظور کله جه شاید چیز دیگه بائه. اینجه شه منظور ره انتخاب هاکنین:'' کله کِلِه (واکهٔ اول یاء مجهول = kэle) ئه‌تا جا یا ئه‌تا ابزار هسته گه سوخت ره ون دله سوزنِــنّه و گرما دِرِست کانّه. امروزه محاورهٔ دله، کِلِه‌ای گه برای گرمادهی بوئــه ره بخاری یا شومینه گونّه اما در گذشته کله‌ئون چه غذا بپتن وه و چه گرمادهی وه به کار بوردبو درهرحال کله نوم داشته.
پیمان کشاورزی
پیمان کشاورزی اتا ایرانی بازیکن و فوتوال هسته.
کشاورزی مهم تیمون ایران فوتوال تراکتور سازی واری، و ایرانین لیگون دله‌ی اعضا جا هسته.
پیوند به بیرون
رج:زننه آدمون رج:ایران فوتوالیستون
۳۰ اکتبر
30 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 30 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
30
جک کیلبی
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
خواجه‌کلا (بابل)
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۶ نفر (۲۱خانوار) بی‌یه.
منابع
خواجه‌کلا (بابل)
شاهین‌دژ
شاهین‌دژ غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شاهین‌دژ شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۱۸ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴۳٬۱۳۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:شاهین‌دژ شهرستان
شوط
شوط غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شوط شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۵ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲۵٬۳۸۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:شوط شهرستان
کنوت هامسون
منابع
رج:نروژ نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
کارل ادوین ویمن
کارل ادوین ویمن اتا آمریکا فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۰۱ میلادی، چگالش بوز-اینشتین و میعانات سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
بابی یار قتل عام
بابی یار یا بابی جار (روسی جه: Бабий Яр. اوکراینی جه: Бабин Яр) اتا درّه نوم کی‌یف ِاوکراین دله و نازیون ات‌سری قتل‌عامون هسته که شوروی سابق دله اتفاق دَکته.
29 و 30 سپتامبر 1941 ات جا که 33،771تا یهودی ات‌جا بکاشته بیّن نوم بابی یار بی‌یه. سرلشکر کورت ابرهارد، جنوبی ارتش ِفرمانده، فریدریش جکلین (اس‌اس فرمانده) و '''سی. اتو راش''' (سیار فرمانده) ونه دستور ره هدابینه. این قتل‌عام گت‌ترین قتل‌عام هولوکاست بی‌یه.
این کشتار ِبمرده‌ئون ویشته شوروی ِجنگی اسیرون، کمونیستون ِجوگی، اوکراینی ناسیونالیستون و بعضی غیرنظامیون بینه. تخمین بزه وونه که بین 100،000 تا 150،000 بابی‌یار دله بمردنه.
منابع
رج:هولوکاست رج:شوروی تاریخ
خارخون
جمعیت
اینتا روستا، گرماب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۶۰ نفر (۶۷خانوار) بی‌یه.
منابع
خارخون
اوکازاکی، آیچی
اوکازاکی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِآیچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۷۱٬۳۸۰ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۳۸۷٫۲۴ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۹۵۹ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۱۶-۰۷-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:آیچی شهرون
تندیر
تندیر ات‌نوع استوانه‌ای کِلِه هسته گه کشورهای شرقی دله ویشته نون بپتن وه کاربرد دارنه.
آزوف دریا
آزوف دریا (روسی جه: Азо́вское мо́ре) اتا دریا هسته که سیو دریایِ شمال دَره و کرچ تنگه جه سیو دریا ره وصل وانه. ونه شمال اکراین، شرق روسیه و غرب کریمه درنه.
منابع
رج:دریا رج:کریمه رج:سیو دریا
کله
شمه منظور کله جه بتونده اینان بائه:
آناتول فرانس
آناتول فرانس اتا فرانسه‌ای نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه فرانسوی زوون جه شعر و رمان نوشته.
