cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပလွေ
မြန်မာ့ရိုးရာ ပလွေ
ရှေးအခါတုန်းက ညနေစောင်းပြီဆိုလျှင် နွားကျောင်းသားတဖြစ်လဲ ကာလသား လူညိုယဉ်များက ရွာရိုးတလျှောက် ရွာကိုပတ်ပြီး ပလွေလက်စွမ်းပြခဲ့ကြပေလိမ့်မည်။ မြန်မာ့ရိုးရာမှာ ပလွေ ဟုလည်းရေးကြသည်။ ကျေးလက်ရှိ ရောင်ပေစူး နွားကျောင်းသားတွေအတွက် အင်မတန် အသုံးတွင်ကျယ်သော တူရိယာဖြစ်သည်။ ဝါးပလွေတစ်လက်ကို ကိုယ်တိုင်လုပ်၍ သော်လည်းကောင်း ဈေးမှ ဝယ်၍သော်လည်းကောင်း တန်ဖိုးမများဘဲ လွယ်ကူစွာ ဝယ်ယူနိုင်သည်။ ပြုလုပ်ထားပုံ ရိုးစင်းသလောက် ပညာရပ်က အင်မတန်ကျယ်ဝန်းသော မြန်မာ့ရိုးရာ ပလွေကို နွားကျောင်းသားတွေကအစ အိုးစည် ဒိုးပတ်ဝိုင်းအလယ်၊ မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်းကြီးအဆုံး၊ မြန်မာ့သီချင်းကြီး ထိုင်ဆိုတီးဝိုင်း၊ အငြိမ့် ဇာတ်ပွဲပါမကျန် သုံးနေကြဆဲဖြစ်သည်။ ကြေး၊ ကြိုး၊ သားရေ၊ လေ၊ လက်ခုပ် မြန်မာ့ရိုးရာ တူရိယာအုပ်စု ငါးမျိုးထဲမှ လေ တူရိယာတံပိုး ၈ မျိုးကို ရှေးခေတ်အခါက သုံးခဲ့ကြသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာ့လေမှုတ်တူရိယာ၌ ပလွေ၊ နှဲ နှင့်  ခရုသင်း သာကျန်ပါသည်။ ခရုသင်း ကလည်း အသံစုံ တူရိယာ မဟုတ်၍ အသုံးမတွင်ကျယ်လှပါ။ ပွဲလမ်းသဘင် အခမ်းအနား သုံးသော အဆင့်မှာပဲ ရှိသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာပလွေများတွင် ကျော်ပလွေ နှင့် ခင်ပလွေဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိသည်။
ပြုလုပ်ပုံ
မြန်မာ့ရိုးရာ ‘မြင်းမိုရ်’ အသံထွက်ပေါက်က တဖက်ချွန်၊ တဖက်ခပ်ဝိုင်းဝိုင်းနှင့် ကြစုသီး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ ယနေ့ မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် ‘မြင်းမိုရ်’ အပေါက်ပုံစံသစ်နှင့် ပလွေများ ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ပုံစံအသစ်က လေးထောင့်ပုံပြီး အခင်ကို ပလွေအထဲမှာပဲ ထည့်ထားသည်။ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ပြည်ဖြစ် ခင်ပလွေအုပ်စုမှာပါသော ပလွေမျိုးများမှာ ထို ‘မြင်းမိုရ်’ အပေါက်ပုံစံကို တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့ပလွေ လက်ပေါက်များနှင့် ထိုအသံထွက်စနစ်ကို ပေါင်းစပ်ပေးလိုက်သော် ပုံစံအသစ်ဖြစ်ပေမယ့် မြန်မာသံပဲ ထွက်ပါသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ ‘မြင်းမိုရ်’ အသံထွက်ပေါက်ပုံစံနှင့် အနောက်တိုင်းမှ ၁၂ သံစဉ် ခရိုမက်တစ်စကေး မြန်မာ့ဝါးပလွေများလည်း ရှိသည်။
တွံတေးသိန်းတန်
ထွေးညို
၁၉၆၂−နှစ်တွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီကုံးကာ မြန်မာ့အသံမှ ထုတ်လွှင့်သော ထွေးညို သီချင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့ ပျံ့နှံ့ကျော်ကြား လူသိများလာသည်။ သို့နှင့် ဓာတ်ပြားလောကတွင် ပန်းနွယ်ကစိမ်း၊ နှမလက်လျှော့နေလေတော့၊ မြသီတာ အကြိုတော်ထောက်ပေမယ့်၊ အသီးတစ်ရာ အညှာတစ်ခု၊ မေတ္တာမီးအိမ်၊ ကိုယ်ရယ် မင်းရယ် ပန်းပိတောက်ရယ်၊ ဖိုးလမင်းကို အောင်သွယ်ခိုင်းမယ်၊ မှုန်နံ့သာ ခြယ်ကာသပါလို့ စသည့်သီချင်းများနှင့် တေးသံရှင် အဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ သူ၏သီချင်းများသည် ကျေးလက်၏သဘာဝ အလှအပများနှင့် တောသူတောင်သားတို့၏ ခံစားမှုကို ကိုယ်စားပြုသည်က များသည်။
စာရေးဆရာ
ထို့ပြင် တွံတေးသိန်းတန်သည် ဂီတရုပ်ရှင်သာမက သီးသန့် လုံးချင်းဝတ္တုရှည်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့ရာစာအုပ် (၂၀)ခန့်ထိ ရှိခဲ့သည်။ မခေါ်သာ တော်ရာကပြုံးပါမယ်၊ အချစ်ကစနေ ကိုယ်ကစနေ စသော ဝတ္တုစာအုပ်များက ထင်ရှားသည်။
ကြာ
ကြာအမျိုးအစားများ
လွလွဖိတ်ဖိတ်၊ ပုဏ္ဍရိတ်နှင့်
လန်ဒန်ပါဠိစာပေအသင်းမှ ထုတ်သော ပါဠိအဘိဓာန်ကျမ်း၌မူ အရောင်အသွေးကိုပါ ဖော်ပြ၍ ကြာနီ၊ ကြာဖြူ၊ ကြာညိုနှင့် ကြာပန်းရောင်ဟု ကြာလေးမျိုးကို ဖော်ပြထားသည်။ H.G. Hundley ၏ မြန်မာပြည်ရှိ အပင်များအကြောင်း ဖော်ပြထားသော စာအုပ်၌ ကြာ အမျိုးအစားတို့ကို အရပ်သုံးအနေဖြင့် - ဟူ၍ (၇) မျိုး ဖော်ပြထားသည်။
ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန
အလုပ်ခန့်ထားခြင်း
အဆိုပါဝင်ပေါက်ရာထူးအဆင့် (၆)ခုအနက် ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့က လက်ရှိ ကြော်ငြာခေါ်ယူ ရွေးချယ်လျက်ရှိသော ရာထူးအဆင့်သည် လစာနှုန်း (၈၀၀၀၀)-(၂၀၀၀)-(၉၀၀၀၀) အဆင့်ဖြစ်သော ပြန်တမ်းဝင် ရာထူးအဆင့် ဖြစ်သည်။ အခြားကျန်ရှိသော ဝင်ပေါက် ရာထူးများတွင် ရွေးချယ်ခန့်ထားရန် လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို သက်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာန/အဖွဲ့အစည်း အကြီးအကဲများက နိုင်ငံတော်၏ လက်ရှိပြဋ္ဌာန်း ထုတ်ပြန်ထားသောစည်းမျဉ်း စည်းကမ်းများနှင့်အညီ ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်ရသည်။ ဝန်ကြီးဌာန/အဖွဲ့အစည်းများ အနေဖြင့် လစာနှုန်း (၈၀၀၀၀)-(၂၀၀၀)-(၉၀၀၀၀) အဆင့်ထက်မြင့်သော ရာထူးနေရာများတွင် ခန့်အပ်ရန်လိုအပ်ပါက ဝန်ထမ်းရွေးချယ် လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့သို့ အဆိုပြုညှိနှိုင်းနိုင်ပြီး ဝန်ထမ်းရွေးချယ် လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့က ညှိနှိုင်းရရှိချက်ကို ဆက်လက် ထောက်ခံကာ နိုင်ငံတော်၏ အမြင့်ဆုံးအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းထံ တင်ပြခွင့်ပြုချက် ရယူပေးသည်။
လူတွေ့စစ်ဆေးရန် စီစဉ်ဆောင်ရွက်ခြင်း
စာစစ်ပုဂ္ဂိုလ်များထံမှ မေးခွန်းလွှာအသီးသီးအတွက် စာမေးပွဲ ရမှတ်စာရင်းများကို လျှို့ဝှက်ခုံအမှတ်အလိုက် အဖြေလွှာများနှင့်အတူ ပြန်လည်ရရှိသောအခါ စာမေးပွဲဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိသူကရမှတ် အများအနည်းအလိုက် တန်းစီဇယားကို လျှို့ဝှက်ခုံအမှတ်ဖြင့် ရေးဆွဲပြုစုသည်။ မေးခွန်းလွှာ ၃ ခုစလုံးအတွက် ရမှတ်တန်းစီဇယားကို ဝန်ထမ်းရွေးချယ် လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့၏ ရာထူးရွေးချယ်ရေး အစည်းအဝေးသို့ တင်ပြကာ အဖွဲ့က ရွေးချယ်ပေးရမည့် လစ်လပ်ရာထူးနေရာနှင့် သင့်လျော်သော အချိုးဖြင့် လူတွေ့စစ်ဆေးမည့် ဦးရေကို လျှို့ဝှက်ခုံအမှတ်အလိုက် ရမှတ်များကို ဖြတ်တောက် သတ်မှတ်ပေးသည်။ စာမေးပွဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိသူက အဆိုပါ လျှို့ဝှက်ခုံအမှတ်များကို မူလခုံအမှတ်များသို့ ပြောင်းလဲ၍ လူတွေ့စစ်ဆေးခြင်း ခံယူမည့်သူများစာရင်းကို ကြေညာခြင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်မည့်နေ့ရက်နှင့် လူတွေ့စစ်ဆေးမည့် နေ့ရက်တို့ကို ကြေညာခြင်းနှင့် အကြောင်းကြားခြင်းတို့ ပြုလုပ်သည်။
ယောင်ဟိုင်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ယောင်ဟိုင်ရွာ (Yawnghai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ယောင်နောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၅၄ ဖြစ်သည်။
နွားထိန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မုံရွေးရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
သမိုင်းကြောင်း
ပုဂံပြည့်ရှင် နရပတိစည်သူမင်းသည် ဘုရားရှင်တို့၏ဓာတ်တော်မွေတော် အဆူဆူတို့ ကိန်းဝပ်တည်ရှိနေတော်မူရာ ထိုအရပ်သို့ ကြွချီရောက် ရှိလာတော် မူခဲ့သည်။ ထိုအရပ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ အချိန်ကာလမဟုတ်မူဘဲ ထူးကဲဆန်းကြယ်စွာ ယှက်နွယ်ယှဉ်တွဲ၍ ဖူးပွင့်ဝေဆာ လျက်နေသည့် မုံပင်နှင့် ရွေးပင် သစ်ပင်တို့ကို တွေ့လိုက်ရသည်။ ထိုသို့ထူးကဲသောနိမိတ်ကို အကြောင်းပြု၍ ထိုအရပ်တွင် နရပတိမင်းတရားကိုယ်တော်တိုင်ကြပ်မတ်၍ ရွာတည်ထောင်စေသည်။ ရွာ၏ အမည်နာမကို မုံပင်ရွေးပင်တို့ကိုအစွဲပြု၍ မုံရွေးရွာ ဟု မင်းတရားကိုယ်တိုင် ရွှေနှုတ်တော်ဖြင့် အမည်သမုတ်ခဲ့ လေသည်။ ထိုမှစ၍ မုံရွေးရွာသည် တစ်စစပြန်လည်စည်ပင် လာခဲ့လေသည် ဟု မုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော်ကြီး၏ရတုပိုဒ်စုံတွင် ဆိုထားခဲ့သည်။
ဘိုးတော်ဘုရားသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၄၄-ခုနှစ် တွင် အမရပူရမြို့တော်ကိုတည်ထောင်နေစဉ် အမတ်ကြီးလက်ဝဲနော်ရထာ၏ညီ အဂ္ဂသေနာပတိအမတ်ကြီး မဟာသီရိသီဟသူက ဇာတိရွာဖြစ်သည့်မုံရွေးရွာတွင် ဘုရားတည်လိုကြောင်း လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလည်း ခမည်းတော်၊ နောင်တော်ဘုရားတို့မှစ၍ ရွှေလက်ထက်တော်တိုင် အမှုတော်ထမ်းရွက်သည်မှာကြာမြှင့်လှချေပြီ။ ငါ၏ကိုယ်စား စေတီ တည်လေဟုမိန့်တော်မူသဖြင့် မုံရွေးဇေတဝန်ကျောင်းတော်တွင် လေးကျွန်းရန်အောင်စေတီကို တည်ထားခဲ့သည်။ စည်းခုံကြီးစွာတည်ပြီး ရွှေအတိမွှမ်းမံကာ ရွှေထီးတင်လှူ သာဓုခေါ်တော်မူသည်။
မုံရွေးဇေတဝန်ကျောင်းဆရာတော်
သက္ကရာဇ်၁၁၆၄-ခုနှစ်တွင် မုံရွေးဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်ကြီး၏ပထမဆရာတော်ဘုရားကြီးပျံလွန်တော်မူသည့်အခါ တပည့်ဖြစ်သည့် အရိယာဝံသအာဒိစ္စရံ သီထေရ်မြတ်က ဒုတိယမုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော် အဖြစ် ဆက်ခံ၍ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည်။ ဒုတိယမုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော်သည် ကြေးမုံရွာဇာတိဖြစ်ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၁၂၈-ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။ မုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော်ကြီး ဝိစိတ္တာရ လင်္ကာရ သဒ္ဓမ္မ မဟာဓမ္မရာဇဂုရုထံတွင် စာပေသင်ကြားတော်မူခဲ့သည်။ သာမဏေဘွဲ့မှာ ရှင်အရိယဝံသ ဖြစ်ပြီး ဉာဏ်ပညာထက်မြက်လှသည်။ ရဟန်းပြုသည့်အခါ ဆရာတော်ကြီးကပင် ရှင်ဘွဲ့အရိယဝံသတွင် အာဒိစ္စရံသီ ဟူသောဘွဲ့ ထပ်ဆင့်၍ အရိယာဝံသ အာဒိစ္စရံသီဟု ရဟန်း ဘွဲ့ချည်ပေးတော်မူခဲ့သည်။
