ဟင်နရီဘုရင်များ(အင်္ဂလိပ်)
ဟင်နရီဘုရင်များ(အင်္ဂလိပ်)
စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁၃၆၇-၁၄၁၃)။ ။ စတုတ္ထ ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာ မင်းဆက်မှ ဦးစွာ နန်းတက်သောဘုရင် ဖြစ်သည်။ လန်ကက်စတာ နယ်စားကြီး ဂျွန်အော့ဂေါင့်၏ သားတော် အကြီးဆုံး ဖြစ်၍ ၁၃၆၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖွားမြင် သည်။ ၁၃၉၈ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ ရစ်ချတ်ဘုရင် သည် ဟင်နရီ အား ပြည်နှင်ဒဏ်ခတ်လိုက်ပြီးနောက် ဟင်နရီ ၏ဖခင် ကွယ်လွန်သည်တွင် ဟင်နရီ၏ ပိုင်မြေအရပ် ရပ်ကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ ၁၃၉၉ ခုနှစ်၌ ရစ်ချတ် ဘုရင်သည် အိုင်ယာလန်ဘက်သို့ ခရီးထွက်နေစဉ် ဟင်နရီသည် နောက်လိုက် ၆ဝ ခန့်နှင့် အဂ‡လန်ပြည် သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာလျက် ထီးနန်းကို လုပ်ကြံလေ သည်၊ ဒုတိယ ရစ်ချတ်ဘုရင် အား အကြည်ညိုပျက်သ ူ များပြားသည့်အလျောက် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်သည် အင်အား အဆမတန် တိုးတက်လာကာ စစ်ပွဲ တစုံတရာ မတိုက်ခိုက်ရပဲ ရစ်ချတ်ဘုရင်အား လက်ရဖမ်းဆီး နိုင်ခဲ့လေသည်။ ဟင်နရီ ထီးနန်းသိမ်း လိုက်သည်ကို ပါလီမန် ကလည်း သဘောတူခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ နန်းသက် ၁၄ နှစ်ကား ဆိတ်ငြိမ်သာယာခြင်း မရှိခဲ့ချေ။ နန်းတက်စနှစ်များတွင် ဟင်နရီသည် နန်းကျ ဘုရင် ရစ်ချတ်၏ ဘက်တော်သားများဖြစ်သော မှူးမတ်ကြီးများ၏ ပုန်ကုန်မှုများကိုလည်းကောင်း၊ ဝေလနယ်နှင့် စကော့တလန် ပြည်တို့၏ ထကြွသောင်းကျန်းမှုများကိုလည်းကောင်း တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းခဲ့ရ၏။ ထိုသို့ ရန်ဆူး ရန်စွယ်တို့ကို ချိုးနှိမ်နေရသဖြင့် သာသနာ့ အဖွဲ့အစည်းတို့နှင့်လည်း အညီအညွတ်ဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ ၏။ နန်းတက်စဉ်က အကူအညီပေးခဲ့သော ပါလီမန်အားလည်း အထူးလိုက်လျောခဲ့ ရ၏။ ထိုကြောင့် ဟင်နရီ ၏ လက်ထက်တွင် ပါလီမန်သည် ပြည်သူ့အခွင့်အရေး ပေါ်လွင်အောင် အကောင်အထည်ဖော်နိုင် ခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် အဂ‡လန်နိုင်ငံတွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေအအုပ်စိုးသော (စည်းမျဉ်းခံ) ဘုရင့်စံနစ်သည် ဟင်နရီ လက်ထက်တွင် ဦးစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဟင်နရီသည် အုပ်ချုပ်မှုဘက်တွင် တရားမျှတ၍ လိမ်မာ သောမင်း ဖြစ်သည်။ မြို့ရွာများ ထွန်းကားလာမှုနှင့် အရောင်း အဝယ် တိုးတက်လာမှုတို့အတွက် အထူးအားပေးခဲ့သည်။ ဤမင်းလက်၌ အနုပညာနှင့် စာပေ ပညာရပ်များလည်း အထူး