فیرورق
فیرورق غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که خوی شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۴۶ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۹٬۱۹۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:خوی شهرستان
۱۹۸۴ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} لوس آنجلس ۱۹۸۴ المپیک (رسمی نوم: Games of the XXIII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و سومین کش آمریکا متحده ایالات دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۸ جولای تا ۱۲ اوت ۱۹۸۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رونالد ریگان اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۱ ورزش و ۲۹ رشته وجود داشته و ۶۸۲۹ نفر، ۱۴۰تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
منابع
لوس آنجلس، ۱۹۸۴
ولفانگ کترله
ولفانگ کترله اتا آلمان فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۰۱ میلادی، چگالش بوز-اینشتین و میعانات سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان فیزیکدون
بردمن
این فیلم بیش از ۵۹ میلیون دلار بَروته بیّه. اوسکار جایزه سَره، این فیلم ۹ بخش دله د گرند بوداپست هتل ِهمراهی ویشترین اوسکارون ره بَییتنه.
منابع
رج:انگلیسی فیلمون رج:آمریکایی فیلمون رج:کمدی فیلمون رج:اوسکار بییته فیلمون رج:۲۰۱۴ فیلمون
سیبرون
سیبرون اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۴۳ نفر (۴۶خانوار) بی‌یه.
منابع
سیبرون
۳۱ اکتبر
31 اکتبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 31 اکتبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
31
قره‌ضیاءالدین
قره‌ضیاءالدین غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که چایپاره شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲۶٬۷۶۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:چایپاره شهرستان
اردشیر دوم ساسانی
اردشیر دوم ساسانی ساسانیون یازدهمین شاهنشاه بی‌یه که ۳۷۹ تا ۳۸۳ میلادی، ایرانشهر سر حکومت کرده. وه ساسان خاندان جه بی‌یه و شاپور دوم برار و جانشین بیّه.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
اینترنت دله هچکی ره هالی نوونه ته سکی
«اینترنت دله هچکی ره هالی نوۈنه ته سکی» أتی ضرب‌المثله که سراغ دنه ملّت اینترنت دله ناشناسنه. وه اتا کارتون جه مشتق بیّه که پیتر استاینر اثر هسته. این کارتون، ۵ ژوئیه ۱۹۹۳، نیویورکر هفته‌نومه دله منتشر بیّه، ونه موضوع اینتیه که أت سک کامپیوتر سر دره و و أت دگه سک که بنه سر نیشته ره گونه: «اینترنت دله، هچکی ره هالی نوۈنه ته سکی.» تا ۲۰۱۱ سال، این تصویر هر دگه تصویری جه ویشته ''نیویورکر دله چاپ بئی‌بیه و ونه فورواردون (Forward) جه ۵۰,۰۰۰ دولار جه ویشته استاینر جه برسیئه.
خاسینتو بناونته
خاسینتو بناونته اتا ایسپانیایی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه ایسپانیولی زوون جه رمان و نمایش‌نومه نوشته.
شیشک (ساری)
شیشک اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
خاسینتو بناونته
منابع
رج:ایسپانیا نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
شیشک (ساری)
جمعیت
اینتا روستا، گرماب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۰۳ نفر (۴۶خانوار) بی‌یه.
منابع
شیشک
۱۹۸۸ تابستونی المپیک
{{شابلون:صندخ/المپیک }} سئول ۱۹۸۸ المپیک (رسمی نوم: Games of the XXIV Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و چارومین کش جنوبی کره دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۷ سپتامبر تا ۲ اکتبر ۱۹۸۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رو تائه وو اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۳ ورزش و ۳۱ رشته وجود داشته و ۸۳۹۱ نفر، ۱۵۹تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.
