cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကင်းဝန်
စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်
ကင်း ဝန်ဇေယျနော်ရထာသည် စဉ့်ကူးမင်း နန်းတက်စ ၁၇၇၆ ခုနှစ် တွင် ဝန်ထောက်ရာထူး တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရ၏။ ကင်းဝန်ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ကင်းဝန်ထောက်ဟု အမည်တွင်ပါသည်။ ကင်းဝန်ထောက် ဇေယျအနော်ရထာသည် ဝန်ကြီးကျော်ခေါင်နော်ရထာ ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ဝန်ကြီးဘက်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် စဉ့်ကူးမင်း၏ အမှုထမ်းဖြစ်ခဲ့သည့် အားလျော်စွာ ဘိုးတော်ဘုရား နန်းတက်စ ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် စီရင်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရ၏။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက်
ဘကြီးတော် ခေါ် (စစ်ကိုင်းမင်း)နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ရွှေတောင်သီဟကျော်စွာကို ကင်းဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့၏။ ၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ခုနှစ် စစ်ကိုင်းမင်း ထီးဆောင်း မင်္ဂလာပြုစဉ် သူ့အား မဟာမင်းလှကျော်စွာဘွဲ့ပြောင်းလဲ ပေးအပ်ပါသည်။
သီပေါမင်းလက်ထက်
သီပေါမင်းနန်း တက်စတွင် ဦးကောင်းအား ကင်းဝန်အရာ ဆက်လက်ခန့်အပ်ပါသည်။ ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၈ တွင် ၁၄ ဋ္ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးကိုပြဋ္ဌာန်း ဆောင်ရွက်သောအခါ လယ်ကိုင်းမြို့စား သေနတ်ဝန် ၊ ကင်းဝန်မင်းကြီး သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူဘွဲ့ခံ ဦးကောင်းမှ တတိယဌာနကို တာဝန်ယူခဲ့ရ၏။ မကြာမီ ကင်းဝန်မင်းကြီးအား သတိုးသုဓမ္မမဟာသက်တော်ရှည်ဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည့် နည်းတူ ကင်းဝန်ရာထူးကိုလည်း အပြောင်းအလဲ လုပ်ခဲ့သည်။
ပြိန်ဟွယ်ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကဝိသုတ်
(၂) သုတ်ရှိပါသည်။
အဋ္ဌကထာ/ဋီကာတို့၌-ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။
နေပြည်တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ
ဌာနများ
23.ဘိလပ်မြေစက်ရုံ(နေပြည်တော်)
မင်းလှငယ်
ခမည်းတော် ဆင်ဖြူရှင်သီဟသူ လုပ်ကြံခံရပြီးနောက်တွင် ကိုးနှစ်အရွယ်သာရှိသေးသည့် မင်းလှငယ်သည် မယ်တော်မိဖုရားကြီး ရှင်မြတ်လှ(တန်ဆောင်းရှင်မိဖုရား)၏ အုပ်ထိန်းမှုဖြင့်နန်းတက်သည်။ သို့သော် သုံးလမျှသာကြာသော် နန်းသက်အဆုံးတွင် အဆိပ်ခတ်လုပ်ကြံခြင်းခံရရှာသည်။ ဆင်ဖြူရှင် သီဟသူလက်ထက်မိဖုရားဖြစ်သည့် မာနကြီးလှသည်ဟု နာမည်ကျော်သည့် ရှင်ဘို့မယ်လက်ချက်ဟု အများကယူဆကြသည်။ မင်းလှငယ်လွန်လျှင် ရှင်ဘို့မယ်နှင့် ရည်ငံနေသူ ကလေးကျေးတောင်ညိုက အင်းဝနန်းတော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ မင်းအဖြစ်ခံယူသည်။
ခင်ခင်ရီ
ခင်ခင်ရီကို (၁၉၁၇)ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၁)ရက်နေ့တွင် ပဲခူးမြို့၌ အဖဦးဘဟန်၊ အမိဒေါ်အုန်းမေ တို့ကမွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ မအေးကြည်ဖြစ်သည်။ (၁၉၂၉)ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်လောကသို့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အမည်ရင်း မအေးကြည်မှ ခင်ခင်ရီသို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ကောင်းကပ်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ကောင်းကပ်ရွာ (Kawngkat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ လုံယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၃၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံယန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆၅ ဦး၊ မ ၈၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ဟူအန် ကာလို့စ် ၁
စပိန်ဘုရင်နှင့် မိဖုရားသည် မဒရစ်မြို့နှင့် သုံးမိုင်ကွာဝေး သော ဇာဇူလာနန်းတော်၌ နေထိုင်ကြသည်။ ဘုရင်ကာလို့သည် အားကစား ဝါသနာပါ၍ ရေခဲပြင်ပေါ် လျှောစီးခြင်း၊ ရွက်လှေ မျှောခြင်း အစရှိသည်တို့တွင် လေ့ကျင့်မှု အတော်အတန် ပြု လုပ်သဖြင့် ကမ္ဘာရွက်လှေပြိုင်ပွဲများတွင် ထူးချွန်ဆုများကို ဆွတ်ခူးခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်လေသည်။
မြတ်လေးချောင်းရွာ၊ မြက်လေးချောင်း
မြတ်လေးချောင်းရွာ၊ မြက်လေးချောင်း
ဝိန်းဖိုင်းရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ဝိန်းဖိုင်းရွာ (Weinhpai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ မန့်နောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၉၈ ဖြစ်သည်။
ဝမ်းလိမ်းရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဝမ်းလိမ်းရွာ (Wanlein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းဒခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၁၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းဒခွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၈၇ ဦး၊ မ ၃၀၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
လုံယန်းရွာမရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဥပ္ပထသုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-မိန်းမ၏ ဗြဟ္မစရိယ၏ မလဖြစ်ပုံနှင့် တပ-အကျင့်များကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
သောမတ် ကာလိုင်း
ကာလိုင်း၏လက်ရာများတွင် စာရေးသူ၏ စိတ်နေသဘောထားကို ကြေးမုံပြင်တွင် မြင်ရဘိသဘဲသို့ ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင် ရသည်။ သူသည် အပေါ်ယံဟန်ဆောင်မှု အတုပအများကို လွန်စွာပင် မုန်းတီး၍ ထုံထိုင်းနုံအခြင်းကို ရှုတ်ချသည်။ အလဟဿ အချိန်ကုန်ခြင်းထက် အလုပ်လုပ်ခြင်းကို ပိုမို နှစ်သက် မြတ်နိုး၏။ သူ၏အလုပ်ထင်ပေါ်မှုထက် အလုပ် ပြီးစီးခြင်းကြောင့် ရရှိသောနှစ်သိမ့်ခြင်း ပီတိကို ပို၍ လိုလား ဟန် တူလေသည်။
ဂေါ့နန်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သိန်းဆိုင်၊ မောင်
ငယ်ဘဝ
၁၉၄၀ ပြည့်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှည်းကူးအပိုင် ဖောင်ကြီးရွာ၌ ဦးတင့်ဆန်း၊ ဒေါ်အုန်းရီတို့က ဖွားမြင်သည်။ အမည်ရင်းမှာ သိန်းဆိုင်ဖြစ်၍ ငယ်နာမည်မှာ ပိုကာ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဖောင်ကြီးရွာအား မီးလောင်ဗုံးကျသဖြင့် လှည်းကူး၊ ရန်ကုန်နှင့်ပဲခူးမြို့ များသို့ စစ်ပြေးဘဝဖြင့် လှည့်လည်ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။
စာပေ လှုပ်ရှားမှု
၁၉၆၀ ပြည့်တွင် အကောက်ခွန်ဌာန၌ တာဝန်ထမ်းသည်။ ကလေးဂျာနယ်၊ သွေးသောက်မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ပုံပြင်၊ ဘာသာပြန်များ ရေးသားသည်။ လျှို့ဝှက်သဲဖို မဂ္ဂဇင်း၌ ပင်တိုင်စာရေးဆရာ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၆၄ ခုတွင် အကောက်ခွန်မှ ထွက်ကာ အချိန်ပြည့် စာရေးဆရာဘဝကို ခံယူသည်။
နမ့်ပွန်းရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နမ့်ပွန်းရွာ (Nampun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ လုံယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၃၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံယန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆၅ ဦး၊ မ ၈၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ခရုသိုက်ရွာ
ခရုသိုက်ရွာ
ကောင်းဟိုင်းရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ကောင်းဟိုင်းရွာ (Kawnghai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ မန့်စယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန့်စယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၃ ဦး၊ မ ၃၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၆၁ ဦးနေထိုင်သည်။
အောင်မေတ္တာရွာ၊ ကဝမြို့နယ်
အောင်မေတ္တာရွာ (Aungmyittar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ အောင်မင်္ဂလာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၇၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်မင်္ဂလာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၁ ဦး၊ မ ၆၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း
အယ်ဒီတာဘဝ
ဆရာကြီး အသက် ၄၀ အရွယ် ၁၉၁၄-၁၅ ခန့်တွင် ဇနီးသည် ဒေါ်ရှင် ကွယ်လွန်သည်။ သားသမီးလေးဦးကျန်ခဲ့ကာ အငယ်ဆုံးသမီးလေးမှာ ၁၁ လအရွယ်သာရှိသေးသည်။ ဆရာကြီး အလွန် ကသီလင်တ ဖြစ်ရသည်။ ထိုမျှ ဒုက္ခရောက်သည့် နှစ်ပိုင်းများတွင် ဆရာကြီးသည် အရေးကြီးသည့် ဗိုလ်ဋီကာဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ စာအုပ် အဖြစ် လည်း ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေ နိုင်ခဲ့သည်။
မစ္စတာ မောင်မှိုင်းမှ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းဘဝ
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဆရာစံ တောင်သူလယ်သမား အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်လာသည့် အခါ သူရိယ သတင်းစာတွင် ဂဠုန် ဒီပနီ ဆောင်းပါးများရေးသားကာ လွတ်လပ်ရေးအတွက် တောင်သူလယ်သမား တော်လှန်သူများ ဘက်မှ ဆရာကြီးသည် မားမားရပ်ခဲ့သည်။