ဗူးခရက်မြို့
အခေါ်အဝေါ်
ဗူးခရက်ဟူသော အမည်သည် ဗူးကာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကလေးကို အစွဲပြု၍ တွင်သည်ဟု အချို့ကဆို၍ အချို့ကမူ ရူမေးနီယန်းဘာသာဖြင့် ပျော်မြူးဖွယ်ရာ မြို့ ဟု အဓိပ္ပာယ် ရသော ဗူးကာရက်စီဟူသော စကားမှ လာသော အမည်ဟုဆိုကြသည်။ ယင်းမြို့၏ အစိုးရသုံး အမည်မှာ ဗူးကာရက်စတီမြို့ဖြစ်သည်။ ဗူးခရက်မြို့သည် ရူမေးနီးယန်းအစိုးရ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။
ချောင်းသုံးခွရွာ
ချောင်းသုံးခွ
လာဘို့ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
လာဘို့ရွာ (Larboet)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ လာဘို့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၂၃ ဖြစ်သည်။
ဟာတူးရွာ
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရာစုခေါတ်ဦးပိုင်းလူများ နေထိုင်ပြောင်းလဲမှု အဆင့်ဆင့်
ကမ္ဘာ့သမိုင်းပညာရှင်များမှ BCခေတ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ADအစောပိုင်း ကာလများကို ကမ္ဘာ့သမိုင်၏ သမိုင်းသစ် ပြုပြင်ခြင်း ကာလများ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာ့သမိုင်း၏ နယ်မြေသစ်များ ရှာဖွေခြင်း ကာလများဟူ၍ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ အမိမြန်မာပြည် ၌ မှီတင်းနေထိုင်ကြသော တိုငး်ရင်းသားများသည်လည်း ထိုကာလ တစ်လျှောက်များ၌ပင် မြောက်ဘက် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာကြခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များမှ မှတ်တမ်း တင်ခဲ့ကြသည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ တဆင့် ဧရာဝတီမြစ်၊ ချင်းတွင်းမြစ်၊ သံလွင်မြစ်ကြောင်းများအတိုင်း ရေကြည်ရာ မြက်နုရာ စုန်ဆင်းလာကြပြီး၊ နောင်တွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအဖြစ်ဖြင့် မြန်မာပြည်အတွင်း နေထိုင်လာကြသည်။ ရောက်ရာဒေသများ၌ မြို့ပြ နိုင်ငံများ ထူထောင်လာကြကာပျူ၊ ဟန်လင်း၊ သရေခေတ္တရာ စသည့် ရှေးမြန်မာ့မြို့ပြနိုင်ငံများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ကြသည်။
ပုပ္ပါးတောင်နှင့် ချင်းလူမျိုး
ချင်းအိုင်ရွာသည်လည်း စပါးတောင်ပုံ တောင်ထိပ် အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ထို စပါးတောင်ပုံ တောင်၏ အနောက် - တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ စပါးတောင်ပုံ၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်း လှေတောရွာနှင့် လက်ပံအိုင်ရွာ အကြားရှိ ရေဆူရေထွက်၏ အနီးတွင်လည်း ရေဆူယာလွန်ဟူ၍ ချင်းတို့၏နေရာ ရွာဟောင်းရှိသည်။ တောင်ကြီး၏ အရှေ့ - တောင်ဘက် လက်ပံရွာ၏ အရှေ့ဘက်တွင် လလယ်ရွာဟောင်း တည်ရှိသည်။ ဤသည်တို့သည် ချင်းတို့၏ အစဉ်အဆက် နှုတ်တိုက် မှတ်သားရသည့် အထောက်အထားများပင် ဖြစ်သည်။
မတူပီ မြို့နယ်နှင့် ဒိုင်လူမျိုး
မတူပီမြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသည့် ဒိုင် လူမျိုးစုများအား အကြမ်းအားဖြင့် နှစ်ပိုင်းခွဲခြား ထားသည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် လည်မျိုချောင်း အရှေ့ဘက်၌ နေထိုင်ကြသော ဒိုင် လူမျိုးများကို (အထက်စုဒိုင်) ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ မတူပီမြို့၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် လည်မျိုချောင်း အနောက်ဘက်ခြမ်း၌ နေထိုင်သူများကို (အောက် စုဒိုင်) ဟူ၍ လည်းကောင်း အကြမ်းဖျင်း သတ်မှတ်ထားသည်။ ယခု တောင်ဘက် (အောက်စုဒိုင်) အပိုင်းကို ခေတ္တ ချန်လှပ်ထားပြီး လည်မျိုချောင်း အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ (အထက်စုဒိုင်) အကြောင်းကိုသာ ဖော်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။
ဟာလ်တူး (Haltu) ရွာရှိ နေထိုင်ကြသည့် မျိုးနွယ်စုများ
Awitaam သည် Pacuum ၏ ဒုတိယသား ဖြစ်သည်။ Awitaam သည် သားကောင်များကို် ကြီးငယ်မဟူ ရတတ်သမျှ၌ မိုးမြေများတိုင်တည် ကြွေးကြော်တတ်သဖြင့် Awitaam အမည်တွင် ရခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ပစ္စည်းဥစ္စာ အသေးအမွှားမှအစ ရရှိပိုင်ဆိုင်မိလျှင် ကြွားဝါ ကျိန်ဆိုတတ်သဖြင့် ဤအမည်တွင်ရခြင်းဖြစ်သည်။
Renghilh သည် Pacuum ၏တတိယသားဖြစ်၍ သူသည် သွားလေရာရာ၌ မိမိ၏ ပစ္စည်းများ မေ့ကျန်တတ်သဖြင့် အမည်တွင်ရခြင်းဖြစ်သည်။ တောထဲ၊ တောင်ထဲ သွားသောအခါများတွင် မိမိ၏ဥစ္စာများ အကြိမ်ကြိမ် မေ့လျော့တတ်သဖြင့် မိသားစုတွင်း၌ စိတ်ချမှုအနဲဆုံးဖြစ်သည်။
ထိုသို့ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး နောင်တွင် Piltun မှ သားနှစ်ယေက် ထွန်းကားရာ ထိုသားများကို Piltun နှင့် Bawinaa ဟူ၍ မှည့်လေသည်။ ထိုမှ Piltun အမျိုးတွင် Piltun နှင့် Bawina ဟူ၍ မိသားစုငယ် ထပ်မံ၍ ခွဲခြားထားသည်။ ထိုမှ Piltun, Bawinaa, Awitaam, Renghilh နှင့် Ceemca စသည့် လူမျိုးစုများဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဒေသအတွင်း အုပ်ချုပ်မှုစံနစ်များ
အုပ်ချုပ်မှုစနစ်သည် မိသားစုတွင်း အုပ်ချုပ်မှု အသွင်ဖြစ်ပြီး အသက်ကြီးသူ၏ နုတ်ထွက်စကားကို လူထုမှ လိုက်နာ၊ နာခံရသည်။ အုပ်ချုပ်သူများတွင် Khawboei, Shukki, Mangki ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုအုပ်ချုပ်သူများမှာ မျှတစွာ အုပ်ချုပ်သည်ဖြစ်ရာ အချင်းချင်း သင့်မြတ်မှုရှိသည်။ အင်အားကြီးသည့် အမျိုးမှ အင်အားသေးသည့် အမျိုးအပေါ် နိုင်ထက်စီးနင်း အုပ်သည့်စနစ် ဟူ၍မရှိပေ။ မျိုးနွယ်စုများအတွင်း အသင့်အသင့် ငြင်းခုံမှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း အကြီးအကျယ် စစ်ပွဲမျိုးများကား မရှိခဲ့ပေ။ အကယ်၍ ကြီးကျယ်သည့် ရန်ပွဲအသွန်ဖြစ်မည့် အခြေအနေများ ပေါ်လာလျင် ကြားဝင်ဖြန်ဖျေသည့် စနစ်ဖြင့် ညှိုနှိုင်းဖြေရှင်းရသည်။ မထင်မှတ်သည့် ရန်ပွဲ၊ စစ်ပွဲများရှိခဲ့လျှင် အင်အားကြီးသည့်ဘက်မှ အနိုင်ရတတ်ကြသော်လည်း ရှုံးနိမ့်သည့်သူများကို ကျေးကျွန်အဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းများ မပြုကြပေ။ ဤသို့ဖြင့် ကျေးကျွန်စနစ် ဟူ၍ လုံးဝမရှိဘဲ တန်းတူရည်တူပင် နေထိုင်ကြရသည်။ နိုင်ထက်စီးနင်း ဗိုလ်လုပ်သည့် စနစ်များ မရှိပေ။
ရပ်ရွာတွင်း တွေ့ကြုံရတတ်သည့် ပြဿနာ၊ ကိစ္စကြီးငယ်များ ဖြေရှင်းရာတွင် အုပ်ချုပ်သူ၊ ဩဇာ ညောင်းသူ အကြီးအကဲများမှ ရိုးရာထုံးတမ်း အစဉ်အလာအတိုင်း ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းကြသည်။ ထိုသို့ဖြေရှင်းကြသည့်အခါ ပြဿနာဖြစ်သည့် နှစ်ဦးနှစ်ဘက်မှ ကာယကံရှင်များသည် အကြီးအကဲများ၏ အဆုံးအဖြတ်များကို ခံယူ လိုက်နာကြရသည်။ ထိုပြဿနာ ကိုင်တွယ်သည့် အကြီးကဲများမှလည်း ဘက်လိုက်မှုမရှိ နှစ်ဦးနှစ်ဘက် မျှတမှုရှိစေရန် ဂရုတစိုက် ဖြေရှင်းကြသည်။ ပြဿနာ အကြီးအငယ် ပမာဏ အလျောက် လျှော်ကြေးများ၊ ဆုံးမဩဝါဒများ စသည်ဖြင့် သင့်လျှော်သလို သင့်မြတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကြရသည်။ “ကြီးသောအမှု ငယ်စေ၊ ငယ် သောအမှု ပပျောက်စေ” ထုံးကို အခြေခံ ကျင့်သုံးကြသဖြင့် ရှုပ်ထွေးမှုများ မရှိလှဘဲ ငြိမ်းချမ်းစွာဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ နောင် မျက်မှောက်ခေတ်များ နိုင်ငံတော်အာဏာ သက်ရောက်မှု ရှိလာသောအခါ မြို့စား၊ ရွာစားများ၊ တိုက်သူကြီး - ရွာသူကြီးများနှင့် ကျေးရွာ ပါတီ - ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌများ၏ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်များဖြင့် အုပ်ချုပ်လာကြသည်။
လက်ထပ် ထိမ်းမြားခြင်းနှင့် အမွေ ဆက်ခံခြင်း
ဒိုင် - ချင်းလူမျိုးတို့၏ လက်ထပ် ထိမ်းမြားခြင်းတွင် မိမိအိမ်ထောင်ပြုအပ်သည့် (Pu-phun) အမျိုးနှင့် အိမ်ထောင် မပြုအပ်သည့် (Tu-ca phun) အမျိုးဟူ၍ ရှိသည်။ အိမ်ထောင်ပြုရာတွင် လူငယ်ချင်း မေတ္တာမျှ၍ အိမ်ထောင်ပြုခြင်း၊ အမျိုးသားဘက်မှ မိမိကြိုက်နှစ်သက်၍ တောင်းရမ်း လက်ထပ်ခြင်း၊ လူငယ်များအား အသိမပေးဘဲ မိဘများ သဘောအတိုင်း စေ့စပ်ခြင်း၊ လူငယ် သတို့သားမှ နှစ်သက်သဖြင့် သမီးနှင့် သမီးရှင်များအား အသိမပေးဘဲ အတင်းအဓမ္မ ပေါင်းသင်းခြင်း စသည်ဖြင့် ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိသည်။
လူသတ်မှုနှင့် အခြား ပြစ်မှုများအတွက် ကျေအေး-ဖြေရှင်းခြင်း
လူသတ်မှုဖြစ်၍ တရားလို - တရားခံတို့အတွက် ရပ်ရွာ အကြီးအကဲများမှ ဖျန်ဖြေ ဆုံးဖြတ်ကြပြီး လျှော်ကြေး ပေးပြီးသောအခါ ထိုနေ့၌ပင် ရပ်ရွာလူကြီးများနှင့် ရပ်ရွာရှိ ဂုဏ်သရေရှိ လူကြီးမင်းများ ရှေ့မှောက်တွင် ကာယကံရှင် နှစ်ဦးနှစ်ဘက်မှ ပြေငြိမ်ရေး အထိမ်းအမှတ် ခေါင်တစ်လုံးစီ ထိပ်စေသည်။ နွားနောက် သားခြောက်ကို ထောင်း၍ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ ကြက်သွန်၊ ဆားများနယ်ပြီး ခေါင်ရည်ကိုလည်းကောင်း၊ အသားထောင်းကို လည်းကောင်း ခွံ့ကြွေး စေကြသည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဘက်မှ ခေါင်ရည်သောက်၍ အသားများ အတူတကွ စားသောက်ကြမှသာ ကျေအေးမှု အထမြောက် အောင်မြင်မှုရှိသည်။