منابع
سئول، ۱۹۸۸
ریموند دیویس جونیور
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
ابی ابراهیمی
تک‌آهنگها
آهنگ های زیر طی چند سال فعالیت وی موسیقی دله جمع بوییه<div class="reflist references-small references-column-count references-column-count-3" style="" data-ve-attributes="{"style":"column-count: 4; -moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4;","typeof":"mw:ExpandedAttrs","about":"#mwt276362425"}">
<div class="reflist references-small references-column-count references-column-count-3" style="" data-ve-attributes="{"style":"column-count: 4; -moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4;","typeof":"mw:ExpandedAttrs","about":"#mwt276362425"}">
پانویس
رج:مازرون خونش‌کرون رج:زننه آدمون رج:گت مردمون ساری رج:مازرونی پاپ
هولوکاست
هولوکاست (یونانی جه: ὁλόκαυστον؛ عبری جه: השואה، شوآ)، یا «همه‌سوزی»، ات‌تی قتل‌عام و نسل‌کشی بی‌یه که ونه سَره یازَّه میلیون نفر بخصوص شیش میلیون یهودی شه نژاد، مذهب و ملیت وسّه بمردنه. اینان ره جهونی جنگ دوم (۱۹۴۱ تا ۱۹۴۵) دله، نازی آلمان شه بمردنی اردوگاه‌ئون دله بکاشته.
اروپای یهودیون جه دِسوم، هولوکاست جریون دله بمردنه.
اول سال ۱۹۳۳ کمپونی ره، سیاسی مخالفون شکنجه و بکاشتن وسّه نازیون بساتنه. این کمپون بعداً اجباری کار بکشی‌ین یهودیون وسّه سال ۱۹۴۲ استفاده بیّه. آخرسری هم تصمیم بَییتنه یهودیون ره همونجه بکاشِن.
منابع
رج:جهونی جنگ دوم رج:ضد کمونیسم رج:یهودیت
شاپور دوم
شاپور دوم یا گتِ شاپور، ساسانیون دهمین شاهنشاه بی‌یه که ۳۰۹ تا ۳۷۹ میلادی، هفتاد سال، ایرانشهر سر حکومت کرده.
وه ساسان خاندان جه بی‌یه و هرمز دوم ِریکا بی‌یه. زمونی که ونه برار، آذرنرسی، ره اشراف کنار دینگونه، شاپور هنتا شه مارِ اشکم دله دیّه ولی اشراف ونه حکومت ره پیش از این که دنیا بئه، قبول هاکردنه و وه شاه دنیا بمو. همینسه ونه حکومتِ دوره خله طولانی هسته.
شاپور زمونی که شونزده ساله بی‌یه، عربونی که جنوب جه ایرانشهر ره حمله هاکرد بینه ره دَرهاکرده و «ذوالاکتاف» لقب بیته. ونه دوره ساسانیون شه ویشترین قِد و نیرو ره پیدا هاکردنه. وه زرتشتی دین ره خله مقید بی‌یه و اوستایِ کتاب ره دستور هدا که کامل هاکردنه. ونه حکومت گدر کسی حق ناشته زرتشتِ دین جه دگارده و مسیحیت جه خله بد داشته. ونه نوم یهودیت کتاب دله بمو و ظارا یهود جه خوب بی‌یه. ونجه خله کتیفه‌ئون و آثار هم بمونسته.
شاپور کوشان و ارمنستون ره بیته و شرقِ عشایری قبایل ره عقب اینگو و روم امپراتوری جه هم جنگ دکته. اولین کش رومی‌ها ره بین النهرین وَری شکست هدا و وشون ره دمبال هاکرده ولی تا نصیبین ویشته نتونسته پیش بوره و اون شهرِ قلاع پشت بمونسته. سال ۳۵۸ دومین کش روم ره حمله هاکرده و این جنگ خله طول بکشی‌یه و رومی‌ها این‌صوه تا تیسفون پیش بمونه ولی شاپور وشون ره شکست هدا و سال ۳۶۳ میلادی جنگ، ایرانِ پیروزی جه تموم بیّه و اینتی ارمنستون، نصیبین، شنگال، قفقاز و... دکته ایرانیون دست.
