အာရေဗျကျွန်းဆွယ်
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်
အာရှတိုက်၏ အနောက်တောင်ဘက်ဖျားရှိ ကျွန်းဆွယ်ကြီးကို အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ဟု ခေါ်သည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၂° မှ ၃၂° အတွင်းနှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၃၅° မှ ၆ဝ° အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် အက္ကဗာပင်လယ်ကွေ့ထိပ်မှစ၍ ထရန် စဂျောဒန်နိုင်ငံ(ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ)၊ အီရက်နိုင်ငံတို့နှင့်စပ်၍ ပါးရှင်း ပင်လယ်ကွေ့အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် ပင်လယ်နီ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပါးရှင်း ပင်လယ်ကွေ့နှင့် အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့၊ တောင်ဘက်တွင် အေဒင်ပင်လယ်ကွေ့၊ အာရေဗျပင်လယ်နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ အနောက်မြောက်ထောင့်မှ အရှေ့တောင်ထောင့်အထိ အလျားမိုင် ၁၈ဝဝ ကျယ်သည်။ တောင်ဘက်ကမ်းသည် အကျယ်ဆုံးဖြစ်၍ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် မိုင် ၆ဝဝ ခန့်ကျယ် သည်။ အချို့နေရာ၌ မိုင် ၁၂ဝဝ အထိ ကျယ်သည်။ အာရေဗျကျွန်းဆွယ် တစ်ခုလုံး ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁ဝဝဝဝဝဝ ခန့် ကျယ်ပြန့်၍ မြေပုံပေါ်တွင်ကြည့်ကာ ဘွတ်ဖိနပ်ကြီးနှင့် ခပ်ဆင် ဆင်တူလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံထက် လေးဆခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ သို့ရာတွင် လူဦးရေ ဆယ်သန်းခန့် ရှိရကား မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်သည် များသောအားဖြင့် ပူပြင်းခြောက် သွေ့သော သဲကန္တာရပြင်ကြီး ဖြစ်သည်။ မြက်ပင်နှင့် ချုံဖုတ်ပင် များ အနည်းငယ်မျှသာ ပေါက်ရောက်ပြီးလျှင် ကျောက်ခဲ ကျောက်တောင်များ ပေါများလှ သည်။ အချို့ဒေသများတွင် စိမ်းလန်းစိုပြေ၍ မြေဩဇာကောင်းသော အိုးအေးဆစ်ခေါ် ကန္တာရရိပ်သာများ ရှိသည်။ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၏ ထင်ရှား သော သဲကန္တာရများမှာ မြောက်ဘက်တွင် နေဖတ်ကြီး သဲ ကန္တာရ၊ အရှေ့ဘက်တွင် နေဖတ်ငယ် သို့မဟုတ် ဒါနာကန္တာရ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ရုဗာအာခါလီသဲကန္တာရ၊ တောင်ဘက် တွင် အယ်အာကက်သဲကန္တာရတို့ ဖြစ်ကြသည်။ အာရေဗျကျွန်းဆယ်ကို သဘာဝအားဖြင့် အပိုင်းကြီးသုံးပိုင်း ပိုင်းနိုင်သည။ (၁) ဟက်ဂျက်၊ အစီးယား၊ ယေမင်၊ ဟက်ဒရာ မောက်၊ အိုမန်နှင့် ဟာဆာနယ်မြေများပါဝင်သည့် မြေဩဇာ ကောင်းမွန်သော အပြင်ပိုင်း၊ (၂) နဖတ်၊ ဒါနာနှင့် ရုဗာအာ ခါလီ သဲကန္တာရများ ပါဝင်သည့် ခြောက်သွေ့ရေရှားသည့် အပိုင်း၊ (၃) သဲကန္တာရအတိပြီးသော အတွင်းဆုံးပိုင်းတို့ ဖြစ် ကြသည်။ ဘေဘုယျအားဖြင့်ဆိုရမူ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်နေရာ ခပ်များများသည် ခြောက်သွေ့သော သဲကန္တာရဖြစ်သည်။ ဤအာရေဗျသဲကန္တာရသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အာဖရိက တိုက်ရှိ ဆဟာရသဲကန္တာရနောက် အကျယ်ပြန့်ဆုံး သဲကန္တာရဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ကမ်းပါးတစ်လျှောက်၌ အကျယ်ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ၁ဝ မိုင်မှ မိုင် ၂ဝရှိသော တီဟာမား ကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်ရှိသည်။ ထိုကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်အ နောက်ဘက်တွင်ဟက်ဂျက်တောင်တန်းရှိသည်။ ယင်းတောင်တန်းသည် ဟက်ဂျက်နိုင်ငံ (ဆအူးဒီအာရေဗျ)ဘက်တွင် ပေ ၈ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်ထွတ်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဟက်ဂျက်တောင်တန်းကြီး၏ အနောက်ဘက်တွင် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပေ ၂၅ဝဝ မြင့်သော နက်ဂျက်ကုန်းပြင်မြင့်ရှိသည်။ ယင်းကုန်းပြင်မြင့်တွင် ဂျေဗယ်ရှမ်းမားကုန်းမြင့်သည် ပေ ၅ဝဝဝ အထိမြင့်သည်။ နက်ဂျက်နှင့် ရှမ်းမားကုန်းပြင်မြင့်သည် ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့ဘက်သို့ နိမ့်ဆင်းသွားသည်။ ပါးရှင်း ပင်လယ်ကွေ့တစ်ဝိုက်၌ ကျယ်ပြန့်သော မြေနိမ့်လွင်ပြင်ကြီး ရှိသည်။ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၌ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေရှိသော မြစ်ချောင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရေအိုင်စစ်စစ်ဟူ၍ လည်းကောင်း မရှိချေ။ မြစ်ချောင်းများသည် ရေခန်းခြောက်နေသည်သာ များသည်။ ရေများခန်းခြောက် နေသော မြစ်ချောင်းများကို တွေ့ရှိရရာ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်သည် ရှေးလွန်လေပြီးသောအခါက ယခုထက် မိုးပိုမို ရွာသွန်းခဲ့ဘူးလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ယခုမူ အလွန်ခြောက်သွေ့၍ ရာသီဥတုအပူချိန်သည် ၁၃ဝံ အထိ ရှိတတ်သည်။ ကျွန်းဆွယ် ၏ အနောက်တောင်စွန်းကို အာရေဗျ ဖေလစ်ဟု ခေါ်သည် အဓိပ္ပာယ်မှာ ''ကံကောင်းသော အာရေဗျ'' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ နွေအခါတွင် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၏ ထိုအပိုင်းကို ပင်လယ်မှ တိုက်ခတ်လာသော မိုးငွေ့ပါသည့် လေသည်ဖြတ်၍သွားကာ အတွင်းပိုင်းတောင်ကုန်းဒေသအချို့၌ မိုးအဖြစ် ရွာသွန်းသည်။ ရံဖန်ရံခါ ရွာသွန်းသောမိုးကြောင့် သစ်ပင်ငယ်များ ကျိုးကျဲပေါက်သည်။ ရာသီဥတု ခြောက်သွေ့ပူပြင်းသဖြင့် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် စမ်းချောင်းနှင့် ရေတွင်းများရှိရာ အိုအေး ဆစ်များ၌သာ သစ်ပင်သီးပင် အနည်းငယ် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ အိုအေးဆစ်များ၌ စွန်ပလွံပင်များ အများအပြား စိုက်ပျိုးကြသည်။ ရာသီဥတုကေင်းသောနှစ်များတွင် သဖန်းပင်၊ စပျစ်ပင်၊ ပြောင်းပင်တို့ကို ဆည်မြောင်းများ ဖောက်၍ ရေရယူနိုင်သော ဒေသအချို့တွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်စွန်းဖြစ်သော ယေမင်နိုင်ငံ၌မူ ကာဖီ၊ ဂျုံ၊ ဗာလီနှင့် နှံစားပြောင်းများ စိုက်ပျိုးသည်။ ယေမင်နိုင်ငံမှထွက်သော မိုချာကာဖီ သည် အလွန်ကောင်းသဖြင့် နာမည်ကြီးသည်။ အာရေဗျကျွန်းဆွယ် အိုအေးဆစ်ဒေသများတွင် မြင်း၊ ကုလားအုပ်၊ ငှက်ကုလားအုပ်၊ ဒရယ်၊ မြေခွေး၊ ခွေးအနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ခြင်္သေ့များကို တွေ့ရှိရသည်၊ အာရေဗျမြင်းသည် အပြေးမြန်၍ အမောခံနိုင်သည့် ဘက်တွင် ကမ္ဘာကျော် ဖြစ်သည်။ ကုလားအုပ်မှာမူ အာရေဗျသဲကန္တာရတွင် အသုံး အကျဆုံးသော ယာဉ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြင်းသည် နက်ဂျက် နိုင်ငံမှထွက်၍ ကုလားအုပ်သည် အိုမန်နိုင်ငံမှထွက်သည်။ အာရေဗျကျွန်းဆွယ် တွင် သံ၊ ကြေးနီ၊ ခဲ အနည်းငယ် ထွက် သည်မှအပ အခြားဓာတ်သတ္တုများ အကြီးအကျယ် မထွက်သော် လည်း ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်အတွင်းမှစ၍ အင်္ဂလိပ်နှင့် အမေရိကန် ရေနံကုမ္ပဏီကြီးများက ရေနံလာရောက်ရှာဖွေရာ ယခုအခါ ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့ထဲ၌ တည်ရှိသော ဗာရိန်းကျွန်း၊ ဆအူးဒီ အာရေဗျနိုင်ငံ၊ အိုမန်နိုင်ငံ၊ ကော့တာနိုင်ငံနှင့် ကူဝိတ်နိုင်ငံ၊ အာရပ်စော်ဘွား နယ်ပေါင်းစုနိုင်ငံတို့တွင် ရေနံအကြီးအကျယ် တွေ့ရှိလေသည်။ ရေနံထွက်သောကြောင့် အာရေဗျကျွန်းဆွယ် သည် ကမ္ဘာတွင် အရေးပါအရာရောက်လာလေသည်။ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၏ လမ်းပန်းအဆက်အသွယ်သည် ညံ့ဖျင်းသည်။ ခရီးရှည် သွားလာလိုသည့်အခါ ကုလားအုပ် များကိုပင် အသုံးပြုကြသည်။ ကျောက်ခင်းလမ်းဟူ၍ ဂျစ်ဒါမှ မက္ကာ၊ မဒီနားမြို့သို့ သွာသော လမ်းတစ်လမ်းသာရှိသည်။ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၌ မီးရထားလမ်းဟူ၍ တစ်ခုတည်းသာ ရှိသည်။ ယင်းမှာ ပင်လယ်နီကို မျဉ်းပြိုင်ဖောက်ထားသော ထရန့်စဂျော်ဒန်မှ မဒီးနားသွားရထားလမ်း ဖြစ်သည်။ အရေးပါသော မြို့ကြီးများတွင် ရေကြောင်းခရီးလမ်းများ ဖွင့်ထားသည်။ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် စည်ကားကြီးကျယ်သော မြို့ကြီး များဟူ၍ များများစားစား မရှိချေ။ ဆအူးဒီ အာရေဗျနိုင်ငံ ဟက်ဂျက်နယ်တွင် အစ္စလာမ် အယူဝါဒီတို့၏ အထွတ်အမြတ် ထားရာ မက္ကားနှင့် မဒီးနားမြို့၊ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ဂျစ်ဒါ နှင့် ယမ်ဗိုမြို့၊ ဆအူးဒီ အာရေဗျနိုင်ငံ၏မြို့တော် ရိယတ်မြို့၊ ဟိုဖတ်မြို့နှင့် ဟေး မြို့၊ ယေမင်အာရပ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဆန်နာ၊ ဆိပ်ကမ်းမြို့ မိုချာ၊ အိုမန်နိုင်ငံ၏မြို့တော် မတ်စကတ် မြို့၊ ယေမင်ပြည်သူ့ဒီမိုကရစ်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၏မြို့တော် မဒီနာအယ်အက်ရှစ်မြို့နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ အေဒင်မြို့၊ ကူဝိတ်နိုင်ငံ၏မြို့တော် ကူဝိတ်မြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒေသ၏ မြေမျက်နှာပြင် ရာသီဥတုစသော အထွေထွေ အခြေအနေအရ လူအမျာစုဝေးမှီးတင်း နေထိုင်ခြင်းမပြုနိုင်သဖြင့် မြို့ကြီးများ ရှားပါးခြင်း ဖြစ်သည်။ မက္ကားနှင့် မဒီးနားမြို့များသည် အစ္စလာမ်အယူဝါဒီတို့ အထွတ်အမြတ်ထားရာမြို့များဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာ အရပ်ရပ်မှ အစ္စလာမ်အယူဝါဒီတို့ နှစ်စဉ်လာရောက်ကြသောကြောင့် အလွန်စည်ကားသည်။ ( မက္ကားမြို့။)