ခိုးမှု တရားများ စီရင်ခြင်း
ခိုးမှု တရားများကို စီရင် ဖြေရှင်းကြရာတွင် ပစ္စည်းခိုးသူသည် ၎င်းခိုးယူသော ပစ္စည်းနှင့် ထိုပစ္စည်းနှင့် ညီမျှသော နောက်ထပ် လျော်ကြေးကိုပါ ပေးလျော်ရသည်။ အိမ် သို့မဟုတ် ပစ္စည်းသိုလှောင်သည့် အဆောက်အဦး (Khai) တခုခုကို ဖေါက်ထွင်း ခိုးယူလျင် ခိုးရာပါ ပစ္စည်းတန်ဖိုးအပြင် ဖေါက်ထွင်းထားသည့် တံခါး ပြန်ပိတ်ရသည့် တံခါး ပိတ်ခ လျော်ကြေးပါ ပေးရသည်။ အကယ်၍ သေတ္တာ ဖေါက်မိပါက သေတ္တာပိတ်ခ စသည်ဖြင့် လျော်ကြေးများ ပေးလျော်ရသည်။ အကယ်၍ လူတစ်ယောက်အား မခိုးပါဘဲနှင့် သူခိုးစွပ်စွဲလျင် အသရေဖျက်မှုနှင့် သိက္ခာ သမာဓိ ထိပါး စော်ကားမှုဖြင့် မျှားတစ်ချောင်း၊ နွားနောက်နှင့် အခြား သတ်မှတ်ထားသည်များဖြင့် လျော်ကြေးများ ပေးရသည်။
ရိုးရာ ဝတ်စား ဆင်ယင်မှုများနှင့် အသုံး အဆောင်ပစ္စည်းများ
အမျိုးသားများ၏ အသုံးအဆောင်များကို ဖော်ပြရလျင် (Shahoi) များဟုခေါ်သည့်၊ သေနတ် (Maei)၊ လဲယမ်းများနှင့် ကျည်ဆန်များ ထည့်ဆောင်နိုင်ရန် ပြောင်ဦးချိုကို ပြုပြင် အသုံးပြုရသည့် (Yamphu)၊ နွားနောက် သားရေများဖြင့် ဓားမများ ထည့်ရန် ပြုလုပ်ထားသည့် (Shapangki)၊ ဓားမကြီးများ ထည့်လွယ်ရန် ဝါး - ကြိမ်များဖြင့် ယက်လုပ်ထားသည့် (Tim-imm)၊ ဆေးရွက်ခြောက်များ ဆောင်ရန် (Shei-kap)၊ စသည်များနှင့် ရိုးရာ လှံ (caei) များကို အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းအပြင် အမျိုးသားများ၏ အထူး နှစ်သက်စွာ အသုံးပြုကြသည့် လက်နက်နောက် တစ်မျိုးမှာ ဒူးလေးနှင့် လေး (Lii) ပင်ဖြစ်သည်။ ခရီးဆောင်ရန် ပေါ့ပါး လွယ်ကူခြင်း၊ သေနတ်ကဲ့သို့ ခဲယမ်း - မီးကျောက်များအတွက် မပူပန်ရခြင်း၊ အသံမထွက်ဘဲ တိတ်ဆိတ်စွာ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း စသည်များကြောင့် လေးနှင့် ဒူးလေးကို် ပိုမို၍ နှစ်သက်စွာ အသုံးပြုကြသည်။
ဤသို့ ဆင်မြန်းရသည့် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများ၏ အသုံးအဆောင် အဆင် တန်ဆာများကို မိမိတို့ ၏ ရင်သွေးသား/သမီးများ အိမ်ထောင် ပြုကြသောအခါ မိမိဘများ၏ အမွေအဖြင့် ဝေမျှပေးရသည်။ ထိုသို့ မိဘများ၏ အမွေဖြစ်သဖြင့် သားသမီးများ အနေဖြင့် မျိုးရိုး စဉ်ဆက် မပျောက်ပျက်အောင် တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်း ကြရသည်။
ကောက်သစ်စားရသည့် ရိုးရာခိုသီူး (Khotue Poi) ပွဲ
ချင်း လူမျိုးများတွင် ပွဲလန်းသဘင်များ မြောက်မြားစွာ ရှိသည်။ ထိုပွဲများမှ ရိုးရာ ခေါ်သီူးပွဲမှာ အထူး အရေးပါလှသည့် ပွဲလန်း တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ခေါ်သီူးပွဲကို မျိုးနွယ်စုအလိုက် ကျင်းပကြရာ ကျင်းပရသည့် အချိန် တသမတ်တည်း မရှိဘဲ ကွဲပြားကြသည်။ ယခု ဖော်ပြသည့် ခေါ်သီူးပွဲသည် မတူပီမြို့နယ်နှင့် ဒိုင်ဒေသများ၌ နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လ (၁၅) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပကြရသည့် ရိုးရာပွဲလန်း တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ဤပွဲကို လက်ရှိ အသက်မွေး ဝမ်းကြောင်းအတွက် လုပ်ဆောင်ကြသည့် တောင်ယာ၏ အခြေအနေကို ကြည့်ပြီး ကျင်းပသည့် ကြီးမြတ်သည့် ပွဲမျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ချင်း လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်ယာ လုပ်ငန်းဖြင့်သာ အသက် မွေးဝမ်းကြောင်းခြင်း ပြုကြသည်ဖြစ်ရာ တောင်ယာမှ အသီးအနှံများအား အခွင့်အခါသင့်၍ စတင် စားသုံးနိုင်ရန်အတွက် ရိုးရာ ကိုးကွယ်သည့် နတ်များ (တောင်ယာကို ကောင်းကြီး ပေးသည့် နတ်မင်းများ) အား ကျေးဇူး ချီးမွမ်းသည့် ပွဲပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤပွဲများတွင် တောင်ယာ၏ အခြေအနေကို ကြည့်ပြီး ကျင်းပကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ရွာလုံးကျွတ် ပါဝင်ရသည့် ရိုးရာ ငါးဖမ်း (Rasak Poi) ပွဲ
တောင်ပေါ်ရိုးရာ ပွဲများတွင် Rasak ပွဲသည်လည်း တစ်ခု အပါအဝင်ပင် ဖြစ်သည်။ ဤပွဲများကို နှစ်စဉ် နွေဦးကာလများတွင် ကျင်းပလေ့ ရှိကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် တောင်ယာလုပ်ငန်းများ အလုပ်ပါးချိန်များတွင် ကျင်းပရခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုကာလများသည် ရသီဥတု ပူလာသည်က တစ်ကြောင်း၊ အလုပ်များ ပါးနေသည်က တစ်ကြောင်း ကျေးရွာ နေလူထုများအနေဖြင့် ပိုမို၍ အချင်းချင်း ချစ်ခင်မှုရှိစေရန် အထူး ပျော်ပွဲသဘောဖြင့် ကျင်းပ ရခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရွာလူထု တရပ်လုံး ပါဝင်ကြရသဖြင့် အထူး ပျော်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသည့် ပျော်ပွဲတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
ငါးဖမ်းပွဲပြီး၍ ညနေပိုင်းတွင် ရေမိုးချိုး ကြပြီး အပျို လူပျို လှည့်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ နေ့ခင်း၌ ပင်ပန်းထားသည်များကို ညပိုင်းတွင် ရွာတွင်းရှိ လုံမပျို များမှ နှိပ်နယ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ပေးကြသည်။ လူပျို လှည့်သည်ဟု ဆိုရာ၌ ရိုင်းစိုင်းသည့် သဘောများနှင့် မဟုတ်ဘဲ ရင်းနှီးခင်မင်မှု အနေဖြင့်သာ ဆက်ဆံကြရသည်။ ခေါင်ရည်ထိပ်ခြင်း၊ မီးပုံဖိုကြပြီး ဝိုင်းဖွဲ့ကြခြင်းများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ထိုညကို ကုန်လွန်စေကြသည်။ ဤကား တောင်ပေါ်ဒေသ၏ နှစ်သက်ဖွယ် အလှတစ်ပါးဖြစ်ပြီး ဒိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု ပွဲလန်းတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
လောင်ဟွေးမှ ဟာတူး
နောင်ပါန်း - ဟောန်သာန် ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ခဲ့ကြရသောအခါ၌လည်း Cem ၏ စစ်ဘေး ဒဏ်များမှ လွတ်မြောက် ကင်းရှင်းခြင်းမရှိဘဲ ကြုံတွေ့မြဲ ကြုံတွေ့ ကြရသည်။ လောင်ဟွေးဒေသ၌ စစ်မက်ဘေး ငါးကြိမ် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသကဲ့သို့ နောင်ပန် - ဟောန်သာန်ဒေသတွင်လည်း စစ်ဘေးဒဏ်ကို လေးကြိမ်မျှ ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်။ နောင်ပန်ဒေသ၌ နေထိုင်ခဲ့ကြစဉ်တွင် ရန်သူများ အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်း မရှိစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ခံတပ်များအသွင် စူးပင်များ (Thongrawh Shing) ကို တန်း၍ စိုက်ကြသည်။ ထိုအပင်တန်းများ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ထိုသို့ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ထားကြပါသော်လည်း စစ်ဘေးတွင်မူ အခိုက်အတန့်မျှသာ တားဆီးနိုင်ပြီး အပြည့်အဝမူ ဟန့်တားနိုင်ခြင်း မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။ ဤသို့တဖန် စစ်ဘေးကို ရင်ဆိုင်ကြရ မြဲဖြစ်ရကား နောင်ပါန်းဒေသမှ ရှယ်လ်အီမ်း - ပုခ်ဗန်ဒေသသို့ ပြန်လည် ပြောင်းရွှေ့ကြရသည်။
Samthuen Lung နှင့် ခြင်္သေ့ရန်
ဟာလ်တူးရွာသားများ နှင့် ဒိုင်လူမျိုးတို့တွင် ဒဏ္ဏာရီဆန်သည့် အဖြစ်အပျက်များ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအဖြစ် ပျက်များတွင် ဟာလ်တူးတို့၏ ခြင်္သေ့ရန် (Samthuen) တော်လှန်ခြင်းမှာ အထူးထင်ရှားသည်။ လောင်ဟွေးဒေသ၌ နေထိုင်ကြသည့် ဟာလ်တူး လူမျိုးများသည် အန္တရာယ် ရန်စွယ်ကင်းစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ နေထိုင်ခဲ့ကြရာ တနေ့သောအခါ မထင်မှတ်ဘဲ ရွာတွင်းရှိ ကလေးသူငယ်များ တစ်ယောက်ပြီး တစယောက် ပျောက်ဆုံးနေကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ကလေးသူငယ်များ ပျောက်ဖန်များလာရာ ထိုအကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေလာကြသည်။ နောက်မှ ခြင်္သေ့၏ ရန်ကြောင့် ကလေးများ နေ့စဉ် ပျောက်ဆုံးနေရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း သိကြရသည်။
ဟာလ်တူးကျေးရွာ၏ ဘာသာရေး အခြေအနေကို ဖော်ပြရာတွင် အဓိကအားဖြင့် သုံးပိုင်းခွဲ၍ ဖော်ပြသွားပါမည်။ ထိုသို့ဖော်ပြရာတွင် ဘာသာတရား ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၌ အနည်းငယ် ရှုပ်ထွေးနေရာ ပို၍ ရှင်းလင်းစွာမြင်နိုင်စေရန် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ဟာလ်တူးရွာ၏ ရှေးရိုးရာ ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု၌ အရှုပ်အထွေး မရှိလှသော်လည်း ခရစ်ယာန်ဘာသာတရား ဝင်ရောက်လာပုံ၌ အနည်းငယ် ရှုပ်ထွေးမှုရှိသည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ထွန်းကားလာခြင်းသည် အခြားသော ဒေသများကဲ့သို့ သမားရိုးကျ ဝင်ရောက်လာခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ စိတ်ဝင်စားဖွယ် တမူထူးခြားစွာ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှေးရိုးရာ နတ်ဘာသာသာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
တခါတရံ တစ်ယောက်နှင့် တစ်ယောက် တစုံတခုသော ပြဿနာများ ရှိခဲ့ပါကလည်း ထိုပြဿနာများ ကို တိရစ္ဆာန် တကောင်ကောင်ကို သတ်ကြပြီး သင့်မြတ်မှုများ ပြုလုပ်လေ့ ရှိကြသည်။ အကယ်၍ တောထဲ၌ သားကောင်ကြီးများ (ဥပမာ - ဝက်ဝံ၊ ကျား၊ တောဝက် စသည်များ) ရရှိမိပါကလည်း အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန် များထဲမှ တစ်ကောင်ကောင်ကိုသတ်၍ ၎င်း၏ အသွေးများဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ဂုဏ်ပြုကြပြီးမှသာ စားသုံးကြရသည်။
