cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သဲကုန်းရွာ၊ ကျောက်မှော်
သဲကုန်းရွာ၊ ကျောက်မှော်
ကြာတန်းရွာ၊ ကြာတန်း
ကြာတန်းရွာ၊ ကြာတန်း
ဆတ်တူရွာ၊ ဆတ္တူ
ဆတ်တူရွာ၊ ဆတ္တူ
ငုချောင်းရွာ၊ ငုချောင်း
ငုချောင်းရွာ၊ ငုချောင်း
သာဖြူ၊ ကို
ကိုသာဖြူသည် လက်တင်မင်္ဂလာပေးခြင်းမခံရပါ။ တဇွတ်ထိုးလုပ်တတ်သော်လည်း၊ ဘုရားရွေးချယ်သောလူဖြစ်သည် .. ဟု ပထမဆုံး ကရင် ခရစ်ယန်ကျမ်းစာအုပ်ဘာသာပြန်သူ ဆရာကြီးဖရန်စစ်မေဆင်က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
အသက်၆၄နှစ်အရွယ် ၉စက်တင်ဘာ၁၈၄၀ တွင် ပုသိမ်ကျေးရွာတွင် ကွယ်လွန်သည်။
ကိုးကား
A Dictionary of ASIAN Christianity by Scott W. Sunquist Biography Mason, Francis, Ko Tha Byu, the first Karen Christian (1983). Ya Ba Toh Loh, Memoir of Saw Ko Tha Byu (In Karen) (1950)
ပသာဒရုပ်
စက္ခုပသာဒရုပ်
(၁) စက္ခုပသာဒရုပ်သည် မျက်နက်ဝန်းအလည်သန်းဦးခေါင်းပမာဏရှိပုံရိပ်ထင်ရာအရပ်၌ မျက်လွှာ ၇-ထပ်ပြန့်နှံ့လျက်တည်၏။
ကာယပသာဒရုပ်
(၅) ကာယပသာဒရုပ်သည် (ကမ္မဇတေဇော၏ တည်ရာအရပ်၊ ဆံပင်ဖြား၊ မွေးညှင်းဖြား၊ လက်သဲခြေသဲဖြား၊ သွေးသားမစပ်ခြောက်ကပ်သောအရေတို့မှတပါး) ကိုယ်ကာယအနှံ့တည်၏။
ဓနိချောင်းရွာ၊ ညောင်လိန်
ဓနိချောင်းရွာ၊ ညောင်လိန်
စောဩဂတ်စတပ်
စောဩဂတ်စတပ် (ဆရာဗုတ်) ဩဂုတ်လ ၁၉၅၉ မွေးဖွားသည်။ စင်ကာပူ ယုဒသန်နှစ်ခြင်းအသင်းတော် သင်းအုပ်ဆရာဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးဖြစ်ပြီး၊ အင်းစိန်မြို့တွင် ကြီးပြင်းလာခဲ့သည်။ ၁၀တန်းအောင်ပြီးနောက် မြန်မာပညာရေးစနစ်သစ် ဒေသကောလိပ် ၁၉၇၉ မှ ရူပဗေဒပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မစ်ရှင်နှင်ကရင်နှစ်ခြင်းအသင်းချုပ်တို့တွင် လူငယ်အဖြစ်အမှုဆောင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ခေတ်ပေါဓမ္မသီချင်းများကို ဆရာဂျက်ဖရီ (ယခု ဩစတြေးလျှား) အဖွဲ့များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ ဒရမ်တီးရင်း လိုက်လံသီဆို၊ အမှုတော်ထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၈နောက်ပိုင်းတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်၊ မဲဆောက်ဒေသများရှိ ရွှေ့ပြောင်းမြန်မာ၊ကရင် ခရစ်ယာန်များနှင့် သာသနာလုပ်ငန်းများလုပ်ဆောင်ရင်း ၁၉၈၉တွင် စင်ကာပူသို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။
လတ်ယေရှဲ
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင်ပင် မလေးလေးလတ်နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။ ဇနီး၊သားသမီး ၄ယောက်နှင့် အတူ ဆန်ဖရန်စစ်စကိုတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
အမေရိကန်ပြည်ရောက်ရှိပြီးနောက် ဆန်ဖရန်စစ်စကိုမြို့ ယခု First Burmese Baptist Church တွင် လက်ထောက်သင်းအုပ်ဆရာအဖြစ် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် စတင် အမှုတော် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီ ၁၉၉၆ခုနှစ်တွင် သင်းအုပ်ဆရာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်မှ ယခု ၂၀၀၈ အထိပင်ဖြစ်သည်။
စမြိတ်ပင်
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင် - မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ စမြိတ်သည် စပ်၏ ။ ပူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိ၏ ။ လေသလိပ်ကို ငြိမ်းစေ၏ ။ အဖျား၊ အနာပေါက် ၊ ထိုးအောင့် ခြင်း ၊ မျက်စိရောဂါတို့၌ အကျိုးပြု၏ ။ သလိပ် ၊ သည်းခြေ သွေး လေတို့နှင့် ယှဉ်သော အနာ ၊ လေပူသောအနာနှင့် အော့အန်ခြင်း တို့ကို နိုင်၏ ။
အသုံးပြုပုံ- အစေ့
အရွက်
ဆားကျင်း ( တောင်)ရွာ၊ ဆားကျင်း
ဆားကျင်း ( တောင်)ရွာ၊ ဆားကျင်း
ဗောင်းတော်လေးဆယ်
ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦး နေပြည်တော် ကောင်းစားစဉ် အခါက ဘစောဖြူစောမွန် (ကာလီမသျှာသလ်) မင်းတရားကြီးသည် ရန်အောင်ဇေယျ ပုထိုး တော်ကြီး ၏ အရှေးမောက်ခပ်ယွန်းယွန်း တစ်ခေါ်မကသော ခရီး၌ ဟမီဝန်မည်သော နတ်တောင်ကြီး၏ တောင်စွယ် အပေါင်းတို့တွင် တတိယမြောက် တောင်စွယ်၌ မဟာဗောဓိစေတီတော်ကို တည်ထားခဲ့သည်။
မုတ္တမစဉ့်အိုး
အိုးများကို ဤမုတ္တမဆိပ်ကမ်းမြို့မှ တင်ပို့ရောင်းချခဲ့ရာမှ မုတ္တမအိုးဟူသော အမည်ကို ခရစ်နှစ် ၁၃၀၀နှစ်များကာလမှ စတင်ကာရရှိခဲ့သည်။ မုတ္တမစဉ့်အိုးများ၏အရောင်မှာ အများအားဖြင့် သံလွင်စိမ်းရောင် (သို့) ရွှေညိုရောင် (သို့) အညိုရောင် (သို့) အမည်းရောင်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအများအပြားသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မုတ္တမစဉ့်အိုးကို စားသောက်ကုန်များ (ဆန်၊ ဝိုင်၊ သကြားလုံး၊ သစ်သီးများနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ) နှင့် အဖိုးတန်ကုန်သွယ် ရေကြောင်းကုန်ပစ္စည်းများ (ဘိန်းနှင့် ဆီကဲ့သို့)ကို ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူရာ တွင် အဓိကအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဥရောပကုန်သည်များ နှစ်သက်သော Kraak နှင့် Swatow ကြွေထည်များထက်ပင် ဒေသခံတို့ကိုယ်တိုင် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားသည့် ကုန်ပစ္စည်းများအဖြစ် တန်ဖိုးကြီးလာကြသည်။ မုတ္တမစဉ့်အိုးများ (နှင့် ၎င်းတို့၏ ပါဝင်ပစ္စည်းများ) ကို အစေး၊ သွားဖုံး၊ ငှက်သိုက်၊ ထရီပန် (ပင်လယ်သခွားသီး) နှင့် ပုလဲများကဲ့သို့သော အရှေ့တောင်အာရှမှ ဇိမ်ခံပစ္စည်းများနှင့် လဲလှယ် ရောင်းဝယ်ခဲ့ကြသည်။ တန်ဖိုးမြင့်မားမှုကြောင့် မုတ္တမစဉ့်အိုးကို သာမန် အိုးများနှင့် မတူဘဲ Austronesianလူမျိုးများ (ယနေ့ခေတ် အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ အရှေ့တီမော၊ ဖိလစ်ပိုင်ရှိလူမျိုးများ)က နေ့စဉ် အသုံးမပြုကြပေ။
ခုနစ်စဉ်ကြယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြယ်များ
ပူဒီနာ
အချို့က ပူစီနံ ဟု ခေါ်ကြသည်။ မြန်မာအစားအသောက် တွင် ထည့်ချက်သော ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပူစီနံ၏ အခြားထူးခြားချက်မှာ ဆေးဖက်လည်းဝင်လေသည်။ သက်ရွယ်မရွေး ညအိပ်မပျော်သော သူများအတွက် အိပ်ယာဝင်ခါနီး ၎င်း အရွက်အား ရေနွေးပူပူထဲ၌ လက္ဘ်ခြောက်ခက်သကဲ့သို့ ပြုတ်ကာ ထိုရေကို သောက်ပေးခြင်းဖြင့် နှစ်ခြိုက်စွာ အိပ်ပျော်လေသည်။
ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)
ဒေါက်တာဒေါ်ရီရီ(၁၉၂၉-၁၉၈၄)
ဒေါက်တာဒေါ်ရီရီ (၁၉၇၅)ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု{သုတပဒေသာ(ဝိဇ္ဇာ) မြန်မာအမျိုးသမီးများအနက် ပီအိပ်ချဒီဘွဲ့ကို အစောဆုံးရရှိခဲ့သူများစာရင်းတွင် ကမန်အမျိုးသမီးတစ် ဦးဖြစ် သော ဒေါ်ရီရီလည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ကမန်လူမျိုး ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိူင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်၊ သမိုင်းတံခွန်၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံစာပေနှင့်လူမှုရေးသိပ္ပံ ဂျာနယ် စသည့် သုတေသနဂျာနယ်များတွင် သုတေသနစာတမ်းများရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ ပြက္ခဒိန် (၁၇၀၁-၁၈၂၀) ကိုရေးသား၍ ယဉ်ကျေးမှုဌာနမှထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သုတေသနအဘိဓာန်များ မှတ်စု အမှတ်စဉ်(၁)ကိုရေးသား၍ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းမှပင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ သည်။ နိုင်ငံသမိုင်း သုတေသနဦးစီးဌာနတွင် အကြီးတန်းသုတေသနမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း (၁၉၈၄)ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။
ကြွက်နို့
ကြွက်နို့ (Wart) ဆိုသည်မှာ Human papilloma virus (HPV) ခေါ်သော (ဗိုင်းရပ်စ်)ကြောင့် ဖြစ်ကြသည်။ ထိုပိုးများသည် အမျိုးပေါင်း ၁ဝ⁠ဝ ကျော် ၂ဝဝ ရှိသည်။ တစ်ကိုယ်လုံးမှာ ကြွက်နို့ပေါက်တတ်သည်။ ကူးတတ်သည်။ အထူးသဖြင့် လိင်လမ်းကြောင်း(ပါးစပ်၊ မွေးလမ်းကြောင်း၊ စအို)များမှာ ဖြစ်သည့် ကြွက်နို့က ပိုပြီးကူးတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် အကာအကွယ်မဲ့ အတူနေထိုင်ခြင်းကို ရှောင်ပါ။ တချို့မှာ အပြင်ကနေ မသိနိုင်တဲ့ ကြွက်နို့ရှိနေတတ်ပြီး သူများကို ကူးစက်နိုင်သည်။
သပြုကုန်းရွာ၊ ကညင်ကုန်း
သပြုကုန်းရွာ၊ ကညင်ကုန်း
ကျွန်းကွင်းရွာ၊ အမတ်
ကျွန်းကွင်းရွာ၊ အမတ်
မဆလာ
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ ထုတ်ယူရရှိသော အပင်မျိုး သည် များသောအားဖြင့် ပူအိုက်၍ စိုစွတ်သော ရာသီဥတု ရှိသည့် ဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိ၏။ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းနားဒေသများနှင့် ကျွန်း များပေါ်တွင် ပိုမို ဖြစ် ထွန်းလေသည်။ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများ၌ အများဆုံး ဖြစ်ထွန်း ၍ အနောက်အိန္ဒိယ ကျွန်းစုများမှလည်း ရရှိနိုင်လေသည်။ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များအဖြစ် အသုံးပြုသော အသီး၊ အရွက်၊ အမြစ်၊ အစေ့များမှာ အမျိုးပေါင်း များစွာ ရှိလေ သည်။ လေးည|င်း၊ ဇာတိပ္ပိုလ်၊ သစ်ကြံပိုး၊ စမုန်စပါး၊ ဖာလာ၊ ကရဝေး၊ ချင်း၊ နနွင်း၊ ပင်စိမ်း၊ ငြုတ်ကောင်း၊ နံနံစေ့၊ စမုန် နက် စသည်တို့မှာ လူသုံးများသော ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ ဖြစ်လေသည်။ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင်ကား ဗနီလာခေါ် သစ်ခွနွယ်တစ်မျိုးမှာ အထူးလူကြိုက်များလေသည်။ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သော လေးည|င်းမှာ ပန်းဖူးအခြောက်ကလေးများ ဖြစ်လေသည်။ ( လေးည|င်းပင်။)