၁၉၄၄-၄၅ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးကာလတွင်လည်း ဆရာကြီးသည် တပည့် သခင်များနှင့် အတူ ရှောင်တိမ်း ပုန်းအောင်းနေရပြန်သည်။
ဖျက်စု-ခက်စု-ခဲစု-မမြဲစုများ
ဖျက်စု -၂၀
၁၅။ ပဉ္စင်တူရိယာ၊ နှဲခရာ၊ သာယာပေလျက်၊ လင်ကွင်းဖျက်သည်။
ခက်စု - ၂၄
၃။ ဧည့်သည်ညဥ့်နက်၊ အအိပ်ခက်။
၁၈။ ထွေးပြန်ပြီးလျက်၊ အမြိုခက်။
အောင်သစ္စာရွာ၊ ကဝမြို့နယ်
အောင်သစ္စာရွာ (Aungthitsar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ အောင်မင်္ဂလာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၇၃၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်မင်္ဂလာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၁ ဦး၊ မ ၆၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ပိုလီယိုရောဂါကာကွယ်ဆေး
ပထမဆုံး အသက်မရှိတော့သောပိုလီယိုဗိုင်းရပ်စ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပိုလီယိုကာကွယ်ဆေးကို ဂျိုးနပ်စ်ဆော့ခ် (Jonas Salk)မှ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး (၁၉၅၅)ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။  သောက်ဆေးကို အယ်လ်ဘတ် စဘင် (Albert Sabin)မှ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး (၁၉၆၁)ခုနှစ်တွင် စီးပွားဖြစ်အသုံးပြုခဲ့သည်။  ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ သတ်မှတ်ထားသည့် အခြေခံကျန်းမာရေးစနစ်အတွက် အဓိကလိုအပ်သောဆေးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ (၂၀၁၄)ခုနှစ်တွင် သောက်ဆေးတစ်လုံး၏ လက်ကားဈေးမှာ (ဝ.၂၅) ဒေါ်လာဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ထိုးဆေးတစ်လုံးကို (၂၅-၅၀) ဒေါ်လာခန့် ပေးရသည်။
Menri Monastery
Menri Monastery သည် တိဘက်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကျောက်ခေတ်လယ်
ယနေ့လူတို့ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားရာ ဖြစ်သည့်ကာလ တစ်နည်းအားဖြင့် ခေတ်လူသားတို့၏ အစကာလ ဖြစ်သော လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ မှ ၂၅,၀၀၀ ကာလအတွင်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် ခေတ်ကို ကျောက်ခေတ်သစ် (သို့မဟုတ်) ပါလီယိုလစ်သစ် ခေတ် (Paleolithic Age)ဟု ပညာရှင်တို့က သတ်မှတ်ကြသည်။ ထိုကာလမှ ယနေ့တိုင်ဆင်းသက် ပေါက်ဖွားသော လူတို့ကို ဟိုမိုစပီးယန်းဟု ခေါ်ဝေါ်သတ်မှတ်ကြသည်။ ဟိုမို ဆိုသည်မှာ လူ ဖြစ်ပြီး၊ စပီးယန်း မှာ အသိဉာဏ်ရှိသော ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဆင်မြီးဆွဲမြို့
ဆင်မြီးဆွဲမြို့သည် ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်ရှိ မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရုံးဂါတ်(ရဲဌာန) နှင့် ဈေးရှိသည်။ ပတ်ဝန်းကျင် ကျေးရွာပေါင်း (၆၀) ကျော်ရှိသည်။ လယ်ယာ လုပ်ကိုင်ကြသော လယ်သမားများ ဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့ မှ မီးရထားနှင့် ထွက်လာလျှင် ရှေးဦးစွာ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာ မှော်ဇာမြို့ကို တွေ့ရမည်။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ (၈) မိုင်ခန့်တွင် ဆင်မြီးဆွဲမြို့ ရှိပေသည်။ သရေခေတ္တရာ ပျူရှင်ဘုရင်များ ခေတ်က ဆင်အမှုထမ်းများ နေထိုင်ရာဖြစ်၍ ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ဆင်မြီးဆွဲမြို့၊ ဆင်များလေ့ကျင့်ရာ ဆင်တိုက်ကုန်းနေရာတို့ကို အထင်အရှားတွေ့ရသည်။ ဆင်ခေါင်းရွာသည် ဆင်အမှုထမ်းအကြီးအကဲတို့ နေရာဖြစ်၍ ဆင်မြီးဆွဲမှာ ဆင်၏ နောက်ဆွယ်မှ ဝန်းရံလိုက်ပါရသော အမှုထမ်းများ နေထိုင်ရာ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေး ပုဂ္ဂိုလ်များ
ဆင်မြီး ဆွဲမြို့တွင် ရှေးခေတ် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး တည်ခဲ့သည့် အိုင်ဘုရားရှိသည့် အိုင်ကျောင်း၊ ဥသျှစ်ပင်ကျောင်း၊ ညောင်ပင်ကြီးကျောင်း၊ မြင်းနီကျောင်းတို့သည် ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်ကြီးများဖြစ်၍ ထင်ရှားသည်။
ဥယျာဉ်ချောင်စုရွာ၊ သောင်ကြီး
ဥယျာဉ်ချောင်စုရွာ၊ သောင်ကြီး
ညီနောင်ရွာ၊ ငပိချောင်း
ညီနောင်ရွာ၊ ငပိချောင်း
ကျိုင်းဟုံ
သမိုင်း
ဘုရင့်နောင်မင်းတရားလက်ထက်မှစတင်၍ မြန်မာပိုင်ဒေသဖြစ်လာခဲ့ပြီး ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်ဟုထင်ရှားသည်။ တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲတွင်ထင်ရှားသော ဆင်ဖြူရှင်မင်း၏စစ်သူကြီး တိမ်ကြားမင်းခေါင်၏ မွေးရပ်မြေလည်းဖြစ်သည်။ တတိယအဂ်လိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး သီပေါမင်းပါတော်မူပြီးနောက်တွင် အဂ်လိပ်ပိုင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၈၉၂တွင် ပြင်သစ်နှင့်နယ်မြေထိစပ်ခြင်းမရှိစေရန် ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်ကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ အခြားနိုင်ငံသို့လွှဲပြောင်းမပေးရဟူသော ကတိကဝတ်ဖြင့် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ခုနှစ်တွင် ဂျပန်အကူအညီဖြင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံကသိမ်းယူခဲ့ပြီး ၁၉၄၅တွင် တရုတ်တို့ထံ ပြန်လည်လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရလာသောအခါ တရုတ်-မြန်မာနယ်နိမိတ်စာချုပ်ချုပ်ဆိုရာတွင် ပါလီမန်အမတ်အများစုက ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုကို ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်ကို ပြန်လည်တောင်းယူရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုက တရုတ်တို့၏အင်အားနှင့် မကြာသေးမီက တိဗက်နိုင်ငံကို တရုတ်တို့ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှုတို့ကို အကြောင်းပြ၍ ပြန်လည်တောင်းယူခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်မှစ၍ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်သည် စစ်ဆောင်ပန္နားကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံ၊ယူနန်ပြည်နယ်၏ တရားဝင်အစိတ်အပိုင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဘေ့စ်ဘော
စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ
ဘောလုံးပစ်သူသည် ဘောလုံးပစ်လွှတ်ချိန်တွင် သတ်မှတ်ထားသော နေရာကွက်ကို မိမိခြေတဖက်ဖြင့် နင်းမိထားစေ ရသည်။ ဘောလုံးပစ်သူသည် ဘောလုံးကို ဗက်တံကိုင်၏ ဒူးအောက်လည်းမကျ၊ ပခုံးပေါ်လည်း မကျော်စေဘဲ ပစ်ပေးမှ စနစ်မှန်ဘောလုံးဟု ခေါ်သည်။ စနစ်မှတ်ဘောလုံး ဖြစ်ပါလျက်နှင့် ဗက်တံကိုင်က ဘောလုံးကိုဆီး၍ မရိုင်ဘဲ ရပ်နေလျှင်ဖြစ်စေ၊ ဘောလုံးကို ဗက်တံကိုင်က ရိုက်ပါလျက်နှင် မမိလိုင်လျှင်ဖြစ်စေ ဒိုင်လူကြီးက စထရိုက်ဟုခေါ်၍ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။ စထရိုက် ၃ ခါ ခေါ်ရလျှင် ဗက်တံကိုင်ထွက်ရသည်။ သို့သော်လည်း တတိယအကြိမ် စထရိုက် ခေါ်သည်တွင် ဖမ်းသူလက်မှ ဘောလုံးလွတ်ကျခဲ့သည်ရှိသော် ဗက်တံကိုင် ထွက်ပေးရန်မလိုချေ။ ဗက်တံကိုင် ရိုက်လိုက်သော ဘောလုံးသည် “ဟုမ်းပလိတ်”မှ ပထမအခြေခံနှင့် တတိယအခြေခံတို့ကို ဖြတ်၍ ကွင်းပြင်ထဲသို့ တိုင်အောင် ဆန့်ထွက်သော နယ်နမိတ်မျဉ်း နှစ်ကြောင်းအကြားကို ဖြတ်ကျော်စေရသည်။ ယင်းကဲ့သို့သော ဘောလုံးကို စနစ်မမှန်ဘောလုံးဟု ဆိုသည်။ ထိုမျဉ်းနှစ်ကြောင်း အပြင်သို့ အန်ထွက်သော ဘောလုံးမှန်သမျှမှာ စနစ်မှန်ဘောလုံး မဟုတ်သဖြင့် “စထရိုက်”ဟူ၍ အခေါ်ခံရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဘောလုံးသည် ဗက်တံကိုင် ဒူးအောက်မှဖြစ်စေ၊ ပခုံးပေါ်သို့ကျော်၍ဖြစ်စေ၊ “ဟုမ်းပလိတ်”အပြင်မှ ဖြစ်စေ ဖြတ်သွားလျှင် ဒိုင်လူကြီးက ဘော ဟု အော်ရသည်။ “ဘော” ၄ ကြိမ်ဖြစ်လျှင် ဗက်တံကိုင်သည် ပထမအခြေခံထောင့်သို့ အတားအဆီးမရှိ သွားနိုင်သည်။ ကွင်းထဲရှိ ဘောလုံးကစားသူများ ရိုက်လိုက်သော ဘောလုံးကို တဘက်သားက မြေသို့ မကျမီ ဖမ်းမိလျှင် ရိုက်သူထွက်ရသည်။ ရိုက်သူ ပထမအခြေခံထောင်သို့ မရောက်မီ၊ ဘောလုံးရသူ တဖက်သားက ထိုထောင့်သို့ အရောက်ဦးနေလျှင်လည်း ရိုက်သူထွက်ရသည်။ ရိုက်သူသည် ပထမအခြေခံထောင့်သို့ အလျင်ဦးစွာ ရောက်နေလျှင် တဖက်သားက မနှောင့်ယှက် နိုင်ချေ။ ဆက်ပြေးရန်အခွင့် သာနေသေးလျှင် ပထမအခြေခံ ထောင့်မှ ဒုတိယ၊ တတိယအခြေခံထောင့်များသို့၎င်း၊ ထိုမှတဆင့် ဟုမ်းပလိတ်၊ သို့မဟုတ် ပန်းဝင်ထောင့်တခုနှင့် တခုကြားတွင် ပြေးရန်း ဘောလုံးနှင့် မထိအောင် ရောင်ရသည်။ ထိမိလျှင် ထွက်ပေးရသည်။ ဘောလုံနှင့် မထိဘဲ တပတ်ပြည်အောင် ပြေးနိုင်ပါက တပတ်အောင်သည်ဟု ခေါ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် ဘောလုံးရိုက်ရသည့်ဖက်မှ ၃ယောက် ထွက်ရသည်အထိ ဆက်လက်ကစားကြသည်။ ၃ယောက်ဆက်၍ ထွက်ရလျှင် တဖက်နှင့်နေရာ တလှည့်ပြောင်း၍ ကစားကြရသည်။ တဖက်လျှင် ဘောလုံးရိုက်လှည့် တလှည့်ကျရပြီးသော အခါ တချီပြီးပြီဟု မှတ်ယူရသည်။ တပွဲတွင် ၉ ချီအထိ ကစားလေ့ရှိသည်။ သရေပွဲဖြစ်လျှင် ဆက်ကစားရသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကြေးစားဗေ့စဘော အသင်းများ တည်ထောင်၍ နှစ်စဉ် ဧပြီလအလယ်မှ အောက်တိုဘာလဆန်းအထိ ယှည်ပြိုင် ကစားကြလေသည်။
နိုင်ငံရေး
နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခုသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအတွင်း လက်ခံနိုင်သော နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းများကို သတ်မှတ်သည့် အခြေခံဘောင်တစ်ခုဖြစ်သည် ။ နိင်ငံရေးအတွေးအခေါ်၏ သမိုင်းကို ‌ရှေးပဝေသဏီခေတ်သို့ နောက်ကြောင်းလိုက်ပါက အနောက်အရပ်တွင် ပလေးတိုး၏ သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် အရစ္စတိုတယ်၏ နိုင်ငံရေး ၊ အရှေ့အရပ်တွင် ကွန်ဖြူးရှပ်၏ နိုင်ငံရေးစာမူများနှင့် စာဏကျ၏ အာသသျှသရ နှင့် စာဏကျနီတိ တို့ ပါဝင်သည် ။
ရှေးခေတ် သမိုင်း
ရှေးဟောင်းဂရိ / ရောမခေတ်၏ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အရေးပါသော ဆန်းသစ်မှုအမြောက်အမြားသည် ဂရိ မြို့နိုင်ငံများ (polis - ပိုးလစ်) နှင့် ရောမ အဖွဲ့အစည်းဦးဆောင်နိုင်ငံ[ဘာသာပြန်လိုအပ်ချက် ရှိသည်] များမှ လာသည် ။ (၄)ရာစုခေတ် ဂရိ မြို့နိုင်ငံများသည် သူတို့၏ လွတ်လပ်သော ပြည်သူတို့အား နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးကို အာမခံပေးသည် ၊ အေသင်တွင် ထိုအခွင့်အရေးများသည် နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်နှင့် သမိုင်းတလျှောက် သက်တမ်းရှည်ကြာခဲ့သော တိုက်ရိုက်‌ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော အစိုးရပုံစံတစ်ခုနှင့်အတူ ပေါင်းစပ်ထားသည် ။
နိုင်ငံတော်
နိုင်ငံမဲ့လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် လူသားတို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ်၌ စံနှုန်းများဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် နိုင်ငံမဲ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအနည်းငယ်သာ ရှိသေးသည် ၊ကမ္ဘာ့လူဦးရေတစ်ခုလုံးနီးပါးသည် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတစ်ခုခု၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်အတွင်း နေထိုင်ကြသည်။ အချို့ဒေသများတွင် အမည်ခံပြည်နယ်အာဏာပိုင်များသည် အလွန်အားနည်းပြီး အမှန်တကယ် အာဏာအနည်းငယ်သာ သို့မဟုတ် အာဏာပိုင်ဆိုင်ခြင်း လုံးဝမရှိပါ ။ သမိုင်းတစ်လျှောက် နိုင်ငံမဲ့လူမျိုးအများစုသည် ၎င်းတို့အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ပြည်နယ်အခြေပြုလူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသည်။
ပူ ရာဏ်ဓမ္မဂန်ဖတ်စာ
(ပူ ရာဏ်ဓမ္မဂန်ဖတ်စာကျမ်းမှ နှုတ်ကျက်ဆောင်ရန်အတွက် ဥပဒေသအဖြစ်ဖြင့် အချုပ်ရေးသားပါရှိသော ကဗျာ)
၈။ နားယဉ်ထုတ်လျက်၊ ဆိုနိုင်ခက်သော်၊ လက်နင့်ပျင်းပိုးထုတ်။
၉။ တစ်ကျောင်းထွက်ဝင်၊ ကျောင်းစဉ်လည်လှည့်၊ တပည့်မည်ကာ၊ လူ့ဗာလာကား၊ ဆရာမြတ်ကို၊ မချစ်ရာ။
၁၁။ ကိုယ်တွင်ရောဂါ၊ ကပ်ခဲ့လာ၊ အနာမရင့်ပါစေနှင့်၊ အနာရင့်က၊ သက်နှင့်တမျှ၊ ရှိတတ်စွ။
ပိရမစ်
ပိရမစ် (pyramid; πυραμίς, pyramis မှ) ဆိုသည်မှာ တြိဂံပုံစံ ပြင်ပမျက်နှာပြင်များရှိပြီး ထိပ်ဆုံးတွင် စုဆုံနေသော အဆောက်အဦးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပိရမစ်တစ်ခု၏ အောက်ခြေသည် အနားသုံးဖက်၊ အနားလေးဖက် သို့မဟုတ် မည်သည့် ဗဟုဂံပုံစံမဆို ဖြစ်နေနိုင်သည်။ ထို့အတွက် ပိရမစ်တစ်ခုတွင် တြိဂံပုံ ပြင်ပ မျက်နှာပြင် သုံးခု (အောက်ခြေမျက်နှာပြင် ပါဝင်ပါက လေးခု) အနည်းဆုံး ရှိသည်။ အောက်ခြေ စတုရန်းပုံနှင့် တြိဂံပုံ ပြင်ပမျက်နှာပြင် လေးခုရှိသော စတုရန်းပုံ ပိရမစ်သည် အတွေ့ရများသော ပိရမစ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။
သားရွှေဥဆုံးမစာ
၂။ “သားရွှေဥ”၊ မျက်ရှုကြေးမုံ၊ သက်လုံးပုံကို၊ တူစုံမိဘ၊ ဝိသေသဖြင့်၊ ဆုံးမဆိုသည်၊ မောင်နားလည်တော့၊ ချစ်ကြည်သော့အား၊ ရင်ခွင်ထား၍၊ ကစားလိုရာ၊ ပျော်ပါးစွာလျှင်၊ အိမ်မှာသို့ပင်၊ နေစေချင်လည်း၊ မဲ့ရွှေရင်နှစ်၊ ယောက်ျားဖြစ်လျက်၊ စင်စစ်စွဲမှတ်၊ အတတ်ပညာ၊ မရှိပါက၊ရုပ်မှာမတော်၊ ဂုဏ်ညှိုးလျော်သား၊ လှေလှော်ဝန်ထမ်း၊ အမှုကြမ်းကို၊ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်၊ အသက်မွေးကတ်၊ ရှိတို့တတ်၏၊ စွဲမှတ်ပညာ၊ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပ၊ တတ်စွမ်းကမူ၊ ဓနဥစ္စာ၊ ဥတနာကို၊ ရှာလည်းရလွယ်၊ ပြည့်စုံကြွယ်၏၊ တင့်တယ်လျောက်ပတ်၊ သက်မွေးမြတ်၏၊ မှတ်လော့စေ့စေ့၊ သို့ဖြစ်၍လျှင်၊ လောက်လွေ့ပညာ၊ တတ်လိမ္မာအောင်၊ ဆရာကောင်းထံ၊ နည်းနာခံ၍၊ သင်အံလေ့လာ၊ ကြိုးစားရာသည်။    ။ “ရတနာမျက်ရှု သားရွှေဥ”။
ဝါရင် ဘတ်ဖတ်
ငယ်စဉ်ဘဝ
ဘတ်ဖတ် ကို ၁၉၃ဝ ခုနှစ်တွင် ဟောင်းဝဒ် ဘတ်ဖတ် နှင့် ဇနီးသည် ဖြစ်သူ လေလာ (née Stahl)တို့မှ နက်ဘရစကားပြည်နယ် အိုမာဟာ၌ မွေးခဲ့သည်။ မွေးချင်း သုံးယောက်ရှိသည့် အနက် နှစ်ယောက်မြောက်ဖြစ်ပြီး၊ လုပ်ငန်းရှင်နှင့် နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်လာသည့် တစ်ဦးတည်းသော သား ဖြစ်သည်။ ဘတ်ဖတ် သည် သူ၏ ပညာရေးကို အိုမာဟာ ရှိ Rose Hill အခြေခံပညာကျောင်း တွင် စတင်ခဲ့သည်။
အထက်တန်းကျောင်းတက်နေစဉ်အတွင်း အဘိုးလုပ်သူ၏ ကုန်စုံဆိုင်တွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ရင်း သတင်းစာပို့ခြင်းလုပ်ငန်း၊ ဂေါက်သီးလုံးများရောင်းချခြင်း လုပ်ငန်း၊ တံဆိပ်ခေါင်းများရောင်းချခြင်းလုပ်ငန်း၊ ကား ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်း များလုပ်ကိုင်ရင်း ပိုက်ဆံများ⁠များရရှိနိုင်မည့် အောင်မြင်သော နည်းလမ်းများကို တွေးခေါ် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
ဆယ်နှစ်သားအရွယ်တွင် နယူးယောက်စီးတီး သို့သွားရောက်စဉ် နယူးယောက် စတော့အိတ်ချိန်းသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အသက် ၁၁ နှစ်တွင် မြို့တော် ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်း မှ ရှယ်ယာ သုံးခုအား သူ့အတွက်နှင့် သူ့အစ်မအတွက် သုံးခု တို့ကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ အထက်တန်းကျောင်းတက်နေစဉ် သူ့အဖေ ၏ လုပ်ငန်းတွင် ဝင်ရောက်မြှပ်နှံပြီး လယ်အငှားနှင့် လုပ်သည့် လယ်တစ်ကွက်ကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။
မီလျံနာအဖြစ်
ဘတ်ဖတ် သည် နာမည်ကျော်အထင်ကရ သတင်းစာထုတ်လုပ်သည့် ဝါရှင်တန်ပို့စ် ကုမ္ပဏီ ၏ အုပ်ချုပ်သူ Katharine Graham နှင့် အရင်းနှီးဆုံးသူငယ်ချင်းများ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ ့ဝင်တယောက်လည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ တွင် SEC မှ အငြင်းပွားဖွယ် ရှယ်ယာပိုင်ဆိုင်မှုကြောင့် ဝါရင်ဘတ်ဖတ် နှင့် Berkshire တို ့အား WESCO ကို ရယူပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည့်ကိစ်စနှင့်ပက်သက်ပြီး သမားရိုးကျ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတခုပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိစ္စ နှင့်ပက်သက်ပြီး တရားစွဲဆိုခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၇ရ တွင် ဘတ်ဖလိုးညနေပိုင်းသတင်းအစီအစဉ်ကို Berkshire မှ ဒေါ်လာ ၃၂.၅သန်းဖြင့် တဆင့်ခံ ဝယ်ယူခဲ့သည်။
အသစ်ပေါင်းစပ်ဖွဲ ့စည်းထားသည့် Capital Cities/ABC (သို ့မဟုတ် CapCities/ABC) ကုမ်ပဏီသည် FCC ပိုင်ဆိုင်မှု ဥပဒေအရ ဈေးလျော့ရောင်းချရန် အတင်းအကြပ်တိုက်တွန်းခံရသည်။ ထို့အပြင် ထိုကုမ္ပဏီနှစ်ခုလုံးသည် ဈေးကွက်တခုတည်းတွင် အသံလွှင့်ဌာနပေါင်းများစွာကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ ၁၉၈၇ တွင် Berkshire Hathaway သည် Salomon Inc., တွင် ရှယ်ယာ ၁၂% ကိုဝယ်ယူခဲ့နောက် ရှယ်ယာ အများဆုံးပိုင်ဆိုင်သူဖြစ်ခဲ့ပြီး ဘတ်ဖတ် သည် ထိုလုပ်ငန်းတွင် ဒါရိုက်တာအဖြစ်တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၉ဝ တွင် Salomon Brothers Company မှ ယခင် အလုပ်အမှုဆောင်ဟောင်း John Gutfreund ပါဝင်သော မကောင်းသတင်းတခု ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ကောက်ကျစ်သည့် ကုန်သည်တယောက်ဖြစ်သည့် Paul Mozer က ဈေးပြိုင်တင်သွင်းရာတွင် Treasury Rules အရ ခွင့်ပြုသည့်ထက် များစွာပိုပြီးတင်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုကိစ္စကို ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိသောအခါ Gutfreund သည်အာရုံစိုက်ခံရပြီး သူသည် Paul Mozer ကို ချက်ချင်းရပ်တန့် အောင်မဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပေ။
2000 ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စီးပွားရေးရပ်ဆိုင်းမှု / စီးပွားပျက်ကပ်
အဲ့ဒါအပြင် ဘတ်ဖတ် က ကျွန်တော်တို့ ၁၉၇ဝ ဝန်းကျင်က ဖြစ်သွားခဲ့တဲ့ အရမ်းကို ဆိုးဝါးနာကျင်စရာ ကောင်းတဲ့ မပြောင်းမလဲ အကြာကြီးဖြစ်နေတဲ့ ငွေကြေးဖောင်းပွမှု“stagflation” ကို နှစ်ပေါင်းများစွာကြာတဲ့ အထိခံစား ခဲ့ရတဲ့အတွက် အဲ့လိုငွေကြေးဖောင်းပွမှုမျိုး ပို ပြန်ရောက်သွားနိုင်မှာကို စိုးရိမ်နေ သည်။ ၂၀၀၉ တွင် ဝါရင် ဘတ်ဖတ် သည် Swiss Re မှ ရှယ်ယာတန်ဖိုး မြှင့်ခြင်း၏ တစိတ်တပိုင်းအနေနှင့် ၂.၆ ဘီလီယံ ဒေါ်လာ ကို ရင်းနှီးမြှပ်နှံခဲ့သည်။ Berkshire Hathaway သည် စတော့ရှယ်ယာ ၂၀% ကျော် ထိ ပိုင်ခွင့်ရသည် တွင် ၃%ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး ဖြစ်သည်။၂၀၀၉ တွင် Warren ဘတ်ဖတ် Burlington Northern Santa Fe ကော်ပိုရေးရှင်း ကို ၃၄ ဘီလီယံ ဒေါ်လာ လက်ငင်းငွေသားနှင့် စတော့ ရှယ်ယာ တို့နှင့် လဲလှယ် ရယူခဲ့သည်။ ရှယ်ယာဈေးကွက်နှင့် အခြားဈေးကွက်များ ချိတ်ဆက်မှု အကြောင်း ကို ဖော်ပြထားသည့် “နှင်းဘောလုံး” ရေးသားသူ Alice Schroeder က ဒီလိုပေးချေဝယ်ယူတာဟာ အကြောင်းရင်းတစ်ခုရှိတယ်… Berkshire Hathaway ကို ငွေကြေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းအဆောက်အအုံကြီးထဲမှာ အမျိုးအမည် အမျိုးမျိုးနဲ့ ရှိနေစေချင်လို့ပဲ လို့ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဈေးကွက် ချဲ့ထွင်မှု အားပေါ် မူတည် တွက်ချက်ထားသည့် Financial Times ၏ ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး ကော်ပိုရေးရှင်း၅၀ဝ တွင် Berkshire Hathaway က ၂၀၀၉ ဇွန်လအတွက် နံပါတ် ၁၈ အကြီးဆုံး ကော်ပိုရေးရှင်း အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။
