သာသနာတော်
သစ္စာလေးပါး
၅။ သမ္မာအာဇီဝ = ကောင်းမြတ်သော အသက်မွေးခြင်း။ သို့မဟုတ် ကောင်းမြတ်သော အသက်မွေးမှု။ (အာဇီဝ =အသက်မွေးမှု။) မိစ္ဆာအာဇီဝတို့မှလွတ်ကင်းသော အသက်မွေးမှုဟုဆိုလို၏။ လောကမှာ အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းအတွက်မဟုတ်ဘဲ သက်သက်မုသားပြောသူမှာ မိစ္ဆာဝါစာဖြစ်၏။ ထိုမိစ္ဆာဝါစာမှ ရှောင်ကြဉ်လျှင် သမ္မာ ဝါစာဖြစ်၏။ မုသားသက်သေလိုက်၍ စားနေသောသူများ၏ သက်သေခံမှုမုသားပြောဆိုခြင်းသည်ကား မိစ္ဆာအာဇီဝ ဖြစ်၏။ ထိုမိစ္ဆာအာဇီဝမရှောင်ကြဉ်သောအခါ သမ္မာအာဇီဝဖြစ်သွားသည်။ ဤမုသာဝါဒ၏နည်းတူ ပိသုနဝါစာ၊ ဖရုသဝါစာ၊ သပ္ဖပ္ပလာပတည်းဟူသော နောက်ဝစီကံသုံးပါးတို့မှာလည်း အသက်မွေးခြင်းအကြောင်း မဟုတ်ခဲ့လျှင် မိစ္ဆာဝါစာတွေသာဖြစ်ကြ၍ ထိုမိစ္ဆာဝါစာတို့မှရှောင်ကြဉ်ခြင်းသည်လည်း သမ္မာဝါစာတွေသာ ဖြစ်ကြသည်။ အသက်မွေးခြင်းအကြောင်းတွေဖြစ်ခဲ့လျှင် မိစ္ဆာအာဇီဝတွေဖြစ်ကြ၍ ထိုမိစ္ဆာအာဇီဝတို့မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့သည်လည်း သမ္မာအာဇီဝတွေဖြစ်ကြ၏။ ဝစီကံအရာ၌သာမဟုတ်၊ ကာယကံအရာ၌လည်း အသက်မွေးခြင်း၏အကြောင်းမဟုတ်သော ကာယကံသုံးပါးတို့သည် မိစ္ဆာကမ္မန္တသာ ဖြစ်ကြ၍ ထိုမိစ္ဆာကမ္မန္တတို့မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့သည်လည်း သမ္မာကမ္မန္တ သာဖြစ်ကြသည်။ အသက်မွေးခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်သော ကာယကံတို့သည်ကား မိစ္ဆာအာဇီဝဖြစ်ကြ၍ ထိုမိစ္ဆာအာဇီဝ တို့မှရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့သည် သမ္မာအာဇီဝဖြစ်ကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင်ဝစီကံလေးပါး၊ ကာယကံသုံးပါးအားဖြင့် မိစ္ဆာအာဇီဝ ခုနှစ်ပါးရှိသည့်အတိုင်း သမ္မာအာဇီဝလည်း ခုနစ်ပါးရှိသည်ဟုသိအပ်၏။ တံငါမုဆိုးတို့သည်ပါဏာတိပါတ ကာယကံဖြင့် အသက်မွေးမှုပြုနေကြရာ ဥစ္စာဓန ကြွယ်ဝလာသဖြင့်ထိုတံငါး မုဆိုးအလုပ်ကို တစ်ခါတည်း ပစ်စွန့်ရှောငကြဉ်ပြီးလျှင် ရရှိထားသည့်ဥစ္စာတွေကို သုံးစွဲစားသောက်နေသော်လည်း အဘိဓမ္မာအလို သမ္မာအာဇီဝဖြစ်၏။ အကြောင်းမှာ ဒုစရိုက်မှုဖြင့် ရရှိထားသည့်ပစ္စည်းကိုပါ စွန့်လွှတ်ရမည်ဟုမဆို၊ မိစ္ဆာအာဇီဝ ဒုစရိုက်မှုကို စွန့်လွှတ်ရှောင်ကြဉ်လျှင် သမ္မာအာဇီဝဖြစ်သည်ဟု ပြဆိုသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သုတ္တန်အလိုအားဖြင့်ကား မစင်ကြယ်သည့်ပစ္စည်း တွေကို စားသုံး အသက်မွေးနေသေးသောကြောင့်သမ္မာအာဇီဝမဖြစ်။ အကြင်သူတစ်ယောက်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဒုစရိုက်မှုမဖက်၊ သက်သက်ဖြောင့်မတ်စင်ကြယ်သော ကုန်သွယ် လယ်လုပ်မှုတို့ဖြင့်သာ အသက်မွေး၍နေ၏။ ထိုသူမှာ သုတ္တန်အလိုစင်ကြယ်ကောင်းမွန်စွာ အသက်မွေးနေသူဖြစ်၍ သမ္မာအာဇီဝဖြစ်၏။ အဘိဓမ္မာအလိုအားဖြင့်မဖြစ်။ အကြောင်းမှာထိုသူ၌ ရှောင်ကြဉ်ဖွယ်ရာ မိစ္ဆာအာဇီဝ အလျဉ်းမရှိသဖြင့် ရှောင်ကြဉ်မှုမပြုရသောကြောင့်ဖြစ်၏။ ၆။ သမ္မာဝါယာမ=ကောင်းမြတ်သောအားထုတ်မှု။ (ဝါယာမ=အားထုတ်မှု၊အားထုတ်ခြင်း။) ဤသမ္မာဝါယာမသည် ၁။ ယခုဘဝ၌ မိမိ၏သန္တာန်မှာ တစ်ခါတစ်ရံမျှ မဖြစ်ဖူးသေးသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို နောင်ဘယ်အခါမှ မဖြစ်လာရအောင်အားထုတ်ခြင်း။ ၂။ ယခုဘဝ၌မိမိ၏သန္တာန်မှာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ဖြစ်ပေါ်ဆဲဖြစ်သော