သစ်ကြံပိုးမှာ သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ အများဆုံး|ထွက်၏။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ဂျးဗားကျွန်းတို့တွင်လည်း သစ်ကြံပိုးကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ သစ်ကြံပိုးမှာ အပင်မှ အခေါက်ကိုခွာ၍ အခြောက်လှန်းပြီးမှ အသုံးချကြရ လေသည်။ အစ ပထမ လောက်တွင် သစ်ကြံပိုးပင်သည် အတော်အတန် ကြီးမားသော် လည်း အကိုင်းအလက်များ မကြာခဏ ခုတ်ချသောကြောင့် အပင်များမှာ မကြီးထွားနိုင်တော့ပဲ အပင်ရင်းနားမှ အပင်ပွား များသာ ထွက်လေသည်။ ထိုအပင်ပွားများမှ အခွံများကိုလည်း ခွာ၍ အခြောက်လှန်းကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်ကြံပိုး ကို ဟင်းများ အနံ့အရသာနှင့်ပြည့်စုံရန် အသုံးပြုသည်သာမက ဆေးဘက်ဝင်သော အခေါက်တစ်မျိုး အဖြစ်နှင့်လည်း သုံးစွဲ လေသည်။ဥကိုသုံးရသောချင်းနှင့်နနွင်းတို့သည် အရှေ့အိန္ဒိယ ကျွန်းစုနှင့်အခြားပူအိုက်၍ စိုစွတ်သော အာရှတိုက် နိုင်ငံများ တွင် ပေါက် ရောက်လေသည်။ ( ချင်းပင်။)
ပေပင်
ပေပင်သည် အပူပိုင်းအပူပိုင်းအရပ်ဒေသ၌ ပေါက်လေ့ရှိသည်။ ထန်းပင်နှင့် အနည်းငယ်တူသည်။ ပေပင်၏အသီးသည် သေးငယ်သည်။ ပေပင်မှ ပေရည်ကိုရသည်။ ငန်သောအရသာရှိသည်။ ထန်းပင်ထက် လုံးပတ်ကြီး၍ အရွက်လည်းကြီးသည်။ ပေပင်၏အသက်မှာ နှစ် ၆၀ခန့် ရှည်သည်ဟု ဆိုသည်။ ပေတစ်သီး ကျီးတစ်သား ဆိုသော စကားပုံအတိုင်း ပေပင်သည် တစ်ကြိမ်သီးပြီးလျှင် သွေ့ခြောက်၍ သေသွားသည်။
မြတ်ခိုင်ရွာ၊ အမတ်
မြတ်ခိုင်ရွာ၊ အမတ်
ကြိတ်မှန်ပင်
ပေါက်ရောက်ပုံ
အလေ့ကျပေါက်သည်။
ဂန္ဓကုဋိ
မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးရာ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ရှိ မွှေးကြိုင်သော ရနံ့ရှိသည့် တိုက်ခန်းဖြစ်သည်။ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်တွင် အနာထပိဏ် သူဌေးသည် သာဝတ္ထိပြည်၏ အနောက်တောင် မျက်နှာတွင် ဇေတမင်းသား စိုက်လုပ်အပ်သော ၁၆ ပယ်ကျယ်သည့် ဥယျာဉ်ကို အသပြာငွေ ၁၈ ကုဋေဖြင့် ဝယ်ယူ၍ ၁၈ ကုဋေသော ငွေကို စိုက်ထုတ်လျက် ဘုရားရှင်အတွက် ကျောင်းတော်ကို တည်ဆောက်သည်။
ထွန်းဖေ
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုမြို့ အမျိုးသမီးကျောင်း၊ ဘိုကလေးမြို့ အမျိုးသား ကျောင်းတို့တွင် ကျောင်းဆရာ အဖြစ် အမှုထမ်းသည်။ ဦးထွန်းဖေသည် ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာ လောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်သည်။ ဘားမားအော့ဗဇာဘား အင်္ဂလိပ် သတင်းစာတွင် သတင်းထောက်၊ မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတွင် နေ့စား သတင်းထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ဂျီစီဘီအေ နှစ်ခြမ်းကွဲသည့် အချိန်တွင် သတင်း အရေးကောင်းသည့် အတွက် သူရိယ ဦးလှဖေက ခေါ်ယူပြီး၊ သူရိယသတင်းစာတွင် သတင်းထောက် အဖြစ် ခန့်ထားသည်။ ဦးထွန်းဖေသည် သူရိယ သတင်းစာတွင် သတင်းထောက်၊ သတင်းထောက်ချုပ်၊ ညအယ်ဒီတာ ဟူ၍ တာဝန် အဆင့်ဆင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 'မောင်' ဟူသော ကလောင် အမည်ဖြင့်လည်း စာပေ ဝေဖန်ရေး ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
စံသာအောင်
အေဒီခြောက်ရာစုနှင့် ယင်းမတိုင်မှ ရခိုင်ပြည်သုံးအက္ခရာ(၁၉၇၄)
ခေတ်ဦးရခိုင်နှင့် ပတ်သက်၍ ဦးစံသာအောင်၏ ပထမဦးဆုံး သုတေသန လက်ရာမှာ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေရေးသားခဲ့သော ‘အေဒီခြောက်ရာစုနှင့် ယင်းမတိုင်မီ ရခိုင်ပြည် သုံးအက္ခရာ’ စာအုပ် ဖြစ်သည်။ ဤစာအုပ်နှင့် ပတ်သက်၍ စာရေးသူက နိဒါန်းတွင် -
အာနန္ဒာစန္ဒြ ရှစ်ရာစု ရခိုင်ဝေသာလီမင်း (၁၉၇၅)
ရှေးဟောင်း ရခိုင်သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ခေတ်အဆက်ဆက် စနစ်တကျ တူးဖော်မှု အားနည်းခဲ့ပါသည်။ ထို့ပြင် ရခိုင် ရာဇဝင်သည်လည်း အခြားသော ရာဇဝင်များ နည်းတူ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ရှေးဟောင်း အစဉ်အလာ ပြောစကားများ၊ ထူးကဲ အံ့ဩဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်နွယ်နေသဖြင့် တိကျခိုင်မာမှု မရှိလှပေ။ သို့သော် အေဒီ ၇၂၉ ဝန်းကျင်တွင် ရေးထိုးခဲ့သည်ဟု ယူဆသော အာနန္ဒစန္ဒြ ကျောက်စာကို ရခိုင်ပြည် နယ် မြောက်ဦးမြို့ရှိ သျှစ်သောင်းဘုရား၌ တွေ့ရှိခဲ့ရာမှ ခေတ်ဦးရခိုင် သမိုင်းသည် ပိုမို ပီပြင်လာသည်။ အာနန္ဒစန္ဒြ ကျောက်စာကို သျှစ်သောင်းဘုရား အနီးတွင် တွေ့သာကြောင့် သျှစ်သောင်းဘုရား ကျောက်စာ ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။  အာနန္ဒစန္ဒြ ကျောက်စာအရ ရခိုင် ဝေသာလီမြို့ဟောင်း သည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အစော ဆုံး မြို့ပြနိုင်ငံများဟု ယူဆသော ဗိဿနိုး၊ ဟန်လင်း၊ သရေခေတ္တရာ ရို့နှင့် ခေတ်ပြိုင်ဟု ပညာရှင်များ က သတ်မှတ် ကြပါသည်။
ရှေးဟောင်းရခိုင်ပြည် ဗုဒ္ဓအနုပညာ(၁၉၇၉)
ဦးစံသာအောင်၏ နောက်ဆုံးလက်ရာမှာ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ခေတ်ဟောင်း ရခိုင် ဗုဒ္ဓ အနုပညာလက်ရာများ ‘The Buddhist Art of Ancient Arakan’ စာအုပ် ဖြစ်သည်။ ဤစာအုပ်တွင် အေဒီ ၈ ရာစု အာနန္ဒြမင်း မတိုင်မီ ရခိုင် ရာဇဝင်လာ မင်းဆက်များ ကို ခေတ် သုံးခေတ် ပိုင်းခြား၍ မင်းဆက် ဇယားများနှင့် တင်ပြသည်။ ထို့နောက် ဓညဝတီနှင့် ဝေသာလီမြို့ဟောင်း တို့ကို မြေပုံအညွှန်းနှင့် အသေးစိတ် လေ့လာ တင်ပြထားသည်။ ထိုမှတဆင့် ရခိုင်ဒေသမှ တူးဖော် တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓ ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ ရုပ်ပွားတော်များ၏ မုဒြာဟန် အမျိုးမျိုးကို ဆွေးနွေး တင်ပြ သည်။ ထို့ပြင် ထူးခြားသော မကိုဋ်ဆောင်း ရုပ်ပွားတော်များနှင့် ပြည့်ဖြိုးဟန် (ဗိုက်ပူ) ရုပ်ပွားတော်များ ကို လေ့လာ ရှင်းလင်း ထား သည်။ ဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်များ အပြင် ရခိုင် ရှေးဟောင်းဒင်္ဂါးများ၊ အုတ်ခွက် များ၊ ကြေးနီပြား၊ ကြေးခေါင်း လောင်းနှင့် ကြေးဆီမီးတိုင် ရုပ်တု အမျိုးမျိုး ဓာတ်ပုံ၊ မြေပုံ ၊ ကျောက်စာ မိတ္တူများ ပါဝင်ရာ ခေတ်ဦးရခိုင် ဗုဒ္ဓ အနုပညာနှင့် ပတ်သက်၍ အားရဖွယ် ကျမ်းတစောင် ဟု ပညာရှင်များ၏ သုံးသပ်မှုကိုရရှိခဲ့သည့် စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်ပါသည်။
ဘဝဖြတ်သန်းမှု
၁၉၅၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရခိုင်ကုန်သည်မိသားစုမှ သမီးဖြစ်သူ  စောစော(ဒေါ်) (ခ) မော်လီဇံ နှင့်အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။ သားသမီးများအဖြစ် ဒေါက်တာစောထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာနှင်းပွင့်အောင်၊ ဒေါက်တာရွှေဇင်အောင်၊ ဦးစောမြအောင်တို့ကိုဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မြို့
မြို့၏ အင်္ဂါ ၇ ပါး
ပါဠိကျမ်းဂန်များ အလိုအရ မြို့၏ အင်္ဂါ ၇ ပါးရှိပေသည်။ ယင်းတို့မှာကား
မြို့အစာ ၄ ပါး
ဤသည်အပြင် မြို့အစာ ၄ ပါးဟူ၍ သတ်မှတ်လျက်မြို့ကြီးများ၌ ထိုအခြင်းအရာ ၄ ပါးပေါများရမည်ဆိုလေသည်။ ယင်းတို့မှာကား
အောင်လှ (ခ) လှပလွတ်ရွာ၊ အုံးတပင်
အောင်လှ (ခ) လှပလွတ်ရွာ၊ အုံးတပင်
အငဲ
အငဲ သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရော့ခ်အဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ လေးဖြူ ၏ ညီ အရင်းတော်စပ်သည်။
ရှမ်းချောင်းရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
ရှမ်းချောင်းရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
အောင်မဲဖြူပင်
အပွင့် တစ်ပွင့်ချင်း ပွင့်သည်။ အပွင့် ကြီးသည်။ အလျား ၁ လက်မခန့် ရှည်သည်။ အဖြူမျိုးတွင် အပွင့် ဖြူ၏။ အညိုမျိုးတွင် ပွင့်ဖတ် အပြာရင့်ရောင် ရှိုပြီး အလယ်တွင် အဝါရောင် သမ်းနေသည်။ တန်ခူး၊ ကဆုန်၊ နယုန် လတွင် ပွင့်သည်။ အသီး - သီးတောင့်ရှည် ဖြစ်သည်။ ရှည်၍ ပြားပြီး အက်ကွဲသီး ဖြစ်သည်။ အစေ့ ၅စေ့ မှ ၆ စေ့ အထိ ပါရှိသည်။ အစေ့ အညိုရောင် ရှိပြီး မာသည်။ နယုန်၊ ဝါဆို တွင်သီးသည်။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	ပဉ္စငါးပါး။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင် - မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလိုအရ အောင်မဲဖြူသည် စပ်၏။ အေး၏။ ဖန်၏။ ခါး၏။ မျက်စိကို အကျိုးပြု၏။ ဝမ်းလျှော စေတတ်၏။ အဆိပ်ကို နိုင်၏။ လေ၊ သလိပ်၊ သည်းခြေ ပျက်ခြင်းနှင့် ဦးနှောက် ရောဂါ၊ နူနာ၊ ထိုးအောင့် နာကျင် ကိုက်ခဲခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် အနာပေါက်နာ၊ မြွေဆိပ်သင့်နာ များကို နိုင်၏။