ခရစ်ယာန်သာသနာ တိုးတက်ထွန်းကားလာခြင်း
ဟာလ်တူးရွာ၏ ခရစ်ယာန် ယုံကြည်မှုသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့ပြီး ယုံကြည်သူ အင်အားများလဲ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ယခင် ကာလများတွင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ကြရာ၌ ဦးထွန်သီုပ်၏ နေအိမ်၌သာ ဝတ်ပြု ကိုးကွယ်ခဲ့ကြရာမှ ခရစ်ယာန် အင်အားများပြား တိုးတက်လာသောအခါ နေအိမ်၌ နေရာလုံလောက်မှု မရှိတော့ပေ။ ထိုအခါ အသင်းသားများ၏ ဝိုင်းဝန်းကြိုးပန်းမှုကြောင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဝါးထရံ - သက်ကယ်မိုးဖြင့် ဗိမာန်တော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး အနုမောဒနာ ပြုနိုင်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဗိမာန်တော်၌ ဝတ်ပြု ကိုးကွယ်လာကြသဖြင့် ဘုရားကျောင်းကိစ္စ အဆင်ပြေခဲ့သည်။
= ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုများ =
ပညာရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု
၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ် များသည် ဟာလ်တူးရွာနှင့် ချန်းပြန်းတိုက်နယ်များကို မင်းတပ်မြို့နယ် အဖြစ်မှ မတူပီမြို့နယ်သို့ ပြောင်းလဲသော ကာလဖြစ်သည် နှင့်အညီ ရပ်ရေးရွာရေးများတွင် မြို့နယ်ရုံးသို့ ဆက်သွယ်ရန် ပိုမို၍ လွယ်ကူလာသည်။ ကျောင်းသုံး စာအုပ်ကိစ္စများနှင့် အခြားလိုအပ်သည်များကို လွယ်ကူစွာ သွားရောက် ထုတ်ယူကြသည်။ အခြေခံ ပညာအဆင့်များကို ကျေးရွာတွင်း၌ သင်ယူကြရပြီး အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းပညာများကို မတူပီ မြို့ပေါ်သို့ သွားရောက် သင်ယူခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် စာတတ် ပညာတတ်များကို မွေးဖွားပေး နိုင်ခဲ့သည်။
ချန်းပြန်း (Hlang Prang) - ဟာတူး (Haltu) မော်တော်ကားလမ်း
ဟာလ်တူးကျေးရွာ၏ လမ်ပန်းဆက်သွယ်ရေးသည် အရင်ကာလများတွင် ခက်ခဲ့မှုများရှိခဲ့ကြောင်း ဖော် ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ထိုခက်ခဲသည့် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေးကို ဖြေရှင်းနိုင်ရန် အုပ်ခုျပ်သူများနှင့် ကျေးရွာလူထုမှ တွေးတော ကြံစည်ခဲ့ကြသည်။
အုန်းမောင် (လန်ဒန်အတ်)
မြန်မာနိုင်ငံ၌ အနောက်တိုင်းမှ လာသော ခေတ်သစ် အနုပညာ တရပ်ဖြစ်သည့် ရုပ်ရှင် အနုပညာကို စတင် မျိုးစေ့ချခဲ့သူမှာ အခြားသူ မဟုတ်ချေ။ မြန်မာပီပီ သျှောင်ထုံးထားသော ဦးအုန်းမောင်ပင် ဖြစ်လေသည်။ မြန်မာပြည်၏ ရုပ်ရှင်ဖခင်ကြီးဟု လူသိများသော ဦးအုန်းမောင်သည် မြန်မာပြည်တွင် လက်မွန်မဆွ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူး၍ ရုံတင်ပြသခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သည်။ ဦးအုန်းမောင်သည် ပန်းချီပညာနှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးသည့်ပညာကိုပါ လေ့လာလိုက်စား တတ်မြောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ဦးအုန်းမောင်သည် သျှောင်ထုံးကြီးနှင့် ဖြစ်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်စာတတ် တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။
စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဦးအုန်းမောင်သည် အသက်အရွယ် ကြီးရင့်လာပြီ ဖြစ်သော်လည်း အားမလျှော့သေး။ ဓာတ်ပုံလုပ်ငန်းဖြင့် အခြေစိုက်ကာ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို ပြန်လည် ထူထောင်ပြန်သည်။ အချစ်ဦး၊ ဝသုန်ဤမြေ၊ ရဲခေါင်မဲခေါင် စသည့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်း ၁၅ ကားခန့် ရိုက်ကူး ထုတ်လုပ်ခဲ့လေသည်။ အသက်အရွယ် ကြီးလာသဖြင့် ဖိဖိစီးစီး မလုပ်နိုင်သောကြောင့် ထင်သည်။ မရှုံးနိမ့်သော်လည်း ယခင်ကဲ့သို့ အောင်မြင်ခြင်း မရှိတော့ချေ။
ဦးအုန်းမောင်သည် ရုပ်သေဓာတ်ပုံ ရိုက်ကူးသည့် လုပ်ငန်းမှတစ်ဆင့်တက်၍ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးသည့် လုပ်ငန်းလုပ်ရန် ခရစ်နှစ် ၁၉၁၈ တွင် ကြံစည်အားထုတ်ခဲ့လေသည်။ ထိုစဉ်အခါက ရန်ကုန်တွင်ပြသလျက်ရှိသော နိုင်ငံခြား ရုပ်ရှင်ကားများကို မလွတ်တမ်းကြည့်ရှုလျက် လေ့လာမှတ်သား ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကြံစည်ကြိုးစားနေဆဲ ကံအားလျော်စွာပင်
ဂုံမင်းချောင်းရွာ၊ ကွင်းဘော
ဂုံမင်းချောင်းရွာ၊ ကွင်းဘော
အမှတ်(၃၀၃၁)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း
တပ်ရင်းအမှတ် ၃၀၃၁
NGC 5964
ပြင်ပလင့်
ကဏ္ဍ:ဆာပန် (ကြယ်စုတန်း)
ကွင်းကလေးရွာ၊ ကွင်းဘော
ကွင်းကလေးရွာ၊ ကွင်းဘော
သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား
ဟူ၍သုံးခွန်းသောစကားဖြင့် ကြုံးဝါးတော်မူလေသည်။
မယ်တော် နတ်ရွာစံခဲ့သော် မိထွေးတော် မဟာပဇာပတိဂေါတမီ မိဖုရားသည် သားတော်နန္ဒမင်းသားကို နို့ထိန်းတို့အားအပ်၍ အလောင်းမင်းသားကိုကိုယ်တိုင်နို့တိုက်၍ မွေးမြူတော်မူလေသည်။ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကိုဖွား၍ တစ်လမြောက်သောအခါ ခမည်းတော်မင်းကြီးသည် အခြံအရံတို့နှင့် လယ်ထွန်မင်္ဂလာပြုတော်မူရာတွင် မင်းသားကို ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ရင်းဝယ် ကောင်းမြတ်သောနေရာ၌ ထား၏။ အထိန်းမိန်းမတို့လည်း မင်းကြီး၏လယ်ထွန်သဘင်ကို ကြည့်ရှုနေသဖြင့် မေ့လျော့နေစဉ်တွင် အလောင်းမင်းသားသည် သိပ်ထားရာမှ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေထိုင်နေတော် မူပြီးလျှင် အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းရင်း ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူ၏။ အလောင်းမင်းသား၏ အာနု ဘော်ကြောင့်ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ရိပ်သည် နံနက်မှ မွန်းစောင်းသည့်တိုင်အောင်မပြောင်းမရွှေ့ပဲ ထီးဝန်းအုပ်သကဲ့သို့ တည်နေတော့၏။
အမှတ် (၆) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး
မှူး_၆ ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ
Deathrock
အနုပညာရှင်များ
Only Theatre of Pain, Christian Death ၏၁၉၈၂၏ပွဲဦးထွက် albumသည် ပထမဆုံး အမေရိကန် gothic album ကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်စွာ ကျင်းပခဲ့သည။ punk, horror punkသို့ gothic rock ကဲ့သို့ တစ်ခုမဟုတ်လျှင်တစ်ခုကဲ့သို့ ခွဲခြားရန် မလွယ်ကူပေ၊ Rozz Williams, Christian Death ၏ ဦးဆောင်အဆိုတော် သေဆုံးပြီးနောက် project များဖြစ်သော Shadow Project, Premature Ejaculation တို့သည် gothနှင့် deathrock ဖြစ်ရပ်မှ အလွှမ်းမိုးဆုံး အနုပညာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ Kommunity FK မှ Patrick Mata သည် အခြားလွှမ်းမိုးသည် male deathrocker ကဲ့သို့ Ex-Vo To၏ Larry Rainwater ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်မှ အနုပညာရှင်များသည် EPS နှင့် LPS တို့ ၁၉၈၂ တွင် ထုတ်လွင့်ခဲ့သည်။ deathrock ဟုလည်း ယူဆနိုင်သည်။ Theatre of Ice နှင့် Mighty Sphincter ကို မိန့်ခွန်းပြောကြားသည်။ ဗြိတိန်တီးဝိုင်းများသည် deathrock အသံများကို post-punk လွှမ်းမိုးခြင်းကို ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် အဓိကထောက်ပံခဲ့သည်။ Joy Division, Bauhausနှင့် Siouxsie and Banshees တို့ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ အခြားတီးဝိုင်းများသည် deathrock သို့ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဂျာမနီမှ Xmal Deutshland၊ အိုင်ယာလန်မှ Virgin Prune နှင့် ဩစတေးလျမှ Birthday Party တို့ပါဝင်သည်။
ဝန်ထမ်းရေးရာဦးစီးဌာန
လုပ်ငန်းတာဝန်များ
ဝန်ထမ်းရေးရာဦးစီးဌာန၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
အလန်းအုံးပင်ရွာ၊ ကနင်ဝ
အလန်းအုံးပင်ရွာ၊ ကနင်ဝ
တူဂျဂူများ
တူဂျဂူများ (Tulja Lena तुळजा लेणी) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဂျန်နာမြို့ အနောက်ဘက် ၄ ကီလိုမီတာခန့်အကွာရှိ Shivneri တောင်ကုန်းတွင် တည်ရှိသည့် ဂူများဖြစ်သည်။ ဂျန်နာမြို့ပတ်ဝန်းကျင်ပတ်လည်ရှိ အခြားဂူများမှာ မန်မိုဒီဂူများ၊ ရှစ်နီရိဂူများနှင့် လန်းယဒရီဂူများ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကျုံကြိုက်ရွာ၊ ကျုံကြိုက်
ကျုံကြိုက်ရွာ၊ ကျုံကြိုက်
လက်ပံပြား (တောင်)ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မားသားဘုတ်
မားသားဘုတ်သည် ရှုပ်ထွေးပွေလီသည့် လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းများကို စုစည်းထားသည့် ပလတ်စတစ်ပြားချပ် တခုဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ် ကွန်ပျူတာတွင် အဓိကကျသည့် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ပေးသည့် အစိပ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ မန်မိုရီ၊ ဟတ်ဒစ် စသည့် အခြားဆက်စပ်ပစ္စည်းများနှင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည့် ပို့တ် (port) များလည်း ပါဝင်သည်။ မားသားဘုတ်ကို မိန်းဘုတ်၊ စစ္စတမ်ဘုတ် သို့မဟုတ် အက်ပယ် ကွန်ပျူတာတွင် လောဂျစ်ဘုတ်ဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိသည်။