منابع
رج:ساسانیون شاهون
مازرون شهرون فهرست
مازندرون استان دله شصت و سه‌تا شهر تااسا بسات بیّه که سال‌های۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ بترتیب اتنده جمیعت داشتنه:
منابع
رج:مازرون
ووادیسوف ریمونت
ووادیسوف ریمونت اتا لهستونی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه لهستانی زوون جه رمان نوشته و ونه نوم‌دارِ کتاب دهقانون ایسم دارنه.
منابع
رج:لهستان نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
اسپنا پلی
اسپنا پلی ئه‌تا خارشت هسته گه از معروفترین بخاردنی‌ئون ایرونی بشمارده وونه. اسپنا پلی از اسپنا بپت وونه و جزو اتا از خارشت های پر طرفدار مازنی هسته
بن‌مایه
رج:بخاردنی‌ئون رج:مازرونی بخاردنی‌ئون
کلین
بن‌بنویشت
رج:بسوتن
ایواکونی، یاماگوچی
ایواکونی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِیاماگوچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۱۴۶٬۸۸۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۸۷۲٫۷۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۶۸ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۶-۰۳-۲۰ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
قطور (شهر)
قطور (شهر) غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که خوی شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۷ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۵٬۱۴۷ نفر جمیعت داشته.
ایواکونی، یاماگوچی
بیرون بگردستن
رج:یاماگوچی شهرون
قطور (شهر)
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:خوی شهرستان
آق‌قلعه (سرعین)
آق‌قلعه ، اتا روستای نوم هسته از توابع مرکزی ِبخش، سرعین ِشهرستون، اردبیل ِاوستان دله، ایران میون.
منابع
آق‌قلعه
ماساتوشی کوشیبا
ماساتوشی کوشیبا اتا جاپون فیزیک‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۰۲ میلادی، نوترینوهای کیهانی سر کار هکردن وسّه، نوبل فیزیک جایزه ره بیته.
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:جاپون فیزیکدون
ان‌جی‌سی ۵۹۵
ان‌جی‌سی ۵۹۵ یا NGC 595 اتا سه‌سو کهکشونی سحابی هسته که وه ره هنریش لودیگ دآرست روز ۱ اکتبر ۱۸۶۴ کشف هاکرده.
منابع
رج:سحابیون رج:محلی گروه
قوشچی (شهر)
قوشچی (شهر) غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که ارومیه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۶۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۷۸۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:ارومیه شهرستان
سرجه‌کلا
سرجه‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِشرقی بندپی بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، فیروزجاه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۷۱ نفر (۲۷خانوار) بی‌یه.
منابع
سرجه‌کلا
متچا
متچا (ژاپونی جه : 抹茶) اتا پوتری سوز چایی هسه.متچا اتا نوع سوز چایی جه هسه کا   چن صد سال پیش جه  آسیویج کشفرون دله  برخی ناخشیون درومون وسه وه جه کار بردنه. متچا چویی اتا دلخاترین چوییون چین  و آسیا دله هسه.متچا  اتا پوتر هسه کا سوز چویی جا درس بیه و  فزون بر چبرسوج بین ، خار رنگ و بو دارنه.
آستانه نو
آستانه نو که ونه دیگر نوم آستانه سرا هسته، مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که فریدون‌کنار شهرستان دله قرار دارنه. اینجه ره سال ۱۴۰۰ رسماً شهر هکردنه و این‌سه، دِتا مله، شیرمحله و کاردگرمحله ره جفت هکردنه که اتا شهر بوو. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۵٬۸۳۸ نفر جمیعت داشته.