နတ်မှူးကုန်းရွာ၊ ကတိုက်
နတ်မှူးကုန်းရွာ၊ ကတိုက်
နောင်ဆွမ်းရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရာသီအလိုက်ပွင့်သောပန်းများ
မြန်မာပြည်၏ရာသီအလိုက်ပွင့်သောပန်းများနှင့်ရာသီပွဲတော်များ
တန်ခူးလ - ပိတောက်ပန်း၊ ကံ့ကော်ပန်း၊ ရင်ခတ်ပန်း(သက်ြန်ပွဲ) ကဆုန်လ- စံကားပန်း(ညောင်ရေသွန်းပွဲ) နယုန်လ- စံပယ်ပန်း၊ မုလေးပန်း(စာပြန်ပွဲ) ဝါဆိုလ- ပုန်းညက်ပန်း(ပဉ္ဇင်းခံပွဲ) ဝါခေါင်လ- ခတ္တာ(စာရေးတံမဲပွဲ) တော်သလင်းလ- ရင်းမာပန်း(လှေပြိုင်ပွဲ) သီတင်းကျွတ်လ- ကြာမျိုးငါးပါး(ဆီမီးထွန်းပွဲ) တန်ဆောင်မုန်းလ- ခဝဲပန်း(ကထိန်ပွဲ) နတ်တော်လ- သဇင်ပန်း(မဟာပိန္နဲနတ်ပွဲ) ပြာသိုလ- ခွာညိုပန်း(မြင်းခင်းပွဲ) တပို့တွဲလ - ပေါက်လဲပန်း(မီးပုံပွဲ ။ထမနဲပွဲ) တပေါင်းလ- သရဖီပန်း၊ အင်ကြင်းပန်း(သဲပုံစေတီပွဲ)
မြန်မာတို့သည်တောတောင်ရေမြေသဘာ၀အလှနှင့် အမြဲတစေထိတွေ့နေကြသည်ဖြစ်ရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီအကြောင်းနှင့် ဆယ့်နှစ်ရာသီပွဲ‌တော်အ‌ကြောင်းကို စကားပြေဖြင့်ဖြစ်စေ ကဗျာလင်္ကာဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဖွဲ့နွဲ့ပြောဆိုစရာရှိလျှင်မည်သည့်ရာသီ၌ မည်သည့်ပန်းပွင့်သည် မည်သည့်ပွဲ‌တော် မည်သည့်လရောက်မည်ဟူသောအချက်ကို အဓိကထား၍ ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။
ကရ​ဝိက်
ကရဝိတ်အယူအဆ
ကရဝိက်ဖေါင်ဟုခေါ်သော ရေယာဉ်တွင် ကရဝိက်ငှက်၏ သဏ္ဌာန် တည်ဆောက်လေ့ ရှိကြသော်လည်း၊ နှုတ်သီးရင်အုပ်  အတောင်နှစ်ဖက်နှင့် ငှက်တစ်ကောင်အဖြစ်ကိုသာ သာမန်  အားဖြင့် သိကြရ၍ အမှတ်အသား အတိအကျ မရှိချေ။ ဤ ငှက်၏ဥ၊ အသိုက်နှင့် အလေ့အထများကိုလည်း တိကျစွာ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။
ချိုးလူမျိုး
ဓလေ့ထုံးစံ
ယောက်ျားနှင့်မိန်းမ အိမ်ထောင်ပြုသောအခါ၌ မိန်းမက ယောက်ျားနောက်လိုက်ရသည်။ မွေးဖွားလာသော သား၊ သမီးများသည် ဖခင်၏ အမျိုးအနွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အမျိုးအချင်းချင်း အိမ်ထောင်ပြုခွင့်မရှိ။ သမီးပေးရသော အမျိုးကို TU ဟုခေါ်၍ သမီးယူရသောအမျိုးကို PU ဟု ခေါ်သည်၊ သင်၏ TU ဘက်အမျိုးမှ သမီးမိန်းကလေးကို သင့်အမျိုး မည်သူကမျှ ယူခွင့်မရှိ။ သင့် PU ဘက်အမျိုးကလည်း သင့်အမျိုးမှ သမီးမိန်းကလေးကို ယူခွင့်မရှိ။ နာရီ လက်တံသည် ပြောင်းပြန်လည်ခွင့် မရှိပါ။ ဤဓလေ့ထုံးစံက အမျိုးအနွယ်ကို ထိန်းသိမ်းသည်။ ပြဿနာတစုံတခုရှိ ပါက အမျိုးနှင့် ဖြေရှင်းရသည်။ လူတဦးတယောက်၏ ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်းသည် အမျိုး၏ ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ လူတဦးစီကိုအမျိုးကတာဝန်ခံ၍ အမျိုးအတွက် လူတဦးစီတွင် တာဝန်ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ ချိုးလူမျိုး၊ ချိုး နယ်မြေ၌ရာဇဝတ်မှု ရှားပါးသည်။ လူ့အခွင့်အရေး၊ လူ့တန်ဘိုး တူညီသည်။ ချိုးဥပဒေ ကို An eye for an eye ဥပဒေဟု ဆိုနိုင်သည်။ ယင်းကို လက်စားချေစနစ် ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤစနစ် ကြောင့် လူသတ်မှု ရှားပါးရကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
သစ်တောနှင့် သယံဇာတ
နအဖစစ်အစိုးရထုတ်ယူရောင်းချသော ကျွန်း၊ ပျဉ်းကတိုး၊ ပိတောက်၊ နှော၊ အင်ကြင်း၊ ထင်းရှူးအစရှိသည့် အဖိုး တန်သစ်များစာရင်းတွင် ‘ချိုး’ဒေသက အများဆုံးဖြစ်သည်။ ယခုအခါ သစ်တောများ ပြုန်းတီး၍ ဖုန်းဆိုးဖြစ်စ ပြုနေ ပြီဖြစ်သည်။ ကျောက်မျက်ရတနာများ နေရာတကာတွင်တွေ့ရှိသော်လည်း အလွန့်အလွန် နုနယ်သေးသည်ဟု ဘူမိဗေဒ ပညာရှင်များက ဆိုကြသည်။ ယခုအခါ ရေနံ အကြီးအကျယ်ထွက်ရှိရန် တာစူနေသည်။
ဂျစ်ကား
ဂျစ်ကားများကို ခရိုက်စလာ မော်တော်ကား ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ မှ ၁၉၄၁တွင် စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အမေရိကန်နိုင်ငံစစ်တပ်များတွင် အသုံးပြုရန် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်စာလုံး JEEP သည် Just for Emergency & Economical Purposes ကိုအတိုကောက်ယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ အရေးပေါ်၊ငွေကြေးသက်သာစွာအသုံးပြုရန်ဟု အဓိပ္ပာယ် ဖွင်ဆိုနိုင်သည်။ ပြည်သူများအသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် ၁၉၄၅တွင် အရပ်သားသုံးဂျစ်ကားများကိုစတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ဂျစ်ကားများသည် ရှေးအကျဆုံး လမ်းကြမ်းတွင်မောင်းနှင်နိုင်သည့် ယာဉ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် Sport Utility Vehicle (SUV) အမျိုးအစားလည်းဖြစ်သည်။ Land Rover, Land Cruiser, Hilux Surf အစရှိသော Light Utility Vehicle (LUV) များ၏ ရှေ့ပြေးယာဉ်အမျိုးအစားလည်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အမေရိကန် နှင့် မဟာမိတ်စစ်တပ်များအတွင်းရေပန်းအစားဆုံးဂျစ်ကားသည် Bantam BRC ဂျစ်ကားဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် လေးဘီးမောင်းစနစ်    (4 Wheel Drive System) ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် ဂျစ်ကားပေါ်ပေါက်ချိန်မှစတင်ကာ ယနေ့ချိန်ထိ ဂျစ်ကားများကို ပုံစံအမျိုးမျိုး အသုံးပြုပုံအမျိုးမျိုးအတွက် အသုံးပြုကြသည်။
အီလက်ထရွန်းနစ်
အီလက်ထရွန်းနစ်၏ ဘာသာရပ်ခွဲများ
အီလက်ထရွန်းနစ်တွင် အောက်ပါ ဘာသာရပ်ခွဲများ ရှိသည်။
အီလက်ထရွန်းနစ် ဆိုင်ရာ သိကောင်းစရာ
စက်ဖြင့် အထည်ချောကိုလုပ်ရာ၌ ထိုအထည်သည် လိုအပ်သော အရွယ်အစားနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်အရ ညီမညီ ကို စစ်ဆေးကြည့်ရှုရန် စက်ရုံများတွင် ဖိုတိုအီလက်ထရစ်ဆဲကို အသုံးပြုသည်။ ဖိုတိုအီလက်ထရစ်ဆဲသည် မျက်စိ၊ လက် တို့ဖြင့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးကြည့်ခြင်းထက် ပို၍မှန်ကန် တိကျ သည့်အပြင်၊ မှားယွင်းသည့် နေရာကိုလည်း ချက်ချင်း သိနိုင် ပေသည်။ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အရေးကြီးသော ရေတွက်ခြင်းနှင့် စစ်ဆေးခြင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ပေး နိုင်သည့် ဖိုတိုအီလက်ထရစ်ဆဲမှာ ပလာပြွန်အတွင်း၌ အီလက် ထရွန်များကို အသုံးပြုသည့်ကိရိယာဖြစ်၏။ ပလာပြွန်ထဲတွင် အီလက်ထရုတ်ကို ထည့်ထား၏။ ထိုအီလက် ထရုတ်ကို ဆီဇီယမ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းမျိုးဖြင့် သုတ်လိမ်းထားသည်။ ဆီဇီယမ်သည် အလင်းရောင်ရှိလျှင် အီလက်ထရွန်များကို ထိုးထွက်သွားစေနိုင်သော သတ္တိရှိသည့်ပစ္စည်းမျိုးဖြစ်သည်။ အီလက်ထရွန်များ၏ လှုပ်ရှားမှုမှရရှိသည့် သေးငယ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးအားကို အခြားပြွန်တစ်ခုခုတွင် အားပိုများစေရန် ပြုလုပ် ယူသည်။ ယင်းသို့ ပြုလုပ်ထားသော ဖိုတိုအီလက် ထရစ်ဆဲကို အချက်ပေးကိရိယာ အမျိုးမျိုးအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြု နိုင်ပေသည်။
အီလက်ထရွန်းနစ်နည်းဖြင့် သတ္တု ဆက်ခြင်းသည် စစ်အတွင်း က လေယာဉ်ပျံ ဆောက်လုပ်ရေးတွင် အထူးအရေးပါ အရာ ရောက်ခဲ့၏။ အလွန်ပါးသော အလျူမီနီယမ် သတ္တုပြားများကို ဆက်ရာတွင် သတ္တုပြားများကို မလောင်ကျွမ်းစေပဲ ဆက်ယူ နိုင်ခဲ့လေသည်။ ပလတ်စတစ်အမျှင်များကို ဆက်သည့် အီလက် ထရွန်းနစ်ကိရိယာတစ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုကိရိယာသည် ဆက်ရာမထင်ဘဲ တသားတည်းကျအောင် ဆက်နိုင်သော ကြောင့် ဆေးတံဆေးထည့် အိတ်ကလေးများ၊ မိုးကာ အင်္ကျီ စသည့် ပလတ်စတစ်ထည်များကို ချုပ်လုပ်ရာ၌ များစွာ အသုံးဝင်လေသည်။
ပိန်းနိုက်
ယင်းကျောက် Painite၏ ထူးခြားချက်မှာ သူ့သဘာဝကိုက ခြောက်မြောင့်သဏ္ဍန် အဖြစ် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ အနီရောင်၊ ကြက်သွေးရောင်၊ လိမ္မော်နီရောင် အဆင်းသဏ္ဍန် တွေ့ရသည်။
အကွဲအပြဲဇာတ်လမ်း (စာအုပ်)
ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံကြီးကို စစ်တပ်က အကြမ်းဖက်ဖြိုခွဲ လိုက်ပြီးတဲ့နောက် ချက်ချင်းဆိုသလိုပဲ ဦးနေဝင်းက သူ့နောက်တော်ပါ စစ်ဗိုလ်ချုပ်တွေကို အာဏာလွှဲပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒါကို အခေါ်အဝေါ်အားဖြင့် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းတယ်လို့ ပြောခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါ အားလုံးသိတဲ့ကိစ္စပါ။
အကွဲအပြဲဇာတ်လမ်း စာအုပ်ဟာ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဧပြီလမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း အာဏာရ အရပ်သားအစိုးရ အဖွဲ့အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပဋိပက္ခတွေကို အဓိကထားရေးတဲ့ စာအုပ်ဖြစ်ပါတယ်။ တနည်းအားဖြင့်ပြောရရင် အဲဒီ ဧပြီနဲ့ အောက်တိုဘာလ ကြား ၇ လအတွင်း အာဏာရ အရပ်သားအစိုးရခေါင်းဆောင်များ အာဏာယစ်မူးကြပုံ၊ အာဏာအလွဲသုံးစားလုပ်ပုံ၊ အချင်းချင်း ရန်သူသဖွယ်သဘောထား ဆက်ဆံ အကြံအကောက်ထားကြပုံတွေကို ဖွင့်ချထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအထဲမှာ ပိုပြီး စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတာက အဲဒီအချိန်တုန်းက စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်းနဲ့တပ်မတော်က အဲဒီအဖြစ် အပျက်တွေ၊ အဲဒီ အကွဲအပြဲတွေကို ဘယ်လိုသဘောထား၊ ဘယ်လိုရပ်တည်ခဲ့သလဲဆိုတဲ့ အချက်ကို ရေးထားတာကတော့ စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းပါတယ်။