ကြုံတကင်း
ကြုံတကင်း
သရက်ပင်ကန်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ
သမိုင်းကြောင်း
၁၇ ရာစု နှောင်းပိုင်း နှင့် ၁၈ ရာစု တလျှောက်လုံးတွင် ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာနှင့် ပြင်သစ်အင်ပိုင်ယာတို့သည် ဆီနီဂေါမြစ်နှင့် ဂမ်ဘီယာမြစ်တို့ ရှိရာဒေသတွင် နိုင်ငံရေး နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတို့တွင် တစ်ဦးထက် တစ်ဦး သာလွန်စေရန် ဆက်တိုက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာသည် ၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် ဆီနီဂေါနိုင်ငံအား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် နယ်စား ဩဂတ်စတပ် ကပ်ပဲလ် ဦးဆောင်သော နယ်မြေရှာဖွေရေးအဖွဲ့သည် ဂမ်ဘီယာသို့ ရောက်ရှိ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၁၇၈၃ ပထမ ဗာဆိုင်းစာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီးနောက် ဂရိတ်ဗြိတိန်မှ ဂမ်ဘီယာမြစ်ကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ပြင်သစ်တို့က မြစ်၏ မြောက်ဘက်ကမ်းရှိ ဗြိတိသျှနယ်မြေ ပတ်လည်ဝိုင်းရံထားသော အယ်လ်ဘရီဒါခေါ် ဒေသ သေးသေးလေးတစ်ခုအား ဆက်လက် ထိန်းသိန်းထားခဲ့သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းသို့ နောက်ဆုံး လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း (၁၉၆၅ မှ ယနေ့အထိ)
သမ္မတ ဂျမ်မားသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် သီးသန့်ပါတီများ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲမှ အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်း အဒါမာ ဘာရိုး နှင့် ဂမ်ဘီယာ ဒီမိုကရက်တစ် ကွန်ဂရက် ပါတီမှ မန်မာကန်ဒါ တို့ နှင့် ရင်ဆိုင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂမ်ဘီယာသည် အဓိက အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်နှင့် လူအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ အိုဆိုင်းနို ဒါဘိုး အား ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ထောင် ၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့ပြီး သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ခြင်း မပြုနိုင်ရန် ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။
ပထဝီဝင်
ယခုလက်ရှိ နယ်နိမိတ်မှာ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းနှင့် ပြင်သစ်တို့၏ သဘောတူညီချက် အပြီးတွင် ဖြစ်သည်။ ပဲရစ်တွင် ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိသျှတို့ ဆွေးနွေးကြစဉ် အချိန်က ပြင်သစ်တို့သည် ဗြိတိသျှတို့အား ဂမ်ဘီယာမြစ်၏ 200 mi မျှကို ထိန်းချုပ်ရန် ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ချက်များ စတင် ထားရှိသော်လည်း ပဲရစ် အစည်းအဝေးအပြီးတွင် ဂမ်ဘီယာ၏ နောက်ဆုံး နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ရန် ၁၅ နှစ်မျှ ကြာခဲ့သည်။ ရလဒ်ဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့်နှင့် မျဉ်းကွေးများသည် ဗြိတိသျှတို့အား ဂမ်ဘီယာမြစ်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက် 10 mi မျှကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။
သမ္မတ
သမ္မတသည် ဒု-သမ္မတ နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်နိုင်သကဲ့သို့ အစိုးရအဖွဲ့ကိုလည်း ဦးဆောင်နိုင်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးအား ၁၉၇၀တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာအားလုံးကို သမ္မတအား အပ်နှင်းထားသည်။ သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်ညီလာခံ၏ အဖွဲဝင် ၅ ဦး၊ အထက်တရားရုံးများ၏ တရားသူကြီးများ၊ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူများနှင့် ခရိုင်အကြီးအကဲများကိုလည်း ခန့်အပ်နိုင်သည်။ အစိုးရ ဌာနများ အနေနှင့်မှု ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု ကော်မရှင်၊ စုံစမ်းရေး အဖွဲ့နှင့် လွတ်လပ်သော ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် တို့ကို ခန့်အပ်နိုင်သည်။ သမ္မတအား ငါးနှစ်သက်တမ်းဖြင့် ရိုးရှင်းသော မဲအများဆုံးလူကို ခန့်အပ်သော ပုံစံဖြင့် ရွေးချယ်ကြသည်။ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သည့် သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ၂၀၁၈ တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအား ပြန်လည်သုံးသပ်နေပြီး နှစ်ကြိမ် သက်တမ်းသတ်မှတ်ခြင်း နှင့် အစိုးရ၏ ပုံစံကို ပိုကောင်းအောင် ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သော အခြားအပြောင်းအလဲများ ရှိနိုင်သည်ဟု မျှော်လင့်ထားသည်။
နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး
ဂမ်ဘီယာသည် အိမ်နီးချင်း ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံနှင့် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ ကာဆာမန့်စ် ဒေသတို့ကြား အငြင်းပွားမှုများကို ဝင်ရောက်ဖြေရှင်းရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဂမ်ဘီယာ အစိုးရသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ မအောင်မြင်ခဲ့သော အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် ဆီနီဂေါ ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဂမ်ဘီယာနှင့် အိမ်နီးချင်း ဆီနီဂေါနိုင်ငံတို့ကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာခဲ့သည်။ နောက်ဆက်တွဲဖြစ်သော လူ့အခွင့်အရေးနှင့် ပတ်သက်သော အခြေအနေ ယိုယွင်းလာမှုကြောင့် အမေရိကန် နှင့် ဂမ်ဘီယာတို့အကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာလာခဲ့သည်။
လူ့အခွင့်အရေး
ဒေးလီးအော့ဗ်ဆာဗာ သတင်းစာ၏ သတင်းထောက် အဲဘရီမာ မန်နာ မှာ ၂၀၀၆ ဇူလိုင်လကတည်းက အဖမ်းခံထားရပြီး ထိုစဉ်မှစ၍ တိတ်တဆိတ် ထိန်းသိမ်းခံထားရသည်ဟု လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများမှ ယုံကြည်ကြသည်။ မန်နာ သည် ဘီဘီစီမှ သမ္မတ ယာယာ ဂျမ်မားအား ဝေဖန်ထားသည့် သတင်းကို ပြန်လည် ထုတ်ပြန်ရန် ကြိုးစားရာမှာ နိုင်ငံတော်ထောက်လှမ်းရေးအေဂျင်စီမှ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း ခံရသည်ဟု သတင်းရရှိခဲ့သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေး အဖွဲ့မှ သူ့အား ယုံကြည်ချက်ကြောင့် အကျဉ်းကျခံရသူဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် အရေးအကြီးဆုံး အမှုများတွင် ထည့်သွင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ဂမ်ဘီယာ ထရမ်းပက် သတင်းစာမှ မန်နာသည် အထိန်းသိမ်းခံရစဉ် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အလယ်တွင် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။
စစ်ရေး
ဂမ်ဘီယာစစ်တပ် (GAF) အား ဂမ်ဘီယာနှင့် ဆီနီဂေါ နှစ်နိုင်ငံအကြား နိုင်ငံရေးပေါင်းစည်းမှု ဖြစ်သည့် ဆီနီဂမ်ဘီယာ ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း၏ လိုအပ်ချက်အရ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အစက ဗြိတိသျှတို့ လေ့ကျင့်ပေးထားသော ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတော်ကြည်းတပ်နှင့် ဆီနီဂေါတို့ လေ့ကျင်ပေးထားသော ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတော်ရွန်ဒါမရီ (ဂျီအင်န်ဂျီ) တပ်ဖွဲ့ တို့ ပါဝင်သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂျီအင်န်ဂျီအား ရဲတပ်ဖွဲ့ နှင့်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ခုနှစ်တွင် ဂျမားမှ ဂမ်ဘီယာရေတပ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အလယ်ပိုင်းတွင် ဂမ်ဘီယာလေတပ်ကို တည်ထောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဂျမားသည် နိုင်ငံတော်ရီပတ်ဘလစ်ကင် အစောင့်တပ်ဖွဲ့အား အထူးတပ်ဖွဲ့ယူနစ်များဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတော်ကြည်းတပ်တွင် အင်အားအကြမ်းမျဉ်း ၉၀၀ ခန့် ရှိပြီး ခြေမြန်တပ်ရင်း ၂ ခုနှင့် အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ကုမ္ပဏီတစ်ခု ရှိသည်။ ဖားရပ်သံချပ်ကာယဉ် နှင့် အမ်၈ ဂရေးဟောင်း သံချပ်ကာကားများကို အသုံးပြုကြသည်။ ရေတပ်တွင် ကင်းလှည့်ရေယာဉ်များ ရှိပြီး ထိုင်ဝမ်မှ ၂၀၁၃ တွင် ရေယာဉ်အသစ်များကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။
စီးပွားရေး
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတွင် လွတ်လပ်သော ဈေးကွက်ကို အခြေခံသော စီးပွားရေး ရှိပြီး ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ တစ်အိမ်စာဖူလုံသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ သမိုင်းကြောင်းအရ မြေပဲပေါ် မူတည်၍ ပို့ကုန်ဝင်ငွေ ရရှိခြင်း၊ သမုဒ္ဒရာဆိပ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော ပြန်လည်တင်ပို့ ကုန်သွယ်ရေး၊ ပို့ကုန် ခွန် လျော့နည်းခြင်း၊ စီမံရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိခြင်း၊ အတက်အကျကြမ်းသော ငွေလဲလှယ်နှုန်းနှင့် ငွေလဲလှယ်နှုန်း ထိန်းချုပ်မှု မရှိခြင်း နှင့် သိသာသော ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား လုပ်ငန်း အစရှိသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ရှိသည်။