متچا
گادرچه (تاریخچه)
ماتچا گادرچه تانگ شایی چین دله ره وگردنه .اونتا تمونئون دله  پوتری چوی ره کار بئیتن خلی رواج داشته. متچا ره بودائی راهبئون چین جه ببردنه ژاپن  و اینتا پوتر اتا بخش ژاپن فرهنگ جا بئیه.چانوی سور اتا نومدار چویی سورئون کیهون دله هسه .اسا  وهترین گیاهئونژاپن یوجین دله پرورش دنه  کا متچا محصول درسد بووشه.
رج:بخاردنی‌ئون
آستانه نو
په‌نویس
رج:مازرون اوستان شهرون
د گرند بوداپست هتل
د گرند بوداپست هتل که ونه نوم ِمعنی بوداپست ِگت ِهُتِل وانه، اتا کمدی فیلم نومه که سال ۲۰۱۴ وس اندرسن ِنویسندگی و کارگردانی جه، اشتفان تسوایگ ِبنویشته‌ئون سَر جه، بِساته بیّه. این فیلم دله رالف فاینس، فهرید موری آبراهام، متیو آمالریک، تیلدا سوئینتن، آدرین برودی و ویلم دافو رُل داشتنه. این فیلم ات خله اوسکار بَوِرده. سال ۱۹۳۰ که اتا فاشیست ِدولت دَر قدرت گیرنه که این هتل معروف وانه و ونه کارگرون جه اتا قشنگ نقاشی ارث رِسِنه که وشون زندگی ره تغییر دِنه.
علی رمضانی پاجی
علی رمضانی پاچی ا‌تا مازرونی محقق و بنویشت‌کر(=نویسنده) هسه. وه مازرونِ تاریخ و مازرونی زوون خور تحقیق کانده.
کتابون
تصحیح چند کتاب در زمینه تاریخ ایران و مازندران
مقاله‌ئون
1 – قلاع وتپه های تاریخی مازندران -  ساری  -  استانداری  ( سال 1383)
2 – گزارشهای علمی حوزه معاونت پژوهشی -  تهران  -  دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ری ( سال 1384 )
3 – نقش خواص در تبیین والگو آفرینی مقاومت حسینی ملی عاشورا پژوهش مقاله برتر و سخنرانی ( سال 1384)
5 – مقاله برتر کنگره عاشورا پژوهی ( سال 1387 ) ساری
6 – مقاله برتر نقش فرهنگ در توسعه مازندران ( به صورت اورال) سال 1388 دانشگاه آزاد واحد سوادکوه
7 – مقاله برتر جشنواره زخم سبز ( خاطرات دفاع مقدس ) در سال 1386) مرکز حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس
۱ نوامبر
1 نوامبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 1 نوامبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
1
قادی‌کلا
قادیکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِچار دونگه بخش دله دره.
علی رمضانی پاجی
مقاله‌ئون
8 – مقاله برتر همایش بین المللی یکصد و چهلمین سال تولد واسیلی ولادیمیر بار تولد - مسکو ( سال 1388)
قادی‌کلا
جمعیت
اینتا روستا، گرماب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۷۷ نفر (۲۶۰خانوار) بی‌یه.
منابع
قادیکلا
کشاورز (شاهین‌دژ)
کشاورز غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که شاهین‌دژ شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۱۳۸ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:شاهین‌دژ شهرستان
شاپور سوم
شاپور سوم ساسانیون دوازدهمین شاهنشاه بی‌یه که ۳۸۳ تا ۳۸۸ میلادی، ایرانشهر سر حکومت کرده. وه ساسان خاندان جه بی‌یه و شاپور دوم ِریکا بی‌یه که شه عامی، اردشیر ِجانشین بیّه. ونه گدر ایران و روم امپراتوری اتا نو پیمون‌نومه بنویشتنه.