အမှန်စင်စစ်တော့ ဒီစာအုပ်ဟာ ပထမတုန်းက အင်္ဂလိပ်ဘာသာနဲ့ ၁၉၅၉ ခု မတ်လအတွင်းက (ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းရဲ့ အိမ်စောင့် အစိုးရလက်ထက်) ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့စာအုပ် ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီနှစ် ဇန်နဝါရီနဲ့ ဖေဖော်ဝါရီလ ဂါးဒီယန်းသတင်းစာမှာ နေ့စဉ်ဖော်ပြခဲ့တဲ့ ဆောင်းပါးတွေကို ပေါင်းစည်းထုတ်ဝေတာပါ။ အရပ်သားအစိုးရဖြစ်တဲ့ ပထစ အစိုးရက တိုင်းပြည်ကို နိုင်နင်းအောင် မအုပ်ချုပ်နိုင်လို့ စစ်တပ်ကို အာဏာလွှဲပေးရတဲ့ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း စစ်အစိုးရလက်ထက်မှာ ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ စာအုပ်ဖြစ်ပါတယ်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာနဲ့ ထုတ်ဝေခဲ့တာပါ။ အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရတဲ့ အရပ်သားအစိုးရရဲ့ အားနည်းချက်တွေကို ထောက်ပြဝေဖန်တဲ့စာအုပ်ကို စစ်အစိုးရလက်ထက်မှာ ရေးခဲ့တာပါ။ တနည်းအားဖြင့်ပြောရရင် စစ်အစိုးရလက်ထက်မှာ အရပ်သားအစိုးရ အားနည်းချက်တွေကို ရေးတာဖြစ်လို့ ဒီ်တုန်းက စစ်အစိုးရက ကျေနပ်စေခဲ့တဲ့ စာအုပ်လို့ ပြောနိုင်ပါတယ်။
မဟတ္တမ ဂန္ဒီ
ငယ်ဘဝ
ဂန္ဒီသည် ငယ်စဉ်က ရာဂျကုတ်နှင့် ဘနဂါးမြို့တွင် ပညာသင်ကြားသည်။ ဂန္ဒီသည် မျိုးရိုး အလိုက် အသက် ၁၃ နှစ် ခပ်ငယ်ငယ်နှင့်ပင်အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ ၁၇ နှစ်သားအရွယ်တွင်အင်္ဂလန်ပြည် [လန်ဒန်မြို့]သို့ ဝတ်လုံအတတ်ကို သင်ကြားရန်အိန္ဒိယမှထွက်ခွာသွားသော အခါသားသည်အဖေပင်ဖြစ်၍နေချေပြီ။ ဥပဒေပညာကို ၄ နှစ်ခန့် သင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လံဖြစ်၍ အိန္ဒိယပြည်သို့ ပြန်လာပြီးလျှင် မုံဘိုင်းမြို့၌ စတင် ရှေ့နေလိုက်သည်။ သို့သော် ကောင်းစွာ အကျိုးမပေးသေးချေ။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်၌ ကားတိအာဝါးရှိ ကုန်သည် တစ်ဦးက ငှားရမ်းသဖြင့် တောင်အာဖရိကသို့ သွားရောက်ကာ ထိုကုန်သည်၏ အမှုအတွက် ရှေ့နေလိုက်သည်။ ဂန္ဒီသည် တောင်အာဖရိက၌ ကြာကြာနေရန် စိတ်မကူးခဲ့ချေ။ သို့သော် ကြာကြာနေရန် အကြောင်းတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
အိန္ဒိယလွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှု
စင်စစ် တော်စတွိုင်းယာတောကို တည်ထောင်သည်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံရေး ကြိုးပမ်းမှုကြီးအတွက် သစ္စာဂြဟတည်ဆောက်ရာတွင် အခြေခံ စာရိတ္တဗလ ပြည့်စုံစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ ဤရည်ရွယ်ရင်းအတိုင်း ဆောင်ရွက်ရန် အခွင့်အခါမှာ အိန္ဒိယ၌ ပေါ်လာခဲ့ပြန်သည်။ ဂန္ဒီသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာမာဒဘတ်မြို့တွင် တော်စတွိုင်းယာတောနည်းသူ ကျောင်းသင်ခန်းတစ်ခု တည်ထောင်လေသည်။ ထိုကျောင်းသင်ခန်း၏ ပရိဝုဏ်မှနေ၍ ဇာတ်နိမ့်သူ လယ်သမား၊ အလုပ်သမားတို့၏ အရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)
မော်ပီ ဆရာသိန်းကား ပဲခူးတိုင်း ဟံသာဝတီ စီရင်စု မော်ပီမြို့ အပိုင် မော်ပီမြို့နှင့် ၃ မိုင်ခန့်အကွာ မင်းရွာ၌ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၃ ခုနှစ် နှောင်းတန်ခူး လဆန်း ၂ ရက် တနင်္လာနေ့ ဖွားမြင် ခဲ့လေသည်။ အဖမှာ ဦးရွှေကြူး၊ အမိမှာ ဒေါ်ငွေတို့ ဖြစ်ပါ၏။ ဦးရွှေကြူးသည် အင်းစိန် ခရိုင် လှည်းကူးမြို့နယ် ဒရယ်ဘို ရွာသား တောင်သူ လယ်သမား ရိုးရိုးပင် ဖြစ်၍၊ အမိသည် တောင်တွင်းကြီး မြို့ဝန် ဇေယျမင်းခေါင်၏ မြေးအရင်း ဖြစ်ပေသည်။
ငယ်ဘဝ
ပျို့၊ ကဗျာ သာရတုရယ်နဲ့၊ ကဗျာမှု အတော်မှီ မော်ပီက ဆရာသိန်း၊
သက္ကရာဇ် ၁၂၆၄ ခုနှစ်တွင် မဟာဗောဓိ သတင်းစာကို အစ အဦး ဖွင့်သော အခါ စာရေး အဖြစ် လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၅ ခုနှစ် မှသည် ၁၂၆၇ ခုနှစ် အထိ ဧရာဝတီ စာပုံနှိပ် တိုက်တွင် တိုက်အုပ် အဖြစ် လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက် ပြန်သည်။ နောက် သက္ကရာဇ် ၁၂၆၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ ပုံနှိပ်တိုက်သို့ ရွှေ့ပြောင်း လုပ်ကိုင် ပြန်ဘိသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါ၌မူ ဆရာရင်း ဖြစ်သော အင်းစိန် ရွာမကျောင်း ဦးနာရဒထံ ပြန်လည် ဆည်းကပ်ရင်း မော်ပီမြို့ ရွှေမော်တင် စေတီတော်မြတ် တည်ရန် ဂေါပက လူကြီးတို့ လက်အောက်တွင် စာရင်းကိုင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရ ပေသည်။
ထိုနှစ် အတွင်း မှာပင် အင်းစိန်မြို့ မိတ်ဆွေရင်း ဖြစ်သူ အမိန့်တော်ရမင်း ဦးသူတော်က စပ်လျဉ်း ပေးသောကြောင့် နယ်ပိုင် ဝန်ထောက် မစ္စတာ စတူးဝပ်နှင့် သိကျွမ်း ခင်မင်ကာ မြန်မာမှု အနုပညာ တရပ် ဖြစ်သော ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာ၊ ရာဇဝင်၊ စာဟောင်း၊ စာတမ်း များကို သင်ကြား ပို့ချ ပေးရသည်။
ဘဝနိဂုံး
၉။ဗျိုင်းနားမင်္ဂလာစာတမ်း
၂၉။အခြားသော စာတိုပေစလက်ရာများ၊ကဗျာအတို အစများ
သိန်း၊ မော်ပီဆရာ (မြန်မာ ၁၂၂၃-၁၃ဝ၃)
ဦးဖိုးသိန်းသည် အိန္ဒိယပဋိညာဉ်ခံဝန်ထမ်းအရာရှိ ကြီးများဖြစ်ကြသော မစ္စတာစတူးဝပ်နှင့် မစ္စတာဗွီဗွီဆင်တို့ကို မြန်မာမှုအနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သော ပျို့ကဗျာလင်္ကာ ရာဇဝင် စာဟောင်းစာတမ်းများကို သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းတွင် အသင်းသို့စာဟောင်း စာတမ်းများ ကူညီမစသည့်ဘက်မှ အသင်းဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသေးသည်။ ဤသို့အားဖြင့် ပညာလိုလား အမျိုးသားအပေါင်းတို့အား ပညာဗဟုသုတ ဖြန့်ဖြူးရင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်းစုဆောင်းရင်းဖြင့် ၁၂ရ၄ ခုနှစ်တွင် ပေါရာဏ ဒီပနီဒုတိယတွဲကိုပြုစုထုတ်ဝေခဲ့၏။
ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)
ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီခေတ် ကျောင်းသား လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်၍ မြင်းခြံခရိုင်၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် မြေအောက် တော်လှန်ရေး အင်အားစု ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘီအိုင်အေ၊ ဘီဒီအေတပ်များမှာ ပါဝင်၍ မင်္ဂလာဒုံ စစ်တက္ကသိုလ် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း အပါတ်စဉ် (၂) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး
ထို့နောက် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် စစ်ဦးစီး ဌာနချုပ်ရုံးတွင် အမှုထမ်းဆောင်နေစဉ် အိန္ဒိယသို့ လျှို့ဝှက်စေလွှတ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်။ ၎င်းနှင့်အတူ သွားရောက်ခဲ့သူများမှာ သခင်ဗိုလ် (ဂျပန် တော်လှန်ရေး အတွက် အိန္ဒိယမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ လေထီးဆင်းရန် လေယာဉ်ပျံအတက်တွင် ပျက်ကျကာ သေဆုံး)၊ မန်းဝင်းမောင် (နောင် နိုင်ငံတော် သမ္မတကြီး)၊ ကိုကျော်ရင် (ကထိက ဦးကျော်ရင်)၊ ကိုအုန်းမောင် (လေထီးဦးအုန်းမောင်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကလကတ္တားမြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့ ဖွင့်လှစ်ထားသော ဗမာပြည် ဌာနခွဲ (B.C.S.) တွင် ဂျပန် တိုက်ခိုက်ရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် စည်းရုံးရေးနည်း၊ စာလုံးမပေါ်အောင် ရေးနည်း၊ ဖတ်နည်း၊ ပြောက်ကျားတပ် ဖွဲ့နည်း၊ ဖောက်ခွဲ ဖျက်ဆီးနည်း၊ လက်နက်ငယ်များ ကိုင်စွဲပစ်ခတ်နည်း စသည်တို့ကို သင်ကြားခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သင်တန်းဆင်းပြီးသော အခါ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာတို့၏ စီစဉ်ချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများ အတွင်းသို့ လေထီးဖြင့် ဆင်း၍ ဖက်ဆစ် တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့ လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ကြီးနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ
ထင်ရှားသော ကာဇက်လူမျိုးများ
နျူဆူလ်တန် နာဇာဘာယာဗ့် (ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ)
ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်
အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာ
တက္ကသိုလ်မှ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ (ဘီ.အီး) နှင့် ဗိသုကာဘွဲ့ (ဘီ.အာ့ချ်) အတွက် ကနဦးတွင် ခြောက်နှစ်တာ ကာလ တက်ရောက် သင်ကြားရသော်လည်း နောက်ပိုင်းကာလတွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ တက္ကသိုလ်များ အားလုံး သင်ရိုးညှိနှိုင်း၍ ငါးနှစ်တာကာလသင်ရိုး အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ မဟာအင်ဂျင်နီယာတန်း ( အမ်.အီး) နှင့် (အမ်.အာ့ချ်) အတွက် တက်ရောက်ခွင့် ရသူများသည် နှစ်နှစ်တာ ဆက်လက် သင်ယူကြရပြီး ဒေါက်တာဘွဲ့ သင်တန်း တက်ရောက်ရန် ၃ နှစ်မှ ၏ ၅ နှစ်တာ ကာလအတွင်းကြာမြင့်ပါသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စီအိုအီးစီမံကိန်းဖြင့် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည့် ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများတွင်မူ ခြောက်နှစ်တာကာလသင်ရိုးကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်အနေဖြင့် နှစ်အလိုက် အခြေခံပညာအထက်တန်း တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း ဖြေဆို အောင်မြင်သူများထဲမှ သတ်မှတ်ရမှတ် ပြည့်မှီသူများ လျှောက်ထားနိုင်ပြီး တက်ရောက်ခွင့်ရသူများကို ဦးစားပေးလျှောက်ထားသည့် အထူးပြုဘာသာရပ်များနှင့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းရမှတ်တို့အပေါ် မူတည်၍ အထူးပြုဘာသာရပ်များ သတ်မှတ်ပေးသည်။ ပထမနှစ်တွင် ဘုံဘာသာရပ်များအား သင်ကြားပြီးနောက် ဒုတိယနှစ်တွင် မိမိတို့၏ အထူးပြုဘာသာရပ်များသို့ ဆက်လက် တက်ရောက် သင်ကြားရသည်။
ကျောင်းသားသမဂ္ဂ
၂၀၁၂ တွင်ခုနှစ်တက္ကသိုလ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂဖွဲ့စည်းနိုင်ရေးအတွက် ဗိသုကာမေဂျာမှ ကိုအောင်ကျော်ဆင့်၊ မအေးမြသန့်စင်၊ ကိုကျော်စိုးဟန်၊ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာမေဂျာမှ ကိုရဲမွန်ဦး၊ မက္ကာထရောနစ်မေဂျာမှ ကိုမိုးရဲထက်၊ ကိုစော‌ဝေမိုးနှင့် ကိုပြည့်ဖြိုးခန့်တို့မှ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အလုပ်သမားသမဂ္ဂ
၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ၏ လွှတ်တော်ဖြစ် သော အလုပ်သမားသမဂ္ဂကွန်ဂရက်အဖွဲ့ချုပ်ကြီး(တီး၊ ယူ၊ စီ) က ကြေညာ၍ မှောက်လိုက်သော အထွေထွေသပိတ်ကြီးသည် အင်္ဂလန်ပြည်တဝှန်းလုံးရှိ လုပ်ငန်းအသီးသီးတို့နှင့်တကွ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု အစုစုတို့ကို ဆယ်ရက်မျှ ရုပ်သေးကြိုး ပြတ်ဖြစ်ကာ ရပ်စဲ သွားစေအောင် စွမ်းဆောင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်၌လည်း အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ မော်တော်ကား လုပ်ငန်း၊ သံမဏိလုပ်ငန်းစသော လုပ်ငန်းကြီး အသီးအသီး တို့တွင် သပိတ်မှောက်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့်အတွက် လုပ် ရက်ပေါင်း ၁ဝဝဝဝဝဝဝဝဝ ကျော်မျှ နစ်နာဆုံးပါးခဲ့ရသည်ဟု ဆိုလေသည်။
ကျပ်တင်ခြင်း
ကျပ်တင်ခြင်း သည် မီးသွေးမီးဖို (သို့) ထင်းမီးဖိုအပေါ် ၌ ကျပ်ခိုးစင်ထိုး၍ ၎င်းအပေါ်တွင် အသား၊ ငါးစိမ်းများကိုတင်ကာ မီးခိုးငွေ့ဖြင့် သွေ့သွားစေအောင် ပြုလုပ်ခြင်းနည်း ဖြစ်သည်။ ငါးကျည်းကျပ်တင်ခြောက် ၊ ငါးမြွေထိုးကျပ်တင်ခြောက် တို့မှာ မြန်မာ့အစားအစာကျပ်တင်စာများ ဖြစ်ကြသည်။
အမုန်းစကားပြောခြင်း
အမုန်းတရားမျာကို ဖော်ပြသော အင်တာနက် စာစုကို အမုန်းတရား အင်တာနက် စာစုဟု ခေါ်ဆို၍ များသောအားဖြင့် စကားပြောစာစုများ ဖိုရမ်၊ လိုအပ်သလို တဖက်သတ်ရေးသားထားသော သတင်းအချက်အလက်များကို သာ တင်ပြထားတတ်သည်။
အလယ်ရွာ၊ အလယ်
အလယ်ရွာ၊ အလယ်
အလုပ်ရုံ
ထိုမျှ ဆိုးရွားသော အခြေအနေတို့ကား ကြာရှည်လေးမြင့်စွာ တည်တံ့နေနိုင်ကြသည် မဟုတ်ပေ။ ထိုအခြေဆိုး၊ အဖြစ်ဆိုး တို့ကို သက်သာပပျောက်စေရန် ဗြိတိသျှ ပါလီမန်၌ အက် ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်း အတည်ပြုကာ ဆောင်ရွက်လာကြလေ သည်။ ထိုဥပဒေတို့သည် အလုပ်ခွင်၏ အခြေအနေ၊ လုပ်ချိန် နာရီ၊ လုပ်သားများ၏ ထိခိုက်မှု၊ လုံခြုံရေး၊ အလုပ်ရုံများ၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ရေး စသည်တို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ တိုးတက် ကောင်းမွန်လာစေရန် အားထုတ် စွမ်းဆောင်ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုအစီအမံများနှင့် သက်ဆိုင်သော ပထမဦးဆုံး ဥပဒေမှာ ၁၈ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်လိုက်သည့် အလုပ်သင် ကျန်းမာရေး နှင့် စာရိတ္တဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ ပေါ်လာပြန်သည်။ ထိုအက် ဥပဒေအရ အသက် ကိုးနှစ်အောက်ငယ်သော ကလေးများကို အလုပ်ရုံများ၌ အလုပ်မခိုင်းရသည့်ပြင် အသက် ၁၆ နှစ် အောက် လူရွယ် အလုပ်သမာများအား ရက်သတ္တတစ်ပတ်လျှင် ၇၂ နာရီမျှသာ ခိုင်းစေရချေသည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် မိန်းမ အလုပ်သမားများ ညဉ့်အလုပ်လုပ်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင် လိုက်သော အက်ရှလီအက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။ ၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် အလုပ်ချိန် ၁ဝ နာရီ ကန့်သတ် လိုက်သော ဥပဒေ တစ်ရပ်ဖြစ်မြောက်ရန် အက်ရှလီပင် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြန်သည်။
ပေချောင်းရွာ၊ ကြိမ်ကုန်းကြီး
ပေချောင်းရွာ၊ ကြိမ်ကုန်းကြီး
ယောဂကျင့်စဉ်
ယောဂကျင့်စဉ်ကို မှန်မှန်လေ့ကျင့်ခြင်း အားဖြင့် တောင့်တင်းနေသော ကြွက်သားများ ပြေလျော့သွားခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို ကြံ့ခိုင်သန်စွမ်းစေခြင်း၊ တွယ်ဆက်ထားသော အဆစ်အမြစ်များနှင့် အရွတ်များ ကွေးနိုင် ဆန့်နိုင်၊ ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်နိုင်မှု စွမ်းအား တိုးတက်ခြင်း စသော သက်ရှည်ကျမ်းမာကြံ့ခိုင်စေသည့် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ဖြစ်ထွန်းစေသည်။
နဂါးမြောင်ရွာ
နဂါးမြောင်ရွာ
ထိုးမြဲလက်မှတ်
နာမည်ကြီး ဆိုးသွမ်းသူတို့၏ လက်မှတ်များ
သမိုင်းဝင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များသာမဟုတ် နာမည်ကြီး ဆိုးသွမ်းသူများ၏ စာနှင့် သူတို့၏ထိုးမြဲလက်မှတ်များကိုလည်း ယခုအခါ ဈေးကြီး⁠ကြီးပေး၍ ဝယ်ယူစုဆောင်းနေကြသည်။ သမ္မတလင်ကွန်းကို လုပ်ကြံသော တရားခံ ဂျွန်ဝီလ်စီဘုသ်၏ စာနှင့် လက်မှတ်ကို ဒေါ်လာ ၂၀⁠၀၀ ဖြင့်၎င်း၊ နာမည်ကျော် ဝရမ်းပြေး လူဆိုးကြီးဂျက်ဆီဂျိမ်းစ်၏ လူသိများသော ၎င်းလက်မှတ်ထိုးထားသည့် စာနှစ်စောင်ကို ဒေါ်လာ ၅၀⁠၀၀ နှင့် ဒေါ်လာ ၁၀⁠၀၀၀ အသီးသီးပေး၍ လေလံတင်ယူခဲ့ကြသည်။
နတ်တောင်မော်ရွာ၊ အလယ်
နတ်တောင်မော်ရွာ၊ အလယ်
တောတန်းရွာ
တောတန်းရွာ
ဝါဖတ်လေးငှက်
ဝါဖတ်လေးငှက်
ဆယ်ရောင်ဝေ
ဆယ်ရောင်ဝေ
ခွါပြာ၊ မာလာ၊ ဂန္ဓာကြိုင်သင်း။ ဂေါ်ဇင်ပင်မြင့်မင်းငယ်နှင့်လေး။ ။
သာလိကာ
သာလိကာတို့သည် ဥများကို ဧပြီလနှင့်မေလအတွင်း များသောအားဖြင့် ဥလေ့ရှိကြသည်။ အသိုက်ဟူ၍ ကျကျနနမလုပ်ပဲမြေကြီးမှ ၁ဝ ပေမှပေ ၃ဝ ခန့်အကွာရှိ သစ်ပင်ပေါ်၌သဘာဝအလျောက်ဖြစ်ပေါ်နေသော သစ်ခေါင်းတွင် မြက်၊ သစ်ရွက်များတွင်ခင်း၍ ဥလေ့ရှိသည်။ ဥ ဥစ၌ဥများသည် တောက်ပသောအပြာရင့်ရောင်ရှိပြီးလျှင်ချောကလက်ရောင်နှင့် နီညိုရောင်အပြောက်များ ပါရှိသည်။ သို့သော် မကြာမီ တဖြည်းဖြည်း အရောင်မှိန်သွားတတ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် နှစ်ဥမှသုံးဥ အထိ ရှိသည်။
အန် (အက္ခရာ)
သင်္ချာ
သင်္ချာဘာသာတွင် အက္ခရာစောင်းပုံ n သည် ကိန်းရှင်ပမာဏကိုပြသော သင်္ကေတအဖြစ် အသုံးပြုပြီး အထူးသဖြင့် ကိန်းပြည်(integer) ကို ကိုယ်စားပြုသည့် အက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
\mathbb{N} သည် သဘာဝကိန်းများ၏ အစုကို ရည်ညွှန်းရာတွင် မကြာဏ အသုံးပြုကြသည်။
အလုပ်သမားသက်သာချောင်ချိရေး
၁၉ ရာစုနှစ် အစပိုင်းလောက်တွင် လူတို့သည် စက်ကိရိယာများကို ကုန်စည်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုလာသည်မှအစပြု၍ အလုပ်ရုံများသည် ရုတ်ခြည်းလိုလို မှိုပေါက်သကဲသို့ ပေါ်ပေါက်လာ ကြသည်။ ထိုအခါ နယ်မှ အလုပ်သမားများသည်အလုပ်ရုံ များရှိရာ မြို့ပြများ သို့ သူ့ထက်ငါ အလျင်ဦးအောင်သွား ရောက်လုပ်ကိုင်ကြသဖြင့် ရှိသမျှအိမ်များမှာ နေထိုင်သူများဖြင့် ပြွတ်သိပ် ကျပ်ခဲလာသည့်အတိုင်း နေထိုင်မှုမှာ ကျန်းမာရေးနှင့် မညီညွတ်အောင် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ အလုပ်ရုံများ ဆောက်လုပ်ရာ၌လည်း အလုပ်သမားတို့၏ ကျန်းမာရေးနှင့် ဘေးကင်းရေး တို့ကို ဂရုမမူပဲ အလျင်စလိုပင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ပြတင်းပေါက်များမှာ သေးငယ်၍ မီးထင်းကိစ္စအတွက်လည်း ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ မရှိခဲ့ပေ။ ထိုအတွက် အလုပ်သမားအများပင် ဆင်းရဲပင်ပန်းမှုဒဏ်ကြောင့် ဖျားနာသူ ဖျားနာနှင့် သေသူသေ ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်။
အလုပ်သမား သက်သာ ချောင်ချိရေးကိစ္စများကို ပထမ၌ စိတ်စေတနာကောင်းထားရှိသော အလုပ်ရှင်များက မိမိတို့ ဖာသာ စတင်၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ နောက်မှ အလုပ်သမား သက်သာချောင်ချိရေး အသင်းအဖွဲ့များ၊ အလုပ်သမားအသင်း များ တဖြည်းဖြည်း ပေါ်ပေါက်လာကာ ပြည်ပိုင်အစိုးရများ ကိုယ်တိုင် အလုပ်သမားများ သက်သာချောင်ချိရေး အဆင့် အတန်း မြှင့်ရေးတို့အတွက် ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းလာကြပေသည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ အလုပ်သမားတို့၏ အခြေအနေမှာ စိတ်တိုင်းကျ ကျေနပ်လောက်အောင် ကောင်းမွန်ပြည့်စုံပြီဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း ရှေးကနှင့်စာလျှင်ကား အဆပေါင်းများစွာ တိုးတက်လာပြီဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။