စကားပုံ ဆုံးမစာ (ပေါက္ကံမောင်ချို)
“စကားပုံဆုံးမစာ” ကို ပေါက္ကံမောင်ချို (ခရစ် ၁၈ ရာစု)က ရေးသားခဲ့သည်။
ဖိုးလေးရွာ၊ ဖိုးလေး
ဖိုးလေးရွာ၊ ဖိုးလေး
သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)
မောင်သုတ (ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း) [၁၉၁၄ - ၁၉၆၈]
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရ အမှုထမ်း ဘဝသို့ ဝင်သည်။ ပထမတွင် ဝန်ထောက်၊ ထို့နောက် စုံထောက် မင်းကြီးရုံး စာတော်ပြန် (၁၉၃၉ - ၄၂)၊ ဂျပန်ခေတ် အစောပိုင်းတွင် စာပေနှင့် စာကြည့်တိုက် ဌာန အမှုထမ်း (၁၉၄၃ ခု မတ်လမှ အောက်တိုဘာ အထိ)၊ ထို့နောက် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့ အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု ဌာန ဘာသာပြန် အရာရှိ အဖြစ် ၁၉၄၅ ခုနှစ်ထိ အမှု ထမ်းခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ပြီးစ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီ သတင်းစာ အယ်ဒီတာနှင့် ဇဝန ဂျာနယ် တွဲဖက် အယ်ဒီတာ၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ဌာန အချိန်ပြည့် နည်းပြ ဆရာ (၁၉၄၆)၊ မန္တလေး တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ဌာန လက်ထောက် ကထိက အဖြစ် အမှု ထမ်းခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တပ်မတော်သို့ ဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော် အရာရှိ အဖြစ် မြဝတီ မဂ္ဂဇင်း ဦးစီး အယ်ဒီတာနှင့် စစ်နှလုံး ဂျာနယ် အယ်ဒီတာ၊ ထို့နောက် ပြင်ဦးလွင်မြို့ စစ်တက္ကသိုလ် လက်ထောက် စာပေ ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ မန္တလေး တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ဌာန အချိန်ပိုင်း ကထိက၊ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃ ရက်မှ ကွယ်လွန်သည် အထိ မြန်မာ စာပေ ပြုစုရေးနှင့် ဘာသာပြန် ကော်မရှင် အတွင်းရေးမှူး စသည်ဖြင့် အမှု ထမ်းခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက် သောကြာနေ့ည ၇ နာရီ မိနစ် ၄ဝ အချိန်တွင် ရန်ကုန်မြို့ မင်္ဂလာဒုံ စစ်ဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။
တန့်ကြည့်တောင်စေတီ
တန့်ကြည့်တောင်စေတီသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ တန့်ကြည့်တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတစ်ဆူဖြစ်သည်။ ပုဂံဘုရားစုများတွင် ပါဝင်ပြီး စွယ်တော် လေးဆူအနက် တစ်ဆူ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ဗျာဒိတ်ပေးရာ
မြတ်စွာဘုရားသည် ဝါတော်(၃၅)ဝါတွင် ညီတော်အာနန္ဒာအား ခေါ်တော်မူ၍ ရတနာဓရဟိရညတောင် (ယခု တန့်ကြည့်တောင်) ထိပ်သို့ ကြွတော်မူဖူး၏။ ထို့နောက် ငါ ဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်ပြီး နှစ်ပေါင်း (၆၅)နှစ်အရောက်တွင် ဤမြစ်တစ်ဖက်ကမ်း၌ အရိမဒ္ဒနပေါက္ကံ (ပုဂံပြည်) ပေါ်ပေါက်မည့်အကြောင်း ဗျာဒိတ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန် မြတ်စွာဘုရားအား မဟာပါလဘီလူးသည် နေပူခမည် စိုး၍ ကြာသုံးရွက်ဖြင့် မိုးခဲ့ရာ ထိုဘီလူးသည်လည်း ယင်းပေါက္ကံပြည်တွင် မင်းသုံးဆက် ဖြစ်လတ္တံ့ဟု ဗျာဒိတ်တော်ခြွေခဲ့လေသည်။
ဘိုးထယ်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဘိုးထယ်ရွာ (Boehtei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၀၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
အရှေ့သရ
အရှေ့သရ (front vowel) ဆိုသည်မှာ အပြောဘာသာစကားများစွာတွင် အသုံးပြုသော သရသံ အမျိုးအစားများထဲက ပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤသရ၏ အရည်အသွေးကို အောက်ပါအတိုင်းဖွင့်ဆို၏ ။ "လျှာ၏အမြင့်ဆုံးအမှတ်သည် ပါးစပ် (သို့) ခံတွင်း၏ အရှေ့၌တည်ရှိ၍ ဗျည်းသံဖြစ်ပေါ်စေလောက်မည့် လေထွက်ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းမရှိစေရဟုဖြစ်သည်။" နောက်တစ်နည်းဖွင့်ဆိုချက်မှာ "လျှာ၏ထိပ်ဖျားသည် အပေါ်ရှေ့သွားမှ အောက်ရှေ့သွားအထိ (ထိကပ်ခြင်းမဟုတ်စေဘဲ) နေရာအမျိုးမျိုးတွင် တည်ရှိ၍ အသံထုတ်လုပ်သော သရမျိုးဖြစ်သည်။" အရှေ့သရများကို "ကြည်လင်သောသရများ" (bright vowels) အဖြစ်လည်း ရံခါ၌ခေါ်ဆိုကြကာ ၎င်းတို့၏ အသံသည် အနောက်သရများထက် ပို၍ ကြည်လင်သည်ဟု ယူဆသိမြင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
တဏှာသုတ်
-ရူပတဏှာအစရှိသော တဏှာ (၆)ပါး၏ ဌိတိသည် ရောဂါတို့၏ဌိတိ။
ကွမ်းသီးချောင်းရွာ၊ ညောင်တောစု
ကွမ်းသီးချောင်းရွာ၊ ညောင်တောစု
ဗန္ဓနသုတ်
(၅) သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အညတရ နတ်သား၏ မေးမြန်းလျှောက်ထားချက်အရ တပ်နှစ်သက်မှု “နန္ဒီ”သည် လောကကို ဆက်စပ်အပ်၊ ဝိတက်သည် လောက၏ခြေတို့တည်း၊ တပ်မက်မှု “တဏှာ”ကို ပယ်ခြင်းကြောင့် အလုံးစုံသော ဆက်စပ်နှောင်ဖွဲ့မှုတို့ ပြတ်၏”ဟု အညတရနတ်သားအား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် “အကြားအမြင် မရှိသော “အဿုတဝန္တပုထုဇဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါးအနှောင်အဖွဲ့ဖြင့် အနှောင်အဖွဲ့ခံရသူ အတွင်း/အပြင်အနှောင်အဖွဲ့ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့ ခံရသူ၊ ဤမှာဘက်ကမ်း ထိုမှာဘက်ကမ်းကိုလည်း မမြင်သူ, အနှောင်အဖွဲ့ခံနေရပါလျက် အိုရသူ, နာရသူ, သေရသူ, ဤလောကမှ တစ်ပါးသောလောကသို့ သွားရသူ-ဟူ၍ ကဏှပက္ခ ဒေသနာတော်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အကြားအမြင်များသူ “သုတဝန္တအရိယာသာဝကသည် ခန္ဓာငါးပါးအနှောင်အဖွဲ့ဖြင့် အဖွဲ့အတုတ် အနှောင်အဖွဲ့မခံရ-အစရှိသည်ဖြင့် သုက္ကပက္ခဒေသနာတော်ဖြင့်လည်းကောင်း ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို အကျယ်တဝင့် အနေအားဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
နောက်တော်ပါမြင်းဝန်
ဦးပါရောက်
ကုန်း ဘောင်ခေတ်ဦး အစောပိုင်းကာလတွင် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ကြသည့် နောက်တော်ပါမြင်းဝန်များအနက် အမည်သိရှိရသူမှာ နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးပါရောက်ဖြစ်သည်။ ဦးပါရောက်မှာ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း)(၁၇၈၂-၁၈၁၉) လက်ထက် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ နောက်တော်ပါ မြင်းဝန်ဖြစ်၏။ သူသည် မြဝတီမင်းကြီး ဦးစနှင့် ညီရင်းအစ်ကိုကဲ့သို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသူလည်း ဖြစ်သည်။ မြဝတီမင်းကြီးသည် စစ်ြေမြပင်သို့ ရောက်ရှိစဉ်အတွင်း ၂၃ ဧပြီ ၁၈၀၅ ခုနှစ်၌ ကသည်းမြို့ (မဏိပူရ)မှ နြေပည်တော်ရှိ နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးပါရောက်ထံ 'တောင်နှင့်တောမှာလ'အစချီတမ်းချင်းကို ရေးသီဖွဲ့ဆိုပေးပို့ခဲ့၏။ တစ်ကြိမ်တွင် နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးပါရောက်က မြဝတီမင်းကြီးဦးစအား ကိုယ်တော်ရေးသမျှ သီချင်းများ အဆီအနှစ်နှင့် ပြည့်စုံပါပေသည်။ ကိုယ်တော်ကို ရှိခိုးထိုက်လှပေသည်ဟု ချီးမွမ်းပြောဆိုရာ မြဝတီမင်းကြီးက 'နောက်တောပါ မြင်းနာဝန်ပြောက်၊ စောပါရောက်ညိ၊ ရန်တင်းငယ်ပြေ၊ နောင်ကြီး ဆွေစစ်မြေမှူးကို၊ ဖူးထိုက်စွာဘိ' ဟူ၍ ဒွေးချိုးတစ်ပုဒ်ဖြင့် ရေးစပ်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ နောက်တော်ပါမြင်းဝန် ဦးပါရောက်မှာ ၁၈၃၇ ခုနှစ် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်စတွင် မြဝတီမင်းကြီးနှင့်အတူ အကျဉ်းချထားခံခဲ့ရ၏။
နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးဘားကြီး
နောက်တော်ပါမြင်းဝန်, ဦးပါရောက်, နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးဘားကြီး,
ပထမအီဂျစ် ပြည်ထောင်စု
ဘာသာကိုးကွယ်မှု
ဘာသာကိုးကွယ်မှုအားဖြင့် တော်ဝင်မိသားစု၏ကိုးကွယ်မှုအား မှီတည်၍ နိုင်ငံတော်အဆင့် နတ်ဘုရားနှစ်ပါးအား ကိုးကွယ်ကြသည်။ ပထမ နတ်ဘုရားမှ ရေး( Ra/နေနတ်ဘုရား ) ဖြစ်ပြီး အပူနှင့် အလင်းကို ပေးသည့် နေနတ်ဘုရားဟု ယုံကြည်သည်။ ဒုတိယ နတ်ဘုရားမှာ အိုဆီးရစ် (Osiris/နိုင်းမြစ်နတ်ဘုရား) ဖြစ်ကာ ရေနှင့် နုံးမြေတို့ကို ပေးသည်ဟု ယုံကြည်ထားကြသည်။ အဆိုပါနတ်ဘုရား နှစ်ပါးကို နိုင်ငံတွင်း အကြီးဆုံးနတ်ဘုရားများ အဖြစ် ဘုရင်နှင့် ပြည်သူပြည်သားများက ကိုးကွယ်ကြသည်။
အုပ်ချုပ်ရေး