အကုသိုလ်တရားတို့ ကိုနောင်ဘယ်အခါမှ ဤအကုသိုလ်မျိုးထပ်၍ မပေါ်ရအောင် ပယ်ရှားနိုင်အောင်အားထုတ်ခြင်း။ ၃။ ယခုဘဝ၌ မိမိ ၏သန္တာန်မှာ တစ်ရံတစ်ခါမှ မဖြစ်ဖူးသေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို နောင်ထပ်ကာထပ်ကာ များများကြီးဖြစ်ပွား၍ လာအောင်အားထုတ်ခြင်းအားဖြင့် ပေါင်းလေးပါးရှိ၏။ ၇။ သမ္မာသတိ= ကောင်းမြတ်သောအောက်မေ့ခြင်း။ (သတိ=အောက်မေ့ခြင်း၊အမှတ်ရခြင်း။) ၁။ ဗုဒ္ဓနု ဿတိ=မြတ်စွာဘုရားဂုဏ်ကျေးဇူးတော်တို့ကို မမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၂။ ဓမ္မာနုဿတ= တရားတော် ၏ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို မမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၃။ သံဃာနုဿတိ= သံဃာတော်၏ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို မမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း။ ၄။ သီလာနုဿတိ= မိမိစောင့်သုံးအပ်သော သီလ၏ ကျိုးပေါက်ပြောက်ကျား ခြင်းမရှိသန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ဂုဏ်ကိုမမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၅။ စာဂါနုဿတိ =မိမိစွန့်ကြဲပေးလှူ အပ်သော အလှူကောင်းမှု၏စေတနာမတွန့်တိုခြင်းစသောဂုဏ်ကို မမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၆။ ဒေဝတာ နုဿတိ=နတ်ပြည်ရှိနတ်များသည် ရှေးဘဝကသဒ္ဒါစသောတရားတို့နှင့်ပြည့်စုံခဲ့ခြင်းကြောင့် နတ်ပြည်၌ဖြစ်၍နေကြသည်၊ ငါတို့မှာလည်း ထိုသဒ္ဒါ စသောတရားတို့နှင့်ပြည့်စုံ၏ဟု နတ်များကိုသက်သေထား၍ မိမိ၌ပြည့်စုံသည့် သဒ္ဒါ စသောတရားတို့ကို မမေ့မလျော့ အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၇။ ဥပသမာနုဿတိ=မိမိသန္တာန်မှာ လောဘ၊ ဒေါသစသော ကိလေသာတို့မဖြစ်ပေါ်ပဲအေးငြိမ်းသွားလျှင် မည်မျှလောက်ပင်ချမ်းသာပေလိမ့်မည်၊ ကောင်းမွန်ပေလိမ့်မည်ဟုူ၍ကိလေ သာအေးငြိမ်းခြင်း၏ ဂုဏ်ကိုမမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း (ဥပသမ=အေးငြိမ်းခြင်း။) ၈။ မရဏာ နုဿတိ=ငါသည်မချွတ်အမှန် သေရလိမ့်မည်ဟူ၍ သေခြင်းသဘောကို မမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၉။ ကာယ ဂထာသတိ=ဆံပင်၊ အမွေး၊ ခြေသည်း၊ လက်သည်းစသော ကိုယ်အစိတ်အပိုင်းအဖို့အစုစုတို့ကို မမေ့မလျော့ အောက်မေ့ခြင်း၊ ၁ဝ။ အာနာပါဏ သတိ= မိမိထွက်သက်ဝင်သက်ကိုသာ မမေ့မလျော့အောက်မေ့ခြင်း၊ ဤသို့အား ဖြင့်ဆယ်ပါး အပြားရှိသည်။ ၈။ သမ္မာသမာဓိ= စိတ်၏ကောင်းစွာတည်ကြည်ခြင်း။ အပြစ်ကင်းသောအာရုံထဲမှာ စိတ်ကြည်လင်ငြိမ်သက်စွာ တည်နေခြင်းကို သမာဓိဟုခေါ်၏။ သမာဓိသည်ပရိကမ္မသမာဓိ၊ ဥပစာရသမာဓိ၊ အပ္ပနာသမာဓိအားဖြင့်သုံးပါး အပြားရှိ၏။ နှုတ်ကဘာဝနာစီးဖြန်းမှု အဖန်ဖန်ပြုလုပ်နေသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သောစိတ်၏တည်ကြည်ခြင်းသည် ဥပစာရ သမာဓိမည်၏။ (ဥပစာရ=အနီးအပါး။) ဈာန် တရားသည် အပ္ပနာ သမာဓိမည်၏။ (ဈာန=-ဆန့်ကျင်ဖက်အကုသိုလ် တရားတို့ကိုလောင်ကျွမ်းစေတတ်သည်။ တစ်နည်း အာရုံ၌စူးစိုက်တတ်သည်။ အပ္ပနာ=ကောင်းမြတ်သော အာရုံတွင် သက်ဝင်တည်နေသည်။) ဈာန်နှင့်အပ္ပနာသည်အတူတူပင်။ မဟဂ္ဂုတ်ဟုခေါ်သောကုသိုလ်နှင့် ကြိယာ တရားများ ဖြစ်ကြ၏။ ဤဈာန်ဖြစ်သော အပ္ပနာသမာဓိကိုမှ သမ္မာသမာဓိမဂ္ဂင်ဟုခေါ်သည်။