ထိပ်တင်ဧကန်
ထိပ်တင်ဧကန်
ထိပ်ထားငယ်သာကြည်။ ကြွပါလာပါမည်။ ကြံစည်ကြံစည် ကြံစည်ရောရှု။ ပျိုတော်များတစ်စုငယ်နှင့်လေး။ ။
မြဲမြဲမြဲမြဲသာ။ ဆန်းလှလှဘွေရှာ။ ထွေရာယဉ်မျိုး။ ပုံလာဆင့်ဆင့်တိုးပါလို့။ ထွတ်စိုးစံတော်မူလေတည့်မှ။ ထွတ်စိုးစံတော်မူ။
ဝန်လက်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သားကောင်ဖမ်းငှက်များ ကဏ္ဍ:စွန်၊ လင်းတနှင့် အလားတူငှက်များ
ရိုးဒေါင့်ရွာ၊ ရုံးဒေါင့်
ရိုးဒေါင့်ရွာ၊ ရုံးဒေါင့်
ကွင်းယားရွာ၊ ဘေးပေါက်
ကွင်းယားရွာ၊ ဘေးပေါက်
စံရာဘုံမြင့်
စံရာဘုံမြင့်
ဖြူဝန်းပြာချေ။ ဝါရွှေစိမ်းစို။ ခိုလဲ့လဲ့ ညိုနွဲ့နွဲ့ အိုဘဲ့ကြာမျိုး။ မောက်ဖြိုးထူးတဆန်း။ ။
မွေးမြူရေးခြံရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
မွေးမြူရေးခြံရွာ (Mwaymyuyaechan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ လွိုင်လင်အရှေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၉၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်လင်အရှေ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၂၀ ဦး၊ မ ၁၅၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၈၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ဇေယျာအောင်ချာ
ဇေယျာအောင်ချာ
ဇေယျာအောင်ချာ စိုးမိုးသိမ်းမြန်း။ ရွှေပြည်သာလှ တိုင်းခန်း။ ငြိမ်းချမ်း။ ဘုန်းမိုဃ်း ရွာသွန်းဖြန်း။ ။
ညောင်ချောင်းရွာ၊ ညောင်လန်း
ညောင်ချောင်းရွာ၊ ညောင်လန်း
ဖေါင်းခါးရွာ
ဖေါင်းခါးရွာ
သစ်ပုတ်ချောင်းရွာ
သစ်ပုတ်ချောင်းရွာ
ကင်းသေကျွန်းရွာ၊ လင်းမူးတောင်
ကင်းသေကျွန်းရွာ၊ လင်းမူးတောင်
ငါးပိ
ငါးပိမျိုးခွဲများ
မျှင်ငါးပိကို မျှင်(ခေါ်)ဂွေးကောင်လေးများဖြင့် ပြုလုပ်သည်။ ရရှိသည့် ရေမြေဒေသအပေါ်မူတည်၍ အရောင်၊ အရည်အသွေး ကွဲပြားတတ်သည်။ မြစ်ချောင်းများမှ ဖမ်းဆီးရမိသော မျှင်ကောင်ငယ် ကလေးများမှာ ဖြူဖျော့ဖျော့နှင့် နုန်းမြေမှုန်ကလေးများ ကပ်ငြိပါလာတတ်သည်။ ဆားငန်ရည်ပြင်းသော ပင်လယ်ပြင်မှ ဖမ်းဆီးရမိသော မျှင်ကောင်အငယ်လေးများမှာမူ ပန်းရောင်ဖျော့ဖျော့ ရှိတတ်သည်။ မျှင်ကောင်ငယ်ကလေးများမှာ နူးညံ့လွန်းသဖြင့် ထု၊ ထောင်း၊ ကြိတ်လိုက်သည်နှင့် လွယ်လင့်တကူ ကြေညက်သွားလေ့ရှိသည်။ ရေတွင် လွယ်လင့်တကူ ပျော်ဝင်နိုင်သည်။
သက်နိုင်(ဂျိတ္တော)
စိမ်းစားငါးပိ
စိမ်းစားငါးပိကို ပုစွန်ဆိတ်ကလေးများမှ ပြုလုပ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ပုစွန်ဆိတ်များသည် ငါးကလေးများနှင့် ရောနေတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် စိမ်းစားငါးပိကို ပုစွန်ဆိတ်နှင့် ငါးကလေးများမှ ပြုလုပ်ပြီး ၎င်းတို့ကို နေပူတွင် ၃၊ ၄ ရက်မျှလှန်း၍ အတန်ငယ်ခြောက်သောအခါ ဆုံတွင် ထည့်၍ ထောင်းရသည်။ အတန်ညက်လေမှ ဆားထပ်ထည့်၍ ထပ်ထောင်းရပြန်သည်။ ဆားသမသွားသည့်အခါ ငါးပိကို မြေအိုးတွင် အနည်းဆုံး ၃၊ ၄ လမျှ သိပ်ထားရသည်။ ထိုအခါ ငါး၊ ပုစွန်တို့၏ အခွံတို့နှင့် အရိုးများသည် ကြေပြီဖြစ်၍ ငါးပိမှာ စားသုံးရန် အသင့်ဖြစ်လာသည်။ စိမ်းစားငါးပိကို မြိတ်နှင့် ထားဝယ်နယ်များတွင် လုပ်ကိုင်ကြ၍ ဒေသကိုအစွဲပြုကာ မြိတ်စိမ်းစား၊ ထားဝယ်စိမ်းစားဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
မျှင်ငါးပိ
ဂျိတ္တောရွာမှ ထွက်ရှိသော မျှင်ငါးပိများတွင် ဆိုးဆေးကဲ့သို့ ဓာတုဆေးဝါးကင်းစင်ခြင်း၊ နဂို မျှင်ကောင်ငယ် ကလေးများ၏ ပန်းသွေးရောင်ဖျော့ဖျော့ ရှိတတ်ခြင်း၊ ကျောက် သဲ အမှိုက် ငါး ကင်းစင်ပြီး မျှင်၏ ထူးကဲ သော အရသာကို အပြည့်အဝ ခံစားနိုင်ခြင်း၊ ခါးသက်မှု မရှိခြင်း၊ ရနံ့မွှေးခြင်း၊ ငါးပိကြော်ကဲ့သို့ သီးခြားဟင်းလျာတစ်ခွက် ဖန်တီးစားသောက်နိုင်ခြင်း အစရှိသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနိုင်သည်။
တောင်ဘို့ကြီးရွာ၊ တောင်ဘို့ကြီး
တောင်ဘို့ကြီးရွာ၊ တောင်ဘို့ကြီး
ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူ
ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူသည် အလွန်ဆူညံစွာ အော်မြည်တတ်သည်။ တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် သူ့ထက်ငါ အပြိုင်အဆိုင် ကျယ်လောင်စူးရှစွာ အော်တတ်လေသည်။ တစ်ကောင်က အသံတစ်မျိုးဖြင့်အော်၍ အခြားတစ်ကောင်က အခြားအသံမျိုးဖြင့် အော်မြည်နေသည်မှာ စည်းကျဝါးကျ အော်နေသည်နှင့်တူလေသည်။
တနင်္သာရီနယ်မှအပ အခြားသောဒေသများတွင် ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူ၏ သားပေါက်ချိန်မှာ မတ်လကုန်မှ မေလအထိဖြစ်သည်။ ဩဂုတ်လ အစဦးလောက်တွင် ဒုတိယအကြိမ် သားပေါက်သည်။ တနင်္သာရီနယ်တွင် ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူ၏ ဥများကို ဖေဖော်ဝါရီလတွင်တွေ့ရသည်။ အသိုက်များကို များသောအားဖြင့် ချုံတောများတွင် လုပ်ထားတတ်သည်။ အသိုက်ပုံသဏ္ဌာန်မှာ စောက်တိမ်သော ခွက်ပြန့်နှင့်တူသည်။ အသိုက်ကို များသောအားဖြင့် မြက်ပင်နှင့် ဝါးရွက်တို့ကို လျော့ရိလျော့ရဲ လုံးထွေးပြီးလျှင် ပင်စည်ငယ်တွင် နွယ်နှာမောင်းတို့ဖြင့် ချည်နှောင်၍ လုပ်ထားတတ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် ဥသုံးလုံးမှ ငါးလုံးအထိရှိသည်။ ဥနှစ်လုံး သို့မဟုတ် ခြောက်လုံးကိုကား တွေ့ရခဲသည်။ ဥ၏အရောင်မှာ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူဖြစ်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရသည်။ အနောက်ဘက်တွင် ဆင်းမလားမြို့အထိ တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ သစ်တောများတွင် အမြဲကျက်စားသော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ပေ ၇,ဝဝဝ မြင့်သည့် နေရာဒေသများ၌ပင် တွေ့ရသော်လည်း သာမန်အားဖြင့်မူ ပေ ၄,ဝဝဝ ထက်မြင့်သည့် နေရာများတွင် ထိုငှက်ကို တွေ့ရလေ့မရှိချေ။
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
အခြေခံဥပဒေပါနောက်ဆက်တွဲများ(အခြေခံဥပဒေ)
အခြေခံဥပဒေပါနောက်ဆက်တွဲဇယားများ
ဇယား ၃ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့၏ ဥပဒေပြုစာရင်း
(ပုဒ်မ ၁၉၆ ကို ရည်ညွှန်းသည်)
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေ့စွဲမှတ်တမ်းများ
၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ
(၈) ဦးလွင် - ဘဏ္ဍာရေး ဌာနမှူး
(၁၂) ဦးဘရွှေ - အုပ်ချုပ်ရေး ဌာနမှူးတို့ ဖြစ်သည်။
မိုင်းပွန် (၁)ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
မိုင်းပွန် (၁)ရွာ (Mongpun (1))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ မိုင်းပွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၉၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၇၄ ဦး၊ မ ၄၁၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၁၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေ့စွဲမှတ်တမ်းများ
၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ
(၂) ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် - အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး
(၄) ဦးချစ်ခိုင် - အတွင်းရေးမှူး
၂၀၁၀
(၁၅) ဦးထွန်းထွန်းဟိန် - အဖွဲ့ဝင်
ရှေးဟောင်းပစ္စည်းခေတ်ခွဲနည်း
သာမိုလူမီနက်စင်နည်း
မြေကြီးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံးတွင် ယူရေနီယံ၊ သိုရီယမ်နှင့် ပိုတက်စီယမ်ကဲ့သို့ အနုမြူဓာတ်ကြဒြပ်စင်များ အနည်းအကျဉ်း ပါရှိသည်။ ယင်ဒြပ်စင်တို့၏ အနုမြူဓာတ်ကြွမှုသည် အယ်လ်ဖာ၊ ဘီတာနှင့် ဂါမာရောင်စဉ်များကို နှစ်ပရိစ္ဆေဒ ရာပေါင်းများစွာ ထုတ်သည်။ ယင်းသို့ ရောင်ခြည်များထုတ်ခြင်းသည် အနုမြူအသီးသီးတွင် ညူကလီးယတ်ကို လည်ပတ်နေသော အီလက်ထရွန်များအား ၎င်းတို့လှည့်ပတ်နေကျလမ်းမှ လမ်းလွဲသွားစေသည်။ အီလက်ထရွန်များသည် လမ်းလွဲသွားရာ၌ တစ်နေရာတွင်ပိတ်မိနေပြီး အပူကြောင့် လှုပ်ရှားလာသောအခါကျမှ ၎င်းတို့၏ မူလပတ်လမ်းသို့ ပြန်လည်ရောက်သွားကြသည်။ အီလက်ထရွန်အသီးသီးတို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလပတ်လမ်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသောအခါ 'ဖိုတွန်'ခေါ် အလင်းမှုန်များကို ထုတ်ကြသည်။ ဤသို့ အလင်းမှုန်သန်းပေါင်းများစွာထုတ်လွှတ်ခြင်းကြောင့်တောက်ပသည်ကို သာမိုလူမီနက်စင် ဟုခေါ်သည်။ ထိုသို့ အလင်းမှုန်များလွှတ်ခြင်းသည် အလွန်နှေးကွေးရကား အီလက်ထရွန်များပိတ်မိနေရန် နှစ်ရာပေါင်းများစွာ ကြာလေ့ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ ရှေးဟောင်း မြေအိုး၊ မြေခွက်များကို အပူပေး၍ ၎င်းတို့ထဲမှ အလင်းမှုန်များဖြာထွက်အောင် ပြုလုပ်တိုင်းတာခြင်းဖြင့် ယင်းမြေအိုး မြေခွက်များသည် မည်မျှရှေးကျကြောင်း တွက်ဆနိုင်သည်။ မကြာမီကမှ ပြုလုပ်၍ အေးသွားသော မြေအိုးမြေခွက်များကို ဤသို့ အလင်းမှုန်များထွက်အောင် မလုပ်နိုင်ပေ။