အုပ်ချုပ်ရေးအနေဖြင့် ဘုရင်များသည် သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ကြပြီး အလွန်ဩဇာကြီးကြသည်။ ပြည်သူတို့က ၎င်းတို့ကို ဖာရိုး(Pharoah) ဟုခေါ်ကြသည်။ အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် အိမ်ကြီး (သို့) နန်းတော် ဟုဆိုလိုသည်။ ဘုရင်များသည် ဘာသာရေးဆရာ(နတ်ဆရာ၊ ဝတ်ကျောင်းဘုန်းကြီး) များအားထောက်ပံ့၍ ပြည်သူများအား ယုံကြည်အောင် သိမ်းသွင်းနိုင်သဖြင့် မကြာသောကာလတွင်ပင် ဖာရိုးဘုရင်တို့သည်ရေး(နေနတ်ဘုရား)မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသည့် သားတော်များဟု ယုံကြည်လာရာမှ ဘုရင်များသည့် အုပ်ချုပ်ရေးအရသာမက ဘာသာရေးအရပါ အကြီးအကဲဖြစ်လာတော့သည်။ ထိုသို့ ထီးနန်းအာဏာ ခိုင်မြဲရေးနှင့် မြင့်မြတ်သော အနွယ်သွေးကို ထိန်းသိမ်းရန်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် သွေးနှောခြင်းကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဘုရင်တို့သည် အပြင်မှ အရပ်သူအရပ်သားများနှင့် လက်ဆက်ခြင်းမှ ရှောင်ရှားကာ ဆွေမျိုးအချင်းချင်း အရင်းအခြာများပါမကျန် သွေးနီး၊သွေးဝေး အမျိုးအဆွေအချင်းချင်းသာ လက်ထပ်ကြတော့သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အချိန်ကာလ ကြာသည်နှင့်အမျှ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ၏ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် ဉာဏစွမ်းရည်နှိမ့်ပါးလာရသည်။
အလယ်တယ်ရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
Alternative dance
ပုံစံ
Allmusic က alternative dance သည် alternative နှင့် indie rock ကို electronic beat များ synths နှင့် post disco dance ဂီတနှင့်ရောစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ alternative dance သည် Signature style, texture (သို့မဟုတ်) သီးခြားဂီတဆိုင်အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ရောစပ်ထားသည်။ သူတို့သည် Independent record label တွင် ထုံးစံအတိုင်း လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည်။
ပိန္နဲကုန်းရွာ၊ တပင်ချောင်း
ပိန္နဲကုန်းရွာ၊ တပင်ချောင်း
မိုးဟိုင်ခရိုင်
ເມືອງຮາຍ၊ လူးရှမ်း: ᨾᩮᩨ᩠ᨦᩁᩣ᩠ᨿ )သည် တရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ် ၏တောင်ဘက်ပိုင်းရှိစစ်ဆောင်ပန္နားရှမ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ၏ စီရင်ပိုင်ခွင့် နယ်မြေ ဖြစ်ပြီ အနောက်တောင်ဘက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။ မိုးသည် မိုင်း၏ကွဲပြားခြားနားသည့် စကားလုံးဖြစ်သည်။
အရဏသုတ်
-ဤသာသနာတော်၌ အမျိုးဇာတ်အားဖြင့် ယုတ်ညံ့သောရဟန်းကို မင်းတို့သည် ရှိခိုးကြကုန်၏-ဟု အညတရနတ်သား၏ မေးခွန်းများကို ဘုရားရှင်ဖြေကြား၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အောင်ပန်းပင်ရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
အောင်ပန်းပင်ရွာ (Aungpanpin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ လင့်မြင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၇၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လင့်မြင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၉ ဦး၊ မ ၂၀၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ဟာဝိုင်းရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းတောစုရွာ၊ ရှမ်း
ပန်းတောစုရွာ၊ ရှမ်း
ပါထေယျသုတ်
၃။ အလိုရမ္မက်သည် လူကို ဆွဲငင်ထားသည်။
အေးလွင်
၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၃)ရက်နေ့ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မော်လမြိုင်မြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
References
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်တုရင် ကစားသမားများ
သက္ကယ်ဆိပ်ရွာ၊ သက္ကယ်ဆိပ်
သက္ကယ်ဆိပ်ကျေးရွာသည် ဘိုကလေးမြို့နယ် အတွင်း တည်ရှိပြီး သက္ကယ်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုဟု တွင်သည်။ ရှေးယခင်က ရွာကြီးတစ်ရွာဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ရွာသူရွာသားများမှ စီးပွားရေးနိမ့်ပါး၍ အခြားအရပ်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်လုပ်ကိုင်စားသောက်လာကြရာမှ အိမ်ခြေ ၇၀ ခန့်သာ ရှိသော ရွာသိမ်တစ်ရွာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
သက္ကယ်ဆိပ်ရွာရှိ ကြေးသွန်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးမှာ ရှေးဟောင်းရုပ်ပွားဆင်းတုတော်ကြီးဖြစ်ပြီး အလွန်ကြည်ညိုဖွယ်ဖြစ်သည်။ ပြုပြင်မွမ်းမံနိုင်ခြင်း မရှိသည့်အတွက်ကြောင့် မထင်ရှားပေ။ မန္တလေးမဟာမြတ်မုနိဘုရား ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်မြတ်ကြီးကဲ့သို့ပင် ကြည်ညိုဖွယ် ကောင်းလှပေသည်။ အဆိုပါ ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီးအား မန္တလေးမှ ပင့်ဆောင် ပူဇော်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ခင်ညို (ဗိုလ်မှူးကြီး)
ဂျပန်တော်လှန် ရေးမစမီ တပ်ရင်း (၁၀၃) ဖွဲ့နိုင်သေးသော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တွင် လေယာဉ်ပစ် အမြောက်ကြီးတပ်များ၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အထူးအမိန့်စာအရ ရန်ကုန်မြို့တပ်များနှင့် နယ်အသီးသီးရှိတပ်များ ဂျပန်တော်လှန်ရေးစစ်မြေပြင်သို့ ထွက်ခွာသည့်အချိန်မှ တော်လှန်ရေး စသည့် ၁၉၄၅ခု၊ မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့တွင်းမှ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် တော်လှန်ရေးကိစ္စအဝဝကို တာဝန်ယူရသည်။ တော်လှန်ရေးပြီးသောအခါ ဗမာ့တပ်မတော်တွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်။ စစ်ရုံးတွင် အမြောက်နှင့် သံချပ်ကာတပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန နှင့် J.V.C တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ရင်း စီးပွားရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဘီအီးစီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ် ရထားလမ်းဖောက်၍ မြို့ပတ်ရထားများ ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ကြယ်ငါးပွင့်သင်္ဘောကော်ပိုရေးရှင်း စတင်တည်ထောင်သော ဘုတ်အဖွဲ့တွင် ပါ၍ တတိယမြောက် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကို ဗိုလ်မှူးကြီးဘာသာ(ရေတပ်) နှင့်အတူ ကြပ်မတ် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအချိန် ၌ အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကြီးလည်း ပြင်ဆင်မှုပြီးစီးသွား၍ ထိုနှစ်အတွင်း ၌ပင် သံတမန်များကို ဖိတ်၍ တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်အဖြစ် ဟိုတယ်ကြီးကို ဖွင့်ခဲ့သည်။ စစ်တောင်းတံတားသစ်ကြီးကို အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် အပြင်းအထန် အခြေချခဲ့၍ တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် ပြီးစီးအောင် ဆောက်လုပ်ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအတွက် မော်ကွန်းဝင်ပထမအဆင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ဆောင်ရွက်မှုများအတွက် စည်သူ ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ထို့ပြင် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမအဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၉၉၊ ဩဂုတ်လ (၆)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဝါးခုနှစ်ကံရွာ၊ သုံးထပ်
ဝါးခုနှစ်ကံရွာ၊ သုံးထပ်
နားဆိုင်းရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှမ်း (မြန်မာ)ရွာ၊ ချောင်ကြီး
ရှမ်း (မြန်မာ)ရွာ၊ ချောင်ကြီး
ခါးဘာလေ (၁)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ခါးဘာလေ (၁)ရွာ (Hkarbarlay (1))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၂၀၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကျီတော်ကုန်းရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ကျီတော်ကုန်းရွာ (Kyitawkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ရွှေလှေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၁၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေလှေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၇ ဦး၊ မ ၁၀၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၅၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ဆေတွာသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အညတရနတ်သား၏ မေးလျှောက်ထားချက်အရ ကောဓ(အမျက် ထွက်မှု၊ စိတ်ဆိုးမှုကို ပယ်ဖျောက် ဖျက်ဆီးနိုင်ခြင်းကြောင့် ချမ်းသာစွာ အိပ်စက်နိုင်သည်။ ကောဓကို ဖျက်ဆီးခြင်းကြောင့် စိုးရိမ် ပူပန်မှုမဖြစ်။ သာယာမှု(သုခ)လျှင် အဆုံးရှိသော အဆိပ်ပမာ ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အကြောင်းရင်းကောဓကို ပယ်သတ်ခြင်းကို အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ ချီးမွမ်းတော်မူကြပုံ၊ ကောဓကို ပယ်ဖျောက် ဖျက်ဆီး ခြင်းကြောင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှု မရှိတော့ပုံကို ဘုရားရှင် ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ပဌမကဿပသုတ်
ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ “မြတ်စွာဘုရားသည် ဘိက္ခုအမျိုးအစားကို မိန့်ကြားတော်မူပါ၏၊ ရဟန်းအား ဆုံးမသောတရားစကားကို ဟောပြတော်မမူပါ”ဟု လျှောက်ထားလာသော ကဿပနတ်သားအား “သင်၏ဉာဏ် ၌ပင် ထင်ရှားစေလော့”ဟု ဘုရားရှင်က မိန့်တော်မူသဖြင့် “သိက္ခာသုံးဖြာ သာသနာ အကျင့်တရားကို ကဿပနတ်သားက လျှောက်ထားသည့်သုတ်။
၂၀၁၉ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ရေကြီးမှု
ကရင်ပြည်နယ်