ယခင်က ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂတို့သည် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ အဓိက ပစ္စည်းတင်ပို့ရာ ဈေးကွက် ဖြစ်ခဲ့သည်။​ သို့သော်လည်း လတ်တလော နှစ်များတွင် ဆီနီဂေါ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့်​ ဂျပန်တို့သည် ဂမ်ဘီယာ၏ ထင်ရှားသော ကုန်သွယ်ရေး မိတ်ဖက်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။​အာဖရိကတွင် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၌ ဆီနီဂေါသည် ဂမ်ဘီယာ၏ အကြီးမားဆုံး ကုန်သွယ်ရေး မိတ်ဖက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ မတိုင်မီကမူ ဂင်းနီဗစ်ဆော နှင့် ဂါနာ နိုင်ငံတို့သည် ဆီနီဂေါနှင့် ညီမျှသော အရေးကြီးသော ကုန်သွယ်ရေး မိတ်ဖက်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ တကမ္ဘာလုံးတွင် ဂမ်ဘီယာသို့ အဓိက ပစ္စည်းတင်သွင်းသော နိုင်ငံများမှာ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တို့ ဖြစ်ကြသည်။​ ယူကေ၊ ဂျာမနီ၊ အိုင်ဗရီကို့စ် နှင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံတို့မှလည်း ဂမ်ဘီယာသို့ ပစ္စည်းအမြောက်အမြား တင်ပို့ ကြသည်။​ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်ရေး လိုငွေပြမှုမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၃၁ သန်း ဖြစ်သည်။
ပညာရေး
ဂမ်ဘီယာနို်င်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ မူလတန်းအဆင့် ပညာရေးမှာ မသင်မနေရ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း စွမ်းအားစုများ နှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ မလုံလောက်မှုကြောင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ခက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်း မူလတန်း ကျောင်းအပ်သူမှာ ၇၇.၁% ဖြစ်ပြီး တကယ်တမ်း ကျောင်းတက်သူမှာ ၆၄.၇% မျှသာ ရှိသည်။ ကျောင်းလခကြောင့် ကလေးငယ်အများအပြား ကျောင်းမတက်နိုင်ပဲ ဖြစ်ခဲ့သည်မှာ ကြာပြီ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမ္မတဂျမ်မားမှ ကျောင်း၏ ပထမဆုံး ခြောက်နှစ်တွင် ကျောင်းလခ ကောက်ခံခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ မူလတန်းကျောင်းသားကျောင်းသူများတွင် မိန်းကလေး မှာ ၅၂% မျှ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကိန်းဂဏန်းမှာ ကျေးလက်ဒေသများတွင် လျော့နည်းနိုင်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု အကြောင်းအချက်များနှင့် ဆင်းရဲမှုတို့က မိဘများအား မိန်းကလေးများကို ကျောင်းသို့ ပို့ရန် အဟန့်အတား ဖြစ်စေသည်။ ကျောင်းနေအရွယ် ကလေးများ၏ ၂၀% မှာ ကိုရမ်ကျမ်းစာ သင်ကျောင်းများတွင် တက်ရောက်ကြသည်။
ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
ဆီရာများကဲ့သို့ပင် ဂျိုလာလူမျိုးများတွင်လည်း သူတို့ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းစဉ်လာများ ရှိကြသည်။ ဂျိုလာများ၏ အဓိက ဘာသာရေးပွဲတော်တစ်ခုမှာ ဘိုကောက် ပွဲတော် ဖြစ်သည်။
ယဉ်ကျေးမှု
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် အာဖရိကကုန်းမကြီဂတွင် အသေးဆုံး နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော ယဉ်ကျေးမှုများမှ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်သည် ဂမ်ဘီယာမြစ်၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ကျဉ်းမြောင်းသော မြောင်းကလေးတစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိပြီး ရေထုသည် နိုင်ငံ၏ အသက်သွေးကြောသဖွယ်ဖြစ်ပြီး ဒေသခံများက "မြစ်" ဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုကြသည်။ သဘာဝအတားအဆီး မရှိပါက ဂမ်ဘီယာသည် အနောက်အာဖရိကတခွင်တွင် ရှိသော လူမျိုးအများစု၏ နေထိုင်ရာ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။
မတူပီမြို့နယ်
နယ်နိမိတ်
မတူပီမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် မ​ကွေးတိုင်းရှိ ဂန့်​ဂေါမြို့နယ်နှင့် ထီးလင်းမြို့နယ်၊ အ​ရှေ့တောင်ဘက်တွင် မင်းတပ်မြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ပလက်ဝမြို့နယ်၊အ​နောက်​မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မိဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ထန်တလန်မြို့နယ်များ တည်ရှိသည်။
အထက
အထက်တန်းကျောင်း ၈ကျောင်းရှိသည်။
ပျားရည်အိုင် (ဇာတ်လမ်းတွဲ)
ပျားရည်အိုင် ဇာတ်လမ်းတွဲသည် ၂၀၁၈−၂၀၁၉ ကာလတွင် ထုတ်လွှင့်သည့် မြန်မာ ဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ ခင်နှင်းယု၏ ဝတ္ထုကို အခြေခံကာ ဟိန်းစိုးက ၂၀၁၇ ခု၊ မေလတွင် စရိုက်သည်။ အောင်ရေချမ်း၊ မေမီကိုကို၊ မြတ်သူသူ၊ ဘုန်းရှိန်ခန့်၊ ဇင်ဝိုင်း၊ မေသဉ္ဇာဦး၊ ရှင်မွေလ၊ ဟိန်းမင်းသူ၊ ဖြိုးရာဇာနိုင်၊ ဝိုင်းရွှေရည်၊ မေဆူးမောင်၊ ဟန်နလာတို့ အဓိက ပါဝင်ထားသည်။ ၂၀၁၈ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ၊ ၂၁ ရက်တွင် စလွှင့်ကာ ၂၀၁၉ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်တွင် ပြီးသည်။
ကကရန်ရွာ၊ ကနင်ဝ
ကကရန်ရွာ၊ ကနင်ဝ
ငှက်စိမ်းအတောင်ပြာ
ငှက်စိမ်းအတောင်ပြာ (Chloropsis moluccensis) ကို အရှေ့တောင်အာရှာတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
အာခါလူမျိုး
ရွာမြေရွေးချယ်တည်ဆောက်ခြင်း
အာခါလူမျိုးများသည် ရွာသစ်တည်ရန် လိုအပ်သည့်အခါတွင် ရွာအကြီးအကဲ၊ ပန်းပဲဆရာနှင့် နတ်ဆရာ (၃) ဦးတို့သည် ရွာအကြီးအကဲက ဦးစီးပြီး သင့်တော်မည့်နေရာ ရွေးချယ်ကာ မြေမျက်နှာပြင်တွင် မြေညှိ၍ မြေမာအောင် ထုပြီးနောက် ဤနေရာတွင် ရွာတည်သင့် မသင့် (ဇွေမား) ခေါ် ရွာအကြီးအကဲသည် လတ်ဆတ်သန့်ရှင်းသော ကြက်ဥအစိမ်းတစ်လုံးကိုယူ၍ ဘိုးဘေးများကို တိုင်တည်ပြီး အဓိဋ္ဌာန်ပြုရာတွင် ကြက်ဥကို ညာဘက်နားရွက်မှ ကိုင်၍ လွှတ်ချလိုက်ရသည်။ ထိုလွှတ်ချလိုက်သည့် ကြက်ဥကွဲခဲ့သော် ထိုနေရာတွင် ရွာတည်ရန် သတ်မှတ်ရသည်။ အကယ်၍ ရွာအကြီးအကဲက လွှတ်ချလိုက်သော ကြက်ဥမကွဲခဲ့သော် ထိုနေရာသည် နတ်များနေထိုင်ရာ၊ နတ်မွေ့လျော်ရာ အပေါ်၌ ကြက်ဥ ကျမကွဲခြင်းဖြစ်သည့်အတွက် ရွာတည်ရန် မသင့်ဟု သတ်မှတ်ကာ အခြားတစ်နေရာသို့ နေရာပြောင်းရွှေ့ရှာဖွေရသည်။ ရွာသစ်တည်ရန် သတ်မှတ်လိုက်သော မြေနေရာ အကျယ်အဝန်းရှိ သစ်ပင်များ၊ ချုံနွယ်ပင်များ၊ ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်း၍ ရွာဝင်/ထွက်တံခါး (လန်းခန်) နှင့် ရွာဝင်တံခါးနတ်စင်၊ အပျိုလူပျို ချိန်းတွေ့မည့် (ဒယ်းခန်း) ခေါ် မြေညီကွင်း၊ လူသေမြှုပ်ရန် သင်္ချိုင်းမြေနေရာများ ရွေးချယ်ပြီး ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းထားသော အမှိုက်သရိုက်များကို စုပုံ၍ (ဖီးမား) ခေါ် နတ်ဆရာသည် ဘိုးဘေးများအား ရွာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် တိုင်တည်၍ မီးရှို့ရသည်။ ထို့နောက် ရက်ကောင်းရက်မြတ်ကို ရွေးချယ်ပြီး ( ကျား၊ သိုး၊ မျောက် ) နေ့များမှအပ ကျန်နေ့ရက်များကို ရွေးချယ်၍ ကြက်ဥကွဲသောနေရာတွင် (ဇွေမား) ခေါ် ရွာအကြီးအကဲ၏ အိမ်ကို ဦးစွာဆောက်လုပ်ရသည်။ ရွာအကြီးအကဲ၏ အိမ်ဆောက်လုပ်ပြီးမှ ရွာသားများ၏ အိမ်ကို ဆောက်လုပ်ရသည်။ အာခါလူမျိုးများ အမြတ်တနိုးထားသော နတ်စင်ကို မိမိရွာကဖြစ်စေ၊ တခြားရွာကဖြစ်စေ မြင်းစီးလျက် ရွာဝင်မုဒ်ကို ဖြတ်မကျော်ရ။ နတ်စင်ကို မြင်းပေါ်ကဆင်း၍ ဖြတ်လျှောက်ရသည်။ နတ်စင်ကို အရိုအသေမဲ့ထိခြင်း၊ ဖျက်စီးခြင်းမပြုရ။ ပြုလုပ်ခဲ့သော် ရွာသို့ လျော်ကြေးပေးရသည်။
ဝတ်စားဆင်ယင်မှု
မိမိတို့၏ တိုင်းရင်းသားဝတ်စုံကို မိမိကိုယ်တိုင် ဝါစိုက်ပြီး၊ ဝါကြိတ် စသည်ဖြင့် ယက္ကန်းလုပ်ငန်းများကို မိသားစုတိုင်းသားစဉ်မြေးဆက် လက်ဆင့်ကမ်းပေးကြသည်။ ချည်များကိုရရှိနိုင်ရန် အာခါအမျိုးသမီးများသည် ထင်းခုတ်၊ ရေခပ်၊ တောင်ယာသွား/ပြန် လမ်းလျှောက်ရင်း ဝါကိုကျစ်၍ ရသော ချည်နှင့်သာ အထည်ယက်လုပ်ကာ (မြန်) ခေါ်အပင်ဖြင့် အနက်ရောင်ကို ကိုယ်တိုင်အရောင်ဆိုးကြသည်။ အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုအခြေခံအရောင်မှာ အနက်ရောင်ဖြစ်သည်။ မိမိတို့၏ရိုးရာဝတ်စုံကို အမြတ်တနိုးဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသားများသည် ဘောင်းဘီရှည်၊ အင်္ကျီတို/ရှည် ခေါင်းပေါင်းဆင်မြန်းကြပြီး၊ ဘောင်းဘီတွင် ပန်းထိုးလေ့မရှိ၊ အင်္ကျီ၏ အရှေ့ဘက်တွင်သာ ပန်းထိုးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် စကတ်တို/ရှည်၊ ဘောင်းဘီ၊ အင်္ကျီတို/ရှည် နှင့် ခေါင်းဆောင်းအမျိုးမျိုးကို ငွေထည်၊ ငွေပြား၊ ပုတီး၊ ကြက်မြီးရောင်စုံဖြင့် စီမံကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ စကတ်အနောက်ဘက်တွင် အစင်းများပါရှိပြီး ပန်းထိုးလေ့မရှိ။ အင်္ကျီ၏အရှေ့ / အနောက်တွင် ပန်းအလှများ စီမံကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခြေစွပ်၊ ခါးပတ်အမြီးများကို ရှေ့တွင်ချ၍ ပိုးချည် သို့မဟုတ် ရောင်စုံချည်ဖြင့် ပန်းထိုးကြသည်။ အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့သည် နေရာဒေသကို လိုက်၍သော်လည်းကောင်း၊ အမျိုးအနွယ်ကိုလိုက်၍သော်လည်းကောင်း၊ ခေါင်းပေါင်း၊ ခေါင်းဆောင်းအမျိုးမျိုးတွေ့ရှိနိုင်သည်။ အမျိုးသားများ၏ ခေါင်းပေါင်းကိုကြည့်၍ သာမန်လူနှင့် နတ်ဆရာကိုခွဲခြားသိရှိနိုင်သည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ခေါင်းဆောင်းများတွင် ငွေထည်ငွေပြားအမျိုးမျိုးဖြင့် အမြတ်တနိုးဆင်မြန်းလျက် လေးသည်ဟုပင် အမှုမထားကြပေ။ အမျိုးသမီးဝတ်စုံနှင့် အမျိုးသားဝတ်စုံကို လဲလှယ်ဝတ်ဆင်ခြင်းပြုလေ့မရှိ။
ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ
အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့သည် ကနဦး ကိုးကွယ်မှုဘာသာသည် အာခါရိုးရာဘာသာ ( အဖွေပေါ်လော် - အာခါဇန်း ) ဘာသာဖြစ်သည်။ အာခါဇန်းဘာသာသည် အာခါလူမျိုးစုသာ သီးသန့်ကိုးကွယ်ရသော ဘာသာဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အခြားသော လူမျိုးစုက အာခါဇန်းဘာသာကိုးကွယ်လိုပါက အာခါအနွယ်အဖြစ် ခံယူကြရသည့် ဓလေ့ရှိခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဘိုးဘွားတို့၏ဘုရားကို ကိုးကွယ်သောကြောင့် မျိုးရိုးဆက်ခံရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် အာခါဇန်းဘာသာ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိလာကြသည်။ အာခါတိုင်းရင်းသားများသည် နေရာဒေသ၊ ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ မတူကြသော်လည်း " အာခါချေးခါ ထီခါမား " ဟူသော အာခါလူမျိုးရှိသမျှ တစ်အူတုံဆင်းမိသားစုဝင်များ ဖြစ်ကြသည် ဟုခံယူ၍ ဂုဏ်ယူစွာ နှုတ်မြွတ်ကြသည်။ အာခါတိုင်းရင်းသားများသည် ရက်၊ လ၊ နှစ် ရေတွက်ပုံနှင့် ရာသီပွဲတော်များလည်းရှိကြသည်။
ဒေါ်ပေါ်ကူးရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဒေါ်ပေါ်ကူးရွာ (Dawpawku)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၈၇ ဦး၊ မ ၁၃၆၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
မင်္ဂလာကုန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
မင်္ဂလာကုန်းရွာ (Mingalarkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ မြင်းမီးလောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၃၃ ဖြစ်သည်။
ကလေးဗဟိုပြုသင်ကြားရေးစနစ်
ဆရာမှသည် ကျောင်းသားဗဟိုပြုစနစ်ဆီသို့
ဆရာဗဟိုပြုသင်ကြားရေးစနစ်ကိုသာ ရင်ဝယ်ပိုက်ထားဆဲ လူ့ဘောင်များတွင် စနစ်ကိုပြောင်းမည်ဆိုပါက သတိထားသင့်သည့် အချက်များမှာ
ဒစ်မောခရစ်တပ်စ်
အက်တမ်အပေါ် ၎င်းတို့၏ တွေးထင်ယူဆချက်သည် ၁၉ ရာစု၏ အက်တမ်တည်ဆောက်ပုံကို နားလည်ခြင်းနှင့် အနည်းငယ်၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်တူညီမှုရှိရာ ၁၉ ရာစု ပုဂ္ဂိုလ်များက ဒစ်မောခရစ်တပ်စ်ကို အတွေးခေါ်ဆရာထက် သိပ္ပံဆရာတစ်ဦးနှင့် ပို၍တူသည်ဟု ယူဆသတ်မှတ်စေနိုင်ခဲ့သည်။ ရှေးခေတ်အေသင်မြို့၏ မသိကျိုးကျွန်ပြုခြင်းခံရသူ ဒစ်မောခရစ်တပ်စ်ကို ပလေတိုက ၎င်း၏ စာအုပ်များကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးချင်ခဲ့သည်အထိ မနှစ်မြို့ခဲ့ပေ။ မြောက်ပိုင်းဇာတိသား အတွေးခေါ်ဆရာ အရစ္စတိုတယ်က ၎င်းကို ကောင်းစွာအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကာ ပိရုတာဂိုးရပ်စ်၏ ဆရာလည်းဖြစ်သည်။
ယောင်မော်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂီနီနိုင်ငံ
တိုင်းရင်းသားများမှာ ကပ္ပလီလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ ဖူလာ၊ ဆူးဆူးနှင့် မာလင်ကေ လူမျိုးတို့သည် လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်သည်။ တိုင်းရင်း ဘာသာစကား အမျိုးမျိုး ပြောဆိုကြသော်လည်း ပြင်သစ်ဘာသာမှာ ရုံးသုံးဘာသာ ဖြစ်သည်။
ဇွန် ၃ဝ ရက်နေ့တွင် သမ္မတတူရေသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ သွားရောက်ကာ အမေရိကန် သမ္မတရေဂင်၊ ဒုတိယသမ္မတဂျော့ဘုရှတို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ အမေရိကန်ကုမ္ပဏီများ ဂင်းနီနိုင်ငံတွင် ရင်းနှီးငွေများ မြှုပ်နှံကြရန် သမ္မတတူရေက တိုက်တွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သမ္မတတူရေသည် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့မှ ၁၈ ရက်နေ့ အထိ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အစိုးရအဖွဲ့ အာဏာပိုင်များနှင့် နှစ်နိုင်ငံရေးပြဿနာများကို တွေ့ဆုံဆွေးနွေး ခဲ့သည်။
မယ်လအူး ဒုက္ခသည်စခန်း
မယ်လအူး သည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်း ဖြစ်သည်။ မယ်ဟောင်ဆောင် ပြည်နယ် (แม่ฮ่องสอน,)၊ ဆော့မွေ ခရိုင် (สบเมย) ၌ ရှိပြီး သောင်ရင်းမြစ်မှ ၃ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ထားသည်။ စခန်းအကျယ်မှာ ၃၂၀ ဟက်တာ ဖြစ်သည်။
နောက်ခံသမိုင်း
သောင်ရင်းမြစ်နောက်ရှိ တောင်တန်းကို မှီကာ တည်ခြင်းဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၉၀၀၀ ကျော် ရှိသည်။ အများစုမှာ ကရင်နှင့် ကယားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။
ငရစ်စယ်ရွာ၊ ကြီးချောင်း
ငရစ်စယ်ရွာ၊ ကြီးချောင်း
ဇေယျ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)
ခုနှစ်အလိုက်ထင်ရှားသောရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ဇေယျသည် လက်မလည်အောင်ရုပ်ရှင်ရိုက်ရသည့်ကြားမှ ပြဇာတ်အနုပညာများကိုကူညီ အားပေးသည့် အနေဖြင့် ပြဇာတ်အချို့ ၌ပါဝင်ကပြခဲ့သည်။
၁၉၅၅ တွင် ဇာတ်ကား ၁၀ကား၊ ၁၉၅၆ တွင် ၁၂ ကား ရိုက်ကူးခဲ့ရသည်။ ထိုအထဲမှ ဒါရိုက်တာ သုခ ရိုက်သည့် ဘဝသံသရာ ကားတွင် ဇေယျ အကယ်ဒမီရခဲ့ သည်။ ဒါရိုက်တာလည်း ထိုကားအတွက် အကယ်ဒမီရခဲ့သည်။ ဝင်ငွေအကောင်းဆုံးကားလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ တွင်ထိုကားကို တရုတ်ပြည်သို့ စတာလင်ပေါင် သုံးထောင်ဖြင့် ရောင်းချခဲ့ရသည်။
ခနောင်ရွာ၊ ကြီးချောင်း
ခနောင်ရွာ၊ ကြီးချောင်း
အိုးကုန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
အိုးကုန်းရွာ (Oekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ မြင်းမီးလောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၃၄ ဖြစ်သည်။
သန်းခေါင်စာရင်း
သမိုင်းကြောင်း
သန်ခေါင်စာရင်းယူသောစံနစ်သည် ရှေးရောမတို့ ခေတ်ကပင်လျှင်ရှိခဲ့၏။ ထိုအခါကနိုင်ငံသူနိုင်ငံသားတို့သည် ငါးနှစ်တစ်ကြိမ်မိမိတို့၏အသက်၊ အလုပ်အကိုင်၊ သားသမီး၊ ကျေးကျွန်၊ မြေယာမှအစ အကြောင်းအရာအစုံအလင်ကို ဆင်ဆာလူကြီးများထံ သွားရောက်စာရင်းပေးကြရသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၌ ဝီလျံ·သ·ကွန်ကားရား လက်ထက် ၁ဝ၈၆ ခုနှစ်တွင်မြေခွန်တော်နှင့်အခြား အခွန်တော်များ ကောက်ခံရေး နှင့် ဘုရင်ပိုင်မြေယာများမည်မျှရှိသည်ကို သိနိုင်ရေးအတွက် လူဦးရေနှင့် မြေယာစာရင်းများကိုကောက်ယူ ၍ ဒွမ်းစဒေး စစ်တမ်းဟူသောအမည်ဖြင့်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့လေသည်။ ထိုစာရင်းမှာအင်္ဂလန်ပြည်အတွင်းရှိ လူဦးရေ စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်သောမြေယာများ၊ မြင်းကျွဲနွားမှအစ သက်ရှိ သက်မဲ့ ပစ္စည်းများ၏စာရင်းဖြစ်၍ ဘုရင်သည်စာရင်းကိုကြည့်ရုံမျှဖြင့် မိမိ၏မှူးမတ်မြို့စားနယ်စားများ မည်မျှချမ်းသာကြွယ်ဝ၍ မည်မျှတန်ခိုးအာဏာရှိသည်ကိုသိနိုင်သည်။ ထိုစာရင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသော အချက်အလက်မှာ အတည်ဖြစ်၍ ပြုပြင်ဖြည့်စွက်ခြင်းမရှိရချေ။
မြန်မာနိုင်ငံ
သာမန်အားဖြင့် အခြေခံ စာရင်းအင်းများသာ ပါဝင်သော သန်းခေါင်စာရင်းကြီးကို ဆယ်နှစ်တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် ငါးနှစ်တစ်ကြိမ် ကောက်ယူလေ့ရှိသော်လည်း လူမှုရေး၊ စီပွားရေး အကြောင်းအရာ အရပ်ရပ်၏ အသေးစိတ် စာရင်းအင်းများကို နမူနာနည်းဖြင့် ကောက်ယူခြင်း သို့မဟုတ် အပြည့်အဝ ကောက်ယူခြင်း၊ လစဉ် သို့မဟုတ် နှစ်စဉ် သို့မဟုတ် နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် သုံးနှစ်တစ်ကြိမ် စသည်ဖြင့် စာရင်းအင်းအမျိုးအစားနှင့် လုပ်ဆောင်သည့် စီမံကိန်း အမျိုးအစားပေါ်မူတည်၍ ဆောင်ရွက်ရပေသည်။ ထို့ကြောင့် သန်းခေါင်စာရင်းများမှာ လူအများထံမှ မေးမြန်းခြင်းအားဖြင့် ရယူသော အချိန်မှန်ကောက်ယူသည့် စာရင်းအင်းများနှင့် အခါအားလျော်စွာ ကောက်ယူသည့် စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး စာရင်းအင်းအားလုံး ပါဝင်ပေသည်။
မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန
ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့အစည်းများဌာနစု
ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့အစည်းများ (ကုလသမဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ်၊ ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့၊ ကုလသမဂ္ဂ အရင်းအနှီးဖွံ့ဖြိုးရေး ရန်ပုံငွေအဖွဲ့၊ ကုလသမဂ္ဂ မူးယစ်ဆေးဝါး တားဆီး ကာကွယ်နှိမ်နင်းရေး ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ စသည်များ)မှ စီမံကိန်းလုပ်ငန်းများအတွက်-
ပံတပွတ်ရွာ၊ ခနောင်ထော်
ပံတပွတ်ရွာ၊ ခနောင်ထော်
မကွေးခရိုင်
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