သံလိုက်သုတေသနနည်း
သံလိုက်အပိုင်းအစ အနည်းငယ်ပါဝင်သော အရာဝတ္ထုဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပစ္စည်းတိုင်းတါင် ကမ္ဘာသံလိုက်လွင်ပြင်ကြီးဆီမှ ရရှိသော အင်အားများကိန်းအောင်းနေသည်။ ယင်းသို့ ကိန်းအောင်းနေသော အင်အားများကို အကြွင်းအကျန် သံလိုက်အင်အားများဟု ခေါ်သည်။ ဤသို့ အကြွင်းအကျန်သံလိုက်အင်အားများသည် မြေအိုးမြေခွက်နှင့် အခြားသော သံလိုက်ဓာတ်ရှိပစ္စည်းများတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ဥပမာ- မြေအိုးတစ်လုံးကို စတင်ပြုလုပ်ရာတွင် ပုံသွင်းပြီး မီးဖုတ်လိုက်သောအခါ အပူဓာတ်ကြောင့် ယင်းမြေသားအတွင်းရှိ သံလိုက်ဓာတ်များပျက်ပြယ်သွားသည်။ ထိုမြေအိုး ပြန်အေးသွားသောအခါ ယင်းအိုးတွင်ပါဝင်နေသော သံလိုက်အမှုန်အစများသို့ သံလိုက်အင်အား ပြန်၍ဝင်လာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအင်အာများသည် ထိုနေ့ ထိုရက် ထိုအချိန်က တည်ရှိနေသော ကမ္ဘာ့သံလိုက်လွင်ပြင်၏ တည်နေရာအတိုင်းဖြစ်နေမည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ထိုအိုးတွင်ရှိသော သံလိုက်မှုန်များကို သီးသန့်ခွဲထုတ်၍ သံလိုက်ချောင်းပြုလုပ်ပါက သံလိုက်ချောင်း၏ဝင်ရိုးစွန်းသည် ထိုစဉ်က ရှိခဲ့သော သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းတည်နေရာကိုသာ ညွှန်ပြမည်ဖြစ်သည်။ နှစ်ပရိစ္ဆေဒ မည်မျှပင် ကြာမြင့်သည်ဖြစ်စေ ထိုးအိုးတွင်ပါဝင်နေသော သံလိုက်မှုန်များကို စမ်းသပ်ပါက ထိုအိုးပြုလုပ်စဉ်အခါက တည်ရှိသော သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်း ရှိရာအရပ်ကိုသာ ညွှန်ပြနေမည်ဖြစ်သည်။
လောင်မီးရွာ၊ ဝင်းဇား
လောင်မီးရွာ၊ ဝင်းဇား
အိုင်းပက် (တတိယမျိုးဆက်)
သမိုင်း
အက်ပဲလ်သည် စက်များကို မတ်လ ၁၆ရက်နေ့၊ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် စတင်ရောင်းချမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အချို့နိုင်ငံများတွင်မူ မတ်လ ၂၃၊ ၂၀၁၂ရောက်သည်အထိ ထွက်ရှိဦးမည် မဟုတ်ပေ။
ပထဝီဝင်
သဘာဝသိပ္ပံပညာရှင်များက အနာဂတ် ဖြစ်ရပ်များအပေါ် ခန့်မှန်း တွက်ချက်မှုများ ပြုနေစဉ်တွင် ပထဝီဝင်ပညာရှင်များက မည်သို့ စတင်ကာ မည်သို့ ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်လာကြောင်းကို ဖြေရှင်းနိုင်ရန် စူးစမ်းရှာဖွေကြသည်။ သဘာဝ သိပ္ပံပညာရှင်များသည်လည်း ၎င်းတို့၏ ခန့်မှန်း တွက်ချက်မှုများအတွက် ပထဝီဝင် ပညာရှင်များကဲ့သို့ လေ့လာကြရသည်။ ပထဝီဝင် (Geography) သည် ဂရိဘာသာစကား (gêeo= Earth) + (graphein = to write) မှ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်သည်။ မြန်မာမှု ပြုထားသော ပထဝီဝင်ဆိုသည်မှာ (ပထဝီ(ပါဠိ) = မြေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာ) + (ဝင်= ဝံသ(ပါဠိ)=အကြောင်းအရာ) ဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်သည်။
လျှပ်တုံ့ဓာတ်အား
(ည) တန်းဆက်လျှပ်သိုများ(Series capacitors )
တန်းဆက်လျှပ်သိုများပါတယ် ဓာတ်အားလိုင်းလျှပ်စီး၏နှစ်ထပ်ကိန်း အတိုင်း reactive power ကိုထုတ်လုပ်ပေးပါတယ်။ တန်းဆက်လျှပ်သိုများတပ်ဆင်ထားသော ဓာတ်အားလိုင်းပါတယ် လျှပ်စစ်သဘောအရ အလျားလျော့နည်းသွားပါတယ်။ သို့ဖြင့်ဓာတ်အားပို၍များများပို့လွှတ်နိုင်ပါတယ်။
ဦးခန္တီ
ရဟန်းတော် ဦးခန္တီ-မှ ရသေ့ကျော် ဦးခန္တီ-သို့
ရသေ့ဦးခန္တီ၏ ငယ်မည်မှာ တနင်္လာသားဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကျော်မောင်-ဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း ဖိုးမောင်-ဟု တွင်သည်။ ရှင်ပြုမင်္ဂလာပြုသောအခါ နေ့နံအလိုက် ရှင်ခန္တီ-ဟူ၍ ဘွဲ့မည် ချီးပသည်။ အသက် ၂၀-အရွယ် ၁၂၄၉-ခုနှစ် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီး တနှစ်အရတွင် ကျောင်းရှိ ကျောင်းဆရာတော်ဘုရား ကြီးကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်တင်လျက် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်သည်။
သီပေါဘုရင် နှင့် ဦးခန္တီ သတင်း
ဤသတင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရကလည်း ဒွိဟဖြစ်၍ ရတနာဂီရိတွင် ရှိနေသော သီပေါမင်း စစ်-မစစ်၊ ဘုရင် ဟုတ်-မဟုတ် ကြေးနန်းတွင် ကင်းဝန်မင်းကြီးထံ မေးမြန်းခဲ့ရာ ကင်းဝန်မင်းကြီးက သီပေါ စစ်-မစစ် ကျွန်ုပ် မသိ၊ နန်းတော်တွင် ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သူဖြစ်ကြောင်းသာ ကျွန်ုပ်သိသည်-ဟု ခပ်ရွ့ဲရွဲ့ဖြေခဲ့ကြောင်း ဆောင်းပါးတစောင် ရှိခဲ့ဖူး၏။
ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ၏ ရွှေငွေလုပ်နည်း
ရွာသာယာ ကျောက်စာတွင်မူ
သာသနာပြု လုပ်ငန်းများ
ထိုနောက် ၁၂၇၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကင်းတောင်ကို ပြုပြင်သည်။ မန္တလေး တောင်ခြေ စန္ဒမုနိ ဘုရားနှင့် သထုံမြို့ ရွှေစာရံ ဘုရား များတွင် ကျောက်ချပ်ရေ ၃၀၀ဝ ကျော်ရှိ ပိဋကတ်တော် အဋ္ဌကထာများကို ကျောက်ထက် အက္ခရာ တင်ခဲ့သည်။ အခြားသော ဦးခန္တီ၏ ကောင်းမှု ကုသိုလ်တော်ကား မန္တလေး ကျောက်တော်ကြီး ဘုရား၊ ကုသိုလ်တော်ဘုရား၊ အာနန္ဒာဘုရား တို့၌ အာရုဏ်ခံ တန်ဆောင်းများ ၊ အုတ်ဆောင်းတန်းများ၊ ရုပ်ပွားတော်များ တည်ဆောက်ခြင်း၊ တောင်ပြုံး ဆုတောင်းပြည့် စေတီနှင့် စောင်းတန်းများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မယ်ဥတောင်၌ စေတီပုထိုးများ တည်ခြင်း၊ အမရပူရမြို့ ပုထိုးတော်ကြီး အတွင်းရှိ ခေါင်းလောင်းကြီးနှင့် တန်ဆောင်းများ တည်ခြင်း၊ စစ်ကိုင်း၊ ဆင်များရှင်စေတီ ထီးတင်ခြင်း၊ ရွှေစာရံဘုရား မွမ်မံခြင်း၊ မေမြို့ ညံတောဘုရားကြီး(ပြင်ဦးလွင်)၌ ရုပ်ပွားတော်ကြီးများ တည်ခြင်း၊ ပဲခူးမြို့ ရွှေမော်ဓောဘုရားမှသည် ဟင်္သာကုန်းဘုရား အထိ စောင်းတန်းနှင့် တန်ဆောင်းများ တည်ဆောက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ် အခါက ဦးခန္တီ၏ စေတနာနှင့် လုပ်ငန်းကို မြန်မာနိုင်ငံ တဝန်းလုံး သိရှိ နှစ်သက် ကြသဖြင့် အနယ်နယ် အရပ်ရပ်မှ စေတနာရှင် များသည် အလှူငွေ များကို ရက်ရောစွာ ထည့်ဝင် လှူဒါန်း ကြသည်။ ဦးခန္တီ ဆိုလျှင် စိတ်ချစွာဖြင့် သဒ္ဓါ ယုံကြည် ကြသည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကလည်း ဦးခန္တီအား သွားလိုရာ ရေကြောင်း၊ ကုန်းကြောင်း ခရီးလမ်း များကို လွယ်တကူ သွားလာနိုင်ရန် ခွင့်ပြု လက်မှတ်များ ဆက်ကပ် လှူဒါန်း ထားသည်။ ဦးခန္တီ ပြုစုတည်ထားသော ဘုရား ပွဲတော် ပျော်ပွဲ၊ ရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလိုက အစိုးရ ထံ၌ အမိန့် ခံယူရန် မလိုခြင်း စသော အထူး အခွင့်အရေးများ ကိုလည်း ပေးထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ဘဝနိဂုံး
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အပြီး၌ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီသည် စစ်ဒဏ်ကြောင့် မိမိကောင်းမှုများ ပျက်စီးသည်ကို အသစ် ပြန်လည် ပြင်ဆင်မွမ်းမံခဲ့သည်။ ဤသို့ ပြင်ဆင် မွမ်းမံရင်းပင် အဆောက်အအုံ အသစ်များကိုလည်း ထပ်မံတည်ဆောက်ရန် စီမံ စိုင်းပြင်းခဲ့သည်။ ယင်းသို့ စီမံဆဲ၌ပင် ၁၃၀၇-ခုနှစ် လောက်က စွဲကပ်သော လေငန်းရောဂါ ဝေဒနာကြောင့် ကိုယ်တခြမ်း အနည်းငယ် သေနေရာမှ ၁၃၁ဝ-ပြည့်နှစ် ပြာသို လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် ည အသက် ၈၁ နှစ် အရွယ်တွင် ဥတုဇရုပ် ကလာပ် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်သည်။ ရသေ့ကြီး၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ၂ နှစ်တိုင်တိုင် ပူဇော်ကန်တော့ကြ၍ နိုင်ငံတော်အစိုးရက ထောက်ပံ့ အလှူတော်ငွေ ၅၀၀ဝ-ကျပ် အရပ်ရပ် ဈာပန အလှူတော် ရန်ပုံငွေများ စုပေါင်းလျက် ၁၃၁၂-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲ လဆန်း ၈ ရက်နေ့မှ တပို့တွဲ လပြည့်နေ့အထိ ခမ်းနားသိုက်မြိုက်စွာ သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း ပြုခဲ့ကြ၏။
သီရိခေတ်
အ​စောပိုင်းဘဝနှင့် မိသားစု
သူ့တွင် အစ်ကို (၂) ​ယောက်နှင့် ညီမ (၁) ​ယောက်၊ ​မွေးချင်း (၃) ​ယောက်ရှိသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ ဝါရှင်တန်ဒီစီရှိ ထိုင်းသံရုံးတွင် အတွင်းဝန်ဖြစ်စဉ်ကပင် သူသည် ငယ်စဉ်ကပင် မိခင်ဖက်မှ အဘိုးအဘွားများနှင့်ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ (၃) လအကြာတွင် မိခင်ဖြစ်သူမှာ ဖခင်​နောက်လိုက်သွားသည်။ တစ်နှစ်အကြာတွင် မိဘများသည် ထိုင်းသို့ပြန်လာကြသည်။
နိုင်ငံတွင်း ပြယုဂ်
မိဖုရား၏​မွေး​နေ့သည်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အားလပ်ရက်အဖြစ်သတ်မှတ်ထားပြီး "အ​မေ​နေ့"ဖြစ်သည်။ သူသည် ဘုရင်စနစ်ကို ဘုရားကဲ့သို့ကိုးကွယ်​သော ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ​ဝေးလံ​သော​ဒေသများနှင့် ရိုးရာကိုခုံမင်​သော​ဒေသများတွင် အထူး​လေးစားကြည်ညိုခံရသည်။ သူ၏ ထိုင်းနိုင်ငံ​တောင်ပိုင်းရှိ မူဆလင်များအ​ပေါ် သည်းခံနားလည်​ပေးနိုင်မှု​ကြောင့် ထိုင်းမူဆလင်များအကြား ​​ရေပန်းစား​စေသည်။
ရေဝရွာ၊ လင်းမူးတောင်
ရေဝရွာ၊ လင်းမူးတောင်