ရေကြီးရေလျှံမှုများကြောင့် ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း လူ ၂၂၀၀၀ ခန့် ရေဘေးကြုံတွေ့နေရသည်။ သံလွင်မြစ်ရေ စိုးရိမ်ရေအမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည့်အတွက် ကရင်ပြည်နယ်ရှိ နေရာအတော်များများတွင် ရေကြီးရေလျံမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဘားအံမြို့နယ်တွင် ရေဘေးစခန်း ၁၂ ခုခန့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရသည်။
မွန်ပြည်နယ်
ရေးမြို့နယ် မန်ကျည်းကျေးရွာတွင် ရေကြီး မြေပြိုမှုကြောင့် ကွမ်းခြံတွင် နေထိုင်သူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဒေသခံသတင်းများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ရေးမြို့ ရန်ကြီးအောင်၊ ရန်မျိုးအောင်၊အောင်မင်္ဂလာ၊အောင်သုခ၊အောင်မေတ္တာ၊ သီရိနန္ဒာ ရပ်ကွက်များနှင့် ကျောင်းရွာ၊ ချောင်းတောင်ကျေးရွာများ ရေနစ်မြုပ်ခဲ့ပြီ၊ ရေဘေးဒုက္ခသည် ၁၄၀၀ ကျော်ရှိကာ ကယ်ဆယ်ရေးစခန်း ၃ ခု ဖွင့်ထားခဲ့ရသည်။
ချင်းမဝန်ထောင့်ရွာ
ချင်းမဝန်ထောင့်ရွာ
Preah Palilay
Preah Palilay သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ အန်းကောတွင် တည်ရှိသည့် ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ခါးဘာလေ (၂)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မာဃသုတ်
ဤသုတ်၌ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်တို့ကို ဟောကြားတော်မူပါသည်။
ကဇင်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်
ကဇင်းရွာ (Kazin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ ကမာဘာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၆၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကမာဘာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၉ ဦး၊ မ ၇၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၂၃ ဦးနေထိုင်သည်။
လိုင်ယာငှက်
ဖော်ပြချက်
လိုင်ယာငှက်သည် ကြောက်ရွံ့တတ်၍ အနှောင့်အယှက်တွေ့သောအခါ ထူထပ်သော သစ်ပင်များအောက်သို့ ထွက်ပြေးလေ့ရှိသည်။ အပြေး လျင်မြန်၏။ ကောင်းစွာပျံသန်းနိုင်သော ငှက်များမဟုတ်သဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင်သာ သစ်ပင်ထက်၌ နေကြသည်။ စားသောက်သောအစာမှာ ပိုးမွှားများနှင့် ခရုများဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျတိုက် နယူးဆောက်ဝေး၊ ကွင်းစလန်တောင်ပိုင်းနှင့် ဝိတိုရိယပြည်နယ်များတွင် လိုင်ယာငှက်မျိုးကို တွေ့နိုင်သည်။
မောင်ထွန်းသူ
၁၉၆၂ - ၈၃ - ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန ရှေ့သို့ Forward စာစောင်တွင် အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင် တဦးအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ တာဝန် ထမ်းဆောင်စဉ် ကာလအတွင်း (အထက်တန်း ကျောင်းသား ဘဝ ကတည်းက စာတိုပေစများ ရေးသားခြင်းနှင့် မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် ဖြစ်၍ မောင်ထွန်းသူ အမည်ဖြင့် စာပေများ စတင် ရေးသားတော့သည်။)
ဘဝနိဂုံး
အသက် ရ၆-နှစ်အရွယ် ၂၀၀၇ - မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့ နံနက် ၁ဝ: ၃ဝ နာရီတွင် တောင်ဥက္ကလာရှိ အောင်ရတနာ အထူးကုဆေးခန်း၌ လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ယဉ်ယဉ်မြင့် နှင့် သားသမီးများ (ကိုလွင်ဦး)+ဒေါ်သိန်းသိန်း၊ (ကိုကိုနိုင်) + ဒေါ်မေချိုအေး၊ မသီတာ၊ ကိုကိုအောင်၊ ကိုဝင်းထူး+မတင်မြတ် မြတ်မိုး၊ ကိုမျိုး(IR)ဗြူးတီမဂ္ဂဇင်း၊ ကိုအောင်တင်ဝင်း+ မဇင်မာထွန်းသူနှင့် မြေး ၈ ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ
၂၈။ ဆိုင်ဂုံ (ရှစ်တွဲ) ၁၉၉၃ (Saigon by Anthony Grey)
၄၆။ အသောအထေ့ ဝတ္ထုတိုများ ၁၉၉၆
၅၀။ လူနာစောင့် ခဝါသည်နှင့် နိုင်ငံတကာ ဝတ္ထုတိုများ ၁၉၉၉
၅၄။ ရှားလော့ဟုမ်း၏ ရှားလော့ဟုမ်း ၂၀၀၀
၆၃။ မျှော်တလင့်လင့် ၂၀၀၃
အမ်ဗော့ခ် ဘဒ်စီ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်
အမ်ဗော့ခ် ဘဒ်စီ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (Mvog-Betsi Zoo)သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ ယောင်အွန်ဒေးမြို့တွင် တည်ရှိလေသည်။ ကင်မရွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် အကူအညီပေးရေး ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ နှင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သစ်တောဝန်ကြီးဌာနတို့မှ ပူးတွဲ၍ အုပ်ချုပ်လေသည်။ ဥယျာဉ်သည် မျောက်မျိုးရင်းဝင်များကို အဓိက စောင့်ရှောက်လေသည်။ ထို့အပြင် ကြောင်ကြီးများ၊ တွားသွားသတ္တဝါများနှင့် ငှက်ရဲများကိုလည်း မွေးမြူထား လေသည်။
မောင်သာချို
ဘဝနှင့် လုပ်ငန်း
ယင်းနောက် ဆရာမောင်သာချိုကို  လွန်ခဲ့သည့် ၈နှစ်ခန့်က ဂျာနယ်တစ်စောင်တွင် ရေးသားခဲ့သော ဆောင်းပါးတစ်ခုကြောင့် ဆိုပြီး ပုဒ်မ ၅၀၅(က) ဖြင့် အမှုဖွင့်တရားစွဲခဲ့သည်။
ခြင်းလုံး
ကိုလိုနီခေတ်
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၇၄-၇၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သို့ ရောက်လာသည့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ခွဲစိတ်ကုဆရာဝန်ကြီး စီအေဂေါ်ဒွန်၏ ကျွနှ်ပ် မြန်မာပြည် သို့ ခရီးထွက်ခြင်း စာအုပ်တွင် မြန်မာပြည် ၌ ခြင်းလုံး ကစားနေသည် ကို တွေ့ခဲ့ရကြောင်း ရေးသား ခဲ့သည်။
ဘာဂျစ် ရောက်ဆင်း
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသော ဒေါက်တာ ဘာဂျစ်ရောက်ဆင်း သည် ဆွီဒင်လူမျိုး အနုပညာရေးရာ သမိုင်းပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆင်းရဲချို့တဲ့သူများကို ငွေကြေးဖြင့် ကူညီထောက်ပံ့ ပေးသော ချမ်းသာ ကြွယ်ဝသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဂတ်ရောက်ဆင်း ၂၀⁠၀၀ ခုနှစ်တွင် ဆုံးပါးသွားပြီးနောက်ပိုင်း ကုန်ပစ္စည်းများကို ထုတ်ပိုးပြင်ဆင်သော လုပ်ငန်းကြီး ဖြစ်သည့် Tetra Laval ကိုအမွေ ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကလေးသုံးယောက်နှင့်အတူ နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ယောက္ခမ ဖြစ်သူက အချိုရည်နှင့် နွားနို့ကဲ့သို့ သော ကုန်ပစ္စည်းများ ထုတ်ပိုး ပြင်ဆင်မှုကို တစ်ခေတ်ဆန်းသစ် စေသည့် Tetra pak ကို တည်ထောင် ခဲ့သည်။ Forbes မဂ္ဂဇင်း ၏ အဆိုအရ သူမသည် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် အချမ်းသာဆုံးဖြစ်ပြီး ဒေါ်လာ ၁၃ ဘီလျံ ဝန်းကျင်ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်
ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ သတင်းအချက်အလက်၊ တီထွင်ဖန်တီးမှု၊ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး၊ ဘောဂဗေဒ၊​နိုင်ငံရေး နှင့် ဖျော်ဖြေရေးတို့တွင် ကမ္ဘာအား ဦးဆောင်လမ်းပြရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ပြည်နယ်တွင်း လူအမျိုးမျိုး အထွေထွေတို့ ကွဲပြားခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိလာသူများပြားခြင်းတို့ကြောင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား သည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားဒေသများနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးမှ အစားအစာ၊ ဘာသာစကား နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာတို့ကို ရောနှောပေါင်းစပ်ရာ နေရာ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း၊ ဟစ်ပီယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာဘီကျူး၊​အမြန်အစားအစာ၊ ပင်လယ်ကမ်းစပ် ယဉ်ကျေးမှု၊​ကားယဉ်ကျေးမှု နှင့် အင်တာနက် နှင့် တစ်ကိုယ်ရည်သုံး ကွန်ပျူတာ တို့ အပြင် အခြားအရာ အများအပြား ၏ မြစ်ဖျားခံ ပေါက်ဖွားရာ ဒေသဖြစ်သည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသနှင့် ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ်ဒေသတို့အား  တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ နည်းပညာ နှင့် ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းတို့၏ ဗဟိုဌာနအဖြစ် အများစုက ရှုမြင်လေ့ ရှိကြသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ စီးပွားရေးသည် အလွန် အမျိုးစုံပြီး ၅၈% သည် ငွေကြေးလုပ်ငန်း၊​အစိုးရလုပ်ငန်း၊​အိမ်ခြံမြေ လုပ်ငန်း၊ နည်းပညာလုပ်ငန်း၊​ပရော်ဖက်ရှင်နယ် လုပ်ငန်း၊​သိပ္ပံဆိုင်ရာ လုပ်ငန်း နှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများတွင် အခြေခံသည်။ ပြည်နယ်စီးပွားရေး၏ ၁.၅% မျှသာ ရှိသော်လည်း ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသည် အမေရိကန်ပြည်နယ်များတွင် ထုတ်လုပ်မှု အများဆုံး ဖြစ်သည်။
မက္ကဆီကန်တို့ အုပ်ချုပ်ခြင်း
ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ အကြီးဆုံးသော နွားခြံပိုင်ရှင်မှာ ဂျွန်မာ့ရှ် ဖြစ်သည်။ သူ၏ မြေပေါ်တွင် ကျူးကျော်နေထိုင်သူများနှင့် ပတ်သက်၍ မက္ကဆီကို တရားရုံးမှ တရားမျှတမှု မရရှိခဲ့သဖြင့် သူသည် ကယ်လီဖိုးနီးယား အနေနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ရာသီဥတု၊ မြေအနေအထားနှင့် အခြားအကြောင်းအရာများကြောင့် ဤနေရာတွင် အခြေချနေထိုင်သင့်ကြောင်း အပြင် နောင်တွင် "မာ့ရှ်လမ်းကြောင်း" ဟု သိကြသည့် အကောင်းဆုံး လာနိုင်သည့် လမ်းကြောင်းကို ဖော်ပြခြင်းဖြင့် စာရေးသားခြင်း ကမ်ပိန်းကို လှုပ်ရှားမှု ပြုခဲ့သည်။ သူ၏ စာများကို ဖတ်ရှု၊ ထပ်မံဖတ်ရှုကြကာ အချင်းချင်း လက်ဆင့်ကမ်းကြပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ သတင်းစာများတွင် ပုံနှိပ်ဖော်ပြကြသဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ပထမဆုံး လှည်းအုပ်များ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သူသည် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသူများအား သူ၏ နွားခြံတွင် နေထိုင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပြီး သူတို့ အခြေကျ၍ နိုင်ငံကူးလက်မှတ် ရရှိနိုင်ရန်လည်း အကူအညီ ပေးခဲ့သည်။
မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)
စက်မှု တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ အထိ အင်ဂျင်နီယာ အဖြစ် အမှု ထမ်းခဲ့ပြီး အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ ယခုအခါ စာပေ ရေးသားခြင်း လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်း ပြုကာ အမှတ် ၈/ဘီ၊ မြသီရိလမ်း၊ အေဝမ်းခြံ မရမ်းကုန်း မြို့နယ်တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။
မြို့မိရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
မြို့မိရွာ (Myomi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ လင့်မြင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၇၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လင့်မြင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၉ ဦး၊ မ ၂၀၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်
အစောပိုင်း အမေရိကန်ခေတ်
၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ်၏ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ညီလာခံကို မွန်တာရေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ညီလာခံ၏ ပထမဆုံး အလုပ်များထဲတွင် ပြည်နယ်မြို့တော်အသစ်တစ်ခု၏ နေရာကို ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် လည်း ပါဝင်သည်။ ပထမဆုံး ဥပဒေပြုအစည်းအဝေးကို ဆန်ဟိုဆေးတွင် ၁၈၅၀-၁၈၅၁တွင် ကျင်းပ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းကျင်းပပြုလုပ်သည့် နေရာများမှာ ဗာလေးဟိုး (၁၈၅၂-၁၈၅၃) နှင့် အနီးအနားရှိ ဘနီးရှား (၁၈၅၃-၁၈၅၄) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ထိုနေရာများမှာလည်း ပြည့်စုံမှု မရှိကြောင်း နောက်ဆုံးတွင် သိရှိခဲ့သည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ မြို့တော်ကို ဆခရာမန်းတိုးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၁၈၆၂ တွင်သာ ဆခရာမန်းတိုးတွင် ရေကြီးသဖြင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုတွင် ဥပဒေပြုအစည်းအဝေးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ပြည်နယ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ညီလာခံမှ ပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံ​အခြေခံ ဥပဒေကို အဆုံးသတ် အတည်ပြုခဲ့ပြီးနောက် အမေရိကန် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်တွင် ပြည်ထောင်စုသို့ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်ဝင်ရောက်ရန် လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ၁၈၅၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၉ ရက်တွင် ၁၈၅၀ ခုနှစ် ညှိနှိုင်းမှု၏ တစိတ်တပိုင်း အရ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် လွတ်လပ်သောပြည်နယ် တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သဖြင့် စက်တင်ဘာ ၉ ရက်သည် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ပြည်နယ်ရုံးပိတ်ရက်နေ့ တစ်နေ့ ဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်၏ နေရာအတော်များများသည် သစ်သီးစိုက်ပျိုးရန်နှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပြုလုပ်ရန် သင့်လျော်သည်။ ဂျုံကို ကျယ်ပြန့်စွာ စိုက်ပြိုးကြပြီး အခြားသော ကောက်နှံပင်များ၊​ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ဝါ၊​ ပဲနှင့် သစ်သီးပင်များ (ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းရှိ လိမ္မော်သီးများလည်း ပါဝင်သည်။)ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြကာ အလယ်တောင်ကြား နှင့် အခြားနေရာတို့တွင် ပြည်နယ်၏ ကြွယ်ဝလှသော စို်က်ပျိုးမွေးမြူရေးဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်မှုအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ရှေးဦးနေ လူမျိုးများ
အစောပိုင်း စပိန် နှင့် မက္ကဆီကိုတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ မူလ ရှေးဦးနေ လူမျိုးများ၏ လူဦးရေမှာ ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းလောက်အောင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ အားလုံးထဲတွင် အဓိက အကြောင်းရင်းမှာ ၎င်းတို့သယ်ဆောင်လာသော ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ လူမျိုးတို့အတွက် သဘာဝအလျောက် ခုခံအား မရှိသော ယူရေးရှားမှ ရောဂါများကြောင့် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်အုပ်ချုပ်မှု အသစ်အောက်တွင်လည်း ရှေးဦးနေ လူမျိုးတို့အတွက် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ပြင်းထန်သော အစိုးရ ပေါ်လစီများသည် တိုးတက်မလာခဲ့ပေ။ အခြားသော အမေရိကန် ပြည်နယ်များ နည်းတူ ဒေသရင်း ရှေးဦးနေ လူမျိုးတို့သည် ဝင်ရောက်လာသော အမေရိကန် အခြေချနေထိုင်သူများ ဖြစ်သည့် သတ္တုတွင်းတူးသူများ၊​ ကျွဲနွားမွေးမြူသူများ နှင့် လယ်သမားများမှ ၎င်းတို့၏ မြေများမှ အတင်းအကြပ် ပြောင်းရွှေ့စေခြင်း ခံရသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ လွတ်လပ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု အနေနှင့် ဝင်ရောက်ခဲ့သော်လည်း လှည့်လည်သွားလာနေသော သို့မဟုတ် အထီးတည်းဖြစ်နေသာ ရက်အင်ဒီးယန်းများမှာ အန်ဂလို-အမေရိကန် သခင်အသစ်များ၏ ကျွန်ပြုမှုကို ၁၈၅၃ ခုနှစ် အစိုးရ နှင့် အင်ဒီးယန်းများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ဥပဒေ အောက်တွင် ခံခဲ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ရှေးဦးနေ လူမျိုး ရာချီ အသတ်ခံရသည့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများလည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၁၈၅၀ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၆၀ ခုနှစ်ကြားတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား အစိုးရသည် ဒေါ်လာ ၁.၅ သန်း (၂၅၀,၀၀၀ ခန့်မှာ ဖက်ဒရယ်အစိုးရမှ ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။) ကို အသုံးပြု၍​ ကြေးစားစစ်သားများကို ငှားရမ်းကာ ၎င်းတို့၏ အလုပ်မှာ အခြေချနေထိုင်သူများအား ရှေဦးနေ လူမျိုးတို့၏ ရန်မှ ကာကွယ်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ နောင် ဆယ်စုနှစ်များတွင် ဒေသရင်း လူတို့အား ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ နှင့် ရန်ချယ်ရီးယပ်စ် ခေါ် အခြေချ နေထိုင်ရာ နေရာများတွင် ထားရှိခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာများမှာ သေးငယ်၍ တသီးတခြား ဖြစ်ပြီး သဘာဝ အရင်းအမြစ် အလုံအလောက် မရှိသည့်အပြင် ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သူတို့ အသက်ဆက်ရန် အတွက် အစိုးရမှ ထောက်ပံ့ခြင်း လည်း မရှိပေ။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား တိုးတက်လာခြင်းသည် ဒေသရင်း နေထိုင်သူတို့အတွက် မုန်တိုင်းကြမ်း တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပညာရှင်များနှင့် ဒေသရင်း အမေရိကန် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများ ဖြစ်သည့် ဘင်ဂျမင် မက်ဒလေ နှင့် အက်ဒ် ကက်စတီလိုတို့မှ ကယ်လီဖိုးနီးယား အစိုးရ၏ ဆောင်ရွက်မှုများကို လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
၁၉၀၀ မှ ယနေ့ခေတ်
နှစ်ဆယ်ရာစုအတွင်းတွင် ဂျပန်လူမျိုး ထောင်ပေါင်းများစွာတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ပြည်နယ်အတွင်း မြေဝယ်ယူရန် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ပြည်နယ်အနေနှင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားသားမြေယာ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး အာရှသားပြောင်းရွှေ့လာသူများ မြေပိုင်ဆိုင်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းတွင် ဂျပန်လူမျိုး အမေရိကန်နိုင်ငံသားတို့အား တူးလီးလိတ်ခ် နှင့် မန်ဇာနာ အစရှိသော အကျဉ်းစခန်းများတွင် ချုပ်နှောင်ထားခဲ့သည်။. ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်မှ ထိုသို့ ချုပ်နှောင်ခဲ့ခြင်းအား တရားဝင် ဝန်ချ တောင်းပန်ခဲ့သည်။
နှစ်ဆယ်ရာစု၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် နှောင်းပိုင်းတို့တွင် ပြည်နယ်အတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ပတ်သက်သော အဓိကရုဏ်းများ တစ်ကြိမ်ထက်မက ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရဲများနှင့် အာဖရိက အမေရိကန်တို့အကြား တင်းမာမှုသည် အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာ နှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုတို့နှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ၁၉၆၅ ခု ဝပ် အဓိကရုဏ်းနှင့် ၁၉၉၂ ခုနှစ် ရော့ဒနီကင်း အဓိကရုဏ်း အစရှိသော ကြမ်းတမ်းသော အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။  ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် သစ်နက်ပါတီ၏ ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ထိုအဖွဲ့မှာ အာဖရိက အမေရိကန်တို့အား လူမျိုးရေး မတရားမှုများ အတွက် ဖြေရှင်းတိုက်ခိုက်ရန် လက်နက်တပ်ဆင်ပေးသော အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မက္ကဆီကို၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အခြား ရွှေ့ပြောင်း လယ်ယာအလုပ်သမားများသည် ဆီဇာ ရှားဗက်ဇ် ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များအတွင်း လခပိုမိုရရှိရန် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။