တိုးတက်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ဟင်နရီသည် အယူဝါ ဒဂိုဏ်းကွဲမှုကို မုန်းတီးသူဖြစ် သဖြင့် လောလတ်ဂိုဏ်းဝင် များအား ရက်စက်စွာ နှိမ်နင်းသုတ်သင်လေသည်။ ဟင်နရီသည် ၁၄၁၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ကံကုန်သည်။ ပဉ္စမ ဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၃၈၇-၁၄၂၂)။ ။ စတုတ္ထ ဟင်နရီ လွန်သောအခါ သားတော် ဟင်နရီသည် ပဉ္စမ ဟင်နရီ အဖြစ် ထီးနန်းဆက်ခံ၏။ ထိုအချိန်က အုပ်စိုး ကြသော ဘုရင် များအနက် ဟင်နရီသည် ရဲစွမ်း သတ္တ ိနှင့်လည်းကောင်း၊ ဉာာဏ် ပညာ အမြော်အမြင်နှင့်လည်း ကောင်း အပြည့်စုံဆုံးသော ဘုရင် တပါးဖြစ်သည်ဟု ကျော်ကြားခဲ့လေ သည်။ ပဉ္စမဟင်နရီသည် ခမည်းတော် စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင်ကြီး နည်းတူ လောလတ်ဂိုဏ်း နှိပ်ကွပ်ရေးကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ၁၄၁၇ ခုနှစ်တွင် လောလတ်ဂိုဏ်း ခေါင်းဆောင် ဆာဂျွန်အိုးကတ်ဆယ်ကို ကွပ်မျက်ပစ် လိုက်သည်။ ဟင်နရီသည် ယခင်မင်းများလက်ထက်တွင် ဆုံးပါးခဲ့သော ဥရောပတိုက်ရှိ နယ်ပယ်တို့ကို ပြန်လည် ရရှိရန်သာမက ပြင်သစ်ထီးနန်းကိုပါ သိမ်းပိုက်ရန် ရည်ရွယ်ရရင်း ရှိသည့် အလျောက် တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင် လက်ထက်က စတင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နှစ်တရာစစ်ပွဲကို ဆက်လက် ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ( နှစ်တရာစစ်ပွဲ။)အဇန်ကူးတိုက်ပွဲတွင် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်သည် စစ်သား ၁၃ဝဝဝ ခန့်မျှသာ ပါဝင်သော်လည်း လေးသည် တော် အများပါဝင်သဖြင့် စစ်သား ၅ဝဝဝဝ ခန့် ပါဝင်သော ပြင်သစ်စစ်တပ်တို့ကို အပြတ်အသတ် အောင်နိုင် ခဲ့လေသည်။ ထိုတိုက်ပွဲအပြီး ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ မြောက်ဘက် တခြမ်းလုံးကို သိမ်းပိုက် အုပ်စိုးရလေသည်။ ၁၄၂ဝ ပြည့်နှစ် ဟင်နရီနှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ဆဋ္ဌချားတို့ သည် ထရွားမြို့၌ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆို၏။ ထိုစာချုပ် အရ ဟင်နရီသည် ဆဋ္ဌချား၏ သမီးတော် ကက်သရင်း မင်းသမီးနှင့် လက်ထပ် ထိမ်းမြား၍ ချားဘုရင် နတ်ရွာစံလွန် သော် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရမည်ဟု သဘောတူညီကြသည်။ သို့ရာတွင် ၁၄၂၂ ခုနှစ်၌ ငြိမ်းချမ်းရေး ပျက်ပြား၍ စစ်ထပ်မံ ဖြစ်ပွားပြန်သည်။ ဟင်နရီလည်း စစ် ပြင်ဆင်မှုများ ဆောင်ရွက်ယင်း ဝေဒနာစွဲကပ်၍ ကံကုန်လေ သည်။ ဟင်နရီလွန်သောအခါ အဂ‡လိပ်ထီးနန်းနှင့်တကွ ပြင်သစ်ထီးနန်းကိုပါ ဆက်ခံရန် ကိုးလသားအရွယ် ဟင်နရီ မင်းသားကလေး ကျန်ရစ်ခဲ့၏။