သတိုးမင်းဖျား
သတိုးမင်းဖျား (၁၃၄၅-၁၃၆၇)ကို အင်းဝမင်းဆက်အား စတင်တည်ထောင်သူ၊ အင်းဝမြို့ကို စတင်တည်ထောင်သူအဖြစ် အသိများကြသည်။ ပင်းယမြို့နှင့် စစ်ကိုင်းမြို့များကို မြောက်ပိုင်းဒေသမှ ရှမ်းအကြီးအကဲ သိုချီဘွားက တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည့်နောက် နှစ်ပေါင်း ၅၀မျှ မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေသည့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းကို ပြန်လည်သိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ တိုတောင်းလှသည့် နန်းသက်(၃နှစ်)အတွင်းတွင် နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရေးနှင့် တိုင်းပြည်တည်ငြိမ်ရေးကို အထူးအလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပိတောင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော
ဤတောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံး ကာကွယ်တောဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်တွင်တည်ရှိသည်။ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောကို ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်၊ ဒေသခံပြည်သူများကို ပတ်ဝန်ကျင် ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများပေးရန်၊ ဒေသခံများ၏ လူမှုစီးပွားရေးများ ပိုမိုတိုးတက်လာစေရန် ရည်ရွယ်၍ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
သဘာဝအရင်းအမြစ်များ
တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော၏ ၈၀% နှုန်းကို အမြဲစိမ်းတောများဖုံးလွမ်းထားသည်။ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းခံနေရသော ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများကို ထိန်းသိမ်းရန်ရည်ရွယ်၍ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ကျားသစ်နှင့် မျောက်လွှဲကျော် မျက်ခုံးဖြူ (Hoolock Gibbon) တို့ကို မကြာသေးမိက တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ကျားသစ်၊ ပြောင် (Gaur) (Bos gaurus)၊ ဆတ်(Sambar Deer)၊ ဒရယ်(Hog Deer)၊ တောဝက်( Wild Boar)၊ ဟိမဝန္တာဝက်ဝံ (လဝက်ဝံ(သို့)ဝက်ဝံရင်ခေါင်းဖြူ) (Asiatic Black Bear)၊ မျောက်စပ်(Rhesus Macaque)၊ မျောက်လွဲကျော်မျက်ခုံးဖြူ၊ Wreathed hornbill၊ Oriental pied hornbill များကျတ်စားနေထိုက်လျက်ရှိသည်။
ချင်းဒစ်
အမည်ရင်းမြစ်နှင့်တံဆိပ်
ချင်းဒစ်ဟူသော အမည်မှာ မြန်မာစကား ခြင်္သေ့ အား မပီမသ ခေါ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာပြီး မြန်မာလူမျိုး ဗိုလ်ကြီး အောင်သင်းမှ ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းဂိတ်အား အကြံပြု ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများတွင် တွေ့ရလေ့ ရှိသော အစောင့် ခြင်္သေ့ ရုပ်တုကြီးများကို ရည်ရွယ် အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သလို၊ ခြင်္သေ့ အထူးတပ်ဖွဲ့ များဟုလည်း အဓိပ္ပယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် တံဆိပ်မှာလည်း အနက်ရောင် နောက်ခံတွင် အဝါရောင် ခြင်္သေ့နှင့် စေတီငယ် ပုံစံရေးဆွဲ ထားသည်။
မကွေး အားကစားကွင်း
မကွေး အားကစားကွင်းသည် ဘက်စုံသုံး အားကစားကွင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး မကွေးမြို့၊မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဘောလုံးပွဲများအတွက် အများဆုံးအသုံးပြုလေ့ရှိပြီး မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်ပြိုင်ပွဲဝင် မကွေး ဘောလုံးအသင်း၏ အိမ်ကွင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ပရိသတ် ၇,၀၀၀ ဝင်ဆန့်သော အားကစားကွင်း ဖြစ်သည်။
ပြင်ဦးလွင် ငှက်ဘေးမဲ့တော
တည်နေရာ
မြောက်လတ္တီတွဒ်၂၂°၀၀'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆°၃၀'၊မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်တွင်တည်ရှိသည်။
မှန်နီပြင်ရွာ
မှန်နီပြင်ရွာ
ချစ်စမ်းမောင်
ချစ်စမ်းမောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ Iron Crossတီးဝိုင်းတွင် လိဒ်ဂစ်တာသမား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ချစ်စမ်းမောင်သည် ဟင်္သာတမြို့နယ်၊ ဓမ္ဘီတိုက် ၊ နွယ်ခွေရွာနေ အဖဦးယူစီ နှင့် အမိဒေါ်အေးကြည်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ရွှေလင်ဘန်း (ကသစ်တန်း)ရွာ၊ ကျုံကြိုက်
ရွှေလင်ဘန်း (ကသစ်တန်း)ရွာ၊ ကျုံကြိုက်
စွမ်းအင်
စွမ်းအင်သည် ရူပဗေဒ ပညာရပ်တွင် အလုပ်လုပ်နိုင်စွမ်းကို ဖော်ပြသည့် ပမာဏ (quantity) တစ်ခုဖြစ်သည်။ စွမ်းအင်မှာ အသွင်အမျိုးမျိုးဖြင့် တည်ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ ရွေ့လျားစွမ်းအင်၊ တည်မြဲစွမ်းအင်၊ အပူစွမ်းအင်၊ အသံစွမ်းအင်၊ လျှပ်စစ်သံလိုက်စွမ်းအင်၊ ဓာတုစွမ်းအင် စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းစသော ပြင်းထန်သည့် လှုပ်ရှားမှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ၏ အပေါ်ယံမြေလွှာသည် နေရာအမျိုးမျိုး ပြောင်းခဲ့ရသည်။ တခါတရံ ရှေးကသစ်တော ကြီးများသည် ပင်လယ်ပြင်အောက်သို့ ရောက်သွားတတ်၍ ပင်လယ်အောက်ခံမြေပြင်ကလည်း ကုန်းအဖြစ် ပေါ်လာတတ်လေသည်။
မြစ်ရေ၊ ကန်ရေ၊ ရေတံခွန်တို့မှ ရေအားဖြင့်လည်သော စက်များ၊ လေအားဖြင့်သွားသော ရွက်လှေများကို ကြည့်လျှင် နေ၏စွမ်းအင်အပြင် အခြားစွမ်းအင်များလည်း ရှိသေးသည်ကို တွေ့ရပေမည်။ သို့ရာတွင် နေရှိ၍သာလျှင် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာရှိ ရေသည်အငွေ့ပျံကာ မိုး၊ ဆီးနှင်းအဖြစ် ရွာသွန်းသောကြောင့် မြစ်ချောင်း၊ ရေတံခွန်စသည်တို့ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်း၊ နေရှိ၍သာလျှင် လေတိုက်ခတ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်းတို့ကို စဉ်းစားသော်၊ နေသည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာသုံး သဘာဝစွမ်းအင်ကို အများဆုံးဖန်တီးသည် ကို သတိမူအပ်ပေသည်။
ချင်း (ပြိုင်းတောင်)ရွာ
ချင်း (ပြိုင်းတောင်)ရွာ
စောင်းတော်သိင်္ဂါ
စောင်းတော်ဘွဲ့ကြိုး
မေရီမြင့်
ကမ္ဘာတစ်ပတ်ခရီး
၁၉၅၄ နှစ်ဦးတွင် ဗမာ့ခေတ် ဦးအုန်းခင်၊ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးတို့နှင့်အတူ ဥရောပခရီးစဉ်ထွက်ခဲ့သည်။ လန်ဒန်မှ ကွင်းမေရီ သင်္ဘောဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ သွားသည်။ ဟောလိဝုဒ်ကို လေ့လာသည်။ ဒါရိုက်တာပညာရပ်ကိုလည်း လေ့လာသည်။ ဟောလိဝုဒ်မင်းသမီးဖြစ်ရန် ရည်မှန်းချက် ထားခဲ့သည်။
ကြက်မကြေရွာ၊ ဝင်းဇား
ကြက်မကြေရွာ၊ ဝင်းဇား
ကျားဘညိမ်း
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
ဦးဘညိမ်း ခေါ် ကျားဘညိမ်းကို ၈၂ လမ်းနှင့် ၈၃ လမ်းကြား၊ ၂၅ လမ်း မန္တလေးမြို့တွင် ဦးဘိုးမင်းနှင့် ဒေါ်မမကြီးတို့က ၁၉၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ့ညီများမှာ ဦးဘသိမ်း (စာရေးဆရာ ချစ်ညို)၊ ဦးဘစိမ်းနှင့် ဦးဘဟိန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်
ဗကသ ဥက္ကဋ္ဌစာရင်း (၁၉၃၆-၁၉၅၉)
မှတ်ချက် - ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃ ရက်နေ့အထိ ဗကသများအဖွဲ့ချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦးခင်မောင်အုန်းဖြစ်ပြီး ဦးခင်မောင်အုန်းကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း တော်လှန်ရေးကောင်စီ အာဏာသိမ်းကြေညာချက်ကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌနေရာမှ ဖယ်ရှားကာ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသက်မှာ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသည်။
အထက်နန်းရာရွာ
အထက်နန်းရာရွာ
​အောင်တပ်ရွာ၊ အောင်တပ်
အောင်တပ်ရွာ၊ အောင်တပ်
ဆွီဒင်နိုင်ငံ
ဆွီဒင်နိုင်ငံ (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် ကင်းဒမ်းအော့ဖ် ဆွီဒင်) သည် မြောက်ဥရောပရှိ စကင်ဒီနေးဗီးယန်းကျွန်းဆွယ်တွင်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ဆွီဒင်နိုင်ငံသည် နော်ဝေနိုင်ငံ၊ ဖင်လန်နိုင်ငံ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်လျက် ရှိပြီး ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အိုရီဆန်ရေလက်ကြားမှတဆင့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
ဆန်ဝိုက်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန့်ဘလာရွာ၊ ဘီတွတ်
ကန့်ဘလာရွာ၊ ဘီတွတ်
ချောင်းလေးရွာ၊ သင်္ကန်းတော (လိပ်ချောင်း)
ချောင်းလေးရွာ၊ သင်္ကန်းတော (လိပ်ချောင်း)
သိမ်းကုကူးကြီး
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဥဩ၊ ယောက်ဖခွေးခေါ်နှင့် အလားတူငှက်များ
လေးအိမ်တန်းရွာ၊ ဘီတွတ်
လေးအိမ်တန်းရွာ၊ ဘီတွတ်
ကျိုက်လက်ကလေးရွာ၊ အိမ်ယာကြီး
ကျိုက်လက်ကလေးရွာ၊ အိမ်ရာကြီး
ဝဋံသကာ
သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယ ဝဋံသကာဘွဲ့ရများ
(၅) အရှင် ကုမာရာဘိဝံသ ဘုရားကြီးတိုက် မန္တလေး။ ၁၃၁၅ ခုနှစ်
(၇) အရှင် နာရဒါဘိဝံသ မြင်းဝန်တိုက် မန္တလေး။ ၁၃၁၅ ခုနှစ်