ပထဝီဝင်
ချန်နယ်ကျွန်းများသည် တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိပြီး ဖယ်ရယ်လွန်ကျွန်းများသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကို၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
ဆီးရားနီဗားဒါး (စပိန်ဘာသာဖြင့် "နှင်းဖုံးသော တောင်တန်းများ") တွင် တဆက်တည်းဖြစ်သော ပြည်နယ် ၄၈ ခုတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သော ဝှစ်တနီတောင် ပါဝင်ပြီး ၁၄၅၀၅ ft မျှ မြင့်မားသည်။  ထိုတောင်တန်းများတွင် ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသောတောင်ထိပ်များကြောင့် ထင်ရှားသည့် ယိုဆဲမတီးတောင်ကြား ပါဝင်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင်အကြီးမားဆုံး အပင်ဖြစ်သည့် ဆီကွိုင်းယားပင် များ ရှိသည့် ဆီကွိုင်းယားအမျိုးသားဥယျာဉ်လည်းရှိကာ ပြည်နယ်အတွင်း ထုထည်အားဖြင့် အကြီးဆုံးဖြစ်သည့် နက်ရှိုင်းသောရေချိုရေကန်တစ်ခုဖြစ်သော တာဟိုးကန်လည်း ပါဝင်သည်။
စပါးဆိပ်ရွာ
ကိုးကား
စပါးဆိပ်ရွာ
တီရာနာတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်
တီရာနာတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်သည် အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသောတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်ဖြစ်ပြီး ဒေသဆိုင်ရာအစိုးရ (တီရာနာမြူနီစီပါယ်)မှ အုပ်ချုပ်သည်။ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်အတွင်း မွေးမြူပြသထားသောတိရစ္ဆာန်များတွင် ဝက်ဝံနှစ်ကောင်၊ ခြင်္သေ့နှစ်ကောင်၊ လားမားလ်ကုလားအုတ်ပုခြောက်ကောင်၊ လင်းယုန်ငှက်တစ်ကောင် (အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ၏ အမျိုး သားသင်္ကေတ)၊ မျောက်လေးကောင်၊ မြေခွေးများ၊ ဝံပုလွေများ၊ ငန်းများ ပါဝင်သည်။ တီရာနာမြို့၏ ဂရင်းန်ပါ့ခ်အတွင်း တွင် တည်ရှိသည်။ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်သည် အရည်အသွေးပြည့်ဝသော ဝန်ထမ်းများ ရှားပါးသည်။ လာရောက်ကြည့်ရှုသူ များသည် ဥယျာဉ်အတွင်းမှတိရစ္ဆာန်များ၏အခြေအနေကို ကျေနပ်ခြင်း မရှိကြပေ။ ပျမ်းမျှအားဖြင့်တစ်ပတ်လျှင် လူသုံးရာ ခန့် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်သို့ အလည်လာကြသည်။
ရွာသာကြီးရွာ၊ ရွာသာကြီး
ရွာသာကြီးရွာ၊ ရွာသာကြီး
ဝါးနက်ချောင်းရွာ၊ ရွာသာကြီး
ဝါးနက်ချောင်းရွာ၊ ရွာသာကြီး
နှာခေါင်းကျောင်းရွာ
နှာခေါင်းကျောင်းရွာ
သောမတ် အက်ဒီဆင်
လျှပ်စစ်မီးလုံး ဓာတ်ပြား
အိမ်တွင် စာအုပ်၊ စာပေများစွာကို ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်။ အက်ဒီဆင်သည် စာကိုအာသာငမ်းငမ်းဖတ်တတ်သူဖြစ်လေသည်။ သူ၏မိခင်က ကျမ်းစာသင်ပေးခဲ့သလို ဖခင်ဖြစ်သူက ဂန္ဓဝင်စာပေများကို ဖတ်ရှုရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ အားပေးအားမြှောက်ပြုသည့်အနေဖြင့် စာအုပ်တစ်အုပ်ဖတ်ပြီးသွားတိုင်း အက်ဒီဆင်အား ၁ဝ ပြား ဆုချလေသည်။
ကြေးနန်းရိုက်နည်းပညာတတ်မြောက်ပြီး နောက် ၁၈၆၂ မှ ၁၈၆၈ အတွင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်အလယ်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း၊ ကနေဒါ နိုင်ငံတို့ နှင့် နယူးအင်္ဂလန်နိုင်ငံများသို့ ကြေးနန်းရိုက်သူအဖြစ် လှည့်လည်ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အမျိုးသားနေ့
ကိုလိုနီ နယ်ချဲ့ ပညာရေး
အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့တို့၏ ကိုလိုနီပညာရေးသည် ဗမာနိုင်ငံ၌ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်အထိ ယင်းတို့အတွက် အခိုင်းအစေ ကျိုးနွံသော မြန်မာလူငယ်များကို ကျွန်ပညာသင်ပေးရန်သာ အဓိက ဖြစ်သည်။ ခေတ်အလိုက် အမြင့်ဆုံး ပညာသင်ကြားရာ ယူနီဗာစီတီ ခေါ် တက္ကသိုလ်ကျောင်း မရှိသေးပေ။ ရန်ကုန်မြို့၌ ရန်ကုန်ကောလိပ်နှင့် ဂျပ်ဆင် (ယခင် ယုဒသန်ကောလိပ်)ကောလိပ်သာရှိ၍ ယင်းတို့မှာ ကလကတ္တား ယူနီဗာစီတီ၏ လက်အောက်ခံ ကောလိပ်ကျောင်းခွဲမျှသာ ဖြစ်သည်။ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများမှာ ကလကတ္တား ယူနီဗာစီတီမှ ချမှတ်ပေးသည့်အတိုင်း သင်ကြားရသဖြင့် ဗမာ တက်လူငယ်များနှင့် အံမဝင် ထိုအခါ ခွင်မကျဘဲ ဖြစ်နေသည်။ စာမေးပွဲများ ကိုလည်း ကလကတ္တား ယူနီဗာစီတီမှ ဦးစီး စီမံကျင်းပ ပြုလုပ်ပေးသည်။ မက်ထရစ်ကျူလေရှင်း ခေါ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲကိုလည်း ကလကတ္တားတွင် မေးခွန်းထုတ်၍ ရန်ကုန်တွင် ဖြေဆို ကြရသည်။
ဝါးနက်ချောင်းကံချောင်ရွာ၊ စစ်ကွင်းကွမ်းခြံ
ဝါးနက်ချောင်းကံချောင်ရွာ၊ စစ်ကွင်းကွမ်းခြံ
လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်
တော်ကီးန်၏ လက်ရာများသည် လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင် ဇာတ်လမ်းဇာစ်မြစ် နှင့် ၎င်းဇာတ်အိမ်အကြောင်းအရာကို စူးစူးစိုက်စိုက် စေ့စပ်လေ့လာသုံးသပ်ထားသော အကြောင်းအရာများဖြစ်ကြသည်။ ဤဝတ္ထုကိုယ်တိုင်မှာ အဓိကလက်ရာကြီးဖြစ်သော်လည်း ယခုဇာတ်လမ်းသဘောမှာ ၁၉၁၇ ကတည်းက ကြိုးစားရေးသားခဲ့သော ကြီးမားကျယ်ပြန့်သည့် ဇာတ်အိမ်ကြီး၏ နောက်ဆုံး အရွေ့တစ်ခုလည်းဖြစ်၏။ ထိုကြိုးစားလုပ်ကိုင်ခဲ့သော ဇာတ်အိမ်ကို ဒဏ္ဍာရီ တည်ဆောက်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ဟု တော်ကီးန်က ဆိုသည်။ ၎င်း၏ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင် ဇာတ်လမ်းနှင့် အစောပိုင်းစာပေလက်ရာများအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုများတွင် ဝေါဟာရဗေဒ၊ ဒဏ္ဍာရီ၊ ဘာသာရေး၊ စာရေးဆရာ၏ စက်မှုပိုင်းဆိုင်ရာထွန်းကားလာခြင်းအပေါ်မနှစ်မြို့မှုနှင့် ၎င်း၏ အစောပိုင်းစိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းများ၊ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွေ့အကြုံများစသည်တို့ပါဝင်လေ၏။ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်ဝတ္ထုသည် အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ခေတ်ပေါ်စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းများ အပေါ်သို့ အကြီးအကျယ်အကျိုးသက်ရောက်ကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ တော်ကီးန်လက်ရာများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် အောက်စဖို့ဒ် အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်တွင် Tolkienian နှင့် Tolkienesque ဟူ၍ စကားလုံးအသုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထည့်သွင်းထားသည်အထိဖြစ်ပေသည်။
နိဒါန်း
ဤဝတ္ထုပါ အဖြစ်ပျက်များမတိုင်ခင် နှစ်ထောင်ချီသောကာလတစ်ခု၌ အမှောင်သခင် ဆော်ရွန်သည် တစ်ခြားစွမ်းအားရှိသော လက်စွပ်များ(Rings of Power)ကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် ထိုလက်စွပ်များအား ဝတ်ဆင်ထားသူများကို ပျက်ဆီးစေရန်အလို့ငှာ တစ်ကွင်းတည်းသောလက်စွပ်(One Ring)ကို ထုလုပ်ခဲ့ပေသည်။ စွမ်းအားရှိသော လက်စွပ်များမှာ အက်လ်ဖ်များအတွက် ၃ ကွင်း၊ ဒွာ့ဗ်လူပုများအတွက် ၇ ကွင်း၊ လူသားများအတွက် ၉ ကွင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ ဂီ ဂဲလက်(Gil-galad) နှင့် အက်လန်းဒီလ်(Elendil)တို့ဦးဆောင်သော အက်လ်ဖ်နှင့် လူသားမဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုကြီးက ဆော်ရွန်ကို ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့၏။ နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲတွင် အက်လန်းဒီလ်၏သား အစ်ဆီဒူးလ်(Isildur)က ဆော်ရွန်လက်ကိုဖြတ်ကာ ထိုတစ်ကွင်းတည်သောလက်စွပ်(One Ring)ကိုရရှိခဲ့၏။ ဆော်ရွန်ကား ရုပ်ခန္ဓာဆုံးရှုံးသွားရပေသည်။ အစ်ဆီဒူးလ်က ထိုလက်စွပ်ကို ၎င်းမျိုးဆက်၏ အမွေခံပစ္စည်းအဖြစ်မှတ်ယူခဲ့၏။ သို့သော် ၎င်းအား အော့ခ်(Orcs)များကချောင်းမြောင်းလုပ်ကြံရာ လက်စွပ်မှာ အန်ဒူရင်(Anduin)မြစ်ထဲကျသွားခဲ့လေသည်။
ရဲတိုက်မျှော်စဉ်ကြီးနှစ်ခု
မယ်ရီ၊ ပစ်ပင်တို့၏စေ့ဆော်နှိုးဆွမှုကြောင့် ငြိမ်သက်သော နေထိုင်မှုပုံစံမှ နိုးကြားတက်ကြွလာကာ ဆာရူမန်၏ ခံတပ်နယ်မြေ အိုင်ဆန်ဂတ်(Isengard)ကိုတိုက်ခိုက်ကြပြီး ဆာရူမန်မှာ အော်သန့်ခ်(Orthanc) ရဲတိုက်မျှော်စဉ်တွင်ပိတ်မိသွား၏။ ဂန်ဒက်ဖ်က သစ်မုတ်ဆိတ်ကြီးကို သီယိုဒန်ဘုရင်အား ကူညီရန် အန့်တ်တပ်ဖွဲ့တစ်ခုကို ဟူးယော်န်(Huorn)သို့စေလွှတ်ပေးရန်ပြောဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ ဂန်ဒက်ဖ်ကိုယ်တိုင် ရိုဟစ်ရင်တပ်ဖွဲ့ကို ဟမ်းဒိသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး အော့ခ်များကိုနှိမ်နင်းသည်။ ထိုအော့ခ်များ ဟူးယော်န်သစ်အုပ်ထဲ ထွက်ပြေး၍ ဇာတ်သိမ်းခဲ့ရလေသည်။ ဂန်ဒက်ဖ်မှာ ဆာရူမန်ကို အမှောင်လမ်းမှ (မိစ္ဆာ)ပြန်လာရန် အခွင့်ရေးပေးသော်လည်း ငြင်းဆန်သဖြင့် ဆာရူမန်၏ရာထူးနှင့် စွမ်းအားများကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။