ပြည်​​ထောင်စုနယ်​မြေ ပျဉ်းမနားမြို့မှသည် မန္တ​လေးတိုင်းအတွင်းရှိ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့သို့ခွဲထွက်လာသော မီးရထားလမ်းသည် မကွေးခရိုင်အရှေ့ဘက်ရှိ မြို့များဖြစ်သော တောင်တွင်းကြီး၊ မြို့သစ်၊ နတ်မောက်မြို့များကို ဖြတ်သွားပေသည်။ ယင်းမြို့များမှာ ကုန်စည် ဖြန့်ဖြူးရာ ဌာနများဖြစ်သည်။ ရန်ကုန် - ပြည်ကားလမ်းမှ ဆက်၍ မြင်းခြံသို့ပေါက်သော ကားလမ်းသည် မကွေး၊ ရေနံချောင်း မြို့များကို ဖြတ်သွားသည်။ မြင်းခြံရောက်လျှင် မြင်းခြံ-မန္တလေးလမ်းနှင့် ဆက်မိသဖြင့် ရန်ကုန်-မန္တလေးသို့တိုက်ရိုက်ကားလမ်းပေါက်သည်။ မကွေးမြို့တွင် လေယာဉ်ကွင်းလည်း ရှိသည်။ မ​ကွေး​လေဆိပ်သည် စစ်ဖက်နှင့် အရပ်ဖက် နှစ်မျိုးစလုံး သုံးစွဲ​​သော​​လေယာဉ်ကွင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် ရပ်နားခဲ့သော အများပြည်သူများအတွက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များသည် ၂၀၁၉ခုနှစ်မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။
ဝီကီပီးဒီးယား သုည
ဝီကီပီးဒီးယား သုည (Wikipedia Zero) သည် ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်းမှ ဝီကီပီးဒီးယားအား ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ထောက်ပံ့ပေးထားသော ပရောဂျက်တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် မိုဘိုင်းဖုန်းများတွင် အခကြေးငွေမပေးရဘဲ ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ အစီအစဉ်အား ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ယင်းအတွက် ဆုရရှိခဲ့သည်။ ဤအစီစဉ်၏ ရည်မှန်းချက်မှာ အသိပညာဗဟုသုတအား အခကြေးငွေပေးစရာမလိုဘဲ လူတိုင်းကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။
ဖေ့ဘွတ် သုညသည် ဝီကီပီးဒီးယား သုညအား နမူနာယူ၍ လုပ်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အီးကောမတ်စ်နှင့် ဂျီအမ်အက်စ်
GMS နိုင်ငံများအတွင်း အီးကောမတ်စ်နောက်ခံ
အီးကောမတ်စ်လုပ်ငန်းသို့ လုပ်ငန်းကြီးများပါဝင်လာခြင်းသည် တန်ဖိုးနည်းနည်း၊ စရိတ်နည်းနည်းနည်း၊ ကုန်ကျမှုနည်းနည်းဖြင့် ထိရောက်စွာကုန်ပစ္စည်းများကို ဖြန့်ချိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအချင်းချင်း (business-to-business) ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ကြရာတွင် အီးကောမတ်စ်ဈေးကွက်သည် web site များပေါ်တွင်အများစုမှာ ကွန်ပျူတာ၊ ခရီးသွားလာရေး၊ ဟိုတယ်၊ အစားအသောက်၊ ကျန်းမာရေး၊ ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းများသာဖြစ်နေကြောင်းတွေ့ရသည်။ ထို web site များတွင် ၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ အီးကောမတ်စ်ကို အပြည့်အဝ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ အစိုးရဌာနများကလည်း အီးကောမတ်စ်လုပ်ငန်းများတွင် အင်တာနက်ကို ကြားခံမီဒီယံ (medium) အဖြစ်အသုံးပြုရကောင်းမှန်းသိလာပြီး အများပြည်သူနှင့် ဆက်သွယ်ရာတွင် ဝန်ကြီးဌာနအဆင့်များအထိ အသုံးပြုလာကြပြီ ဖြစ်သည်။
အီးကော်မတ်စ်ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များ
နည်းပညာပိုင်းတွင် ဟာ့ဒ်ဝဲ၊ ဆော့ဖ်ဝဲ၊ ဆက်သွယ်ရေးတို့ကို ထိရောက်စွာအသုံးချပြီး အီးကောမတ်စ်ကို အထောက်အကူပြုရေး၊ လူမှုရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုတွင် စာပေ၊ ပညာရေး၊ ဘာသာစကားနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများပါဝင်သည်။ ကုန်သွယ်မှုပိုင်းတွင် အီလက် ထရောနစ်ငွေပေးစနစ်၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ဆောင်မှု၊ သတင်းအချက် အလက်များကို အီးကောမတ်စ်ဖြင့်ရယူနိုင်မှုတို့ပါဝင်သည်။ မူဝါဒနှင့် ဥပဒေဆိုင်ရာတို့တွင် ကျင့်သုံးသည့်နိုင်ငံများအတွင်း အီးကောမတ်စ် ကို စနစ်ကျနစွာ၊ စည်းကမ်းရှိစွာ၊ ဥပဒေနှင့်အညီကျင့်သုံးနိုင်ရေး တို့ပါဝင်သည်။
နည်းပညာဆိုင်ရာအခြေခံအဆောက်အအုံ
မိုဘိုင်းလ်တယ်လီဖုန်းများသုံးစွဲရာတွင် ဈေးနှုန်းသက်သာမှုနှင့် prepaid ကတ်စနစ်ဖြင့်တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုနိုင်မှုတို့ကို GMS နိုင်ငံများအတွင်းဦးစားပေးလုပ်ဆောင်နိုင်ရန် လိုပါသေးသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် မိုဘိုင်းလ်တယ်လီဖုန်းများအတွက် data application ပေါင်းများစွာရှိပြီး တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုနေကြသော် လည်း GMS နိုင်ငံများအတွင်း မိုဘိုင်းလ် data application များသုံးစွဲနိုင်မှုမှာ အကန့်အသတ်နှင့်သာဖြစ်နေသေးသည်။
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ backbone ကလည်းအရေးကြီးသည်။ လာအို၊ မြန်မာနှင့် ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံ များတွင် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ backbone များအနေဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာနှင့်ယှဉ်ကြည့်လျှင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီဟု မဆို နိုင်သေးပေ။ လာအိုနိုင်ငံတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအသုံးပြုနေသည့် backbone သည် microwave ကိုသာ အခြေခံထားသေးသည်။ ကမ္ဗောဒီးယား နိုင်ငံတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး fiber-optic ကြိုးများကို အသုံးပြုနေပြီး၊ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်နယ်စပ်များနှင့်ပါ ဆက်စပ်မှု ရှိနေသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည် fiber-optic လိုင်း၊ microwave နှင့် ဂြိုဟ်တု အခြေခံ backbone များတွင် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများထက် ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးနေသည့်နိုင်ငံဟုဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
လူမှုရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအခြေခံအဆောက်အအုံ
စီးပွားရေး၊ ဒေသဆိုင်ရာအရေးနှင့် လူမှုရေးကဏ္ဍတို့သည် တိုင်းပြည်အတွင်း အင်တာနက်အသုံးပြုနိုင်မှုအပေါ်များစွာလွှမ်းမိုးမှု ရှိနေသည်။ လာအို၊ မြန်မာနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံများ၏ GDP သည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံချင်းအတူတူထိုင်းနိုင်ငံထက် သုံးပုံတစ်ပုံခန့် လျှော့နည်းနေသေးသည်။ တစ်ဦးချင်းဝင်ငွေအနေအထားကြောင့် ဆက်သွယ်ရေးနှင့် အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများသည် လူဦးရေ နောက်ကိုမလိုက်နိုင်သေးပေ။ လူဦးရေအများစုသည် ကျေးလက်နေပြည်သူများဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် လျှပ်စစ်မီးရရှိမှုအနေအထားအရ အားနည်း သေးသည်ဟုဆိုရမည်။
စီးပွားရေး၊လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လျှင် အီးကောမတ်စ်လည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မည်ဖြစ်သည်။ အီးကောမတ်စ် သည် လူကိုယ်တိုင်သွားဝယ်ရန်မလိုဘဲ ထိုင်ရာမထ ကိစ္စပြီးနိုင်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဥပမာ ထိုင်းနိုင်ငံလိုမျိုးတွင် ဈေးဝယ် ထွက်ရခြင်း (shopping) သည် အပန်းဖြေရသလိုမျိုးဖြစ်သည်ဟု ခံယူထားကြလျှင် အောင်မြင်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ GMS နိုင်ငံအများစု တွင် လက်ခံထားကြသည့်ကုန်သွယ်မှုက နှစ်ဦးနှစ်ဖက်မျက်နှာချင်း ဆိုင်တွေ့ပြီး အပေးအယူလုပ်ချင်သည့်ဆန္ဒစွဲကို မဖျောက်နိုင်ကြသေး ခြင်းဖြစ်သည်။
အီးကောမတ်စ် အနာဂတ်အလားအလာ
GMS နိုင်ငံများအတွင်းအစိုးရတိုင်းသည် အီးကောမတ်စ်အား အကောင်အထည်ဖော်ရန်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေးစိတ်အားထက် သန်မှုရှိကြသည်ကတော့ ကျေနပ်အားရစရာနှင့် အကောင်းမြင်စရာ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အီးကောမတ်စ် ဥပဒေများကိုပြဋ္ဌာန်းပေး ထားပြီးဖြစ်သည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် မကြမီပြဋ္ဌာန်းနိုင်တော့မည် ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံတွင် အီးကောမတ်စ်နှင့် မူပိုင်ခွင့်မူကြမ်းများကိုရေးဆွဲပြီးကြောင်းသိရသည်။ အီးကောမတ်စ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုသည်မှာ ရေးဆွဲထားသည့်ဥပဒေကိုကိုင်ပြီး အခန်းတွင်းထိုင်နေရုံဖြင့်မပြီး၊ ဈေးကွက်အထိရောက်အောင် တင်နိုင်မှသာလျှင်ပြီးမြောက်အောင်မြင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
အီးကောမတ်စ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးသည် အခြားသောအကြောင်း အရာများစွာနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသေးသည်။ ဥပမာ ပညာရေးဘက်တွင် ပညာတတ်နည်းပါးမှု၊ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းနည်းပါးမှု၊ အင်္ဂလိပ်စာအဖတ်အပြောတတ်သူနည်းပါးမှု၊ အိုင်စီတီဆိုင်ရာ စိတ်ပါ ဝင်စားမှုနည်းပါးခြင်းတို့သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အဟန့် အတားများဖြစ်သည်။ အစိုးရပိုင်း၊ အစိုးရမဟုတ်သည့် အပိုင်းတို့က အီးကောမတ်စ်နှင့်ပတ်သက်ပြီး ကျောင်းများ၊ ကောလိပ်တက္ကသိုလ်များတွင်စတင်ကာ စည်းရုံးလှုပ်ရှားပေးနိုင်ခြင်းကလည်း အိုင်စီတီ နှင့် အီးကောမတ်စ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတွင် များစွာအထောက်အကူ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ကျောင်းများတွင် အိုင်စီတီဆိုင်ရာဗဟုသုတများ နှင့် အင်တာနက်ဆိုင်ရာဗဟုသုတများကို ဖြန့်ပေးနိုင်ရုံမက သုံးနိုင် စေရန်အခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးခြင်းသည် အခြေခံကို အခြေခိုင် အောင်လုပ်ခြင်းဟု ရှုမြင်သင့်ပါသည်။