علی رمضانی پاجی
مقاله‌ئون
10 – مقاله برتر کنگره بین المللی ابو محمود خجندی ( به صورت اورال ) و ریاست صدارت همایش – تاجیکستان ( مهر ماه 1389 )
11 – مقاله برتر و سخنرانی در همایش بین المللی طالب آملی 1390
12-چاپ چندین مقاله در مورد تاریخ و فرهنگ در مجلات کشورهای تاجیکستان – پاکستان – ترکیه – هندوستان
14-استاد راهنما و مشاور بیش از 20 پایان نامه کارشناسی ارشد در دانشگاه آزاد اسلامی واحد : تهران مرکزی – نور-نیشابور
تحقیقون
1– بانک اطلاعات علما و اساتید استان مازندران - صدا و سیمای مازندران
2 – تبیین جایگاه ؛ قوانین و اقدامات شوراها – صدا و سیمای مازندران
3 – قوانین و جایگاه مجلس خبرگان - صدا و سیمای مازندران
4 – جغرافیای انقلاب و دفاع مقدس شهرستان ساری – مرکز حفظ و آثار دفاع مقدس استان مازندران
5 – توپگرافی و وجه تسمیه شهرها و روستاهای استان مازندران – استانداری مازندران
6 – مجری موزه فرهنگ ( گنجینه آموزش و پرورش استان مازندران )
7 – طرح پژوهشی یاران حضرت علی (ع) صدا و سیما مرکز مازندران 1390
8 – تاریخ آمل از آغاز تا انقلاب اسلامی ( مرکز حفظ و آثار ونشر ارزشهای دفاع مقدس )
لینگ‌بنویشته
رج:مازرون نویسندگون رج:تبرستون تاریخ موحققون
بیجک
بیجک ''اتا تیجاری نومچه (سند) هسه کا   روشَنّه (فروشنده) ، هائیر سه ایجاد کنّه. وه دله ارقام و قسمتئون کا ونه سر توافوث داشتنه ره نیویسننه. اینتا بیجک روشِنّه سه اتا  بروتن بیجک  هسه و هائیر سه اتا هائیتن بیجک هسه .''.
گراتزیا دلدا
گراتزیا دلدا اتا ایتالیایی نویسنده بی‌یه که نوبل ادبیات جایزه ره سال برنده بیّه. وه ایتالیایی زوون جه شعر و رمان نوشته.
منابع
رج:ایتالیا نویسندگون رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
لاجان
لاجان یا گردکشانه غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که پیرانشهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۲ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۲۰۱ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون رج:پیرانشهر شهرستان
خوان فرانسیسکو تورس
خوان فرانسیسکو تورس  (بزائه ۹ ژانویه ۱۹۸۵ - کربیینت) معروف به خوان‌فران، ایسپانیایی فوتوالیسته و اتلتیکو مادرید دله دره.
بیرون بگردستن
رج:زننه آدمون رج:اسپانیول فوتوالیستون رج:اتلتیکو مادرید فوتوالیستون رج:ایسپانیا فوتوالیستون رج:اوساسونا فوتوالیستون رج:رئال مادرید فوتوالیستون
ریکاردو جیاکونی
منابع
رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا فیزیکدون
کیم جونگ اون
کیم جونگ اون (بزائه ۸ ژانویه ۱۹۸۳) اتا کره‌ای آدِم هسته که شمالی کره‌ی رهبر بیّه. وه خله مقوم دارنه من‌جمله کره کارگرون حزب دله دبیرکل هسته، رئیس کل کمیسیون نظامی، رئیس کل کمیسیون ملی دفاع، ارتش ِفرمانده، و عضو پرزیدیوم پلیتبوری کمیته حزب هسته و درجه ژنرال چار اساره دارنه. او در زمانِ به قدرت رسیدن با ۳۳سال سن، جوان‌ترین رئیس کشور در جهان بود.
ونه پییر، کیم جونگ ایل، که بمرده، وه ره شمالی کره‌یِ جدید رهبر بنومستنه. وه شه پییرِ سومین ریکا بی‌یه. وه تا سال ۱۹۹۸ سوئیس دله اتا مستعار نوم جه تحصیل هاکرده